Джеймс ДиНиколантонионың зерттеулеріне негізделген, тұздың адам ағзасындағы маңызы мен қант тәуелділігінің құпияларын ашатын сараптамалық мақала.
Ақ өлім туралы миф: Тұзды неге қараладық?
Орта есеппен алғанда, соңғы жарты ғасыр бойы медицина қауымдастығы бізге бір ғана нәрсені қайталап келді: «Тұзды азайтсаң, қан қысымың реттеледі». Бұл қағида дерлік әр үйдің асханасында заңға айналды. Алайда, танымал фармакология докторы әрі жүрек-қан тамырлары зерттеушісі Джеймс ДиНиколантонио өзінің «Тұздың шифасы» атты еңбегінде бұл тұжырымның іргетасын шайқалтып, нағыз «ақ өлімнің» басқа екенін дәлелдеді.
Автордың айтуынша, біз тұзды емес, оны ағзамыздан қуатын тепе-теңдікті жоғалттық. Бүгінгі таңда ДиНиколантонио есімі тек ғылыми ортада емес, интернет кеңістігінде де ең көп талқыланатын тұлғалардың біріне айналды. Неге?
Бабалар ізімен: Эволюция және біздің тұзға деген шөліміз
Адамзат тарихының басында тұз алтынмен тең болған. Рим жауынгерлеріне жалақы ретінде тұз берілгені («salary» сөзі латынша «sal» – тұз дегеннен шыққан) тегін емес. ДиНиколантонио біздің бабаларымыздың миллиондаған жылдар бойы тұзды іздеумен өткенін, себебі бұл минералсыз мидың жұмысы мен бұлшықеттің жиырылуы мүмкін емес екенін айтады.
«Біздің қанымыз – ежелгі мұхиттың бір бөлшегі» дейді автор. Эволюциялық тұрғыдан ағзамыз тұзды сақтап қалуға бағдарланған. Ал біз соңғы 30-40 жылда ағзамыздың осы табиғи қажеттілігіне қарсы соғыс жариялап келеміз. Бұл тек денсаулық емес, табиғат заңына қарсылық секілді көрінеді.
Натрий және артериялық қысым: Ғылыми қателіктің құны
«Тұз қан қысымын көтереді» деген тұжырым 1900-жылдардың басындағы жеткіліксіз зерттеулерден туындаған. Джеймс ДиНиколантонио бұл байланыстың жалпыға ортақ емес екенін алға тартады. Зерттеулер көрсеткендей, гипертониясы бар адамдардың тек 25 пайызы ғана тұзға сезімтал келеді. Қалған 75 пайыз үшін тұзды шектеу — денсаулыққа кері әсерін тигізуі мүмкін.
ДиНиколантонионың базадағы «Тұздың шифасы» кітабында келтірілген мына бір ойы өте маңызды: «Ағзада тұз жетпесе, бүйрек оны сақтап қалу үшін ренин және альдостерон сияқты гормондарды шамадан тыс бөледі. Ал бұл гормондардың артық мөлшері тамырларды тарылтып, қан қысымын одан әрі көтеріп жібереді». Бұл — медицинадағы парадоксалды шындық.
Жасырын жау: Қанттың мидағы кокаинге ұқсас әсері
Тұзды қаралап жүргенде, біз нағыз қауіпті — қантты ұмыт қалдырдық. The Guardian басылымында жарияланған ДиНиколантонионың зерттеулері қанттың мидағы дофамин рецепторларына әсері кокаиннен де күшті болуы мүмкін екенін көрсетті. Тәжірибе барысында егеуқұйрықтардың кокаин мен қанттың арасында көбіне тәттіні таңдайтыны анықталған.
Автордың айтуынша, біздің тұзға деген құмарлығымыз — ағзаның қорғаныс механизмі. [EXAMPLE] Егер сіз тұзды шектесеңіз, миыңыз энергия іздеп, қантқа деген тәуелділікті арттырады. «Тұздың шифасы» кітабында ол былай деп жазады: «Тұз жетіспеген кезде мидың марапаттау жүйесі бұзылады, бұл адамды тәттіге үйір қылады».
Тұз - ежелгі әлемнің валютасы: Тарихтан тағылым
Тұз үшін соғыстар болған, империялар құлаған. Қытайда тұз монополиясы Ұлы қабырғаның құрылысын қаржыландыруға көмектесті. Джеймс ДиНиколантонио бұл тарихи фактілерді тек қызық үшін емес, тұздың адам тіршілігіндегі стратегиялық маңызын көрсету үшін келтіреді.
Ол өзінің әңгімелеу стилінде тұзды тек химиялық элемент емес, «тіршілік драйвері» ретінде сипаттайды. Оның отбасылық құндылықтары мен өскен ортасы туралы деректер шектеулі болғанымен, оның ғылыми еңбектерінен адамзаттың аман қалуына деген зор құрметті байқауға болады.
Тұзды аштықты анықтау: Ағзаңыз нақты не талап етіп тұр?
Көптеген адамдар созылмалы шаршаңқылықтан, бас айналудан және бұлшықеттің түйілуінен зардап шегеді. ДиНиколантонио бұны натрий жетіспеушілігінің белгісі деп атайды. Егер сіз жаттығу жасағаннан кейін басыңыз ауырса немесе түрегелгенде көзіңіз қарауытса, бұл ағзаның «маған тұз бер» деген айғайы болуы мүмкін.
Натрий тапшылығының белгілері:
- Зейін қоюдың қиындауы (Brain fog);
- Тәттіге деген басылмайтын құмарлық;
- Ұйқының бұзылуы;
- Жаттығу кезіндегі төзімділіктің төмендеуі.
Метаболикалық синдром: Тұзсыз диетаның кері әсері
Тұзды шектеу инсулинге төзімділікті (insulin resistance) арттыруы мүмкін. Бұл — қант диабеті мен семіздікке апаратын тікелей жол. Зерттеуші ғалым төмен тұзды диетаның ағзадағы майлардың (триглицеридтердің) көбеюіне себеп болатынын дәлелдеп берді.
ДиНиколантонионың пікірінше, қазіргі диетологиядағы ең үлкен қателік — барлық адамға бірдей «күніне 2.3 грамм тұз» деген шектеу қою. Әр адамның белсенділігі, тершеңдігі және генетикасы әртүрлі. Ол оқырманға сұрау салады: «Неге біз ағзамыздың табиғи шөлдеу сигналынан гөрі, ескірген кестелерге көбірек сенеміз?»
Спорт және электролиттер: Жас спортшыларға арналған биохакинг
Белсенді өмір салтын ұстанатындар үшін тұз — басты жанармай. Бір сағаттық қарқынды жаттығу кезінде адам 1-ден 3 граммға дейін натрий жоғалтуы мүмкін. ДиНиколантонио спорттық сусындардың орнына табиғи электролиттік қоспаларды ұсынады.
Автордың рецепті қарапайым: бір стақан суға жарты шай қасық сапалы теңіз тұзы мен лимон шырынын қосу. Бұл қандағы натрий деңгейін қалпына келтіріп, жүректің жүктемесін азайтады. Ол өзі де осы әдісті қолданатынын және бұл оның жұмысқа қабілеттілігін арттыратынын айтады.
Бүйрек - керемет фильтр: Натрий балансын сақтаудың биологиясы
Гомеостаз — ағзаның ішкі тұрақтылығын сақтау қабілеті. Біздің бүйрегіміз күніне шамамен 1,5 килограмм тұзды сүзгіден өткізеді және оның 99 пайызын қайтадан қанға сіңіреді. Бұл — натрийдің өмір үшін қаншалықты маңызды екенінің тағы бір дәлелі.
Егер бүйрек сау болса, ол артық тұзды еш қиындықсыз шығарып тастайды. Сондықтан, «тұз бүйректі ісіндіреді» деген пікір тек бүйрек жеткіліксіздігі бар науқастарға ғана қатысты болуы мүмкін. ДиНиколантонио бұл процесті сағат механизмімен теңейді.
Зертханадан тыс шындық: ДиНиколантонионың ғылыми қауымдастықпен айқасы
Оның көзқарастары бірден қабылданған жоқ. Көптеген ресми медициналық ұйымдар оны «қоғамдық денсаулыққа қауіп төндіруші» деп айыптады. Бірақ Джеймс берілмеді. Ол мыңдаған ғылыми мақалаларды қайта сүзіп шығып, «тұзға қарсы саясаттың» артында қант индустриясының лоббиі тұруы мүмкін екенін ишаралады.
Бұл күрес оны танымал етті. Бүгінде ол әлемдік деңгейдегі подкасттардың (мысалы, Джо Роган) жиі қонағы. Оның әрбір сөзі — дәлелденген дерек пен практикалық тәжірибеге сүйенген. Ол тек мәлімет бермейді, ол оқырманды ойлануға мәжбүрлейді.
Күнделікті рационды оңтайландыру: Қай тұз пайдалырақ?
Барлық тұз бірдей емес. ДиНиколантонио кәдімгі өңделген ас тұзынан гөрі, пайдалы минералдарға бай тұздарды таңдауды ұсынады.
- Гималай қызғылт тұзы: құрамында 84-ке жуық микроэлемент бар.
- Селтик (Кельт) тұзы: ылғалдылығы жоғары, магнийге бай.
- Теңіз тұзы: табиғи йод көзі.
Жүрек денсаулығы: Холестерин емес, электролиттік теңгерім маңызды
Көп жағдайда жүрек жұмысының бұзылуы натрий, калий және магний арасындағы тепе-теңдіктің жоғалуынан болады. Тұзды шектегенде ағза калийді де жоғалта бастайды. Бұл жүрек ырғағының бұзылуына (аритмия) әкеп соғуы мүмкін.
Джеймс ДиНиколантонионың ұсынысы: тұзды қорқынышсыз пайдалану, бірақ онымен бірге калийге бай көкөністерді (авокадо, шпинат) рационға қосу. Бұл жүрек-қан тамырлары жүйесі үшін нағыз «алтын шипа» болмақ.
Супермаркеттегі қақпан: Өңделген тағамдардағы жасырын қант
Өндірушілер тағамның дәмін жақсарту үшін тұздың орнына қантты немесе оның алмастырғыштарын (фруктоза шәрбатын) қосады. Тіпті «пайдалы» деп саналатын йогурттар мен соустарда қант мөлшері шамадан тыс көп болуы мүмкін.
ДиНиколантонио тағам затбелгілерін оқуды үйренуге шақырады. Егер өнімде тұз аз деп жазылса, онда міндетті түрде қант немесе дәм күшейткіштер көп. «Табиғи тағамды тұздап жеу — өңделген «тұзсыз» тағамды жегеннен әлдеқайда қауіпсіз» дейді ол.
Болашақ диетологиясы: Біздің денсаулығымыз кімнің бақылауында?
Джеймс ДиНиколантонионың еңбектері, әсіресе біздің базадағы «Тұздың шифасы» кітабы — жай ғана кеңестер жинағы емес, бұл өз денсаулығымызға деген жауапкершілікті қайтару манифесі. Ол бізге стандартты қағидаларға күмәнмен қарап, ағзамыздың табиғи мұқтаждықтарын тыңдауды үйретеді.
Ертеңгі ас мәзіріңізді жасағанда ойланыңыз: сіз шынымен тұздан қорқасыз ба, әлде қанттың құрығындасыз ба? Бұл сұрақтың жауабы сіздің ұзақ әрі сапалы өмір сүруіңіздің кілті болуы мүмкін. ДиНиколантонио ұсынған жол — білім мен сезімнің тепе-теңдігі. Оқуға, зерттеуге және ең бастысы — сау болуға талпыныңыз.
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру