«Жасаған, әуелі халықты аман сақта,
халық ішінде қалқайтып бізді аман сақта».
(Әжемнің ұйықтар алдындағы дұғасы)
Өз Отанын келетін танытқысы,

Халықта көп кеудесі жарық кісі.
Халық даусы қашанда айбынды, асқақ,
Қай кезде де қаһарлы халық күші.
Ертегіден еститін алтын балық,

Шықпаса да, алдымнан жарқыл қағып,
Мерейлі Отан тұрғанда, менің халқым
Әлемдегі асқақ та еркін халық.
Достық туы елімде көш бастаған,

Ал қызыл ту астында топтасты адам.
Еркін елдің қызымын,
даусым айқын,
Ақындықпен ешқашан қоштаспаған.

Халқын ақын жырлауға қақылы деп,
Білем
Оның ойы көп, ақылы көп.
Таңдамалы аз топқа алдарқанбай,

Қалсам дедім халқымның ақыны боп.
Қуаныш аз — жолымда кезікпеген,
Кеудемдегі жырымды ең нәзік деген
Арнаған соң —

Біртұтас Одағымнан
Бүкіл елдің құрметін сезіп келем.
Ортасында болуға жалықпап ем,
Жалғыз қалсам — жан орта, шабыт та кем,

Қандай қызмет жасадым,
хан көтеріп
Маған сонша дем берген халыққа мен?
Мейіріміне қалай мен тоя аламын,

Сол емес пе аяулым, сая бағым.
Халқым аман болсын деп көзімді іліп,
Халқым аман болсын деп оянамын!
* * *

Қыран құстай баулыған балапанын,
Аналардай сылаған бала тәнін,
Алып жердей көтерген адамзатты,
Аяладың әлпештеп мені, Отаным!

Көктемдердей көгерткен дала таңын,
Батырлардай шығарған ел атағын,
Жұлдыздардай аспанды жарқыратқан,
Бір қуантқым келеді сені, Отаным!

Махаббатым! Жанымның қуаты — әнім!
Әр мезгілгі бейнеңді ұнатамын.
Мен түсімде ұшсам да қанат бітіп,
Саған сеніп ұшамын, ұлы Отаным!

* * *
Мені бір еркелеткен әкем еді...
Қайткенде жақсылығы өтеледі?
Өскен ем ана көрмей, есесіне

Ардақтап,
Туған елім мәпеледі.
Ақтасам маған деген ел сенімін,
Білмес ем бар екенін жол шегінің.

Жолы — бір, күресі — бір,
Жеңісі — ортақ,
Халқымның мен дағы бір бөлшегімін.
Әлемнің жолдарынан,

Тау, тасынан
Әкелем туған жердің қырқасына ән —
Ақ тамақ қарлығаштай ұясына
Жем әкеп,

«Күз. Бұлт. Жер — сұлу»
Күмбездегі жазудан.
Күмбезін көріп анамыз Айша бибінің,
Көзіме жас кеп, кеудеме толды күй бүгін.

Сақтай алмаппыз бастапқы таза қалпында
Хас шебердің қалдырған қымбат сыйлығын.
Өрнекке қара өмірмен бүкіл өрілген,
Топырақ мықты екен ғой тіпті темірден.

Қымызға илеп, қыл қосып құйып, қыздырған
Қыштарды қатал уақыт қалай кемірген.
Жер сұлу — күзде. Күздегі бұлттар тым кезбе.
Күздегі тірлік, күздегі көңіл мүлде өзге.

Бітпейтін мұң мен сағыныш, талант бірлігі
Биіктік берген, сұлулық берген күмбезге.
Жасайды даңққа бөленіп бөлек өрнектер,
Бас иер әлі қаншама ұрпақ, әулеттер.

Әйелдің атын қалдырды мәңгі,
өз атын
қалдырмай кеткен қарапайым бір сәулеткер.
Өткізді ме екен осында ол көктем, жазын да,

Өнер ғой майдай сазды дәл тауып қазу да.
Өнер ғой оны құю да...
Бірақ, шынында,
Өнердің нағыз көкесі анау жазуда!

Шеберлігі үшін таласпаймын да ұста мен,
Тереңдігі үшін бас ием осы тұста мен.
Ақындық қандай мұндағы:
«Күз. Бұлт. Жер — сұлу»

Оқыған емеспін осыдан жақсы қысқа өлең.
Өміршең өнер!
Не деген мықты ең, шынайы ең!
Шынайылыққа табынар әлі құлай ел.

Өмірдің қысқа,
Өнердің ұзақ екенін
Ұрпақтарына ұқтырар мәңгі ұлы әйел.
Әйелдің әнін қорғауға әр кез даярмын,

Мәніне қара қайсыбір жырдың, қай әннің,
Айшаға күмбез орнатқан ел ғой, туғызған
Бейнесін асыл Қыз Жібек пенен Баянның.
Күмбезге қарап тумайды қалай шалқыма,

Ерлік пе, әлде елімнің үлгі салты ма?..
Айтайын алғыс атынан бүкіл әйелдің,
Әйелге тозбас ескерткіш қойған халқыма!
* * *

Атам менің арманы құлағанда,
Әжем менің жол таппай жылағанда,
Үміт артып сеніпті, сүйеніпті
Владимир Ильичке — ұлы адамға.

Әкем жаудың қолымен алысқанда,
Анам күрес жолымен танысқанда,
Үміт артып сеніпті, сүйеніпті
Владимир Ильичке — данышпанға.

Лайықты ақынға, қаламгерге,
Өмірімді қосқанда өлеңдерге,
Алғыс айттым ұмытпай сол адамға —
Владимир Ильичке — кемеңгерге.

Владимир Ильичтей данасынан
Алау алып,
Жолдаған даласына ән —
Ақынмын мен қып-қызыл партбилетті,

Революция!
Найзағайлар шақпақ шашқан жарық түн,
Айбынды үні Аврорадай алыптың.
Мұхит суын паршалаған цунами

Қаһар күші, қайсар үні халықтың!
Революция!
Дауылыңнан жігер алып басталдық.
Бақыт алдық, сенім алдық, дос та алдық.

Революция — сұңқарлардың самғауы,
Сұңқарларға лайықты бостандық.
Революция!
Қыршын жанын қиған ерлер, қырандар,

Жүрегімде сол жайында бір ән бар.
Октябрьде адамзатқа арналып,
Айтылатын үндеулер мен ұрандар!
Революция!

Жолдарыңды ұмытпайды, әрине, ел.
Жаңа ғасыр — жаңа дүние, жаңа үйлер.
Парадтарда асқақ басқан аналар,
Әкелердің мойнындағы сәбилер!

Революция!
Салтанатты митингілер, алаңдар.
Алаулаған жалауларға қараңдар.
Революция — миллиард пұт алтын дән,

Алтын дәнді аялаған адамдар.
Революция!
Рухыңмен айбарлысың сен бүгін,
Күллі ғалам қарайтұғын келді күн,

Революция!
Сенсің — алғаш қорғаған
Адамзаттың бауырлығын, теңдігін.
Революция!

Зұлымдықтың қара бұлты жыртылсын,
Бұйығылар бұлқынсын да сілкінсін.
Революция — күннің нұры қосылған
Менің ғажап бақытымсың, күлкімсің!

Революция!
Ұлы өткелім! Ұрпақ соны сезінсін!
Әйелдердің бостандығы өзіңсің!
Революция! Жүрегімсің, миымсың,

Миллиондарға жеткен менің сөзімсің!
Революция!
Еңселімен тереземді теңгерді!
Гүлдендірді шөлдеп жатқан жерлерді.

Бүгін мейрам!
Демонстрацияға шыққандар,
Еске алыңдар қызыл революционерлерді!!!

А. С. Пушкинге
Ұлы ақынның кітабын берші маған,
Достары кім суытпай хал сұраған?
Дұшпаны кім ақынға қарсы надан?

Ақырғы рет қамығып қарағанда
Кім түсініп жүрегін қансыраған,
Кім сүртті екен көз жасын тамшылаған?..
Даналыққа кез болған дайындықсыз

Шулы тобыр, ерсі орта, көрші қолаң...
Бәрі есімде!
Тағы бір қарайыншы,
Асқақ сырын ақтарсын өршіл адам,

Ұлы ақынның кітабын берші маған.
Ұшқын ойдың ұғамын өртін бүгін,
Адамзаттың түбінің төркіндігін
Түсінем де,

аяймын жер тірлігін!
Ізгілер де, ездер де болады екен,
Әр дәуірде туса да әр түрлі ұғым.
Пайғамбары кемел ой, кең тұрғының

Шыдай алмай қараңғы заманына
Серпіп ашып көңілдің көр түндігін,
Жазған еді жалғанның дертін, жырын,
Ашқан еді өмірдің көркін, құнын,

Бірақ өмір ақынға керек пе еді
Бермесе егер тілінің еркіндігін?!
Жаны жұмсақ болса да мақтадан да,
Жалын тілін безеген жақпағанға,

Ақ қағазға жүгінді нұрлы жүрек
Ақ қағаздай тап-таза, әппақ ол да.
Масайраған жоқ еді мақтағанға.
Күйінеді күйемен даттағанға.

Жарық шамын жанының жағып кетті
Әділдігі сондағы жоқ қоғамға.
Алып шынар құлаған ақ боранда
Мәңгіліктің мәнісін тапты одан да.

Асқақтатып ұлы елдің азаттығын,
Ұлылықты үйретіп кетті адамға!
Ақтарайын кітабын ұлы ақынның,
Сезінейін сөзінің қуатын мың.

Данышпандық ойға тән әлемдегі
Адамзаттық жарқын сөз, сұрапыл мұң.
Құшағында отырып құба түннің
Кеудесінен арайлы шығатын күн —

Халқын сүйген ақынның жан жүрегін
Нәзіктікпен өзіндей ұғатын кім?
Дарқан дарын кешетін дауыл сезім
Қасиетті шыңы еді мұратымның.

Муза бізге үйреткен асықпауды,
Жүрегіммен тыңдайын тылсым сырын,
Берші маған кітабын ұлы ақынның!

Бақытым — далам деймін,
Қол қоямын.
Жаз гүлдеп, күзде бірге сарғаямын.
Ғажапсың,

Қасиетті де,
Данасың да —
Даласы аруананың, желмаяның!
Есімде —

Өткендерің, бір кездерің,
Үнінен революцияның мүлде өзгердің.
Ғасырдан ғасырларға талмай жеткен
Даласы ескерткіш пен күмбездердің!

Алатау, Қаратаудан сыр аңғардым,
Қалдырған қазынаңды,
Мұраңды алдым.
Мәстек пен жабыларды есіртпеген

Даласы қырандар мен құландардың.
Ақынға ақыл бердің,
Билік бердің,
Сүйінсең,

Сыбағалы сыйлық бердің!
Тұлпарды тұсамаған туған елім,
Даласы таланттардың, жүйріктердің!
Мен-дағы сөз тиген соң сөйлеп бердім,

Сөзіммен қарымдымын,
Қайраткермін!
Айбынды биігі мен айдыны бар
Даласы аққулардың, ләйлектердің!

Адамның мәңгі арманын, мәңгі ұранын
Бейнелеп,
Аштың оның нұрлы мәнін.
Махаббат,

қуанышты күйге қосқан
Даласы жүйрік шешен домбыраның!
Күйіне домбыраның бебеулеген,
Қаламын таба алмай дәл теңеу де мен,

Әлемнің жүйріктерін жарыстырған
Даласы даңқты айдынның Медеу деген.
Зулайды поездармен дала бірге,
Үйренген жылдамдыққа бар өмірде.

Осынау мекенінен жүйріктердің
Ғарышқа жол тартады корабль де.
Құмай да, жез киік те — бәрі осында,
Дәл мұндай жер жаннатын табасың ба?

Мен қалай ілби басып күн өткізем
Ылғи бір пырақтардың арасында?!
Ілесіп мезгіл деген мәңгі ағысқа,
Жасымнан кеудем толып толғанысқа,

Өнердің бәйгесінде
Тәуекел деп
Бастап ем бір қиын жол мен де алысқа.
Ілес деп қанат қақса құстар маған,

Ұшады ұясынан ішкі арман — ән!
Арнаған маған да бір сөрең бар-ау,
Самғауға, самғатуға құштар далам!

Кең далам — салтанатқа мәңгі алаңым,
Даланың бір перзенті мен боламын.
Революция ерлері жүрегінің
Жалынды ұшқыны боп жалғанамын.

Сөнбеймін жүрегімде алау барда,
Тарихқа қосам жаңа тараулар да.
Жалыным баяуласа, зәрем ұшып,
Қараймын оттай қызыл жалауларға!

Жастықтың өшпейтұғын бар-ау шамы...
Жанымның гүлдеп тұрған раушаны,
Сәби ем, анам көсем суреті мен
Сыйлаған кіп-кішкентай жалаушаны.

Бес пе екен, төртте ме екем, ұмыттым мен,
Кеудемде кезім еді үміт күлген.
Көрші үйлер арасында салтанатпен
Көгеріп жалаушамды жүріппін мен.

Кезімнен сонау алыс бал-балауса,
Жадымда, жүрегімде мәңгі алауша
Жалындап, желбіреп тұр
жан анамның

Көзіндей — маған ыстық сол жалауша!
Уақыт, әрқашанда ізің жаңа-ау,
Ұмыт боп тартқан кезі жүзім жадау,
Мен бүгін бүкіл жерге тіл қатамын,

Тұрған соң биігімде қызыл жалау!
Есімде революционерлер қол бастаған,
Соларға арналады мәңгі асқақ ән.
Қыбырлап күн өткізсем дейтін жандар

Болмайды ешқашан да жолдас маған!
Жек көрем күйкілікті, іштарлықты,
Қайсар жан өз пікірін ұстар мықты.
Үйреткен ақынына туған Отан

Жырлауды адамдыққа құштарлықты.
Қыс болсын, келсін мейлі кезек күзге,
Біз деген мейірімді де, өжетпіз де.
Болса да табиғаттың қай мезгілі

«Ауадай — демократия қажет бізге» —
Осылай ұлы ойларым жазылатын
«Правда» дер едім мен қазына атын.
Қалғанша соңғы демі — «Правдаға»—

Қол созып өткен Хикмет Назым ақын!
Жасайды қай кезде де қайран өрлік!
Шығады бірақ қалай, қайдан өрбіп
Майда сөз, жандайшаптық, жалтақтық пен

Топшылдық, тоқмейілдік, пайдагерлік?
Біреудің бұйығы саз, жалған ісін
Көргенде — шексіз менің таңғалысым.
Әлемдік апаттардан қорғау керек

Адамның жан байлығын, ар намысын!
Күн нұрын шашқан кезде жел де тынып,
Жер-бесік аман тұрсын тербетіліп.
Адамның ер рухын армандаған

Ақынның ой, арманы — жербетілік!
Жер — менің тербетілген үй-бесігім,
Жаздағы иісі қандай жидесінің!
Өлеңнің ырғағындай сақтайықшы

Мәңгі ұлы табиғаттың үйлесімін!
Адамдар — жер ананың ең байлығы,
Сондықтан бір-бірінің болмай мұңы,
Бірлесіп қарсы шықса, қиын ба еді

Болдырмау — соғыс деген сор қайғыны?
Шығармас жасықтарды сүйеп төрге,
Шындықтың тұғыры асқақ ұлы өткелде!
Күтіп ем жасалуын революция

Санаға, пиғылдарға, ниеттерге!
Жақсыға, болашаққа сенгендер кім?
Келеді өлеңіммен жәрдем бергім.
Жанында жалаушалар желбіресін

Алдымен өзін өзі жеңгендердің!
Атқан таң тамылжыса арай нұрмен,
Күн шығып, ажарланса маңай нұрмен,
Күллі әлем келбетіне бақыт тілеп,

Аналық махаббатпен қараймын мен!
Мазасыз сезім — теңіз қозғағасын,
Сөз алдым. Жұрт түсінер сөз бағасын.
Қорғауым мейірімді, ұлы сезімдерді —

Соғыстан кейін тусам да,
Соғыстың сезгем салмағын.
Тартқанмын мен де зардабын,
Білгенмін сұмдық мән барын:

Жоқтаған жарын, ардағын,
Естігем жесір зарларын.
Желкілдегі жүрген жеңгенің
Жер бауырлап қалғанын.

Ұйқысы қанбай баланың,
Тартқанын жүгін арбаның.
Қанатсыз қайтып сұңқарлар,
Қарқылдағаны-ай қарғаның.

Орылып кеткен боздақтар,
Ораған хатқа ойларын.
Қасірет қалды орнында
Қатал кез салған таңбаның.

Аласұрғанда заңғарым,
Әлсірегенде шамдарым,
Әскерім қорған болғанын.
Соғыстан кейін тусам да

Сезініп бәрін сорладым:
Өртеніп дала жанғанын,
Жоғалтып сәби мәңгі әнін,
Еңіреп жылап жас қыздың

Етегі жасқа толғанын.
Егіні шықпай шаруаның,
Ебелек шөпті орғанын,
Балтаның басы кетіліп,

Сынғанын сабы балғаның.
Жамандар жесе жан қамын,
Жақсылар ойлап ел бағын
Көтерген соғыс салмағын.

Соғыстан соңғы сор қалын:
Арыстандай азамат
Аяқ пен қолдан айрылып,
Көре алмай және жан-жағын.

Жалғанның сезіп жалғанын,
Сұрланып тістеп бармағын,
Дүрсілдеп жүрек тұрған соң.
Амалсыз тірі болғанын,

Сезініп, ойға шомғаным!..
Сол емес пе еді қорғаным?
Қираған көпір, жолдарын,
Күл болып кеткен орманын,

Махаббаттың да бар мәнін,
Шапағат толы таңдарын,
Майданда өлген арманын,
Майданда сөнген шырағын,

Майданда аққан қандарын,
Майданда қалған аяғын,
Майданда қалған қолдарын —
Қайдан да табар, ол бәрін,

Қайдан да табар, ол бәрін?!
Сұрапыл соғыс сондағы
шайқалып кеткен шаңырақ,
Қабырға қалған қаңырап.

Жар бола гөр, деп, аруақ,
Жылаған әже аңырап!
Бейнелеп айтсақ, біз енді,
Үзіліп кеткен үзеңгі.

Тартылмай қалған таралғы.
Тал түсте болған қараңғы.
Дұшпанның сойыл, шоқпары,
Тағдырдың қиын көкпары.

Окоптар әжім толтырған
Жер-анамыздың қатпары,
Дән шықпай қалған далалар
Жүректе қалған жаралар,

Айта да берсең көп бәрі.
Жазылып кеткен жоқ бәрі.
Жалғыздық көрген аналар,
Күрескен мықты қалалар.

Құлаған, жанған теректер,
Ладога мұзы жалмаған
Ленинградтық бөбектер,
Алапат сол бір шақтағы

Жігер мен мұңға оралған,
Сау қалған оттан, бораннан,
Солдаттың соңғы хаттары!
Өртеніп жатып өздері

«Отаным» деген сөздері
Қаһарлы, нұрлы көздері!
Ерліктің ұлы рухы —
Емдеген сонда дәрі күш —

Отанға деген махаббат,
Еліне деген сағыныш!!!

Социалистік Еңбек Ері Нұрғабыл Мөлғаждаровқа
Дарқандықты даламызға теңедік,
Баламызды тал бесікке бөледік.
Бесік алып көшіп жүріп түйемен,

Жомарттығын жоғалтпаған ел едік.
Сұлулықты сүмбілеге теңедік,
Сүрінгенді сүйедік те демедік.
Қираса да Отырардай қалалар,

Орнын сақтап қала алған ел едік.
Ұлы дала — өтеуіндей азаптың,
Бабалардың мырзалығы ғажап тым.
Ынтымағы жарасты сан ұлттардың

Ұланғайыр даласында қазақтың.
Қайран баба!
Ең бастысын байқаған!
Байтақ өлке дәнмен бүгін айтады ән.

Болашаққа басталды бір бетбұрыс,
Өткен күнге ой жіберіп қайтадан.
Дариядай дән толқытқан далаға
Дамыл таппай қарайсыз-ау, жан аға!

Сыңғыр-сыңғыр сұлулықты күн сайын
Кешіп жүріп көз мейірі қана ма?!
Сұлулықтың бағасы зор бірақ та.
Сұр аспаннан жаңбыр құйып бір апта.

Суда қалып бейнетің мен бақытың,
Алдың ба екен, аға, бір сәт жылап та.
Жұбатты ма сонда нұрын тарата ай,
Сол күндердің әрбір қиын сағаты-ай!

Менің балам қолын созған ақ күлше
Қолыңыздан шықты ма екен, ағатай!
Ақ күлшеге қол созады балбөбек,
Алтыннан да, гауһардан да ол бөлек.

Ақ аспандай дастарқанды ашады
Күн сияқты қып-қызыл нан дөңгелек!
Секем алып кей хабардан, кей күннен,
Анамын ғой, махаббатпен, мейіріммен,

Тәтті нанға қолын созған сол сәби
Шаттық әнін жоғалтпаса деймін мен.
Күн күлшелер жарық қылып не түнді,
Күн нұрымен жетім көңіл жетілді...

Нан көтеріп үйге кірген жеңгелер
Күн көтеріп келе жатқан секілді.
Дала түлеп, дамығанда қалалар,
Сол жеңгелер өмір шамын жаға алар.

Егістіктен күліп қайтсын күн сайын
Жеңгелерге күн сыйлаған ағалар.
Топырағы алтын дәнмен тысталған,
Ән тыңдаған алуан түрлі құстардан.

Ұлы Отанға дән дария толқыны
Бара жатыр Байтақ Қазақстаннан!

Даусым жоқ,
Адамдаймын кінәлі шын.
Ішімде —
Жұбанышым,

Қуанышым.
Айтулы әнші емеспін,
Содан ба екен —
Әуезді әнге толып тұрады ішім.

Жақсы әндер —
Жалғандағы жан құмары,
Жай даусым
Әнге салсам, қарлығады.

Ал бірақ онда не тұр!
Жүрегімде —
Халықтың барлық күйі,
барлық әні!

Тартылып,
бір күй бітсе,
Жаңа бір күй,
Тәтті әуен

өз жанымнан табам ылғи.
Жанымның түкпірінде
тұратындай
сызылтып скрипкасын Паганини.

Жүргендей
Сол бір ғашық көктемімде
Толамын
Сағыныш боп жеткен үнге.

Сезімім —
Симфония,
Өн бойымда
ойнайды

Өмір бойы
Бетховен де!
Ән маған,
Мен әндерге бөтенмін бе?

Ән іздеп
алаңдаймын өтер күнге.
Білмеймін,
Неткен жанмын?

Көкірегімнен
кетпейді сағынышы Шопеннің де!
Ұлының үні менде,
мұңы менде.

Қайтемін,
Өз бойымнан түңілем бе?
Тыңдаймын күнімен де,
түнімен де,

тынбайды құштарлығым мұнымен де!
Даусым жоқ,
Оған кімдер кінә қоймақ?
Ішімнен

күй туралы жүрем ойлап.
Наздансам,
Қосылады бір музыка.
Шығады, ашулансам,

біреуі ойнап!
Бірінің шыңы биік,
құзы төмен —
Қуансам,

құйылады қызық әуен.
Күресем
Қажырлы әннен
Қайрат алып,

Жылаймын
Ішімдегі
музыкамен.
Ұшатын —

өлең жазсам дәптеріме —
Әуен көп,
Солар көңіл кептері ме?
Барлық күй жазылғандай лайықталып

Қандай таң! Тамылжыған, жарқыраған,
Гүлдердің жұпар иісі бұрқыраған,
Әсем бір ән тарайды әр тұмадан.
Сайрайды тату құстар көк тоғайда,

Тоғайдың бер жағында жарқын алаң.
Алаңды жарып өтіп еркелікпен,
Тау суы көбік шашып сарқыраған!
Тар арна күн нұрымен шағылысып,

Жатқандай ағып өтіп алтын одан.
Тойлаған ұлы таңды құстар құрлы
Білмейді-ау тіршіліктің парқын адам!
Алатау таңғажайып тәж кигенде

Жүрек пе шалқымаған, толқымаған?!
Таңғы шық жапырақта жалтыраған
Тазалық қосқан шығар, бәлкім, оған.
Мөлдіреп жаңа туған кәусар дүние

Керемет салтанатпен сән құраған.
Қарсы алып атқан таңды, алтын күнді
Бақыт қой көру деген әр күні аман!
Осы бір жер жаннатым қимас едім

Берсе де орнына оның жарты ғалам!
Қандай таң тамылжыған, жарқыраған!
* * *
Ақша бұлттың астында шие гүлдеп,

Гүл қауызын самал жел иеді үрлеп.
Гүл қауызы сияқты шөлдеп тұрып,
Бата алмадың айтуға сүйемін деп.
Ерте көктем рақат сый ақтарып,

Иығыңды иығың сүйеп қалып...
Иіледі ағаштар ал қызыл боп,
Сакураның бұтағы сияқтанып.
Махаббатқа мас болып жүрек керім,

Бас айналып, балқиды сүйектерім.
Алтын жіппен астарлап зерлейді күн,
Ақша бұлттың жұп-жұқа жиектерін.
Ұнатушы ем шиенің гүлдегенін,

Жақсы болды — «көрейік, жүр»,— дегенің,
Саусақтарым қолыңда үгітіліп,
Үнсіз шие гүліндей үндемедім...
Гүлді үрлейсің... Тұрсың ба үзгелі шын,

Әдемі әлем — жүз бояу, жүз келісім.
Жүрек тілін аударып дүниеге
Жырлап тұрды бұлбұл құс біздер үшін.
* * *

Жел соққанда толғандай даусы мұңға,
Алма гүлі айналды таусылуға...
Жаратылыс жатады мың өзгеріп,
Жалғыз жылдың төрт келген маусымында.

Көңіл қалай лүпілсіз жай тынады,
Жай таба алмай, жан сырым айтылады.
Бір күннің де таңы бар, сәскесі бар,
Кеші де бар, күн батса, ай туады.

Жабайы алма сияқты шыңға біткен
Жапырақ жайып, жаз келсе, ырғалып мен,
Жайнап, гүлдеп, тербелдім
еш уақытта

Сезім кешіп көргем жоқ бір қалыппен.
Қайталанбас күндерім, күлкім дағы,
Алтын жазда сезім гүл құлпырғаны.
Күз келгені... Сарғайған жас жүректің

Ыстық жасы, ынтығы, ұмтылғаны.
Өкпе, назы, тілегі, тіл қатқаны,
Тату кезі, дауасы, жұмбақтары —
Талайлардың ойына ортақ болар —

Бір ғана махаббаттың ырғақтары.
* * *
Кеудем толып бір сезімге алаулы,
Ашқандай бір аса қызық тарауды.

Өз ойыммен өзім болып жол бойы
Ұмытыппын жан-жағыма қарауды.
Қарамаймын, айналамда ісім не,
Өз бақытым — жүрегімде, ішімде.

Түк қайғым жоқ. Жез киіктей жеңілмін,
Түсінбеймін, өңім бе бұл, түсім бе?!
Айтыңдаршы, мынау қай жер, қай тарап,
Ғашық адам қалай бәрін байқамақ?

Жымиямын өз сөзімнен ұялып,
Күбірлеймін оның сөзін қайталап.
От жүргендей тамырларда, денемде,
Айтқан сөзім айналады өлеңге.

Сену қиын бүгін мынау әлемде
Кішкентай бір жамандық бар дегенге.
Бәрі тәтті. Тәтті күлкі. Тәтті мұң.
Ойнақтайды кеудемде бір ақ құлын.

Қуанғаны қандай жақсы адамның,
Аялдашы, айналайын шаттығым!

Сені көріп құшағынан арайдың,
Қуанышпен қызықтадым талай күн.
Кейбір күліп қолымды алған кісінің
Көзінде де сен бар ма деп қараймын.

Болып бүгін үйінде бір мықтының,
Солғын тартып кетті бір сәт құтты күн,
Отырғандар арасында өзіңнің
Жоқтығыңнан шықпай қалды тіпті үнім.

Толған жасау... Үй иесі бай неткен.
Шай ішеміз алтындатқан шайнектен.
Күн сәулесі құйыла алмай тұp бірақ
Көптен бері жуылмаған әйнектен.

Адамдарды бақылаған бір қызық.
Көңіл мұздай.
Камин ғана тұр қызып.
Терезені быт-шыт қылып сындырып,

Алсам ба екен күннің нұрын кіргізіп?!
Қазір кіріп келсең, шіркін, үйге осы.
Аралассаң есептескен сыйға осы...
Теледидар қойып едік, шетелдің

Жүріп жатты әдепсіздеу киносы.
Алалыққа қарап тұрып, нали мен
Өр басымды жалғызсырап сәл игем.
Сен жоқ жерде отырудан сескеніп,

Сөйлестім-ау тәй-тәй басқан сәбимен.
Сен жоқ жерде қайнап кетер мүлде ызам,
Ана әйнекті ана әйелге жуғызам.
Мына отырған кесірлердің кеудесін

Тазартатын тамаша өлең туғызам.
Жүдеп кеттім жүргенімде жыр аңсап,
Халық әні ұлы еді ғой ұға алсақ.
Мына кино кімге керек, сұрансақ,

Анау ағай бермес пе екен бір ән сап.
Жараса ма сенсіз, айтса наз ару,
Сенсіз өмір — арыз, жала, азап, у.
Жаңбыр шайып өткен жазғы шалғындай

Бәрімізге парыз екен — тазару.
Сен болған соң сәуле төгіп тұр Ай, Күн,
Сен бар жерде болу керек бір айбын.
Ұлы күштен

Адамдарға сұрасам,
Сезімдердің тазалығын сұраймын.
* * *
Бетінде мынау жер деген үлкен мекеннің,

Біp тал гүлдей боп өмірге келген екенмін.
Нәзіктігіме, қияда өскеніме қарамай,
Салған жүгіңді, тағдырым, мен де көтердім.
Өмірге қашан кім келіп, кімдер кетпеген?

Көгорай шалғын қанша рет қайта көктеген?
Орнынан кімнің нәр алған мынау қызыл гүл,
Отырсам жалғыз ойларға қалам көптеген.
Талабым үлкен, жетерлік әрі табысым,

Амандық болса, артпай ма жылдар тағы сын.
Адамға тағдыр еншіге берген өмірдің,
Түсінген кімдер жұмбағын, небір мәнісін.
Қызығы өсіп жағалау — биік жардың да,

Тербесе желдер, теңелдім жасыл шалғынға.
Төзуге бармын тоңсам да, күнге күйсем де,
Ұмыттыратын жылдарым болса алдымда.
Қызығы түгіл қиындығына тоймаймын,

Келеді күндер, жанымда мысқал қоймай мұң...
Денемде жатқан тамырлар — жарық пернелер
Жасампаз бір күй туғызар-ау деп ойлаймын.
* * *

Біреулердің біреулер арқасында,
Біреулердің біреулер қалқасында.
Жүрген кезде
өзіңнің

ешкімі жоқ
Тағдырыңнан бір түрлі қорқасың да!
Ойланасың жүрекке жүк түсіріп,
Қызық халық

Болмайды түк түсініп.
Милары жоқ біреулер мықтысының
Жетегінен қарайды «мықтысынып».
Білмейді олар өзінің ерсі ісін де,

Күдірейіп, көрмейді көршісін де.
Әдетінде біреудің — өсек тасу,
Жағымпаздық — бірінің еншісінде.
Даңқы кетіп тұрғандай байтаққа анық.

Дүниені тоқтайды шайқап барып.
Қысыламын кей-кейде солардың да,
Бір бейшара екенін байқап қалып.
Налымаймын соларға танымаған,

Мақсат емес танылу әлі маған.
Бір қолдаушым жоқ болса, ештеңе етпес,
Бәрінен де болсыншы елім аман!
Уақытқа жанылған мен де алмаспын,

Адамы да емеспін жан далбастың.
Қызықпаймын біреудің биігіне,
Елім барда, ешкімнен кем болмаспын.
* * *

Бақыттымын даламмен, байтағыммен,
Табиғатқа сырымды айта білгем.
Тамыз біте сарғайған жапырақтан
Күздің келіп қалғанын байқадым мен.

Әжім түссе маңдайға, бетке небір,
Жол береміз несіне өкпеге құр?
Балдан тәтті екен ғой, кейін көрсек,
Байқаусызда басыңнан өткен өмір.

Өткен өмір, өткен ай, өткен апта —
Өте берер, жалынсаң, тоқтамақ па?
Кем ойларды жүзеге асыруға
Үлгермейсің жүргенде қат-қабатта.

Өткен өмір — өткен ай, өткен апта,
Ұшып кеткен тырналар көп тарапқа.
Жапырақтар шашылып жан-жағыма,
Жаңа өлеңдер түседі ақ параққа!

* * *
Қайдасың жап-жас күнім, жайсаң күнім,
Қалайша бүгін мұндай байсалдымын?
Азайтып асылдарын алғандай ма,

Сезімім
Қазынаға бай сандығым?
Емес пе былтырғыдай биыл көктем,
Кетуім араласып қиын көппен.

Адамға жақындасу бақыт еді,
Біреуді жек көруді кім үйреткен?!
Жек көр деп айтпап еді әкем маған,
Жарым да олай деуге бата алмаған.

Ал сонда жанып түспей, жасқаншақтап
Тұруды кім үйретті екен маған?
Мен енді кешегідей жас емеспін,
Қолыммен қызыл шоқты көсемеспін.

Қорықпай қызыл шоқтан қызғалдақтай
Келеді соңымда бір әсем өскін.
Қызығам, тілектеспін мен соларға,
Дем берер солар маған шаршағанда.

Іздеймін жас толқыннан жарқын сезім
Алтын нұр Алатауды қоршағанда.

Суларға сулар қосылып ағып көктемде,
Бұлттарға бұлттар ілесіп көшіп көктен де.
Желдерге желдер желбірей ұшып жеткенде,
Жүрегім сені іздейтін еді мұңайып.

Аққуды аққу айналып жүзсе ақ көлде
Керемет назбен кептерін сүйсе кептер де,
Әуенге әуен ұласып кеткен сәттерде
Жүрегім сені іздейтін еді елжіреп.

Ағашқа ағаш бұта қолдарын бұлғаса,
Гүлдермен гүлдер билесе, бірге жырласа,
Құстардың тілін құстары ұйып тыңдаса,
Жүрегім сені іздейтін еді сағынып.

Жұлдызға жұлдыз жарығын төгіп жанғанда,
Тамшыға тамшы қосылу үшін тамғанда,
Тауларға таулар сүйеніп тұрып қалғанда,
Жүрегім сені іздейтін еді мұңайып.

Жүрегім сені іздесе сонда мұңайып,
Сезімтал жанға сен емес пе едің лайық!
* * *
Бір үміт күтетін ем жасқана алдан,

Жоқ еді маған —
одан асқан арман.
Ойымда өмір сүрдің,
Сол үшін де —

Алыстау болдым —
Саған басқалардан.
Жайымды
Сені ойлаған кезімдегі

Жан білмей,
Қорғап қалды төзім мені.
Түсінсең,
Махаббатым тілімде емес,

Тұңғиық жанымда еді,
Өзімде еді.
Қалайша
от сезімнен өртенбегем?

Кеудемде
бір бейне едің көркемдеген.
Аңсаған көңіліме
ортақ еді —

Ақ гүлдер
Жапырағын жел тербеген.
Тербетіп гүл сабағын
жел тұрады.

Сен десе,
көңіл биік талпынады,
Күн нұры
Күллі әлемге төгілгендей

Кеудемді ыстық сезім
толтырады!
* * *
Ыстық үнің үзіліп сыбырлаған —

Дүрсіліндей жүректің бүл үн маған.
Ұмытуға бола ма гүл дәуренді
Қуаныш боп кеудеден туындаған?
Жақсы көріп, көз алмай қарағаның —

Майда барқыт мұнарға оранамын.
Бірнеше жыл іздеген, ұмытпаған
Ауылдағы жас күнге ораламын.
Таңғажайып өмірден таптың үміт,

Қадіріңді өзіңнің қатты біліп,
Еркеледім еркеңдей, жалғызыңдай,
Шөл көңілді суғарып тәтті қылық.
Ризамыз көктемнің кешіне біз,

Кеш бояуын кеудеге көшіреміз.
Сүю деген — мейірім,
біреулердің
қателігін, қастығын кешіреміз...

Жұлдыздарын кеуденің жақты аспаны,
Асығады сезімдер достасқалы.
Сенің ыстық сөздерің, теңеулерің
Тоңып қалған жаныма шоқ тастады.

Жақсы көрем десең сен менен гөрі,
Жақсы көрем дедім мен сенен гөрі.
Біз екеуміз туралы емес пе екен
Сүю жайлы Абайдың өлеңдері?..

* * *
Арналар албырт жырым өзіңе әлі,
Біреудің өзі ұнамай, сөзі ұнады.
Өзің де, көзің де ыстық болған соң да

Өзіңе менің қолым созылады.
Еске алсам, туған жердің кең даласын,
Бір шың боп тауларға да жалғанасың.
Мен үшін таудай биік, даладай кең

Жалғыз жан дүниеде сен ғанасың!
Жүзеді сұрша бұлттар көк төсінде,
Білемін бұлтқа қолым жетпесін де.
Meн бір жан ұмытатын сен дегенде.

Ашуын, ренішін, өкпесін де.
Жүрекке қалдырыпсың талай белгі,
Қараймын сен бе екен деп арайға енді.
Жүректен көкжиекке дейін сенсің,

Қолыңнан соның бәрі қалай келді?!
* * *
Өсек айтып, жел сөзбен желіккендер,
Маған маза беріңдер, ерікпеңдер.

Мен бұлақпын,
Бұлақтық айналаға
Зиян болған кездерін көріп пе еңдер?
Бір бұлақпын, бұралып сән құратын,

Жанымды ұқсаң, жарқырап жаңғыратын.
Алалыққа орын жоқ жүрегімде,
Адамдық пен адалдық — бар мұратым.
Жақсы сөзге қуанып бір естіген,

Өз әнімді бәріңе үлестірем.
Тірестім мен ойлымен, ойсызбен де,
Тағдыр үшін тағдырмен күрестім мен.
Көктем келіп,

гүлдерін жайсын да өрік,
Жылдар жар боп, берсін тек маусым көрік.
Сүрінбесін адал жан,
Ол сүрінсе,

Сүйейсіңдер жүгіріп қайсың келіп?
Тұрса деп ем тербеліп теңіз — гүлдер,
Нәзік гүлін көңілдің неге үздіңдер?
«Жүрегім менің қырық жамау»...

Абайламай,
Абайға да осылай дегіздіңдер.
Жүрегімде — азабым, алтындарым,
Өлеңімнен түсінер халқым бәрін.

Ақымақтардың алдында үнім шықпай,
Жайсаңдардың жанында жарқылдадым.
Тілін таптым тап-таза тамшылардың,
Тамшылардан құралған ән шығармын.

Іші тарлар іше алмас кәусәрімді,
Асылдардың қолымен аршылармын.

Таңдай ақшыл жарасып көйлектерің,
Тәнмен сезіп ұзақ жол бейнеттерін
Жапония жері ме, Африка ма,
Қай арадан қайттыңдар, ләйлектерім!

Ескі күмбез — ежелгі заман көзі,
Прогресс күшіне алаң кезі —
Төбесіне сендерді ұялатып,
Ой салғандай асыққан адамға өзі.

Қиқуына құстардың дала құштар,
Әуе, жерді толтырған өр ағыстар.
Қашандағы бүркіт аз, жапалақ көп,
Жалп-жалп ұшып жүр тағы қарақұстар.

Тәкаппарлық керек-ау таң қаларға,
Кербез құстар кеткенде сән қалар ма?
Биік таңдап жатпай-ақ,
күлге қонған

Жыным келіп қараушы ем қарғаларға.
Жаңбыр жауса, жуылып әйнектерім,
Жаңа жырға толады жан дәптерім.
Көз жазып қап,

Көп жылдар күтіп едік,
Келдіңдер ме, аяулы ләйлектерім!
Көріп алыс елдердің тұрмыс, халін,
Біздерді аңсап күндіз де, түнде

ұшқаның...
Төркіндеген қыздардай сағынышпен
Еркіндеңдер ерекше, жыл құстарым!
Мейірімге арналып алғыстарың —

Ескерткіші еді қалдырған соңғы ұстаның
Мұнараның басынан
Мұңға шомып,
Қарайсыңдар, азайған паң құстарым!

Ұзамаңдар айналып жиі елеске.
Қанатымен құсты құс сүйемес пе?
Мұздай болып құтты ұя бос қалмасын,
Ұя деген құстардың үйі емес пе?

Ұшырамын сендерге ой кептерін,
Биіктерде тұрыңдар билеп керім.
Кең даламның бақыты толық болсын,
Кетпеңдерші, киелі ләйлектерім!

* * *
Өкініш — у,
Өткен күннің сол уы
Солғындатты шаттығымды, күлкімді.

Мүмкін еді бұдан жақсы болуы...
Бұдан жаман болуы да мүмкін-ді.
Өз уым — бал,
Басқанікі жат енді,

Өзімдікі —
Бастан кешкен бар өмір.
Жөндер едім, әттең, кейбір қатемді,
Барлығы да қайталанса және бір.

Өмір бірақ қайталанбас,
Шынымен,
Қайталанар қайырмасы әндердің.
Өткен күнге өкінгенше күнімен

Келешекті түзетуді жөн көрдім.
* * *
Ұшады көкте талмай құс,
Талдырмай жүрген қандай күш?

Қияға қарап,
Қанатсыз
Талпына бердім мен байғұс.
Мен бе екем жалғыз талпынған,

Қанаты отқа шарпылған.
Жағалай соғып жүрмей ме,
Сәтсіздік деген антұрған.
Үрейлі, үнсіз мәңгі аспан.

Қараймын көзді алмастан.
Жан екем мен де ол бастан,
Болмаған жолы жолдастан.
Кеудемді басып қауіп бір,

Қиналдым қанат қағып құр.
Ашық та үнсіз ақ аспан,
Жанымда жаңбыр жауып тұр!
* * *

Кемшілігім толып жатыр, санасам,
Жүрегімде жатыр және жара сан.
Азабым көп, қайғым және орасан,
Менен гөрі бақыттыға қарасам.

Кемшілігім ештеме емес, санасам,
Ең мықтының өзімен де таласам.
Менде — күлкі, бала — байлық және сен –
Менен гөрі бақытсызға қарасам.

Ем іздеген құтылар-ау жарадан,
Әні жоқтар, шын қаласа, табады ән.
Табылмаған дүниеге — шара не,
Бар бақытын қорғау керек әр адам.

* * *
Көтереді қайғыны ақынға тән иық тек,
Жырларыңды жаттады туған елің сүйіп көп.
Аласартам деп еді ажал мыстан өзіңді,

Өршеленіп кеттің сен Алатаудай биіктеп.
Болса егер де адал жан, жыр қанатты періште —
Өзің едің, дән егіп, жете алмаған жеміске.
Жықтым деді сұм ажал тұлпарыңды тұқыртып,

Жығылғанның өзінде ие болдың жеңіске.
Тірісінде көзіңнің естідің де тіпті сын,
Еленбеді пендеге пайғамбарлық мықты ісің.
Алған жоқсың атақ та, мансап саған не керек,

Мансаптының бәрінен намыстысың, мықтысың!
Жаныңды ұққан адамның жүрегінде жатты аза,
Бірақ сенің жырыңды әкете алған жоқ қаза.
Сәби жүрек жан едің,

Өлең деген өмірде
Алатаудың қарындай ар-ұжданың тап-таза!
Жырың ән боп аралап кетті бүгін ел ішін,
Қайталанбас таланттың өзің едің кені шын.

Бәрі жақсы!
Дегенмен, адалдыққа сын тұста
Күреспедік,
Күресе алмадық біз сен үшін.

Дүние — кезек, қайырымы мен қаттысы,
Қайда деп, кім деп жүрегі, жаны пәк кісі.
Жынысқа, жасқа, орынға, текке қарамай,
Көрінбей ұшып жүреді дейді бақ құсы.

Мұратын танып қариядан да, жастан да...
Қанаты талып дариядан да, тастан да,
Жоғары,
Кімді лайық көріп болғанша,

Ұшады дейді мұңайып биік аспанда.
Киелі құстың мекені тауда, зеңгірде,
Тілегі құстың қасиетті де, мөлдір де.
Көңіліне жаққан біреудің барып басына,

Көрінбей ғана қонады дейді ол бірде.
Жақсылықтан да келетін бір мін тапқысы,
Шынымды айтсам, шіреншектердің батты ісі.
Самолеттей ғой аэропортына жетпеген,

Адамын таппай, адасып қонған бақ құсы.
Бақ құсы қонса, құяды-ай сонда сый — нөсер,
Өзі де сезбей, сол адам сұлу күй кешер.
Адамын тауып, адаспай қонған бақ құсы,

Талантты ақынның өлеңдеріндей үйлесер.
Бақ құсы қонбай, пендеге дәулет құралмас,
Құралған болса, қия алмас оны бір алмас.
Ардақтай алған жан бірақ нардай көтерер.

Бармақтай бақты кейбіреу ұстап тұра алмас.
Ақылың болса, тілектес әрбір ісіңе ел,
Орынсыз болса, тілегіңді кім түсінер?
Ұшырып алмай, аялап ұстай білсе екен,

Басына келіп бақ құсы қонған кісілер!
* * *
Мезгілмен де сырластым, араймен де,
Өзенмен де үндестім, тоғаймен де.

Ақ қағаздың бетіне жұлдыз шашып,
Махаббатымды жеткіздім қалай да елге!
Сырымды орап ақ қағаз арасына,
Жырым жетер туған ел даласына.

Бесік жырын шығардым балама арнап,
Басқа ана да айтсын деп баласына.
Қанат қағып,
Сыймаймын үйге, міне,

Өкінбеймін өртеніп, күйгеніме.
Сезімімді көркемдеп, бейнеледім,
Айтуы үшін арулар сүйгеніне.
Аяғам жоқ өлеңнен жанымды түк,

Жасын шумақ шығардым жалын жұтып.
Ізгілікке үйреттім інілерді
Табиғатты жырладым тамылжытып.
Адамдықпен биіктер аласа бой,

Ізгілікке иілер болашақ ой.
Жырламайын қалайша,
Қараңызшы
Дүниенің өзі де тамаша ғой!

* * *
Іздеп, тауып мендегі бөлек үнді,
Жаттап алып жүретін өлеңімді,
Бір оқушым бар екен,

Қандай жақсы —
Сезінгенің біреуге көмегіңді.
Оқымаса, сырымды білмес бөтен,
Екеуіміздің мұңымыз үндес пе екен?

Мені мүлде көрмеген сол бір жігіт
Жырларыммен қалайша тілдесті екен?
«Қуат алып жаныма жарқын жырдан,
Хат жолдадым, ісім сол бар тындырған».

Деп жазыпты,—
Осындай хаттар мені
Жақсы жырлар жазуға талпындырған.
Көкірегімде орман мен дала шулап,

Жүрегімнен туады тамаша ырғақ.
Еш уақытта көрмеген достар үшін
Жазылады өміршең жаңа шумақ.

Жапырақтар өртеніп жатыр сайда...
Жабырқаймын күзгі күн батырса ойға.
Ағаштарға дәл мендей іңкәрлікпен
Қарамаған шығар-ау Хокусай да.

Ағаштарға қараймын жазда, қыста,
Ыстық тартып тұрады көзге алыста.
Адамдардай әр кезде абыр-сабыр,
Бұтақтары өседі қозғалыста.

Жеткізе алмас бұл жайды не бір кестең:
Түлеп, түсіп көрінер-көрінбестен.
Жапырағы алмасып адамдарша,
Замандармен жарысып өмір кешкен.

Желбіресе шәйі бұлт-шымылдықтар,
Бәйтеректер тағдырдың жырын құптар.
Үш бұрыш хат ұшырып армандасқан
Ағаштарда сұмдық бір сұлулық бар.

Қатты аязда желексіз жұтап бәрі,
Қар жамылар бұйығып бұтақтары.
Жазғытұры сыбдырлап самалменен,
Жазылады мезгілдің кітаптары.

... Күзгі қала!
Таусылып бағында әтір,
Арық суы суынып ағып жатыр.
Өлең жазған қағазды өртегендей

Жапырақтарды біреулер жағып жатыр.
* * *
Кенен жасы — тәңірден сұрағаным,
Тыңдау сөйтіп бұлбұл мен бұлақ әнін.

Мейлі, тіпті, болмасын ұнағаным,
Ештеңе етпес сүрініп, құлағаным.
Елім, далам, балам мен өлең болса,
Қалғанының табармын бір амалын.

Кенен жасы — тағы да тілегенім,
Әннен тауып әрдайым жүрек емін.
Даңқты іздемей, дақпыртты мазақ етіп,
Өмір сұру — арманым міне менің.

Өлеңімді іздейді, білем елім.
Ұсақ-түйек кемдікті елемеймін,
Ықыласқа бөленсе жыр, өлеңім.
* * *

Бір уақыт ортайғаным түк етпес,
Жап-жас болып қартайғаным түк етпес,
Менің жайнап жүруіме ішінен
Біреу болса жер бетінде тілектес.

Кейбіреудің елемеуі түк етпес,
Мейірімге бөлемеуі түк етпес.
Аман болса екі жұлдыз ерекше,
Менің қиын бақытыма тілектес.

Қызғанбаймын тұстастарым болса озық,
Түк етпес-ау көтерсем де қанша жүк,—
Жұрт ішінде абайсызда сүрінсем,
Жүгіретін біреу болса қол созып!

* * *
Ақ шәлі жамылғанда бақшалы әлем,
Ат жегіп, зуылдасаң ақ шанамен!
Ақ қыстан

Ақ тілеулі менің жаным
Шарқ ұрып іздегенін тапса деп ем.
Мен бүгін сезімімді іркер емен,
Бұтағын, боран тұрса, сілкер емен.

Аяздың оюынан өрнек алып,
Ұсынам, жаным, саған шілтер өлең.
Асау ат асуларға алып барсын,
Ақ қардың арасында қалықтарсың.

Бір тонға оранып ап біз отырсақ,
Болмас-ау екеумізге халық қарсы.
Жарасар қуаныш пен күлкі маған
Зуласақ, не жетеді, шіркін, оған!

Шаттықтың ақ шампанын атқылатып,
Шананың табанынан бұрқыраған.
Жығылсам, сүйенішім — жұртым ерен,
Жұртымның шапағатын шын тілегем.

Болады қысты өлеңмен қысқартуға,
Аязды жылытуға күлкіменен.
Ақ боран алай-дүлей соқса да, мен
Толтырып ақ шәлілі бақшаға өлең.

Басымнан басқа ойларды сілкіп тастап,
Заулайын ақ далада ақ шанамен!
Төбеден төмен құлап сырғанақтар,
Көрпедей төселеді мың қабат қар.

Делбені қанатша қақ,
Емін-еркін,
Көсілсін самғауды аңсап тұрған аттар!

Сайран салам сағынышпен келем де,
Қарлығаштар айналады төбемде.
Қырымнан да, Римнен де артықсың,
Сенен ыстық жер жоқ маған әлемде.

Баладай пәк бауырың да, досың да,
Бауырыңа бас, шұрқырасып қосыл да.
Осында ғой адал, жомарт адамдар,
Ең әдемі әйелдер де осында.

Алғаш естіп, алғаш шыққан ән атын,
Той дегенде қызынатын, жанатын.
Қыздарының бәрі биші, бәрі әнші,
Жігіттердің бәрі күйші, бәрі ақын.

Осы ауылда биіктеткен мұратын,
Жұлдыздарға толған кезде құба түн,
Жүрегіне жыр толатын ғажайып,
Бар осында менен мықты бір ақын.

Оған қымбат — қырдағы алау түскі леп,
Ол екеуміз бір алаудың ұшқыны ек.
Менен оның өлеңдері нәзіктеу,
Менен оның махаббаты күштірек.

Оған қымбат қызыл жыңғыл, ақ қайың...
Соған қарай қалай қанат қақпайын.
Барам десең, есігі ашық бар үйдің,
Шабам десең, Шалқұйрықтай ат дайын.

Түсінбеген түрлі сөзбен даурығар,
Жазылмайтын анықтама, қаулылар.
Жүрегінде бітпес ән боп қалатын,
Әр адамның өзінің бір аулы бар.

Сол ауылға түсінде де ол асығар,
Көбелегі көзіне оттай басылар.
Мен де аулымды —
Үшаралды ардақтап,

Шөл болса да, жәннат деймін, несі бар?!
Дейді көңілім «Үшаралға ұш, орал»,
ұшсам саған ыстық самал құшар, ал
түндерің ше?

Гауһар жұлдыз мұхиты
Сенен басқа еш жерде жоқ Үшарал!
Гауһар еді, жұлдыздары от еді,
Сыңғырлаған даусы жерге жетеді.

Сүттей жарық түндеріңді ойласам,
Жүрегіме жұлдыз толып кетеді.
Ұям сенсің, түсіме егер енсе ұям,
Ұшам саған, қалай мұнда мен сиям?

Күтіп жатқан Қайта өрлеу дәуірін
Сенсің менің сұлу Флоренциям!
Ақпаныңды араласқан боранмен,
Көктеміңді тоқтата алмас тоғанмен

Сүйікті етіп, биіктетіп бейнелеп,
Мәрмәр сөзден бір ескерткіш соғам мен!
Сенсің менің асыл әнім, әңгімем,
Аязыңды еске аламын алдымен.

Ақ қарың ше?
Көрген жоқпын еш жерден
Ондай мөлдір, көп-көгілдір қарды мен.
Сен туралы қиялдайтын бала ем мен,

Бау-бақшалы қала болсаң деп ем мен.
Армандаушы ем сені көріп қайтуға,
Келіп жатса деп адамдар әлемнен.
Бірақ бүгін... Су азайып, басты аптап,

Тұрды бір сәт жанарымды жас қаптап.
Басымды иіп саған жазған жырымды
Зәулім залдан оқимын мен асқақтап!
Ғажап менің кеудемдегі суретің!

Бірде ұлғайып, биіктейсің бірде тым.
Бүкіл елге сенің бүкіл бейнеңді,
Таныстыру — менің үлкен міндетім!
* * *

«Талас» деген — грекше «теңіз» деген,
Бір кезде ел мұнда құрғақ жер іздеген.
«Үшарал»— сол кездегі табылған ат,
Жер аты — ескерткіш сөз, ең ізгі өлең.

«Жалқамыс» жолбарысты есте шығар,
Боз таста «Бозтамшының» кестесі бар.
«Арнасы», «Ақкесене», «Көккесене»
«Суықжал», «Әулиесі», «Еспесі» бар.

Бар тағы бірге жатқан «Төрт ақыны»,
Текке ме жұрттың одан қорқатыны.
Ғажабы —
Ғасыр бойы бір құдірет

Күмбезде қобыз күйін тартатыны.
Жылдардың
аударылып парақтары,
Жел тұрар дәуір жырын таратқалы.

Бабалар ақындығын дәлелдейді
бейнелі «Таластағы» жер аттары.

Жолдас қырғыздар, жолықтырғанда бұл күндер,
Жолдарыңызға шашып тастадық мол гүлдер.
Ақ ниеттерің-ау, айрықша дарқан даламыз
Алтын бидайды ақтарған кезде келдіңдер.

Ізгі сезімге ұласса екен деп бұл күндер,
Іздеріңізге шашып тастадық мол гүлдер.
Қырғыз ағайын! Алатауымыздың бағына
Қызыл алмалар сыймай кеткенде келдіңдер.

Достарын көріп, жүректер ыстық арнады ән,
Қауышуларға құштар екен ғой мәңгі адам!
Аралатайықшы бауларды Шыңғыс ағаға —
Шығарма жазған бір ғана «қызыл алмадан».

Бауырларымызға барып қайтайық деген кім?
Деген адамға шапағаты жаусын өлеңнің.
Шоқан мен Мұхаң бір аунап түсіп, далада
Тоғысты жыры Тоқтоғұл менен Кененнің.

Еншіміз біздің бөлінбек емес қырғыздан,
Қырандар ғана биік ұшады шың-құздан.
Манас-мұхитты қалдырған халық Мұхитқа
Қарап тұрсын деп, Шыңғыс-жұлдызды туғызған!

Шын достық барда, сезімде болар шырын, нәр,
Шымырлап қайнап жүректе жатқан жырым бар.
Алтын діңгегі тозбайтын биік көпірмен
Біртуғандарыңа жиірек келіп тұрыңдар!

Көрісіп бүгін, көңілдеріміз хош тіпті,
Бөлетін кім бар қос бәйтеректі, қос түпті.
Ұрпаққа бүгін үйрету парыз біз үшін
Жалғастыруды ынтымақтық пен достықты.

Жалғасар достық осылай жайнап тұрса әлем,
Басталған шығар сағыныштардан мұнша өлең.
Қымбатты достар, Қырғыздың Алатауына
Ала барыңдар біздің Алатаудан да бір сәлем!

* * *
Жанармен шолып аралап,
Алыстан келдім асығып.
Көлбеген күйі бар алап,

Көзіме оттай басылып.
Бәрі де маған қажеттей,
Кеудеме көшер күй келіп.
Кетіпті-ау екі-үш жаз өтпей

Ұялшақ қыздар үй болып.
Қылықтар қосып тағы олар,
Қымбаттай түскен тәрізді.
Кешегі тентек балалар

Жігіт боп кеткен маңызды.
Түйдектеп өткір сөздерін,
Тілге де беріп ерік бір,
Таңдантып мені, өздерін

Көрсеткісі келіп тұр.
Жүгірмек еді қағынған —
Жымиып жұмбақ сүйкіммен,
Өр кеуде бір ұл жанымнан

Өтеді мотоциклмен.
Өмірді ойдан өткерсем,
Менде де аздап атақ бар.
Қызығар маған деп келсем,

Менен де бұлар тәкаппар.
Өткерген бірге уақытты
Бәрі де сұлу көркінде.
Бір мысқал менен бақытты,

Бір мысқал менен еркін де.
Аламын мен де есемді,
Көңілден жанған алау боп.
Қайтамын ойлап, осы елді

Сағынатындай бар-ау деп.
* * *
Мән таппайтын әннен, күйден, өлеңнен,
Бір ару бар асыл тасқа бөленген.

Сол аруға таңның, гүлдің, жұлдыздың
Қымбаттығын ұқтыра алмай келем мен.
Қуанбайды-ау күн нұрына сол қасқа,
Тастан кейін көз салады жолдасқа.

Алтынынан бөліп бермес, адаммен
Бөлісетін іштегі алтын — ол басқа!
Әр нәрсеге керек шығар ірі иық...
Айналада бір әсемдік тұр ұйып.

Адамды адам кеміткенде зат үшін,
Жарасып тұр гүлге басын гүл иіп.

Жиі-жиі жеті шелпек пісірем,
Пісірем де сені есіме түсірем.
Анаң жақсы адам еді дейді ылғи
Көрген сайын білетұғын кісілер.

Қалт жібермей әрбір айтқан сөзін де,
Тыңдап қалам қаяу тұнып көзімде:
«Көп адамға тигізіп ед қайырым,
Қалтыраған карточканың кезінде.

Кезі мол-ды жанардағы жасты ұққан,
Бірде айтпай, бірде сұрап бастықтан.
Дәнекер боп әлділер мен әлсізге,
Талайларды алып шықты аштықтан.

Кім өтініш, кім түсінік, кім хатты,
Жазып бер деп, қанша барса, тыңдап кіл,
Маржандай қып жазар еді майысып,
Бір ауылдың үміті еді қымбатты.

Жап-жас еді, нәзік еді, есті еді,
Іс қағазбен өтуші еді кештері.
Көп адамға көп жақсылық жасады,
Әттең, бірақ көп тіршілік кешпеді!— »

Дейді бәрі танитынның, көргенде,
Шешесіз қыз есейсе де шерменде.
Өзің үшін мақтана алам кімге де,
Бірақ әлі мұңның табы мол менде.

Өлең сөздің азабына сай келіп,
Жатыр іште бір үміт, бір қайғы өліп.
Көп адамның есінде екен тұрғаның,
Тарыққанға талқан, шекер, май бөліп.

Аз ғұмырда көп кісіге жақсылық
Жасап, апа, өмір мәнін жақсы ұғып,
Ұзақ жолға кетіпсің ғой,
Біздерді

Мезгіл — ана мейіріміне тапсырып.
Кейін қанша қыс пен көктем, күз келді,
Ел ұмытпас есті жанды, ізгі өңді.
Саған деген бір ауылдың алғысы

Сүйеп келе жатқан шығар бізді енді.
Қайтып келе жатыр қыстың ызғары,
Еріп келе жатыр таудың мұз, қары.
Өзің жәрдем берген жандар батасы

Сыймайтын жан ең тар ұғымдарға, қалыпқа,
Сыйдың-ау кенет сандықтай ғана табытқа.
Жүрегің ашық болатын сәуле, жарыққа,
Есігің ашық болатын елге, халыққа.

Қартайып па едің, алпысыңды біз тойлап па ек,
Алпысқа жетпей аттанар деп те ойлап па ек?
Айналып кетті-ау абайсыз аяқ астында
Тіршілік деген жалтыр мұз — тағдыр тайғақ көк.

Ұлдарың қалды ауыр зіл басқан кенеттен,
Гүлдерің қалды қып-қызыл құмға сен еккен.
Тамып тұр тамшы сен еккен сұлу теректен,
Бұлттанды көңіл бұлтартпас сұмдық себеппен.

Қайғыға баттым сен еккен қалың бақта мен,
Қатайып бәрі, майдан боп кеткен шақта әлем,
Жоғалтқан жоқ ең жомарттығыңды айрықша,
Адал ең, жәке, ақ қағаздан да аппақ ең.

Сесті де сергек, мұңды да жүрек қайда бар,
Асқақ-ақ едің, ажалға қандай айла бар.
Жаныңда жанған жақұттың ғажап жарқылын
Жақсылар ұғып, жақтырмайтын-ды майдалар.

Адамды ажал бірінен бірін айырмақ...
(Қадірін жанның барында білсек пайымдап).
Турашыл едің, сөйлесең тіліп, не мықты
Тұратын бұғып, кемдігін біліп мойындап.

Өзіңнен жұққан: тазалық десе, қол соғам.
Жасыңды жалғар, ұрпағың егер болса аман.
Әділет деген бар болса мынау жалғанда,
Мәңгі де мәңгі риза шығар ел саған!

Анам жоқ, сен жоқ, қоштастым мейірім жазымен,
Болашақ бізді әлдилер басқа сазымен.
Тау көрсең, тоймай қарап тұратының да есімде,
Ақын емес ең, ақындардан да нәзік ең...

Заңғар тауымның зайыр құлағанын білді ішім,
Артады тағдыр адамға ауыр сын күшін.
Алтыда қалған кенжеңе қарап мұңайды-ау,
Ақын боп кеткен Алматыдағы тұңғышың.

Билетпес өмір, билетсе дағы тұрмысың,
Бұйырды бізден топырақ қана бір қысым.
Жыр құмар едің, далаңда ұшып жүрсін деп,
Ұшырдым биік жүректен шыққан жыр құсын!

Баяғыда
Өлеңі үшін ақылды
Кесірленіп, кесім айтып ақырғы,
Ойсыз әкім абақтыға қамапты

Қанжар тілді жаужүрек жас ақынды.
Қаталдықтың көрсетпек боп көкесін,
Қабаттасып сөздері де кекесін,
Бір түрмеде бірге ұстапты ақынның

Нағашысын, шешесі мен әкесін.
Бос кезде де жүрген еді байымай,
Өзі кедей төртеуінің ойы бай.
Қайсарлықпен ән салады қосылып,

Қап-қараңғы түрмеде де мойымай.
Абақты әнмен жылылыққа толатын,
Жырын жазып отырыпты ал ақын.
Әкім бұған шыдамайды, айла іздеп,

Ойлап-ойлап былай депті сол әкім.
«Өнерлісің, өжетсің де әрқайсың,
Сен айт, әйел,
Алдыңда тұр таудай сын.

Сені және үш еркектің біреуін
Босатамыз, айт, қайсысын таңдайсың?»
«Тұрған заман — құшағында дауылдың,
Әділ күші жеңіп шығар дәуірдің.

Ауырдым мен бұл үшеуі үшін де,
Бірақ орны бөлек екен бауырдың.
Жарым кетсе, жар табармын бірде мен,
Жар табылса, болар тағы ұл деген.

Өлген анам қайтып келіп ұл таппас,
Бауырымды босатыңдар түрмеден!
Өз жақсыңды өзің құртып,
қалай ел

боласыңдар?!
Құрбан болды-ау талай ер...
Ертеңі жоқ — ақыны жоқ халықтың,
Ойланыңдар!»— деген екен дана әйел.

Ожар әкім ештеме де деместен,
Шығып кетіп, мырзасымен кеңескен.
«Босат,— депті,— төртеуін де!»— сескеніп,
Шонжар бастық айдарынан жел ескен.

Аңыздың біз естімедік қандайын,
Аңыз айтқан ақындарды қорғайын.
Қайран бауыр!
Қайран ұлы сезімдер!

Әр жүректе жасаңдаршы әрдайым!
... Бауыр үшін бардым мен де талайға,
Талай сынды көңіл деген шар айна.
Ауырдым да, ақ та түсті самайға...

Бауыр деген бауыр екен қалай да!
* * *
Күтемін қандай да бір жақта жүрсем,
Алтыным, адамдарға мақтаным — сен.

Атаң жоқ
Асауларға құрық салған,
Құлыным, абайлашы атқа мінсең!
Қозымсың алғашқы уыз сүтімді емген,

Өзіңнен қуаныштың құтын көргем.
Жетімдеу жыртық көңіл дүниеге
Талпынып сен келген соң бүтінделген.
Есіме түсер сол бір қайдағылар,

Әлі де сүт беремін қаймағы бал.
Есейіп келесің ғой, бір ақылым:
Не нәрсе істесең де, ойланып ал!
Жығылсаң, сүрінемін құлыным деп,

Жылыттың құшағымды жылы күн боп.
Анаңның міндеті көп мына өмірде,
Өзіңді тәрбиелеу — ұлы міндет!
Перзент деп ана жүрек дүрсілдемей

Тұрған ба?
Айтсам дейді бір сыр көмей,
Мен сенен таудан биік үміт күтем,
Қалқиып көп ішінде жүрсін демей.

Назар сал сақтап келген салтыма бұл,
Жақсымды берсем дедім халқыма кіл.
Ұлсың ғой, жігітсің ғой,
Сол себепті

Ұлы іске жастайыңнан талпына біл!
* * *
Көйлек киіп боранда жалаң қабат,
Қазынасын жанымның өлеңге орап...

Қарындасын біреулер төрге өрлетіп,
Жатқан кезде тұрдым-ау төмен қарап.
Ағасына солардың өкпесі не,
Аламын мен әр түрлі сәтті есіме.

Біреулердің қызықтым —
Ақыл беріп,
Қамын жеген қамқоршы әпкесіне.
Бөленгенде думанға көше керім,

Сыздағаны жүрегім неше менің;
Ертіп жүрсе біреулер есейгенше
Аппақ шәлі жамылған шешелерін.
Үйреніп те кетіппін жоққа кілең

Тастай алмай сыпырып ноқтаны мен,
Көндігіппін жазмышқа, жақындар аз,
Әке кеткен тағдырдың соқпағымен.
Еркелесем мен де деп тұрам кілең.

Міндет қылар кімім бар? Шыдамды — мен.
Жүрген жолды бір шолып,
Ұлым, қызым,
Сендерге айтып отырған бұл әңгімем.

Сендер барда, жалым бар, қанатым бар,
Айтқан сөзін ананың бала тыңдар.
Көп себептен төменге көп қараппын,
Сендер мені жоғары қаратыңдар!

Құсқа қара топтана ұшқан ана,
Ұша алмаған ақында күш бола ма?
Терезеден қараймын ойға батып,
Ойнап жүрген бір туған үш балаға.

Қандай жақсы адамның бала шағы,
Сезімдері тап-таза тамаша әлі.
Анасы бір, тілі бір үшеуінің
Қандай болар, кім білсін, болашағы?!

Кетер болса, жолдарда жиі шалғай,
Жүрер ме екен бір-бірін қиыса алмай,
Қиыса алмай жүргенге не жетеді,
Кең далаға кетпесе сыйыса алмай...

Шіркін, бұлар өскен соң қатты ойланса,
Алыс кетпес — қазыққа ат байланса.
Алтын бесік толады-ау бөтен күйге,
Әлдеқалай үш бауыр жатқа айналса.

Үш жүрекке жұлдыздан құлап таза ән
Тұрар.
Үшке бөлінбес бірақ та заң!
Асылатын ежелден ас салынып,

Үш аяқты ошаққа бір-ақ қазан.
Өмір түрлі жүктерін артты маған,
Балаларға бұл ойын қатты ұнаған.
Уайыммен қарадым үш балаға,

Бір шананы үш жаққа тартқылаған...
* * *
Осы кітап...
Ой, сезім бар осында,

Алмайсың ба,
өзің біл,
Аласың ба?
Бәрі жақсы шетінен десем — артық,

Асылы да бар шығар арасында.
Мұнда —
менің қыраулы күлкілерім,
Көп қосылып кетсе осы мүлкіме мұң,

Біреуіңе —
қызықсыз көрінгенмен,
Біреуіңе
ұнауы мүмкін оның.

Мұнда менің —
іздерім,
қадамдарым.
Бар мінезім,

құйыным,
борандарым.
Жан орманын шулатып,
Шумаққа орап,

Сырлас көңіл,
ұсындым саған бәрін!
* * *
Жетпейтіндей бір нәрсе көркем ойға,

Ақындардың теңеуі келте, майда.
Беатриче бар, бірақ
оның ұлы
Образын жасайтын Данте қайда?

Арулар бар, аз емес күшті ұлдар да,
Көзден ұшқан бағынған ұшқындарға.
Сұлу әйел сүрінген тасты сүйіп,
Өлмес өлең туғызған Пушкин бар ма?

Орын берді ойынан жаһан оған,
Адам бар ма есімін атамаған.
Балқадиша кеткенде Махаббаттың
Қандай әнін қалдырды Ақан ағам!

Сүйгендерін сүйгендер тапса мәңгі,
Тапса мәңгі жақсы адам жақсы адамды.
Шаһарлар мен шаһарлар арасынан
Ғариб та жоқ іздеген Шахсанамды.

Сол жігіттер жоқ бүгін сүйе алатын,
Сүйгені үшін өмірін қия алатын!
Қорланамын көргенде кей жігіттің
Қорландарға жасаған қиянатын!

Біздің ару сіңлілер бейнелері,
Ұлы жүрек тілінде сөйлемеді,
(Ренжіме, Жұматай, сен естесің)
Жыр оқысам, осындай ой келеді.

Жас ақындар.
Білдірмей құр құмарын,
Жүректерге аударып бұлбұл әнін,
Әрбір ғасыр аялап өтетіндей

Жырласа екен бүгінгі құрбыларын!
* * *
Көп нәрсені болады кешіруге:
Кеткенді дүниеге есі мүлде.

Қулыққа үйренгенді бесігінде.
Елемеген дұрыс қой көп нәрсені,
Өкпешілдік не керек осы күнде.
Кешіруге болады, таласпа енді,

Сыпайылық шегінен әрі асқанды,
Атағыңа, даңқыңа таласқанды,
Ұмытшақты, қорқақты, тәкаппарды,
Қателесіп кеткенді, адасқанды...

Қамаса да қайғы мен қапа сізді,
Жайласа да жәбір мен жапа сізді,
Түсінуге тырысу керек болар,
Жақсы нәрсе — кешіру, атасы ізгі.

Білмейтінім — біреу-ақ өзің айтшы,
Кешіруге бола ма опасызды?!
* * *
Айттым деп ойлайсың ба жөні бар сын,

Мезгілі жеткенде өзің оны ұғарсың.
Сен маған жақсы атақты қимай-ақ қой,
Жабылып жағымпаздар бөліп алсын.
Бақшадан мені жұлып тастамақ па ең?

Сондай-ақ іші қуыс асқабақ па ем?!
О, менде билік болса, қарар ең сен
Басқаша көзқараспен, қас-қабақпен...
Түрленген ұнатпаушы ем тоты құсты,

Түбінде әділеттің соты күшті!
Сыншым-ай, сырттай сынап, көзге күліп,
Екі жүзді болғаның — өкінішті!
* * *

Бұл не деген жүгіріс?
Бұл не деген шапқылау?
Жүрегіме тұрғандай
Суық сөзден ақ қырау.

Әлдекімнің сойылын
Соғу үшін, ойланбай,
Қайтып келер есікті
Қаттырақ сен жаптың-ау!

Жағымпаздық танытып,
Мысқал затын зор қылып
Жатқа жағып,
жақынның

мысын басу —
сорлылық.
Иілмеген мінезге
ерегісіп өзіңше

Асылыңды жасыттың,
Кімге ұнамақ сол қылық?!

Құшағыңды, туған ел, маған аштың,
Самалыңа сағынып араластым.
Сандуғашы тұс-тұстан сайрағанда
Тоғайында толқыдым Сарыағаштың.

Қарағаш пен қайыңы тұнып тұрған,
Сыңғырлаған сырғасын іліп тұрған...
Кеуде керіп сімірдім ауасынан —
Менің ащы мұңымды ұмыттырған.

Құшағында қиялдың тербелемін,
Құп алатын жоқ бірақ жеңгелерім.
Айтқанымды істейтін ағам болса,
Осы жерге үй салып бер дер едім.

Бұл назымды түсінер жүрек бар ма?
Өлеңге тар пәтер бар тұрақтарға.
Ясная поляна, Шахматово...
Қызығамын Толстой, Блоктарға...

Кешір мені, сөйлесем бекер, далам,
Байтақ төсің менікі — жетер маған.
Асан қайғы атамды түсіндім тек
Келес бойын бөктеріп кете алмаған.

Қасиетті-ау туған жер деген қазық,
Еркелесем, қыз қайсы менен нәзік?
Гүл теретін жер екен қырқасынан,
Отыратын жер екен өлең жазып!

Дарқан далам!
Тіл берген асыл анам!
Мәңгі іңкәрмін не болған осы маған?!
Өзен көрсем, қуанып қосыла ағам,

Жаңбыр жауса, қолыма тосып алам.
Бесік көрсем, еске алам баяғыңды,
Кір жуғанда, бұлтыңды есіме алам.
Дарқан далам!

Жанымның аңсары ма ең?
Көз алдымда тербелдің, ән салып ем.
Төселгендей төсіңе барша кілем,
Талдарың да бұлғақтап бар сәнімен.

Таңсәріден тыңдаймын бұлбұлыңды,
Тауларыңа қараймын таңсәріден.
Дарқан далам!
Келбетің неткен ерек!

Кеудеңде өскен гүл бөлек, шөп те бөлек:
(Көктем сайын оралар көп дегелек,
Құстың өзі бір-бірін тастамаса,
Адамға адам айып қой өкпелемек).

Іңкәрлікпен қараймын ең ар жағы
Тұсымда ұшса — түймедей көк көбелек.

Шипалы жер суынан сіміріңіз,
Киелі жер жебейді, жүгіріңіз.
Бірнеше күн ғажайып түс көрсеңіз,
Бірнеше жыл ұзарар ғұмырыңыз.

Тымыраймай, күліңіз төгіліңіз,
Кейін қарай көп жылға шегініңіз.
Тазарғаннан не пайда ішек, бауыр,
Тазармаса жаныңыз, көңіліңіз.

Бәрі түгел адамдай көрінесіз,
Тәкаппарсып жүресіз көбіне сіз.
Төңірекке қараңыз. Күздің соңы...
Шын тәкаппар — мезгіл ғой,

Салқындаған бұлақтар бүлкіл қағып,
Ауасы да ауырлап дымқылданып,
Арасында ізім мен күлкім қалып,
Сарыағаштың сарғайды теректері.

Сарғыш дала қағаздай қалам сызған,
Табиғаттан әр кезде табарсыз мән.
Амалсыздан, қайтсін-ай, амалсыздан,
Сарыағаштың сарғайды теректері.

Жаралғаным рас па қабырғаңнан,
Неге үнсізсің, кеудеңде жаның бар ма?
Жаның болса, қайдасың сағынғанда
Сарыағаштың сарғайды теректері.

Ардақтасаң алыстау керек пе еді?!
Әр нәрсенің бар шығар себептері...
Бірте-бірте азайып желектері
Сарыағаштың сарғайды теректері.

«Сыбағаңды ал тағдырмен жағалас та,—
Дейтін ең сен, өмір — той, тарамас па?»
Сенсіз маған сыбаға керек пе еді,
Жалықтым мен жарты айда-ақ Сарыағашта

Қандай жақсы басқаны сүймегенің,
Тыным таппай мұнда да күйгелегің.
Құрметпенен жүрсем де дүрмекпенен,
Бұра берді бүйрегім үйге менің.

Гүл екенмін тербелген саяңда мен,
Гүл ішінде серуендеп аяңдап ем...
Сендер не боп қалды деп, қайтқым келді,
Осы ғой әйел деген!

Бір аяулы сезімнің жетегінде
«Сақтаныңыз!»— дедің сен кетерімде.
«Сақтанатын,— жоқ,— дедім,— дұшпаным да,
Сақтайтұғын жоқ дедім,— нөкерім де».

Бұрын мұндай жылылық сезінбеп ем,
Айтып келер нәрсе емес жазым деген...
Әзілменен тіл қаттым.
Біліп тұрмын

Сағыныш боп қалармын көзіңде мен.
«Шын өнердің екінші аты — көкпар,
Сақтаныңыз, жоқ емес ақымақтар»,—
дегеніңде кең далам бата беріп:

«Аман жүр!»— деп қол созды жапырақтар.
Жүрегімде жүреді сол дауысың,
Қимай қарап, езіліп қалды-ау ішің.
Тақсам ба екен көз моншақ, өзімді өзім

Бәле, жала, тіл, көзден қорғау үшін.
Біреу жай дер, біреулер құбылыс дер,
Өмір деген самғау мен кідірістер.
Сендей адал жандардың тілегі үшін

Апайлар жүр үйректей майпаңдаған,
Ағайлар жүр мықтымсып қайқаңдаған.
Айта алмаған сыры бар жігіттер жүр,
Қыздар да жүр көзінен байқалған ән.

Күле алмайтын біреуі нағыз мүсін,
Сирек көрдім ішінен жаны ізгісін.
Әр түрлі адам.
Қарасаң қылығына

Қатыгездеу тартатын тәріздісің.
Демалу ма, бәріміз білетін іс,
Бәрі жақсы, дүние, міне, тыныш.
Бірақ мына жүргеннің бәрінде де,

Бар сияқты бір қайғы, бір өкініш.
Елгезекті, пысықты, шәнигенді
Осы жерден көресің, әрине, енді.
Жолыққанмен жақсыға, орташаға,

Ортасынан көрмедім сәбилерді.
Бейнелері ұқсайтын таза ақ гүлге
Сәбилерді сағындым аз-ақ күнде.
Сәбилердің жүрісі, сөзі қызық,

Күлкісі мен ойыны ғажап мүлде.
...Мүмкін, жақын ауылдан таба алармын,
Не іздеп жүр деп қарайды маған әркім.
Алдарынан шықтым мен мектеп жақта

Бастауышта оқитын балалардың.
Жайраң қаққан, қараған жанға ұнаған,
Балдырғандар жүздері албыраған.
Әрқайсысы сүйкімді, бірақ бәрі

Бірге жүрсе, керемет сән құраған.
Сырттай қарап сүйсініп, тұрмын алыс,
Түрлерінен тапқандай түрлі мәніс.
Балалардың бәрінде, бәрінде де

Бар сияқты бір мейрам, бір қуаныш.
Бір-бірінің мойындап өтімді ісін,
Өтіп жатыр айдарлы, кекілдісі.
Пәк сәбилер.

Қарасаң қылығына,
Бір тазарып қалатын секілдісің!
Қол ұстасқан неше дос, неше құрбы,
Білмейді әзір арыз бен өсегіңді...

Тіршіліктің таңы — олар!
Сәбилерсіз
Дәл осылай сүймес ем осы өмірді!
* * *

Өсіп келе жатырсың, келбетті өрен,
Көрініп тұр мақсат тау сен беттеген.
Биігіне шығарсың ата-ананың
беделімен емес, тек еңбекпенен.

Үмітпенен қарайды ұлына әркім,
Өз басына түскенше ұғынар кім?
Ұлым! Мен де білдірем тілегімді,
Еңбегіне елікте ұлылардың!

Болмасаң да сірә ақын, сірә ғалым,
Тынбай аққан тыңдашы бұлақ әнін.
Өмір жолын оқышы байыппенен
Ибн Сина сияқты ғұламаның.

Ұлы ойшылдар, мықтылар әлемде өткен
Мақсатына жетсе де әрең жеткен.
Адамзатқа лайық жеңіс, табыс,
Айналайын, келеді бәрі еңбекпен!

Менің кірбің түспей ме жақсы атыма —
Сенің біреу ісіңе тақса кінә.
Адал еңбек арқылы жетсең екен —
Бойыңа шақ ұстаған мақсатыңа!

Баласы үшін анасы емес пе алаң,
Өз орныңа өмірде талас, балам.
Ойлана біл, көп сөзге үйір болмай,
Еркектерге көп сөйлеу жараспаған.

Сәттіліктің ерекше салты мүлде,
Мен отырмын ұйықтамай шам түбінде.
Баяғының адамы, білесің бе,
Жылайды екен бос өткен жарты күнге.

Өсіп келе жатырсың, келбетті өрен,
Көрініп тұр мақсат тау сен беттеген.
Біздерде жоқ ептілік сенде болмас,
Биіктерге шық, балам, еңбекпенен!

* * *
Өзіңсіз сүю заңын осы өмірдің
Білер ме ем?
Ойым мынау неше күнгі.

Сен мені жақсы көрмей қалар болсаң,
Білмеймін нендей бір күй кешерімді.
Білмеймін онда қалай жүре аламын,
Табам ба күйремеудің бір амалын.

Ақылың бар еді ғой,
Сүймей қалсаң,
Сездіре көрме маған, сұранамын.
Сездірме,

Сездірсең де бірақ егер,
Селт етпес қуанышқа куәгер ел,
Ешкімнің ештеңесі кете қоймас,
Таң да атып, күн де қайта шыға берер.

Түк сезбей тұра берер гүл қалалар,
Тәуелсіз баяғыдан тұрған олар.
Дүние сәулеттенер бұрынғыша,
Бұлт көшіп, бұрынғыдай сулар ағар.

Ештеңе сезбес ешкім, ағылса күн,
Сандуғаш төге берер, сағынса, әнін.
Бар әлем әсем қалпы қала берер,
Тек сенсіз қалмас жалғыз менің сәнім.

Бүршіктер жапырақ бон өніп демде,
Аппақ гүл төгілгенмен өріктен де.
Болмаса сенің нәзік махаббатың,
Білемін қалмайтынын көрік менде.

Тапсырып тағдырымды сенгем, күткем,
Өлеңге ойып қосқам зергерлікпен.
Құлпырған дүниеге құштарлығым —
Сен мені сонша жақсы көргендіктен!

Мүмкін бе осы ғажап от сөнбегі,
Жоқ, көңіл басқа арманды көксер ме еді...
Білмеймін қалай өмір сүрерімді,
Бір күні жақсы көрмей кетсең мені...

* * *
Сен барсың!
Бір ауаны жұтам бірге,
Толады бөлмеміз де жұпар гүлге.

Күлемін. Өкпелеймін. Еркелеймін.
Өзгеріп отырамын тұтам күнде.
Үйде де, далада да тыншымаған,
Мен де бір беймаза жан қырсық адам.

Ұрыссаң, бір уыс боп отырам да,
Ұрыспасаң, өзім саған ұрсып алам.
Мінезге кім шыдайды заты мұндай,
Тынбаймын теңіз болып сапырылмай.

Жыр оқып, жылап, күліп, қуанамын
Бір өзім бір актердің театрындай.
Театрдың сен — тұрақты көрермені,
Даусымның саған таныс мәнерлері.

Ұшамын кейде тіпті қанат бітіп,
Көтеріп өлең деген өнер мені.
Сол қиял мені солай жетелесін,
Түсінбей кейде, жаным, кетер есің.

Сендағы сезімтал бір нәзік жан ең,
Білмеймін,
Бәрін қалай көтерерсің...
* * *

Әлі айнымай келесің. Төзімді-ақсың.
Қой көзіндей момақан көзің жақсы.
Сүймесем де, сүйсем де — сен ғашықсың,
Өмір бойы сол сезім созылмақшы.

Еркелеткен кездерің — тәтті кезім,
Бұртисаң да, баладай пәк мінезің.
Басқа ешкімді қаламай
бұл әлемнен

Мені, әйтеуір, тағдырдай таптың өзің.
Алғысымды айтатын табам ба өлең?
Сөзі құрсын.
Сөзді де жаман көрем.

Шолпан жұлдыз сияқты таңда туған —
Сенің іңкәр сезімің маған деген.
Кездерің жоқ дұшпанға таба қылған
Әр ісіңнен ақылды табамын мән.

Біp ауыз сөз айтпай-ақ жан күйімді
Сен түсініп тұрасың қабағымнан.
Қалай сосын жырларым толас тапсын,
Тілеуіңді тілеймін, адаспапсың,

Маған сонша мейірбан, нәзік болып,
Биік таудай басқаға сен асқақсың!
Інжу-маржан теңізден сүзіп маған
Бергендейсің, құлпырған жүзік тағам.

Сен жанымда жүргенде айдай болып,
Адам бар ма амалсыз қызықпаған?!
Басқаларға өр басын имеді шың.
Жүрегімді бір шаттық биледі шын.

Қайғыруға хақым жоқ,
Бақытты екем
Сендей жігіт мені адал сүйгені үшін!

Ақын баба!
Сен туған жерге келем,
Асығамын, мен бұрын көрмеген ем.
Аруағың сезді ме,

Мазалайды,
Жанымды тербеп өлең.
Көз алдымда дөңгелек айдын — әлем,
Шақырды елің,

Құшағын жайды да кең.
Бас иіп ұлы заңғар ойларыңа,
Ортақ ем қайғыңа мен.
Бәрі өзгерер,

Қызулы от та сөнер.
Баянсыз-ау — мұратын таппаса өнер.
Бақыттырақ болар ед барлық адам,
Жырыңды жаттаса егер.

Нөсер тілеп, көңіл бұлт түнереді,
Нөсерден соң жүрегім жыр өреді.
Бар сөзіңді ұқса ел, парасаттың
Не екенін білер еді.

Қалар бәрі астында ұлпа құмның,
Өнер өлмес!
Болады бір таңың мың.
Ризасың ба, ата, сен бүгінгі

Ісіне ұрпағыңның?
Мезгіл өтер, жаз келер, туар тамыз.
Өткінші деп өмірге кінә артамыз.
Біз пендеміз, бір күні ашындырып,

Бір күні қуантармыз.
Туған жердің мерейін өсірерсің,
Өспейтін ұл соңыңнан несіне ерсін.
Данасың ғой, жақсыны желеп-жебеп,

Жаманды кешірерсің...
Ақын баба! Сен туған жерге келем,
Асығамын, мен бұрын көрмеген ем,
Аруағың сезді ме, мазалайды

«Еңіреп Мұхит бабам өтіпті-ау деп,
Кейінгі ұрпақтарым есіне алар»
Мұхит
Дарындыны жақтадым сөз алдым да,

Даусы қалған далада, бозаң құмда
Мұхит десе,
Мұзды да, үнді де емес,
Мұңды Мұхит тұрғандай көз алдымда.

Махаббаттың сездіріп демін, өртін,
Жомарт жүрек шынайы егілер тым.
О ғасырда бұрқанып шыққан дауыс,
Бұ ғасырға жетіп тұр емін-еркін.

Көтерілсе әуенмен сөз биікке,
Қадалғандай сөзді іздеп көз биікке.
Қаз ұша алмай,
Ақсұңқар қайта қонып,

Тыңдап тұра қалардай жез киік те!
Әннен биік ұша ма, сірә, қыран?!
Әсірелеп, асырмай тұра тұрам...
Тәтті мұңға бөлейді айтушының

Ащы терін шығарған сұрапыл ән.
Тұңғиықтан тараған көк қайнары,
Таусылмайды.
Таңдайдан кетпей балы.

Биігіне жетсе де бұл әндердің
Тереңіне кеп әнші жетпейді әлі.
Ән Мұхиты...
Өнердің қыл қаламы

Жасар әлі бейнесін мұңды ағаның,
Білмей кетті-ау әлемдік талғампаздар
«Айнамкөзді» таңырқап тыңдағанын.
Асыл болса, арманның жарқын бәрі,

«Уа, Зәуреш» деп тірілтті ән сол тұлғаны.
Миға жетіп,
Тамырды солқылдатар
Мұңды Мұхит әнінің толқындары.

Саңқылдаған ер даусын далаға ілген,
Жүрегінде ол жұртының қала білген.
Мұхит десе,
Мұзды да, Үнді де емес,

Әнге туған ақының ем, елім-ау.
Мазағыңа айналғаным не мынау?
Қандай қорлық,
Аппақ жанды қаралап,

Ақ-қараны ажыратып танымау.
Ерінетін жіберуге тереңге ой,
Жалқаулыққа есең кетпес ел ең ғой.
Бағы асқанды күндейтін бір сорың бар,

Соныңды әлі ұқтыра алмай келем ғой.
Сотқарлықтан сол соқырлық сорақы,
Алаяққа кетті-ау, әттең, бар ақы.
Айтақ десе,

арыз десе ыңғайлы,
Дау дегенде дайын тұрған дарақы.
Әр нәрсені көтере алмай әр иық,
Алауыз боп,

бір-біріне бәле үйіп.
Біреуі жүр күйе жағып біреуге,
Біреуі отыр ойсыз, қамсыз далиып.
Құр бос дәме сыйлықтан да, тақтан да,

Мал бітеді тапқанға емес, баққанға.
Саудаласса,
сау қалмайды, береді,
Жан салмайды жіберсе егер мақтанға.

Шаба берген кең даланы жол қылып,
Жолда қалып ата дәстүр, мол ғұрып,
Мойындамай артықтығын өзгенің,
Өз басын да сыйламаған оңдырып.

Ойсыз тобыр ойлыны оңай қаралап,
Озам дейді,
қайда күшке қарамақ?
Жұртым, саған бүгін және ертең де

Парасат пен біртұтастық керек-ақ!!!
Қызыл сөзбен қайсы, ағайын, біткен
Өзінікін демейді ешкім түк теріс.
Ортақ мақсат ойында жоқ,

Білгені —
Бірін-бірі түрткілеу мен жіктеліс.
Неғылайын құйып алса миға су,
Ашынғанда көкірекке сыймас у.

Жандаралды жапырласып күткендей
Өзді-өзіңмен керек еді сыйласу!
Ерлер туар, ту көтерер байыпты,
Ақын едім ардағыңа лайықты.

Ән мен өлең абақтыға қамалса,
Қатыгездеу заман шығар айыпты.
Ел болатын,
тең болатын барша жан

Заман келер
Әділетті болса заң,
Таланттарын танып елім алғанша
Қайда барам?!

Дақпыртына даңқтың бөленбеген,
Өзі тарих, өмірі — өлең Кенен.
Мезгіл өзен;
Барарсың болашаққа

Әніңді алып өзіңнің кемеңменен.
Жүрегіңнен туғызып сөз бен әнді,
Бозторғайдай жырлардың боз далаңды.
Сұлу сөзің жараның бетін сылап,

Нәзік әнің сезімді қозғаған-ды.
Домбыраның құлағын жиі бұрап...
Көп өзгерді көңілдің күйі бірақ,
Қашан дағы тағдырдың асулары

Асуынан Қордайдың қиынырақ.
Қоңырауы Қордайдың күмбірлеген,
Тыңдаттың ба майысқан мың гүлге өлең
Тіл қатқандай жұлдызға жұлдыз ғана

Мұңдастың ба бір кезде бұлбұлменен?!
Бітірмей-ақ өнердің ордаларын,
Биіктеді өлеңің — қолда барың.
Үлкен ұстаз — табиғат.

Үйрендің бе
Көлден, таудан, аққудан сонда бәрін?!
Көкейінде көненің бір ән сыздар.
«Көк шолаққа» мінгесті ұнамсыздар.

Шын шайыр бұл дер еді өзбек, тәжік,
Шансонье дер еді француздар.
Әнге толып өмірде көкірегің,
Өтіп едің, көтерді ақыры елің,

Шаттықты да, мұңды да көркемдеген
Бір өзің бір аймақтың театры едің!
Домбыраның келтіріп не бұрауын,
Иітіп ең ананың омырауын.

Қағылып тұр Қордайдың асуында
Қалып кеткен далаңда қоңырауың.

Дірілдейді қызыл гүлдің сабағы,
Керіледі кербез қыздың қабағы.
Мөлт-мөлт етіп ақ ботаның жанары,
Бір күй баурап бара жатыр даланы.

Шілде сайын шел мен желге оранған,
Қаңтар келсе, арылмаған бораннан —
Даламызға
қайдан келген жайқалып

Жапырағы шуылдаған көк орман.
Көрген адам көзін алмай таң қалар,
Көк орманның бір жағында көл де бар
Көл бетінде аққулары паңданар,

Кең даладан кете алмайды енді олар.
Тыңдағанда мына нәзік күйді үзбей,
Кеуделерге толар бір сәт игі, ізгі ой.
Осы күйді ойнап берген жігітке

Періште де қала алмайды сүйгізбей.
Қатар тапса күй мен көңіл үйлесім.
Қалағанын қалай жігіт сүймесін.
Арғымақтар жалтаңдасып тыпыршып,

Қыпша белдер қырық құбылып билесін.
Кең далаға кетті әсем күй, ал тыңда,
Айырбастай алмас ешкім алтынға.
Көз алдыңа көшіп сұлу көлінен

Қонып жатыр аққу аппақ қалпында!
Оркестрден мына тұстан, о тұстан!
Найзағайлар жарқылдаса оқыстан,
Мүсәпірлік мінездерді жоғалтып,

Арыласың қиқым-сиқым қоқыстан.
Бітпесе де тыңдайсың-ау шөл қанбай,
Тәтті күйдің шаттығы да мол қандай!
Тақияның үкісіндей үлп етіп

Отырасың жаңа ғашық болғандай.
Тыңаясың, үлбіреген сыр құйса,
Мұңаясың, мөлдіреген мұң құйса.
Табиғатпен табыстырған бұл күйдің

Әнінен аласарып қыран шыңы,
Шыңылдап ең бір таза тұрар шыны.
Табиғат қалай қиып бере салған,
Соншама жаны нәзік ұлы әншіні?!

Басылған өміріне өнер мөрі,
Жұлдызды тағы сондай көрер ме елі
Даланың бұлбұлына даңқ сыйлаған
Қол созып үлкен театр көрермені.

Аз өмір сүрді шөлі қанбай қалып,
Қуанып, сәлге күліп, сәлге ойланып.
Жібекке, Ақжүніске, Татьянаға
Біресе Чио-Чио-Санға айналып.

Келтіріп түрлі сазын, түрлі нәшін,
Қалдырды ұрпағына үн мұрасын.
Әлі мен ойланамын өз ортасы
Әлпештей алды ма деп бір Күләшін.

Ән салса, әлдилейтін көктем өңін,
Аямай көпке керім, төкті өнерін.
Кім білсін сол аяулы дарынның да
Бір қаяу көкірегінде кетпегенін.

Не жинап, не жинамай мұң ішіне,
Озды ма төзбей жұрттың бір ісіне.
Тірілер әңгіме етер өлгендерді,
Өлгеннің тірілермен жұмысы не?

Әншіге арналатын рас той көп,
Сонда да мазалайды бір ащы ой кеп...
Эфирден әні естілсе, бірден танып,
Еріксіз қуанамыз: «Күләш қой!» деп.

Тап-таза мөлдір үнге ел ырза әлі,
Театрдың іздейді әлі небір залы.
Халқының жүрегіне жеткендердің
Даңқының мәңгілігі — өмір заңы!

Дүние кейде неге тар асылға,
Таппайсың, бір айрылып қаласың да.
Одаққа даңқы кеткен ұлы әншінің
Өзі жоқ, даусы қалды даласында.

Біреулер ойламасын шұғыл іс деп,
Жасады мәңгі өмірге бұрылыс тек.
Қалады
Ғажап талант

шын бұлбұлдың
Өзін де таң қалдырған құбылыс боп!
Тұра алмас оңай ұстап даңқты әркім,
Туады ақиқатты анықтар күн.

«Гәккуін» айтып
Күләш Байсейітова.
Қалады бірі болып алыптардың.

Өзін өзі келмеген мақтатқысы,
Өзгені де келмеген таптатқысы.
«Аппақ нама» авторы —
аңғарсаңыз,

Шашы да аппақ, көңілі де аппақ кісі.
Беделдіге келмеген сиынғысы,
Жігіттерге бар берер жиі үлгісі.
Шаттанады ақ шуақ шашылғанша,

Ашуланса, мінезі құйын кісі.
Жастайынан жанына жаңалық тән,
Ада кісі алауыз, алалықтан.
Жағымпазға мәз болып қайрылмаған,

Айрылмаған аға бұл балалықтан.
Ақиқатсыз болады бірлік қайтіп?
Шындық десе, сөйлеген булықпай түк
Тайсалады кейбіреу бір жүруге,

«Қоғалы көлдер, қом сулар»
Қонысы болған бұл елге
Бір тілек айтып кетейік
Ауылға қарай жүрерде.

Жігерге қанат бітірген
Жауынгер жерге
Тірерге
Табанның бүрі керегін

Кейбіреу кейде білер ме?
Егеулі найза алған ел
Ерекше бүгін Отан боп.
Ерлердің ісі біткендей,

Қайтқандай ескі қатал кек.
Қатар кеп қалған даму да
Даңқ қосып атын атар деп,
Мақтанар кезі туғанда

Мазасыз әлі Махамбет!...
Ақ Жайық суы!
Ақ көңіл елдің мінезі ең.
Еркесі елдің

Екеу де болса,
Бірі — өзің ең.
Аман бол,
ару ақ айдын!

Жарасар жағаң елменен.
Шөлдеген жақтың көрмеген
Арманы болған ұлы өзен!
Жағаңда аз күн

естілді менің
наз үнім.
Күйіне қанып
Дина мен Құрманғазының.

Азының өзі көптен кем
Бола да қоймас,
Нәзігім.
Қызықтап келіп,

Қия алмай,
Қайтқаным —
Жалғыз жазығым.
Қаталға — қатал.

Мейірімге сонша бос ем мен.
«Қарлығаштайын қайта орал
жыл сайын аман-есенде» —
Десең де,

сезім
аңсатқан
айналып аппақ нөсерге.
Ұзатқан қыздай ұзақтан

Тілеулес болып,
Әрдайым
Жүрермін мен де осы елге!

Туған ел!
Қайдан сендей жай табылсын?
Ақының асылыңды айта білсін.
Сарыарқа!

Басқа алтынға қызықпаймын,
Сен менің шексіз алтын байтағымсың.
Көріндің маған ыстық өзің бірден,
Мен бұрын Жезқазғанның жезін білгем.

Мезгілге рақмет жер танытып,
Өзімді еркін, ерке сезіндірген.
Жан дала! Дәстүрің бар ел сақтаған,
Інжу мен маржаныңды көрсет маған!

Елімнің өнер қонған бесігіне
Өлеңмен тізілдіріп моншақ тағам!
Жүректе жататын ең атың ұнап,
Көрудің бүгін түсті сәті бірақ.

Кеңдігің бақыт дейміз,
Көшпелі елің
тар болсаң, тұрар ма еді татуырақ...
Қайтейін, қозғамайын өткеніңді,

Шештім ғой бүгін түйе шекпенімді.
Тоқтатып жолдастарды тұрдым біраз,
Иіскеп жол бойы өскен шөптеріңді.
Жақсыңды іздестіргем, сұрастырғам,

Талантқа біздің дәуір гүл аштырған.
Замандар заңғарынан ән дарыған
Өлке бұл — Әсет туған, Күләш туған.
Ақтоғай, жер екенсің ақ түсі кеп.

Ақша бұлт аспаныңда бақ құсы боп.—
Сызылған ракетаның белдеу ізін —
Қалқиды қанатымен жапқысы кеп.
Жоқ менде оңаша арман, оңаша мұң,

Жер — ошақ, аман болсын сол ошағым.
Кең далам, ойлантады кешегің мен
Бүгінің, әсіресе болашағың.
Батады, мұңың болса, ботаңа тым,

Ботаңмын ардақтаған Отан атын.
Бабамның жаны болған, әні болған,
Сарыарқа, мақтанышым, махаббатым!
Сарыарқам, жазық арқам, жарқын арқам,

Әлемде бөлек сенің даңқың, арқам.
Байтағым, байғазым деп көргеніме.
Өлеңім — тағып кеткен алтын алқам!

Луговой жылқы заводында
туған жер
Көз қадамай ете алмайтын әркім-ақ,
Тұрпатымен көре қалған жанға ұнап.

Тұлпарларды өсіретін заводта
Тұрды ерекше сүлік қара арғымақ!
Жасаған-ай, әрі жомарт, әрі ұста!
Дүлдүл тұқым даңқы кеткен алысқа.

Жануар-ай жабығады байлауда
Теңдесімен қосар ма еді жарысқа.
Тарпаң күйі шапши-шапши кермеде,
Текті күлік қатысады көрмеге.

Тағат таппай асфальт жерді тарпиды,
Тайбурылдай зауламайды ол неге?
Шақырады көрмелерге астана,
Тіфә-тіфә! Көз қадасын дос қана!:..

Жоңышқаға еңкейгенде, дөңгелер
Қос глобус — маңдайдағы қос тана.
Шыдамайсың мұңына қос шырақтың,
Тұңғиыққа тұрғандай-ау құлап түн.

Тұрысы — осы! Тұнған өлең — шабысы
Атасы — асыл, енесі — зат пырақтың!
Абсенттейін жануардың ұрпағын
Саудалайды білмей кейбір жұрт әлін.

Мәңгі жебеп жүрмес пе еді, жүйріктің
Кекілінен үзіп алсаң бір талын...
Жылқықұмар жан болған соң бұрылдық,
Кейде қиын жұмыр жерде жүру нық.

Жүрмейді екен, жүзеді екен жұлдызша
Жалт-жұлт еткен жербетілік сұлулық!
Қоян жақтан табылмайды қырым ет,
Көз тоймайды қарасаңыз мың рет!

Сұсты қабақ, кең сауырлы, сүмбіл жал,
Сурет қылып жаратқандай құдірет!
Еркің қалмай қол создың ба таңдана
Бетін тақап, еміренді сәл ғана...

Сезеді өзін аңсап, күтіп жатқанын
Жазиралы, жазық төсті кең дала!
Кереметке қарап қайран қаласыз,
Кеңдік керек тұяқтарға тағасыз.

Арғымақсыз бір күйі кем даланың,
Арғымақ та көсіле алмас даласыз.
Бетон қора. Қалай, қайда қарғымақ?
Қоштасарда ғажап мұңмен ән құрап,

Жанарына бар жалғанды сыйғызып,
Қарап қалды-ау қара сүлік арғымақ!...
Қамбар ата қарамасын мұңайып,
Тұсамыстап, түсінбесек, бұл — айып.

Қандай бақыт арғымақтар болғаны
Біздің байтақ даламызға лайық!!!

Барып ем саған әділетті жан деген соң,
Естілік болар құрметке ерте бөленсең.
Көрдім де сені:
Таң қалдым таңды көргендей,

Не деген мөлдір,
не деген адал жан ең сен.
Үмітпен ертіп апарған саған сол ақын,
Қапыда құлап, майып қып алған қанатын.

Ұшам деп қайта талпына берген тыпырлап,
Жаралы құстай аяулы жігіт болатын.
Арманды сүйеп, апарған едім алдыңа,
Кенеттен келсе, батыл шешімдер даулы да.

Қайғылы жанға қайырым жасау керек деп
Ізгілік керек қол қою үшін қаулыға.
Күдікпен тұрғам, үмітпен үлкен барсам да,
Азаматтыққа сын болған сол бір қарсаңда

Асып түсіп ең біз күткен барлық болжамнан,
Ерекше ерлік жасаған едің сен сонда!
Сақтаймыз мүлкін, қорғаймыз малын қоғамның,
Өшірсе өртті, айтамыз алғыс оған мың.

Қойды да қорғап, апаттан алып қалған біз,
Арманын таптап кетеміз кейде адамның!
Жыласа адам, жүректен қызыл гүл өрбіп,
Жұбату қиын, ат сыйласаң да мінерлік.

Ерліктер аз ба?
Азабын ұғып адамның
Жоғалған күлкісін тауып беру ғой —
шын ерлік!

Шаттанды жігіт,
Жақсылық жерде жатып па?
Келешек күннің берері белгісіз уақытта
Үміттерінен адасып қалған адамға

Жаны асыл біреу шапағат шашса, бақыт та!
Ырза да шығар тағдырдан гөрі заманға ол,
Заманнан кейін борыштар шығар саған да ол.
Дірілдеп тұрған ұшқынға жалын жалғаған

Қайрымды жүрек, қайда жүрсең де, аман бол!
* * *
Арманым көп, жетпеген арманым көп,
Кімге айтайын алысқа бармадым деп.

Алақандай бөлмеге қалай сиям,
Алматыда тұрғанда алма гүлдеп.
Ақ гүлдерге толғанда көше көп-көп,
Көкіректен бұлттарым көшеді ептеп.

Жан төзбейді сезгенде біреулердің
Жалғандықты жатқанын қошеметтеп.
Адамдарда алалық бар азырақ,
Әлдекімнің білемін наразы қап,

Біреулердің беделін намысы емес,
Танысымен жатқанын таразылап.
Елемеуші ең жатса да тасқын ойнап,
Бізден де ұзап барасың, жастық-ай, қап.

Жаман әдет жойылар, оған мынау
Серуендеген жастардың достығы айғақ.
Өнер жолын өзімше жалғағым кеп
Жүргенімде

Түсінбей қалғаным көп.
Айнала ұшып жүрмей ме ақ періште
Алматыда тұрғанда алма гүлдеп.
Мен табынам, табиғат, мәңгі атыңа,

Бақ тілеймін туған ел — жәннатыма!
Айналаға, адамдар, қараңдаршы,
Алма гүлдеп тұрғанда Алматыда!
* * *

Арманына жетпесе, налиды ақын,
Қол созыппын биікке, дариға, тым.
Қасарғанда қайсармын сексеуілдей,
Ұқсаған-ау далама табиғатым.

Кімді сүйем, далама сүйінбесем,
Сүйінбесем қайыңдай иілмес ем.
Борышымды ойласам, шыр-шыр еткен
Бозторғайдың мазасыз күйін кешем.

Бұл даламен арманым егіз менің,
Қаңтарда қар, күзде дән тәрізді едім.
Ұйқасымда үйіріліп құйындары,
Шумағымда шулады теңіздері.

Шеңгелді де балама гүл дегіздім,
Далам жүрді ішінде жыр — лебіздің:
Қобыз айтса мен айта алмағанды,
Айтпағанын мен айтам қылқобыздың.

Қолыма алып өлеңнің қоңырауын,
Қақтым мен де, біледі оны қауым.
Көктемдегі даладай мейірлендім,
Уыз сүтке толғанда омырауым.

Жаз гүлдері жанымда желбіреді,
Жаңбырымның барын да ел біледі.
Менің шағын бойыма қалай сыйған
Байтақ, дарқан даланың белгілері?..

* * *
Жігерім — құм, қабырғам сөгілмесін,
Жіпке тізіп айтайын оның несін.
Сенің жауың менің де жауым еді,

Менің жауым неліктен сенің досың?
Сатпау керек жақсы адам досын былай,
Бұлтқа батты бұ кезде шошынды да ай,
Менің аппақ ақ шөлмек арманымды

Пытырлатып басасың, о, сұмдық-ай!
Аяғыңның астында қалды арманым,
Найзағайға толады заңғарларым.
Достық деген бірліктің биігі еді,

Бас қамыңнан аспадың — аңғарғаным.
Ұлы сезім бағасын кәні білген?
Айды іздеймін бұлттардан әрі кірген...
Сына, қина, құлпырып өзгере бер,

Сатылмаймын, сатпаймын бәрібір мен!
* * *
Жақтырыспай отырмыз, кінәлі ме ем,
Жаным, саған ескертем мынаны мен:

Кекшіл адам емеспін,
Жылап қалсам,
Жұбанамын Естайдың бір әнімен.
Ақ лақтай ойнаған жар жағалап,

Асыр салам, өзіңді тауға балап.
Жоқ нәрсені іздемей,
Жадыраймын,
Жауып тұрған әдемі қарға қарап.

Сұлық қарап қалмашы,
Сұранамын.
Бұл өмірді ұзатар бір амалым:
Сәл нәрсеге кірпіше жиырылмай,

Бар нәрсеге балаша қуанамын.
Қабағыңды аш,
аларып қараған кім?
Жадырашы,

Жоғалсын арадан мұң.
Асыл тасқа, әр затқа алданғанмен,
Махаббатына жетпейді бәрі адамның!
* * *

Қатарласып кең даланың құсымен
Қанат қағып,
Бір-біріне ұласты oй.
Саған қайғы болғанымды түсінем,

Қуанышың болғаным да рас қой.
Бірге жүріп қиылысқан жолдармен,
Соқпағына соқпадық па өзгенің?
Аласартқан шақтарым да болғанмен,

Аз емес қой өрге тартқан кездерім.
Қатарласып кең даланың құсымен,
Қанат қағып,
Бір-біріне ұласты ой.

Маған бақыт екеніңді түсінем,
Бірақ азап бергенің де рас қой.
Бірге жүріп қиылысқан жолдармен,
Соқпағына соқпадың па өзгенің?

Асқақтатқан шақтарың да болғанмен,
Жоқ емес қой аямаған кездерің...
Болашақты жүрдік солай қарсы алып,
Ойдан гөрі сезімге еріп көбірек.

Сен қуантсаң, қуаныппын жар салып,
Сен жылатсаң, жылаппын мен еңіреп.
Сен болған соң, мазамды алып тұрасың.
Қалдым талай күмән деген тұманда.

Сен болмасаң, мойындаймын расын,
Қиын болар еді өмірім бұдан да.
* * *
Қарсы алғандай беймезгіл қонақтарды,

Қабақ шытып, бір қырын қарап қалдың.
Қайда жүрсең сағынып оралушы ең,
Бір бөлмеге сыймастай не боп қалды?
Көзің салқын, жүдеусің, өңің сынық,

Айта алмадым жалғыз сөз өзімсініп.
Қан-сөлі жоқ бетіңнің, мүсіндейсің,
Қалғаны ма қайнаған сезім суып?!
Баяғыдай өртеніп, от оранбай,

Құлазисың жан бармас жеке аралдай.
Әрбір айтқан сөзіме іңкәр едің,
Қалғаныңды-ай бір сөзді көтере алмай.
Сені айнытқан сол дұшпан кімдер еді?

Ақылды адам қалайша тілге ереді.
Сүйген жандар осылай жек көріссе,
Басқа қалай, білмеймін, күн көреді?
* * *

Ауыр бір сөз айтып сонда, кетерде,
Көңілімді қалдырдың-ау бекерге.
Бейбіт қатар өмір сүріп жатпай ма,
Жер бетінде жолы бөлек екі ел де!

Маған ауыр ұсақтығың бұл майда,
Майда сөзді келтіресің ыңғайға.
Аймаласып саусақтар мен саусақтар.
Қимай қарап отыратын күн қайда.

Жайсаңы деп ойлаушы едім жігіттің,
Жүзімізде оты жанып үміттің.
Бір сөйлемді сен бастасаң,
Мен жалғап

Жарасатын сәтті қалай ұмыттың?
Мұң кетсе де, кек кетпесін жүректе еш,
Қайда қашсаң, мені ойламай күн өтпес,
Мен емес пе ем,

Қанша көңілім қалса да,
Жұлдызыңның жануына тілектес.
Менің көңілім, әрине, сәл мұңдырақ,
Мұқатқаным емес сені бұл бірақ —

Әлі талай оятады өзіңді
Естеліктің қоңырауы сылдырап...
* * *
Ағаштарға қарасам, демаламын,

Ағаштардан тазалық таба аламын.
Алыстағы теңіздің демін сезіп,
Самғағанын көремін шағаланың.
Соған қарап ұмытам сесті, үрейді,

Адам үшін оларды өсті дейді.
Ең жақсы әнді естимін ағаштардан,
Бәлкім, оны басқалар естімейді.
Мен жыласам, жылайды жапырағы,

Жапырақтар мейірімді, ақын әрі.
Ақымаққа шамдансам, сабыр беріп,
Саясына желбіреп шақырады.
Шағаладай мен қашан ұшамын, а?

Ұшу ғана лайық бұ шағыма. ...
Тұрақсыздың түрінен түңілгенде,
Тығыламын шынардың құшағына!
* * *

Қарадым да, бір жаңалық тағы аштым,
Жапырақтар қанаты екен ағаштың.
Адамдардай талпынады ұша алмай,
Тамырлары жайлаған соң жер астын.

Жапырақтың жырларына құштармын,
Алдымда — күз. Жазды қалай ұстармын.
Қанаты жоқ маған қымбат сияқты,
Сайрағаны қанаты бар құстардың.

Жапыраққа қарағанға құмармын,
Жапырақтан жаратылған шығармын.
Бір заманда туған жерде қайта өніп,
Бір бұтаққа қайта ілініп тұрармын.

* * *
Әттең, кештеу адалдың ісі ақталды,
Тұрлаусыздар тұлпарды тұсап қалды.
Құлагерге әлі де құрық салған

Құны төмен жек көрем ұсақтарды.
Жаным, жара, күндестік, бақастықтан,
Күндестікпен күресіп шатастық та.
Еріншектік, ерсілік, жағымпаздық

Туатұғын сияқты топастықтан.
Менің басым солардан отыр қатып,
Алғандаймын жанымнан от ұрлатып.
Бір сарайға бір күнге қамаса ғой,

Топастардың барлығын топырлатып!
Жоқ! Жоқ! Қате! Олардың тиме арына,
Мен сенемін оларға сый барына.
Сәл де болса нұрлансын

Отты өлеңмен
Ұшқын шашып көрейін миларына.

Өрнегіңді ұқсаттым үркерге мен,
Сезіміңді мұншалық кім тербеген?
Жүзім ысып қарадым жүзігіңе
Айналасын алтынмен шілтерлеген.

Тасқа біткен қызғалдақ жапырағы,
қызықтырып қыздарды шақырады.
Таң қалуды ұмытқан адамдардың
Бір қуанып қалғаны не тұрады?

Бұл жүзікті қолына сыйған алсын,
Бәлкім, өзің біреуге ұйғарарсың.
Бәлкім, мына асылды таққан қыздан
Асыл қылық таба алмай қиналарсың...

Бәлкім, мезгіл апарар оны алысқа,
Бұл жүзікті жұта алмай сел, ағыс та
Отызыншы ғасырда оқыр біреу
Жасапты-ау деп Дәркенбай деген ұста.

Адам болмай бола ма алтын әсем,
Адамдарсыз, әрине, шалқымас ең.
Темірді емес, көңілді көркемдер деп
Көне затты келтірдің қалпына сен.

Темір жайнар көмірмен шарпылыста,
Өнер — еркең, еркеңді еркін ұста.
Қызыл гүлдей құлпырған бір кездері,
Қам көңілді қалпына келтір, ұста!

Керек сөзді алтындай сүзем, міне,
Керек ойды оюдай тізем, міне,
Жігіт жігіт бола ма жарымаса,
Құранды ерге, қамшыға, үзеңгіге!

Ер әбзелін түгенде еленбеген,
Саймандарға сән бітсін сен өңдеген.
Ер адамның беделін қайта көтер,
Әлде небір себеппен төмендеген...

Келер ғасыр беймәлім не берері.
Тұрар, тұрмас шебердің шегелері...
Автоматтар қоршаған бізге бірақ
Керек әлі ұстаның қол өнері!

Мынау достар!
Жас күніміз бірге өткен.
Аяулы еді, ыстық еді, түу неткен!
Рахия, Күлтай, Башар, Ізімгүл

Жап-жас болып қарайды ескі суреттен.
Сол бір жылы ыстық жазда, июльде
Түскен едік, басқа — сән де, киім де.
Аркадийдің фотосы ғой, баяғы

Түсіретін Төлегеннің үйінде.
Қазақ жігіт. Аты Аркадий, Қаладан
Біздің жаққа келген сонда жаңадан.
Арқасында фотоаппарат асынып,

Қолына ұстап ескілеу бір чемодан.
Қызық еді. Қимылы да жедел-ді,
Үнемдейтін фотоқағаз дегенді.
Майда-майда суреттермен ауылға

Біраздан соң болып алды беделді.
Түспегенде қалатындай арманда,
Топырласып сол үй жаққа барғанда,
Монтиятын аппараттың алдында

Ауылымыздың ажарлысы Шәрбан да!
Аркадийде абырой бар, атақ бар.
Шікірейіп, шіренсеңіз,— шатақ хал,
Аханова Зере ғана иілмей,

Қиғаш қарап, түсуші еді тәкаппар.
Сәл жасанды бейнеленіп сәби күй.
Суреттерге толды сонда, әрине, үй.
Қағаз гүлді бекер қойған ортаға,

Өзіміз де гүл емес пе ек табиғи?!
Өткен жылдар қайта айналып келместен,
Шығып бара жатыр екен енді естен.
Қандай оймен тұрдық екен тұнжырап,

Он алтыға қарағанда он бестен?!
Ерке қыздай қолдан шыға бұлқына,
Кеткен шаққа оралар ма ек, шіркін, ә?!
«Жылдамдықтың қас қағым бір сәті»,— деп,

Қол қоямын суреттердің сыртына.
Көңіл онда мөлдір шыны әйнек бір,
Арман еді панбарқыттан көйлек бір.
Біздің балғын кезімізді бейнелеп,

Аркадийдің фотолары сөйлеп тұр!
* * *
Құлдырайды көз ұшында құлыншақ,
Құлыншақтар әр нәрсеге ұрыншақ.

Небір қымбат көйлектерді кидік-ау,
Бір келмеді бірақ сонау шырын шақ!
* * *
Жарқын мезгіл. Жалаулап қыр гүлдеп тұр.

Домбырадан күй шығар күмбірлеп бір.
Бәрі орнында.
Жалғыз-ақ сен опасыз,
Опасыздың себебін білгім кеп тұр.

Арқа-жарқа алмалы бақ бүрлеп тұр,
Жүретін ем адал жар таптым деп бір.
Шаттығыңды быт-шыт қып шапалақпен
«Сатқынсың!»— деп жағыңнан тартқым кеп тұр!

...Сендік еді жүрегім, пейілім, санам,
Қиын екен сенімнен айрылса адам.
Мені алдаған түріңнен шошып кетіп,
Ауыр сөздер айттым-ау деймін саған...

Ашуландым осылай, жан құштарым,
Ашуланған өзімді зорға ұстадым.
Қимаған соң жыладым... Саған бірақ
Еш уақытта жетпегей қарғыстарым.

Кешірем бе? Намыссыз сезім неге?
Төзбеуге де білмеймін, төзуге де.
Жақсы көріп бауырым езіліп тұр,
Ең жек көрген кезімнің өзінде де!

* * *
Бәрі әншейін екен ғой, шын сүйгенім
Жүрегімді шын сезім шымши менің
Маза бермей қойғаны, қорласаң да

Өр басымды өзіңе мұнша игенім.
Көл қорыған қызғыштай тілектерім,
Көрмегенде толғаны жүрекке мұң.
Сені жаман дегенді жаман көріп,

Шоқ басқандай болғаным, шыр еткенім.
Неге сонша арланбай төмендедім,
Көгермеді сезімдер көгендегі.
Қандай еді мақсатым

Мәңгі-бақи
Жалғыз жанды сүйемін дегендегі!
Бәрі әншейін екен ғой, оны ұғамын,
Азап кешіп, ойлармен арығаным,

Бір жақсы түс көрсем де, өзіме емес,
Сенің жолың болғай деп жорығаным.
Жерге басып осынша ойымды асқақ,
Сен өмірде өзгеше ойын бастап,

Кете бардың шексіз сол махаббатты
Өткінші бір күндерге айырбастап.
Бәрі әншейін екен ғой, шын сүйгенің...
* * *

Май айында майысып өссін құрақ,
Қара жердің қатпарын сөксін бұлақ.
Бәрі болсын!
Сен де жүр аман-есен,

Жақсы өмір кеш!
Мен үшін жоқсың бірақ!
Жек көре бер!
Айт тіпті өсек мейлің!

Қарсы емеспін, жолыңды кесе өтпеймін.
Қатар өмір кешсем де, сөйлессем де,
(Сағынсам да!) сен жоқ деп есептеймін!
Ұмытамын бұрынғы естігенді,

Бұлттар бұзған әдемі кешкі реңді.
Сен бар деген ұғымды маған, әттең!
Мойындата алмайды ешкім енді!
...Қарап тұрсам, өмірде бәрі майдан

Жасымауды үйрендім жарық айдан.
Жаның қалмай күтетін сол кездегі
Болмысыңмен табармын сені қайдан?!
* * *

Қай мезгілдің, қай әлемнің, қай елдің,
Қараңдаршы жүріп өткен жолына:
Азаматқа серік болған әйелдің,
Дүниеге көрік болған әйелдің,

Толғақ қысып, бала туған әйелдің,
Бейнет үшін жаратылған әйелдің
Оған қоса қалам ұстап қолына,
Құрбан болып көрінбейтін елеске,

Жыр жазғаны бір құдірет емес пе?
Алысқа емес, айналаға жәй енді
Қараңдаршы қайырыммен бір бәрің:
Ac пісіріп, дәм ұсынған әйелдің,

Ұрпағы үшін жан ұшырған әйелдің,
Төмендетсе, төзе білген әйелдің
Ой дертін де сезе білген әйелдің
Нәзіктік пен үміт толы жырларын

парасатпен жібере алмай өмірге ой,
Ер жігіттің мұқатқаны өлім ғой!
Осыны ойлап мынаны мен аңғардым:
Күн нұры мен мейірімнің мол күшін

Табиғаттан үйіп алған жандардың,
Жүрегіне құйып алған жандардың
Бейбіт күнге себеп болған жандардың,
Ұлы істерде көмек болған жандардың

Мүмкіндігін, бүкіл сұлу болмысын
Түсіне алса, еркелетіп ер кісі,
Мұның өзі парасаттың белгісі!

...Дөңбекшиді бір отырып, бір құлап,
Бебеулейді беймаза бір күй құрап.
Қары талып қалғанына қарамай,
Жатыр біреу сегізкөзін бұрғылап.

Шайқағандай мұзды мұхит сеңі ұрып,
Қаратпайды қара құйын еліріп.
Өз қолымен түйгіштейді өз белін,
Бір аш қасқыр жеп жатқан соң кеміріп.

Санасында бір-ақ үміт, бір-ақ ой...
Сұмдық азап берер емес, сірә, бой.
Сүйектері сынып түсіп қалғандай
Шыдатпайды сыздағанда тұла бой.

Сола жаздап дірілдейді сонда ақ гүл,
Жібергенше шын құдірет қолдап бір,
Шыбын жаның қыл үстіне ілініп,
Шыңғырғанға тоқтамайтын толғақ — бұл!

Жіптің ұшы жеткізбейді тағы ұзай...
Зар илеген Қорқыт ата қобызы-ай!
Тоғыз айда қорқа-қорқа жүргенмен,
Үміт оты сөнбеп еді тоғыз ай.

Лүп-лүп етіп лүпілдейді жанған шам,
Жаны барда қалды дейсің хал қанша?!
Ешкім ара түсе алмайды, толғақтың
Ең бір соңғы минуттары қалғанша.

Мұндай кезде өз еркіне кім ие?
Жазған басын бір көтеріп, бір ие
Жалынады әулиеге,
алдында

Құстай қалқып қызыл-жасыл дүние...
Табиғатта бейнет бар ма тұрақты?..
Шар еткен үн жақындатты мұратты!
Тына қалды дүлей күші азаптың,

Сап басылған қатты дауыл сияқты.
...Жағалауда желкілдеді бал құрақ,
Жапырақтар би биледі жалбырап.
Жер-дүние мейірімге бөленіп,

Жатыр әйел бойы босап, балбырап.
Жел басылды, шапақ тарап шалғайға,
Тынышталды шырылдаған торғай да.
Күн де шықты таң пердесі жарылып...

Тән азабы ұмыт болды сол бойда.
Әлем ең бір әсем нұрға боялды,
Ащы тірлік. Арты бірақ — баянды.
Жауды жеңіп қайтқан батыр сияқты,

Сәл көз іліп, жас келіншек оянды
Иығынан түскен екен жүк батпан,
Әйнектерден амандасты құтты ақ таң.
Әйел шөлдеп жатыр екен, құнығып

Ішті сонда бір кесе шай сүт қатқан.
Қайран сол бір қатты шөлі қанған шақ!
Қайрат келді қайта кесе алғанша-ақ.
Алпыс екі тамыры иіп, басынан

Бақайына төгілді-ау бір тер-моншақ!
Қорғасындай балқығаны не мынау?!
Бөбек келу — керемет бір өмір-ау!
Өңі ашылып, оттай көзі жалтырап,

Ақ уызға толып кетті омырау!
* * *
Бәрі өткінші. Өшеді асыл шам да...
Неге жұмбақ боласың осынша онда?

Жұрттың бәрі біледі
Мен дегенде
Сенде сабыр жоқтығын, жасырсаң да.
Жүрегіңді

Үздігіп мені аңсаған,
Тыңдамауға қалайша келер шамаң,
Аппақ таңда шашырап шыққан күнмен
Бірге келген махаббат мен ем саған!..

Сен сүйесің
Сүйесің жанып іштен,
Еркіңді алып сол сезім тағы күшпен,
Елемеген боп тұрып, іштей бағып,

Көзің толы қарайсың сағынышпен.
Кеш түседі, ақылдым, күн ауса анық,
Бірте-бірте сонан соң тынар сауық...
Сезімдердің таңы ғой сүю деген,

Таңғы арайға бола ма бұғау салып?
Менің жүзім сен үшін таң сәулелі,
Жұбанышың — еске алып, аңсау мені.
Сөйте тұра бағаңды арттырсам деп,

Құбыласың...
Қайтесің сонша әурені?!
* * *
Жеткізгенде жанымды жырға орап мен,

Әулиедей табынып, тыңдамап па ең?
Сол сезімнің қанаты сынған, әттең,
Қалай ғана ұшарсың бір қанатпен?!
Сыңар қанат қағылып, қайда барсын,

Қарапайым тағдырға байланарсың.
Өзің қинап өлтірген сол сезімді
Өкінішпен бір кезде ойға аларсың.
Өкінішпен уайым жеп бітерсің,

Басыңа — бақ немесе соққы төнсін,
Қандай жағдай болса да, мені есіңе ап,
Күдер үзбей күтерсің,
Көп күтерсің!

Үйіңнен туған ұл-қызды талай өргізген,
Ұзайсың, қалқам, кетесің енді сен бізден.
Толқытып түгел ағайын, бауырларыңды,
Идіріп төсін анаңның ақ сүт емгізген.

Қабыл да болсын ананың аппақ тілегі,
Әлпештеп сені, еркелетуші еді үнемі.
Аққуым еді, ақ гүлім еді деп бүгін,
Езіліп отыр ағаңның сыздап жүрегі.

Ұяңнан ұшып барасың енді жаңа үйге,
Өз үйің ол да, өз ұяң ол да, әрине.
Қарсы алып жатыр баршасы, міне, қуанып,
Алдыңнан шығып, үлкен де, кіші сәби де.

Ұғарсың әлі кімнің кім, ненің не екенін,
Сағынар сені жеңгелерің мен мекенің.
Бақытты болып сағынып келіп-кетіп те
Жүріңдер бізге еркелеп енді екеуің.

Аппақсың, сенен ақ емес, жаным, тіпті ақ қар.
Ақ көңіліңмен өмірдің жүгін мықты атқар.
Сен өскен үйде жақсылық қалсын, бақ қалсын,
Барған жеріңе қуаныш боп бар, құт боп бар!

Екеуіңе бір-бірін шын қалаған
Адалдықпен қызықпай кім қараған?!
Өмір деген — көгілдір мұз, айдында
Сен екеуің мәнерлеп сырғанаған.

Қатар тұрып күнді де көресіңдер,
Қатар тұрып қиынды жеңесіңдер.
Жақсы болу оңай деп кім айтады,
Бір-біріңе сүйеу боп келесіңдер!

Бірің — ақыл, парасат: бірің — дарын,
Бірдей ұстау қиын-ау мұның бәрін.
Ағайынмен жайылып өркендерің,
Өрімталдай өсіп тұр құлындарың!

Өздеріңнің қанша асыл достарың бар,
Сол достармен бір тойды бастадыңдар.
Жиырма бес жыл өмірді оймен шолып,
Ең бір жақсы сәттерді еске алыңдар!

Болу үшін тәттірек бұрынғыдан,
Осы тойда салынар шырын бір ән.
Екі жақсы қосылса, шам жанғандай,
Бірің — аққу секілді, бірің — қыран!

Іші толып әдемі күйге күнде,
Толып жатқан той болсын үйлеріңде.
Алтын той да жасаңдар аман-есен,
Бірің шекер, бірің бал күйлеріңде.

Бақытың бар, базарлы тұрмысың бар,
Алдарыңда әлі көп нұрлы шыңдар.
Отырыңдар осылай жүзге дейін,
Болашаққа осылай бірге ұшыңдар!

Өте берсін күміс той, күміс түндер,
Күн нұрымен өсуге тиіс гүлдер.
Бір қайталап көрсетіп жіберсеңдер,
Алғаш қалай екеуің сүйістіңдер?!

* * *
Кейде таудан биік көңілің басылар,
Кейде көзден жас бұлағы жосылар.
Кейде жаның кей жаманға ашынар,

Бірақ соны ұмытуға да болады,
Ұмытпайтын, ойлаңдаршы, несі бар?
Кейде мықты ақымаққа бас ұрар,
Кейде біреу арыз-дауға асығар.

Кейде бір дос дұшпаныңа қосылар,
Аяуға да болады ғой соларды,
Жүрегіңді ауыртқанмен осылар.
Қаяу болса,

бар қуаныш құрып па?
Ұзақ шыдап тұра алмайды суық та.
Суысқанмен достасарсың жуықта.
Ұмытуға болатынды ұмытып,

Ұмытуға болмайтынды ұмытпа!
* * *
Ұмытты деп бәрін жырдан басқаның,
Сөкпеңдерші бармай кетсем, достарым.

Жазсам жазам заманымның дастанын,
Өлең жазу — ойлау емес бас қамын.
Жазсам, жазам жүрегіме батқанды,
Жалғандыққа барғаным жоқ жаттанды.

Менің үміт, тілегімді арқалап,
Кемел ойлар келешекке аттанды.
Кешіріңдер кешіксем не бармасам,
Кешіріңдер кезінде хат салмасам.

Бірақ бәрің біргесіңдер әрдайым,
Алауыммен, жалыныммен жалғасам.
Өздеріңсің — өміріме шырай, сән,
Бірде мөлдір, бірде көңіл лайсаң.

Кешіріңдер, байқамасам, көрмесем,
Сендер күліп отырғанда мұңайсам.
Жүрегіме адамзаттың мұңы тән,
Үміттенем атқан сайын ұлы таң.

Шыпырлатып шырақ жаққан жолыма,
Жолдастарды қалайша мен ұмытам?!

Үй жылы. Дала қараңғы,
Төбеден түсті өрмекші...
Қақаған мына боранда
Кім іздеп мені келмекші.

Қар борап, ұйтқып тұрғанда,
Қабағын тұтып мұз деген,
Бүйрегі бұрып бұл маңға,
Кім екен мені іздеген?

Ашылсын жолы сол жанның,
Бұрылды ма екен дәм айдай?
Аулына асыл Тоғжанның
Адасып келген Абайдай.

Әйнекте қырау ериді,
Адамда үміт, жалпы, мол.
Жылынып кетем деп, үйді
жылытып кетер, бәлкім, ол?!

Жүр екен қазір қай бетте,
Отты іздеп көзге іліккен...
Қар басқан мұзды әйнекке
Қараймын жылы үмітпен.

Алдымен түсер қыс тауға,
Кеш жүрген неткен кісі еді?..
Жалғыз үй тұрған қыстауда
Жас кезім еске түседі...

Ұласатын шуағына жауыны,
Ұясындай ыстық туған ауылы.
Алатаудың аясында туған соң
Ұлы болу керек шығар тау ұлы.

Шындық аулы шыңдарда екен, жиі ұқтық,
Шың созылар тазалықты жиып, тік.
Шың басына көп қараған ұланның
Шыдар жері, турар жері — биіктік.

Тебіренсе, даласына тартыпты,
Теңіздердің тереңдігі бар тіпті.
Ақылына алпысты бер, түріне
Бере алмайсың жиырма бестен артықты.

Қай жігіт деп қыздар қарар бұрылып,
Реңінен ұлағатты сыр ұғып.
Ірі таудың іргесінде туған соң
Тірлігінде болған шығар ірілік.

Отырмаған топқа бөліп, жік құрып,
Таңырқаса, жанары да тұп-тұнық.
Жыр алыбы желеп-жебеп жатқан соң
Мүмкін емес болмауы онда мықтылық.

Құстар әні, құрақтардың сазы ұнап,
Қуанады, мұңаяды азырақ.
Табиғаттай тәкаппар, паң ағаның
Байқасаңдар, жаны нұрдай нәзік-ақ.

Балам десе, туған дала бар алап,
Бар алапқа пәк махаббат тарамақ.
«Жер аруы — Алматы!»— деп қайтыпты,
Жердің жүзін шыққаннан соң аралап.

Сазға толып заңғарлардың арасы,
Сағынтқанда сайы менен саласы,
Есесіне жүдеу сәби жылдардың
Еркелесін даласына баласы.

Бүгін аға бұлағынан су алсын,
Буырқанған сезім сырын ұғарсың.
Бүгін аға бұлбұлдарын тыңдасын,
Бүгін аға бүлдіршіндей қуансын.

Күндер легі кетуде де, келуде,
Қиын оған сенбеу және сену де.
Желбіретіп гүлдер шашып тастаңдар
Ағаларың келген екен елуге.

Қыздар, бүгін қызыл көйлек киіңдер,
Бозбалалар, қырмызы гүл үйіңдер.
Сағынышын бассын,
Асыл ағаны

ардақтаңдар, құттықтаңдар, сүйіңдер!
Әнге айналсын бәйшешектің дірілі,
Биіктесін ақиқаттың тұғыры.
Ұзын-ұзын ағаштардың ішінде

Өскен ұлдың ұзын болғай ғұмыры!
* * *
Жырларым таратардай тәуір хабарды,
Асыға күтіп жатқандай дәуір де оларды —

Шабыттансам,
Шарқ ұрам қыран құстай
Қанаттарыммен сабалап қабырғаларды.
Гүлдесе сезім қайтадан қар басып тағы,

Жаңбырлар шайып,
Жаздың бір жалғасып таңы,
Көкірегімде менің
Көгілдір бояуларымен

Жыл мезгілдерінің жатады алмасып бәрі!
Қар жауса,
Қатты сағынам көктем айларын,
Көктемнің ғажап сағынам көк тоғайларын.

Мен бармай жатқан жерлерге жетеді жиі
Ұстатпай ұшып кеудемнің кептер ойлары!
Кептер ойларым
Жетсе деп жаңа ұрпаққа аман,

Хаттар Жазамын,
Ғажапқа
Таңырқап қалам.
Үйге сыймаған өзімдей

Өзіме сыймай —
Беймаза менің көңілім-ай,
дамыл таппаған!
* * *

Адам ем жаны дарқан, арманы бай,
Қиялдың қондырушы ем заңғарына ай.
Жаманнан көңіл қалса бір сәрі ғой,
Жақсыдан жайсаң көңілім қалғанын-ай!

Табынғам әділдікке қоғамдағы,
Адалдық байлық еді адамдағы...
Айнымас махаббатты қалап алып,
Қаласың опа таппай одан дағы.

Мұңсыздық маған мұнша бөтен бе еді,
Бөлінбей, жаныма сыз мекендеді.
Неліктен көп адамға деген
шексіз

Мейірімді жомарт пейілім өтелмеді?
Келеді кешіріліп не қылықтар...
Тазарар ақ нөсерге шомылып тал.
Тағдырдың маған берген бір байлығы —

Менде тек түңілу жоқ, мол үміт бар!
* * *
Жер беті күрделі ғой осы күнде,
Біреудің жау болады досы бірде.

Біреудің жан жүрегі айқара ашық,
Біреудің аша алмайсың есігін де.
Біреуі адал болса баладайын,
Соны да пайда көрер бар ағайын.

Кем болсаң, келеке етіп, артық болсаң,
Артыңнан жаба салар жала дайын.
Жоқ емес ақылдылар тілегі үлгі,
Солардың қадірін кім біле білді?

Үйіңде отырсаң да,
Бір сөз айтып
Кетеді бірі ауыртып жүрегіңді.
Қаншама дамыды әлем,

Бірақ тағы,
Жамандар азаймаған сияқты әлі.
Тұрсаң да күн қасында,
Күншілдердің

Жетеді елемеуге ұяттары.
Қуантпай жолдастың да шаттығы түк,
Біреу жүр өзі өсетін сәтті күтіп.
Жал бітсе,

Бір сәтте адам, кетпесе екен
Жақсылық жасағанды қатты ұмытып.
Біткенің
Күнің түссе бүгін соған,

Қайтармас бергеніңнің бірін саған.
...Шіркін-ай,
Өзім, өзім дей бергенше,
Өзгенің жанына да үңілсе адам!

...Аспан асқақ шатыр екен, ағатай,
Тірлік деген театр екен, ағатай.
Өмір сүріп жүрміз деген кейбіреу
Рольде ойнап жатыр екен, ағатай.

Бояулы әлем. Ашылады әр түстер,
Бедел — көкпар. Әр тұсынан тартысты ел.
Жайсаңдардың ролінде жасанды
Әрекетпен ойнайды сол «артистер».

Кең болса да қайран қазақ даласы,
Тар сияқты ағайынның арасы.
Айып болар бәрі жаман дегенім,
Жамандардың ауыр бірақ жаласы.

Біреу жақсы қозғай қалса бастама,
Жалғастырса жақсы емес пе жас бала?
Өз басы үшін өлермен бір жігіттер
Жанып жатса қарамайды басқаға.

Күн нұрымен құлпырады өсімдік
Күннен сабақ алмай әбден есірдік...
Бағы барда құлдық ұрып адамға,
Сәл сүрінсе сәлемдеспеу не сұмдық?!

Бір жақсының қалып кеткен көзімін,
Көлгірлікті көрсем,— бітер төзімім,
Әрбір төрге лайықты жақсы бар,
Әрбір заттың орны бар ғой өзінің.

Түсінбеген кейбіреулер күйрек дер,
Қас талантқа табынуды сиретті ел.
Аққуларға орын жетпей айдында
Маңғазданып майпаңдап жүр үйректер.

Ұсақтарға кетті менің ірі есем,
Жаныма іздеп біресе — өлең, біресе — ем.
Қарау пиғыл, күйкі ойлармен, ағатай,
Қай қарудың күшіменен күресем?

Өмір — жарыс жасық жандар ұтар ма?
Заманының жаман жағын жойсам деп,
Найзағай сөз ұстап еді Бұқар да.
Алалық бар алыста да маңайда,

Жер де тегіс болған емес қалай да.
«Айтқанды ұқпай»... «және айта бер»— дейтұғын
Ортасына
Ой тастаған Абай да.

Неге мұнша ашулы сөз бораттың?
Керегі жоқ, қалқам, қару-жарақтың.
Махамбеттің өткір тілі жанында,
Өткірлігі немене еді орақтың?

Сыпырылған сөз күшімен ноқталар,
Сөз күшімен күншілдіктер тоқталар.
Өз кезінің жайын емес,
Сөзімен

Келешекті нұсқап кеткен жоқ па олар?
Батпай қоймас қорлықтары елге ездің,
Тығыла алмас кесірлі кім, кербез кім.
Бізден бұрын неше ғасыр өтсе де,

Қайшылығы болған екен әр кездің.
Мүмкін емес жүру сүймей, сынамай,
Сезімталдық — дерт емес қой бұ да оңай,
Әлімсақтан дамуына қоғамның

Ақындары араласқан шыдамай.
Шағым айтып, жай ашынған жарамас,
Көңіліңе кейбір надан қарамас.
Ауа менен күннің нұры сияқты

Ақын болсаң, бар өмірге аралас!
Асулардан айбарланып асты елің,
Арындама. Асау аттың бас терін.
Тауып жұмса,

Тауға салса қайтпайтын
Өлеңдерің — ең қуатты әскерің!
* * *
Бабамдай нәрестені мәпелер кім,

Осы бір қасиетін көтерермін.
Кең дала — адам басын ардақ тұтқан
Мекені бесіктер мен бөпелердің.
Қара бұлт қаптаса да аспан, айды,

Түссе де найзағайдай басқа қайғы.
Үдеріп үрейленіп көшкенде де,
Жұртына қазақ бесік тастамайды.
Сондықтан сан көбейген, өсіп халық,

Қашса да қалың жаудан көшіп, талып
Алтынын үйіп кетіп,
Ата-бабам
Кететін балалар мен бесікті алып,

Тарихым!
Талайыңмен таңырқаттың,
Өзіңнен бақыт, қайғы бәрін таптым.
Майданда кетті-ау көбі бір кездерде,

Бесіктен есіп шыққан сол ұрпақтың...
Халықтың көбейгенін армандармын,
Өзінше түсінеді жалғанды әркім.
Ұят қой ұмытқаны сол сабақты

Соғыстан аман-есен қалғандардың...
Ойланам жылды жылдар асықтырса,
Қашанда жаңа мезгіл есікті ұрса —
Әр үйде кірген кезде көз қуантып,

Бар әлемге жүре ме әмір бірдей,
Құшаққа алу қиын ғой бәрін бірдей.
Қорқып тұрам
Кейбіреу әлдеқалай

Әруақты қозғаса әлін білмей.
Бәрін көріп тұрса да заты халық,
Сатылады-ау дегенді сатып алып,
Қалағанын біреулер алу үшін,

Қасиеттіден аттайды дәті барып.
Іздегенім, ағалар, жастан — шындық.
Кімнен өтпес бұл ғұмыр, бастан сырғып...
Сұмдықтар көп әлемде,

Болмас бірақ
Өлгендерді алдаудан асқан сұмдық.
Жалғандықты ашады жалған әлі,
Жүрегіме түседі таңбалары.

Қорқытады мені осы — адам үшін
Қорқынышты ештеме қалмағаны.

Білмеймін, аянышты сезімнен бе,
Мен кейде ұйықтағанда, көз ілгенде,
Түсімде кездесемін ащы сорға
Сүті ағып бара жатқан боз інгенге.

Салады боз тайлақтай ұлым асыр,
Қосады қоспақ түйе жырыма сыр.
Түйенің бұйдасы мен жүгін алған
Бұл ғасыр бір жағынан ұлы ғасыр.

Өмірдің бар сұрағы шешілген бе,
Адамдар салғырттық па, кесірден бе,
Ойлаймын тым ұсақтап кеттік пе деп
Түйе емес, түйетауық өсіргенде.

Көзіңде, аруана, мұң бар мықтым,
Себебі сен асықпай тұрғанда ұқтым.
Кейіме, ойсылқара, біздің заман
Заманы зымыраған жылдамдықтың.

Бал шұбат аңсатады жиі мені,
Сендегі қайсарлыққа сүйінемін.
Иімей эстрада әуеніне
Ескі қобыз күйіне иігенің...

Жоқ сенің аппақ тайлақ, боталарың,
Сондықтан білем сенде қапа барын.
Жол бердің ұшқырлыққа,
Ұғасың ба

Қай жаққа асығыстық апарарын?...
Әніне қосушы еді өзіңді елім,
Азайып бара жатсың сезінгенім.
Жетерсің асықпай-ақ сан ғасырға

Себебі сезімтал да төзімді едің...
* * *
Ол өтті, енді ол үшін жоқ ештеме,
Бармайды қонаққа да, кеңеске де.

Біреулер тез ұмытып жақсылығын,
Біреулер сыбағасын жемес деме.
Қырандай алғыр еді, ел біледі,
Тағдыры оған отың сөнді деді.

Енді оның жоқтығына, жат түгілі,
Ет бауыр жақыны да көндігеді.
Кең болсын жаны, мейлі, даласындай,
Баламен дос болса да баласынбай.

Ұмытар,
Тірі адамның тірлігі бар,
Қашаннан бұ дүниенің заңы осындай.
Шалқыған дария даңқы және тынып,

Кешегі болған-толған...— бәрі өтірік.
Неге адам атақ, даңққа таласады,
Баянсыз бұл мысалды көре тұрып.

Өнерліні өсек етіп еселеп,
Адал жайлы арыз жазып неше бет.
Санасызды сағат сыйлап сатып ап,
Ықпалдыға көрсетеді қошемет.

Дүниемен өлшейді бар деңгейді,
Сақ болғанда, туғанына сенбейді.
Жәрдемдессең, төгіп жақсы теңеуді,
Тек жүргенге тегін сәлем бермейді.

Мінін айтсақ, мойындай ма? Атама!
Өзіне — бос, өзгелерге — қатал, ә?!
Қол қойғызып алады бір мықтыға,
Өзі жайлы өзі жазып мақала.

Жағам десең, жауын бағар көзі бол,
Жағынғышқа қамқор болған кезі мол.
Жақсы жерде бір жақсы орын босаса,
Алдыменен ұсынады өзін ол.

Бастыққа ұнап, абыройы сәл артты,
Дос алдында ұмытты тек ол антты.
Адал болып көрінуге тырысты,
Жақтаған боп лауазымды талантты.

Білгің келсе, сөзге тартып көр ептеп,
Жуытпайды, бере қоймас дерек көп.
Адамдарды бөліп қойған екіге,
Өсуіме керек емес, керек деп.

Аямайды, жаба алады жаланы,
Жалғыз өзі жүре берсе, жарады.
Тілге еретін, өз пікірі жоқтардан
Төңірегіне тобыр құрып алады.

Жасқанады бетпе-бетте жүзіңнен,
Сырттан аңдып, мін іздейді ізіңнен.
Түк көрмеген сияқты боп сөйлейді,
Жек көргенін сызып тастап тізімнен.

Оңбас едің оған бір сәт түсіп күн,
Қояр еді қос өкпеңді қысып тым.
Халық сезгіш.
Ептеп бедел жиғанмен

Күні құрсын қадірі жоқ пысықтың!
* * *
Келмесе де қоштасқым жастықпенен,
Келешектің кемесін бос күтпегем.

Күн сезіммен қолымды созам, досым,
Дүниенің байлығы — достық деген.
Ізгілікті іздедім жан ісінен,
Ой туғызып әр істің мәнісінен.

Өз намысын ойлаған ақылды адам
Өзгенің де санасар намысымен!
Кезектесіп күн-түндей үміт, қайғы,
Уақыттың әр таңы жуықтайды.

Жадымыздан көп нәрсе шыға берер,
Жүрек бірақ сезгенін ұмытпайды.
Үңілсем де ымыртқа, іңірге мен,
Ай-жұлдызды алсам деп жүгірмегем.

Сыйлай білсе қуанам адамды адам,
Соншама ұзақ емес қой ғұмыр деген.
Адамдарға жырларым арналыпты,
Асқақтата берермін мәңгі алыпты.

Әкем менің айтайын: бұ дүние
Тұрмайды деп мәңгілік бірқалыпты,
Ардақта деп адамды, адамдықты,
Құрметте деп бар тілді, бар халықты!

* * *
Нәр татпай намыстанып, кешелі мен
Жатырмын қонбайтындай неше бір ем.
Жалындап өртенеді жанып, денем,

Қып-қызыл қиянаттың шешегінен.
Есім сау, келмес бөгде дыбыс түнде,
Мен бірақ қызықпаймын тыныш күнге.
Жалын боп аударылып, төңкеріліп,

Жатырмын қызыл шоқ боп күл үстінде.
Қызарып күн де ұялып, кеш кіреді,
Есімде, ежелде бір өстіп еді...
Есіктен, ашық тұрған терезеден

Әр түрлі сыпсың сөздер естіледі.
Жаным, сен көріп пе едің мұндай налып,
Жалтақ жүр жалт беруге ыңғайланып.
Қасым жүр жағдайымды сұраған боп,

Білмеймін кім кеткенін кімге айналып.
Қызықтап, көздерінде сұрақтары,
Қалқиып кейбіреудің құлақтары.
Көрейік, қайтер екен дегендей-ақ,

Қарайды сығаласып сынап бәрі.
Қорғауға ақылсыздың жаласынан,
Әр түрлі оқиғалар арасынан
Отпенен, жамандықты аластап жүр

Бір адам шын жүректен жаны ашыған.
Сол үшін ашылайын қол шатырша,
Жанымда мейірімді жан болса, тұрса,
Шешектің дағы қалған жүрегімді

Жұбатар, ілесейін ол шақырса.
Өртеніп жатып, бәрі тәуір дейін
Түсінер балалар мен бауыр кейін.
Феникс деген құстай күл ішінен

Қайтадан қанат қағып, дәуірлейін.
Сыздама, менің көңіл жетімегім,
Түспесін шар айнаның бетіне мұң.
Гүлдейді үміттерім әлі түгел,