Бес сақина
Miyamoto Musashi
Жазылымсыз режим: 20-беттен кейін жазылым беті ашылады, әрі қарай әр 10 бет сайын (ең көбі 5 рет).
20 px
1.85
0.30 px
0.95 em
Сунь-цзының «Соғыс өнерімен» қатар, «Бес сақина кітабы» Азиядан шыққан бетпе-бет келу мен жеңіске жетудің нәзік өнерлері туралы ең терең еңбектердің бірі болып саналады. 1643 жылы атақты дуэлист әрі жеңіліс көрмеген самурай (феодалдық Жапониядағы әскери сословие өкілі) Миямото Мусаши жазған бұл кітап адамдар арасындағы қарым-қатынастың кез келген деңгейінде жатқан күрес пен қақтығысты жеңу процесін талдайды. Мусаши үшін жекпе-жек өнері жолы жай ғана техникалық шеберлік емес, ақыл-ойды меңгеру болды — дәл осы шеберлікке жету жолы «Бес сақина кітабының» негізгі ілімі болып табылады. Бұл тамаша манифест тек жекпе-жек шеберлері үшін ғана емес, осы мәтіннің мәңгілік принциптерін өз өміріне қолданғысы келетін кез келген адамға арналған.
УИЛЬЯМ СКОТТ УИЛСОН — самурай мәдениеті туралы дәстүрлі жапон мәтіндерін ағылшын тіліне аударушы жетекші маман. Оның ең көп сатылған аудармаларының қатарына «Хагакурэ» және «Бес сақина кітабы» жатады.
ЕСКЕРТУ Бұл томда жапон есімдері дәстүрлі тәртіппен берілген: алдымен тегі, содан кейін есімі жазылады.
Ағылшын тіліндегі аударма Сифу Стив Уильямсқа арналады.
АЛҒЫ СӨЗ
Жапониядағы жеке коллекцияда төрт жүз жылға жуық уақыт бұрын салынған, қураған бұтақтағы тау шымшығы бейнеленген таңғажайып сурет бар. Бір түсті тушьпен орындалған, биіктігі төрт фут, ені бір жарым футтай болатын бұл туынды өзінің санаулы сызықтарының шеңберінен әлдеқайда асып түсетін рухтың шиеленісі мен анықтығын білдіреді. Тау шымшығы ерекше зейінмен және шоғырланумен отыр, оның өткір тұмсығы нәзік әрі қатыгез қисық сызықты құрайды, ал жанары бостыққа қадалған. Бұл біздің ауламыздан сирек көретін құс екені анық. Біз бұл жұмысқа қарауды жалғастырған сайын, бұтақтың үлкен бөлігін бейнелейтін жалғыз жақпа ең баурап алатын нәрсеге айналады. Суреттің төменгі сол жағынан көтеріліп, дәл ортасын кесіп өтетін бұл сызық — бостыққа қарсы тұрған бір ғана жылдам қозғалыстағы әсемдік пен күш; бақылаушы суретшінің бойында ешқандай қорқыныш болмаған деген қорытындыға келуі мүмкін. Әйтпесе, осы бір қылыш тәрізді соққының шешімділігі мен толықтай өзіне сенімділігі қайдан шықпақ?
Суретшінің есімі Нитэн немесе «Екі аспан» болған. Дәлірек айтсақ, Нитэн — Шинмэн Мусашидің немесе Миямото Мусашидің өнердегі есімі.
«Бес сақина кітабының» жарық көруімен мен жапон жауынгерлерінің ой-толғаулары мен мәселелеріне негізделген еңбектерді аударудың қысқа циклын аяқтағандай сезінемін. Майдан даласындағы нағыз жауынгер Мусаши рух, қырағылық және тәртіп арқылы қарсыласты жеңу әдістерін ашады. Ол үшін жалғыз мақсат — жеңіс: жеке жекпе-жекте болсын, әміршісі үшін соғыс алаңында болсын, айқастың бұдан басқа мәні жоқ. Дегенмен, осы тәртіп Жолында (өзін-өзі дамытудың рухани және практикалық бағыты) жинақталған тәжірибе барлық басқа өнерлерді, мейлі ол әскери немесе әдеби болсын, терең түсінуге мүмкіндік береді. Осы циклдің тағы бір еңбегі — «Тұсауланбаған ақылда» Мусашидің замандасы, Дзен (медитация мен интуицияға негізделген буддизм бағыты) монахы Такуан кедергі келтіретін «эгоны» — бізді жиі сүріндіретін өзімшілдік сезімін жеңуді үйретеді. Сёгунның қылыш шеберлерінің біріне жазған хатында Такуан «эгомен» жұмыс істеудің дзендік тәсілін түсіндіру үшін жауынгерлік айқасты мысалға келтіреді және осылайша өмір мен өлімді қамтитын трансцендентальды салаға тоқталады.
Осы циклдің үшінші еңбегі «Хагакурэде» Ямамото Цунэтомо жауынгерлік құндылықтар — адалдық, борыш және әділдікті қарастырады және бұл мәселелердің соңғы нүктесін өлімнен табады. Цунэтомо үшін адамның өлімі оның шынайылығын көрсететін, ал өзін әлдеқашан өлген деп есептеген адам күнделікті ісін толық тыныштықпен орындай алатын. Мусаши, Такуан және Цунэтомо қорқынышты жою және өмірге тік әрі мызғымас кейіппен қалай араласу керектігіне алаңдайтын сияқты. Дегенмен, Мусаши бұл тақырыпты таңғажайып практикалық және реализммен қарастырады және ол бізді кез келген кедергіні қуатпен және өзімізге деген сеніммен кесіп өтуге итермелейді. Құдайлар мен Буддалардан ешқандай көмек сұрамай, біз тек ішкі Жолымыз арқылы өзімізді нығайтамыз.
Мусаши «Бес сақина кітабын» өмірінің соңында, алпыстан астам жеке жекпе-жекке және кем дегенде үш ірі шайқасқа қатысқаннан кейін жазды. Біздің оның өмір мен өлім туралы тәжірибелеріне оңай қол жеткізе алуымыз, меніңше, әрі қуаныш, әрі ескерту болуы тиіс, өйткені бұл бізге өте аз адам бастан өткеретін қарқынды тәжірибелерден алынған даналықпен танысуға мүмкіндік береді және өз өміріміз бен әлеуетімізге қаншалықты жеңіл қарайтынымызды көрсетеді. Сәйкесінше, «Бес сақина кітабы» жекпе-жек өнерімен айналысушылар мен жапон мәдениетін зерттеушілер үшін ерекше қызығушылық тудырса, оны зерттеу өмірі қақтығыстардан тұратын кез келген адам үшін құнды болмақ.
Мусашидің бес шиыршықтан тұратын түпнұсқа қолжазбасы сақталмаған, бірақ жасалған түрлі көшірмелер кейбір сөздер мен тіркестерде ғана сәл ерекшеленеді. Мусашидің шәкірті Терао Нобумасаның 1667 жылы (Мусаши қайтыс болғаннан кейін небәрі жиырма жыл өткен соң) Ямамото Генсукэге берген көшірмесі әлі күнге дейін Хосокава әулетінің иелігінде. Бұл көшірме сақталғандардың ішіндегі ең дәлі болып саналады және осы аударма соған негізделген.
Уильям Скотт Уилсон 26 қазан, 2011 жыл
КІРІСПЕ
Мусашидің өмірі туралы нақты деректер өте аз. Оның бұл тақырыптағы өз сөздері «Бес сақина кітабының» басындағы бір бетке де толмайды, ал «Нитэнки» немесе «Танба Хокин Хикки» сияқты кейінгі мәліметтер оның өлімінен 80-130 жыл өткен соң жазылған. Дегенмен, қолда бар дереккөздерден шындық ретінде қабылданған оқиғаларды жинақтап, қысқаша биография жасауға болады. Бұған Мусаши қайтыс болғаннан кейін тоғыз жыл өткен соң оның асырап алған ұлы мен ол дзен-буддизмді үйренген монах орнатқан тас ескерткіштегі жазу, сондай-ақ солтүстік Кюсюдегі Хосокава кланының оның келу-кетуі туралы жазбалары жатады. Біз Мусашиге таңылған жылдамдық пен шеберліктің аңызға айналған ерліктерін алып тастауымыз керек, өйткені олар сенімсіз әрі Мусаши жазбаларының рухына қайшы келеді.
МУСАШИ
«Бес сақина кітабында» Мусаши Харимада туғанын айтады, бірақ оның Мимасакадағы Миямото ауылынан шыққаны туралы да дәлелдер бар. Екі нұсқа да толық дәлелденбеген. Оның туған күні белгісіз, бірақ өз айтуы бойынша, ол 1584 жылы дүниеге келген. Оның әкесі Шинмэн Мунисай джиттэ (семсерге қарсы қолданылатын, "басбармағы" бар кішкентай металл таяқша) шебері болған деседі.
Мусаши он үш жасында Харимада Шинто стилінің қылыштасушысы Арима Кихэйді жеңген. Оның екінші жекпе-жегі мен келесі жеңісі он алты жасында, Таджимадан келген Акияма есімді шеберді жеңгенде болды. Ол 1600 жылы тарихи шешуші Секигахара шайқасында Тоётоми күштеріне (жеңіліс тапқан) қосылды делінеді, бірақ бұл да белгісіз. Келесі бірнеше жылды ол қатты жаттығумен өткізген болуы керек, өйткені жиырма бір жасында Мусаши Киотоға барып, сол қаладағы сёгун отбасының жекпе-жек өнері бойынша нұсқаушысы қызметін атқарған Ёсиока кланымен бірқатар шайқастар өткізді. Ағайындылардың үлкені Ёсиока Сейджуроны ағаш қылышпен мүгедек етіп, екіншісі Дэншичироны өлтіргеннен кейін, Мусаши Ичиджо храмының қарағайлары астында кек алмақ болған Ёсиока шәкірттерінің тобына тойтарыс берді. Сейджуромен шайқас кезінде Мусашидің «Екі аспан» немесе Екі қылыш стиліне көзі ашылды деседі.
Ёсиокаларды талқандағаннан кейін, Мусаши Хозоиндегі әйгілі Ин-эйдің (найзагер монах) шәкіртімен кездесіп, оны жеңді. Эдоға сапар шегіп, ол әйгілі таяқпен соғысу шебері Мусо Гонносукэмен кездесті, бұл оның тең аяқталған жалғыз сайысы болуы мүмкін. Сәлден соң ол сол кезеңнің ең танымал стильдерінің біріне айналатын Ягю стилінің өкілін жеңді. Игаға барып, ол танымал кусаригама (шынжырлы орақ) шебері Шишидо Байкинді де тізе бүктірді.
1612 жылдың сәуірінде Мусаши Киотодан кетіп, солтүстік Кюсюдегі Кокураға барды. Онда ол Ганрю Сасаки Коджиромен жекпе-жекке рұқсат алу үшін Кокура иелігінің жоғары лауазымды шенеунігі, әкесінің бұрынғы шәкіртін іздеп тапты. Коджиро Хосокава кланында қылыш оқытушысы болып жұмыс істейтін және өзінің ұзын «Кір жайғыш сырық» қылышымен және «Қарлығаш стилімен» танымал еді. Бұл әйгілі жекпе-жек Кокура жағалауындағы теңіздегі шағын жалғыз арал — Фунашимада (қазір Ганрюджима деп аталады) өтті. Аңыз бойынша, Мусаши аралға қайықпен бара жатып, қосалқы ескектен ағаш қылыш жонып алған және осы «қылышпен» қарсыласының басынан ұрып, оны тез арада сұлатқан. Коджиро бұл соққыдан аман қалмады.
Кейбір мәліметтер бойынша, Мусаши келесі рет 1615 жылы Осака қамалындағы Тоётоми кланының түпкілікті құлауына әкелген әскери қимылдарға қатысқан. Одан кейін ол Дева және Хитачи солтүстік провинцияларын аралап, сонда кейіннен асырап алған ұлы болатын шәкірті Иориді кездестірген болуы мүмкін. Содан соң Оваридегі Нагояға оралып, басқа да көптеген провинцияларды аралап, үнемі басқа жекпе-жек шеберлерімен сайысқа түсуді іздеген.
1634 жылы Мусаши тағы да Огасавара Тадазанэнің қарамағындағы Кокураға барып, бірнеше жыл болды. 1637 жылы ол Шимабара көтерілісі кезінде Хара қамалына шабуыл жасауға қатысып, бірнеше жарақат алған көрінеді. Сауығу үшін Киотоға оралған ол, 1640 жылы әдебиет кешінде Кумамото қамалының иесі Хосокава Тадатошимен кездесіп, қамал қалашығында қонақ ретінде тұруға шақыру алған деседі. Мусаши бұл ұсынысты қабылдап, сол жерде өзінің жекпе-жек өнерімен айналысуды және оны оқытуды жалғастырды.
1641 жылдың ақпанында Лорд Хосокаваның өтініші бойынша Мусаши «Жекпе-жек өнерінің отыз бес бабын» жазып шықты.
Бұл оның өз стилін алғаш рет жазбаша түрде тіркеуі еді және осы жоспар түріндегі құжаттан ол кейіннен «Бес сақина кітабын» жазатын болады. Өкінішке орай, Тадатоши көп ұзамай елу төрт жасында қайтыс болып, Мусашидің өз стилін ресми түрде бекіту туралы үмітін үзді. Осылайша атақты қылыштасушы поэзияға, шай рәсіміне, кескіндеме мен мүсін өнеріне көбірек көңіл бөлген кезең басталды.
1643 жылға қарай Мусаши өзіне өлімге әкелетін аурудың белгілерін сезген болуы керек. Сол жылдың 10 қазанында ол тазару актісі ретінде «Кюсю аралындағы Хиго провинциясындағы Ивато тауына шығып, Аспанға тағзым етіп, Каннонға сиынып, Будданың алдында тұрды» және «Бес сақина кітабын» жазуға кірісті. Ол бұл еңбекті өзінің тәжірибелері туралы екі жылдық медитациядан кейін аяқтайды.
1645 жылдың көктемінде оның кеуде қатерлі ісігі деп болжанған ауруы біртіндеп асқынып, сәуір айында ол Ивато тауындағы (сонымен қатар Иватоно тауы деп аталатын) Рейган үңгіріне кетті. Ол жерде бұрынғы жылдары дзадзэн (отырып орындалатын медитация тәжірибесі) жасаған болатын және өлімді сол жерде тыныш күткісі келді. Дегенмен, шәкірттері оны өз резиденциясына қайтуға көндірді. 12 мамырда ауруы критикалық жағдайға жеткенде, Мусаши шәкірттеріне қоштасу сыйлықтарын берді. Оның соңғы ісі — келер ұрпақтарға өзін-өзі тәрбиелеу туралы жиырма бір тармақтан тұратын «Жалғыз жүру жолын» (немесе «Өзіне сену жолы») жазу болды.
1645 жылдың 19 мамырында Миямото (Шинмэн) Мусаши өз резиденциясында, көптеген мәліметтер бойынша, алпыс екі жасында қайтыс болды. Көп ұзамай Мусаши Дзен ілімін үйренген монах Шунзан жаназа рәсімін өткізді. Монах сутраларды (қасиетті діни мәтіндер) оқып жатқанда, аспанды кенеттен бұлт басып, қатты күн күркіреген деседі. Осылайша ұлы қылыш шеберінің бақилық болғаны белгілі болды.
КИОТО РЕНЕССАНСЫ
«Мен түрлі өнерлер мен жетістіктер жолын немесе кез келген нәрсені зерттеуде ешқашан ұстаз ұстаған емеспін» («Жер тарауы»).
Бұл — өз заманының ең әйгілі қылыштасушысы ғана емес, сонымен қатар ерекше шебер суретші, мүсінші және металл өңдеуші болған адамның таңғажайып мәлімдемесі. Біз Мусашидің поэзиямен, Шай жолымен, Но драмасын айтумен және тіпті ағаш ұсталығымен жақсы таныс болғанын білеміз. Бұл оның тек күш пен шеберлік иесі (ол бұл екі қасиетті де екінші кезектегі нәрсе деп санаған) ретіндегі, ел аралап, басқа жекпе-жек шеберлерін үнемі жеңіп жүретін адам туралы түсінігімізді түзетуді талап етеді. Бұл түзетуді жасау үшін біз ол өмір сүрген әлемді және ол байланыста болған адамдарды ескеруіміз керек.
Мусаши Киото Ренессансы деп аталатын, шамамен 1600 жылдың айналасындағы елу жылдықты қамтитын кезеңде белсенді болды. Бір жарым ғасырға созылған, сансыз өнер қазыналары жойылып, ежелгі храмдар мен ғимараттар өртеніп, кітапханалар мәңгілікке жоғалған жойқын азаматтық соғыстардан кейін Жапония үш әскери қолбасшының күшімен бірлік пен тыныштыққа оралды: Ода Нобунага (1534–82), Тоётоми Хидэёши (1536–98) және Токугава Иэясу (1542–1616). Әлеуметтік күйзелістерден кейінгі бұл бейбітшілік экономикалық өркендеуге және барлық салаларда өнердің гүлденуіне әкелді. Қамал архитектурасы дамыды, классикалық поэзия мен кескіндемеге жаңа қызығушылық туды, шай рәсімі өнері шыңына жетті, керамика әлемі жаңа бағыттарға таралды, ал жекпе-жек өнері мектептері көбейіп, әрбір жаңа шәкірт өз жолын салып жатты. Осы кезеңнің түрлі тұлғалары Мусашиге қалай әсер еткені туралы құжаттар жоқ, бірақ оның көркемдік таланты мен білуге құмарлығын, барлық өнерді білу керектігі туралы талабын және Киотода өткізген уақытын ескере отырып, ол араласқан болуы мүмкін сол дәуірдің екі өкіліне қысқаша тоқталу орынды деп санаймын.
Киото Ренессансының эстетикалық орталығында Хон-ами Коэцу (1558–1637) тұрды, оны жазбаша дәлелдер болмаса да, аңыздар Мусашимен байланыстырады. Коэцу XIV ғасырдан бері осы салада танымал қылыш жылтыратушылар мен сарапшылар отбасынан шыққан. Соған қарамастан, ол айналыспаған өнер түрі кемде-кем еді. Сёгун оған Киотоның сыртынан Такагаминэ аймағын берген соң, ол қағаз жасаудан лакталған бұйымдар мен қыш ыдыстарға дейінгі барлық нәрсені шығаратын өнер колониясын құрды. Коэцу бүгінде өзінің каллиграфиясымен және керамикасымен танымал, бірақ оның самурай қылышымен тығыз байланысы және қызуқанды әрі достыққа бейім мінезі оны жалғыз жауынгер үшін жақсы серік еткен болуы мүмкін. Коэцудің Но драмасын айтуға деген үлкен қызығушылығы Мусашидің де кейінірек бұл өнерге қатысуына түрткі болуы мүмкін. Коэцудің достарының бірі Сакон Дайю Но драмасының Кандзе мектебінің басшысы болған және Мусашидің онымен және өнердегі басқа да көптеген адамдармен таныс болуы әбден мүмкін. Коэцудің басқа серіктестерінің арасында суретші Тавара Сотацу, жауынгер әрі шай шебері Фурута Орибе, қыш шебері Раку Дон-ю және конфуцийшіл ғалым Хаяши Разан болды. Мусаши бұл талантты адамдар қоғамының әсерін сезбеуі мүмкін емес еді, ал Коэцудің айтылған мықты мінезі мен ақшаға деген жеккөрініші қылыш шеберінің тұлғасындағы ұқсас қасиеттермен үйлесетін еді.
Мусаши Жекпе-жек өнері жолын қарқынды зерттеу және тәжірибе жасау арқылы барлық басқа өнерлердің де Жолдарын түсінуге болатынын айтқан. Ескі қылыш жылтыратушыдан эстетикаға ауысқан адаммен таныстығы оның осы түсінікке көзін ашуға көмектескені туралы жазба жоқ, бірақ Хон-ами Коэцудің көлеңкесі шынымен де «Бес сақина кітабының» беттерінен өтіп жатқандай сезіледі.
Такуан Сохо (1573–1645) — Ринзай Ринзай (жапондық дзэн-буддизм мектебі) сектасының дзэн-буддист монахы, Мусасимен дәстүрлі түрде байланыстырылатын Киото Ренессансының тағы бір ықпалды тұлғасы болды. Коэцу сияқты Такуан да каллиграфия, кескіндеме, поэзия, бау-бақша өнері және шай рәсіміне шебер, жан-жақты дамыған тұлға еді. Ол ас үйде болғанды да ұнатқан болуы керек, өйткені ол жапон ас мәзірінде әлі күнге дейін тұрақты қолданылатын тұздықты ойлап тапты және ол бүгінгі күнге дейін оның есімімен аталады. Такуан алты томды толтыратын еңбектер жазған өнімді жазушы болды. Ол императордың да, сёгунның Сёгун (Жапониядағы әскери билеуші) да кеңесшісі болды және отыз бес жасында Киотодағы басты дзэн ғибадатханасы — Дайтокудзидің аббаты атанды.
Такуанды Мусасидің тәлімгері ретінде атайтын дәстүр бірнеше қырынан қызықты, бірақ ол Такуанның «Қозғалмайтын даналықтың тылсым жазбасы» атты эссесінде ерекше байқалады. Бұл еңбек Мусасиге емес, Синкагэ стиліндегі қылыштасу мектебінің басшысы Ягю Мунэнориге арнап жазылған. Шығарма ішінара ақыл-ой, дене және техниканың өзара байланысын қарастырады, бұл тақырып «Бес сақина кітабында» да кеңінен қамтылған. Эссесінің ең басында Такуан былай дейді:
«Фудо Мё-о Фудо Мё-о (буддизмдегі қаһарлы қорғаушы құдай) деп аталатын бейне — адамның мызғымас ақыл-ойы мен теңселмейтін денесі деп айтылады. Теңселмеу дегеніміз — ештеңеге байланбау. Бір нәрсеге көз тастап, бірақ ақылды сол жерде тоқтатпауды «Қозғалмайтын» күй деп атайды. Өйткені ақыл бір нәрсеге тоқтаған кезде, көкірек түрлі пайымдауларға толып, оның ішінде әртүрлі қозғалыстар пайда болады. Қозғалыстар тоқтағанда, тоқтаусыз ақыл қозғалады, бірақ мүлдем қозғалмайды... Сізге соққы беруге бағытталған қылышты алғаш байқағанда, егер сіз сол қылышқа қарсы тұруды ғана ойласаңыз, ақылыңыз дәл сол позициядағы қылышқа тоқтап қалады, өз қимылдарыңыз бұзылады және сіз қарсыласыңыздың соққысына жығыласыз...
«Ұшқын мен Тас» әрекеті... ақылдың заттарға байланбауы керек екенін баса көрсетеді; ол тіпті жылдамдық кезінде де ақылдың тоқтап қалмауы маңызды екенін айтады. Ақыл тоқтап қалса, оны қарсыласы иемденіп алады. Екінші жағынан, егер ақыл жылдам болуды ойлап, тез әрекетке көшсе, ол өз ойының тұтқынына айналады... Ақылды бір жерге қою — бірбеткейлікке бой алдыру деп аталады. Бірбеткейлік — бір жерге бейімделу. Дұрыстық — кез келген жерде қозғала алуда. Дұрыс Ақыл өзін бүкіл денеге тарату арқылы көрсетеді. Ол ешбір жерге бейімделмейді... Ақылды бір жерде тоқтатпауға тырысу — бұл тәртіп. Ақылды тоқтатпау — мақсат пен мән. Еш жерде болмаса, ол барлық жерде болады. Тіпті ақылды денеден тысқары шығарғанда да, егер ол бір бағытқа жіберілсе, қалған тоғыз бағытта жетіспеушілік туындайды. Егер ақыл тек бір бағытпен шектелмесе, ол барлық он бағытта болады».
Бұл — «Бес сақина кітабының» өн бойында ток сияқты жүретін негізгі, көбіне астарлы тақырыптардың бірі. Бұл сөздер қылыш пен Дзэн арасындағы байланысты толық ашпағанымен, олар бұл мәселенің орталығында тұрғаны анық. Мусасидің мұны үнсіз тыңдап, таза су ішкендей сіңіргенін елестетуге болады.
Мусасидің Киото Ренессансының суретшілерімен және буддист монахтарымен байланысы дәл құжатталмаған, бірақ сонымен бірге оны жоққа шығаруға да болмайды. Оның ауылда туған баладан жеңілмеген жауынгерге және талантты сан қырлы өнерпазға айналуында, егер мұғалімдері болмаса да, Жолдағы серіктестері мен әріптестері болғаны анық. Киото әрқашан жоғары эстетикалық қабілеті бар адамдар арасындағы тығыз байланысқа негізделген қоғам болған. Бұл әлеуметтік желі тек Киотомен шектелмеген. Тіпті ел аралап жүргенде де, Мусаси өзі жеңген алпыстан астам жауынгермен қатар, эксцентрик дзэн суретшілерін де (оның замандасы Фугай еске түседі) кездестіргені сөзсіз.
Мусасидің соңғы тұрағы, ол жерде сабақ беріп, медитация жасап және өз кітабын жазған жері Киото емес, алыстағы Кюсю аралының солтүстігіндегі Кумамото болды. Дегенмен, бұл жер де Жапонияның ең көне және өнерпаз жауынгер кландарының бірі — Хосокавалардың отаны еді. Оның сол жердегі басты қамқоршысы даймё Даймё (феодалдық иелік басшысы) Хосокава Тадатоси болғанымен, ол оның әкесі Тадаокимен де кездесіп, сөйлескен болуы әбден мүмкін. Тадаоки — шебер саясаткер, Шай жолының шебері, жан-жақты талант иесі және теңдесі жоқ лак бұйымдарының суретшісі еді. Біз Мусасидің қарт адаммен шай ішіп отырғанын, қылышты сан рет ұстаған дөрекі қолдарымен Тёдзиро шай тостағанын аялап ұстап, Жауынгер жолы туралы сөйлесіп отырғанын көз алдымызға елестете аламыз.
«Менің жекпе-жек өнерімді үйренгісі келетіндер үшін оны іс жүзінде қолданудың ережелері бар: ... Барлық өнер түрлеріне жанасыңыз» («Жер тарауынан»).
БУДДИЗМ ЖӘНЕ БЕС САҚИНА КІТАБЫ
Мусасидің буддизмге қатысы туралы және парадоксалды түрде оның жоқтығы туралы көп айтылды. «Бес сақина кітабының» ең басында ол кітапты бастамас бұрын «Көкке тағзым етіп, Каннонға сиынғанын және Будданың алдында тұрғанын» айтады. Бірнеше жолдан кейін ол: «Бұл кітапты жазуда мен буддизмнің көне сөздерін алмаймын», — деп хабарлайды. Содан кейін: «Мен Шындықтың мәнін Көк пен Канзеон Канзеон (қайырымдылық құдайы Каннонның тағы бір есімі) жолдарын айна ретінде қолдана отырып білдіремін», — дейді. Тиісінше, Мусасидің жүрегінде буддизмнің бір ұшқыны болғанын көреміз, бірақ ол өз тәжірибесі мен сөздеріне буддизмді араластыру арқылы заңдылық беруге тырыспаған.
«Бес сақина кітабында» Дзэн-буддизмнің абсолютті жеке тәжірибе мен кедергі келтіретін «меннен» арылу туралы талабы Мусаси ойының негізгі тіректерінің бірі екені анық. Сондай-ақ бізде оның дзэн монахы Такуанмен байланысы туралы дәстүр және аббат Сюндзанның қол астында дзэн үйренгені туралы Хосокава жазбалары бар. Бірақ Мусасидің заманында дзэн-буддизм жалғыз дін емес еді. Хон’ами Коэцу Нитирэн сектасының буддистерінен шыққан және Такагаминэдегі оның колониясындағы суретшілердің көбі сол сектаға жататын. Хосокава Тадаокидің әйелі Грасия жапон христиандары болған, бірақ Тадаокидің өзі олай емес еді. Сонымен қатар, сегізінші ғасырдан бері жапон мәдениетінде астарлы ағым ретінде жүріп келе жатқан Сингон буддизмі бар, бұл секта табиғаттағы немесе өнердегі кез келген әдемі нәрсе Будда табиғатынан бастау алады деп сенеді. Ел кезген суретші ретінде Мусаси мұндай идеялардан тыс қалуы мүмкін бе?
Мусасидің діни сенімдері немесе тәжірибелері оның жекпе-жек өнеріне қаншалықты әсер етті? «Бес сақина кітабы» бізге тек ишара береді, бірақ меніңше, сол ишараға сәл тереңірек қараған жөн.
Кітаптың атауының бір бөлігі болып табылатын және құрылымын құрайтын «Бес сақина» Буддизмнің бес элемент теориясына негізделген және Мусаси бұл мотивті таңдау себебін қысқаша ғана түсіндіреді: Жер, өйткені ол оның жекпе-жек өнеріне деген іргелі көзқарасын білдіреді; Су, өйткені оның жеке стилі икемділік пен тазалыққа негізделген; От немесе шайқас, оның энергиясы мен тез өзгеру қабілетіне байланысты; Жел — басқа стиль, өйткені иероглифтің қос мағынасы («жел» және «стиль») бар; және Бос кеңістік, өйткені бұл барлық басқа әрекеттер туындайтын түпкі орын.
Бес элемент ұзақ діни дәстүрден бастау алады және медитация нысаны ретінде көптеген тәсілдермен қолданылады. Мусаси ізденімпаз болғандықтан, мұны жақсы білген.
Дәстүрлі сипаттамаларынан басқа — қаттылық (Жер), өтімділік (Су), жылу мен белсенділік (От), қозғалыс (Жел) және қалған төртеуін қамту (Бос кеңістік) — Бес элементтің әрқайсысы дәстүрлі түрде бағытпен және медитация Буддасымен сәйкестендірілген. - Жер: оңтүстік бағыты және Ратнасамбхава Буддасы; - Су: шығыс және Акшобхья Буддасы; - От: батыс және Амитабха Буддасы; - Жел: немесе Ауа, солтүстік және Амогхасиддхи Буддасы; - Бос кеңістік: барлық бағыттардың орталығы және орталық Будда Вайрочана.
Бұл Буддалардың әрқайсысының өз мағынасы, түсі, символы және түрлендіруші даналығы бар. Эзотерикалық Эзотерикалық (жасырын, ішкі үйренушілерге ғана арналған) буддизмде олардың әрқайсысы өмірлік мәселелерді тиімдірек шешу әдісі ретінде және ақыр соңында ағартушылыққа апаратын жол ретінде кезекпен медитация жасауды қажет етеді. Мұндай мағыналар Мусаси мен оның шәкірттеріне түсінікті болар еді, бірақ Мусаси жекпе-жек өнері туралы кітапта мұны егжей-тегжейлі жазып жатпаған. Дегенмен, оның еңбегінің атауы мен құрылымы үшін Бес элементті таңдауының маңызы зор.
Мусасидің ең танымал мүсіндерінің бірі ғаламның іргелі табиғатын білдіретін орталық Будда Вайрочананың қаһарлы көрінісі — Фудо Мё-о-ны бейнелейтінін айта кеткен жөн. Есімі «Қозғалмайтын даналық патшасы» дегенді білдіретін бұл Фудо Мё-о біздің надандығымызды кесетін қылышпен және сезімдерімізді байлайтын арқанмен бейнеленген (бұл әрекеттерді Мусаси жекпе-жек өнерінде тиімдірек болу үшін маңызды деп санаған). Қаһарлы кейіпте болғанымен, бұл тұлға негізінен Мусаси осы кітапты жазар алдында сиынған Каннонның мәні болып табылатын мейірімділікпен қозғалады. Фудо да, Каннон да Мусасидің өз шәкірттеріне өмір мен өлім сәттерінде жеткізгісі келген мызғымас тыныштықтың нышандары болып табылады.
Мусаси «Бес сақина кітабын» өмірінің соңында өзі бетпе-бет үйреткен шәкірттеріне арналған нұсқаулық ретінде жазды. Бұл белгілі бір мағынада ол бірнеше жылдар бойы олармен жасаған жұмысының жалпы сұлбасы, ол кеткеннен кейін оларға бағыт-бағдар беретін ескертпе немесе түрткі болды. Кейбір мәселелер жазбаша сөзге соншалықты келмейтін болғандықтан, тақырыпты анықтайтын бір-екі жолдан кейін ол жай ғана: «Бұл ауызша дәстүр», — деп жазды, яғни бұл кітап арқылы емес, адамнан адамға берілуі тиіс дегенді білдіреді.
Бұл кітаптың құралы — техника болғанымен, оның мәні — ақыл-ой. Мусаси үшін жекпе-жек өнері Жолға деген көзқарас немесе психология еді. Олар сол кездегі және қазіргі көптеген жекпе-жек өнері мектептері сияқты сатылатын және сатып алынатын нәрсе емес, сондай-ақ адамның өмірін безендіретін дүние де емес еді. Қақтығыс — шынайы. Жол — шынайы. Шәкірт осы екеуін шешу үшін өзінің шынайы тәжірибесін пайдалануы керек. Бұл жерде техникаға қарағанда ақыл-ой көбірек мүмкіндік береді. Мусаси шынайы тәжірибенің маңыздылығын қадап айтты және оқырман кітапта «Сен мұны мұқият зерттеуің керек» деген тіркестің басқалардан көрі көбірек қайталанатынын назардан тыс қалдырмауы тиіс.
Өлерінен бір апта бұрын Мусаси өз ойларын аяқтауды жалғастырды. Қылқаламын қолына алып, дзэн шеберлері айтқандай, «қарт әженің мейірімділігімен», ол «Өзіне сену жолы» немесе сөзбе-сөз айтқанда «Жалғыз жүру жолы» атты еңбегін жазды.
— болашақ шәкірттеріне тек өздеріне ғана тиесілі нәрсені бекітуге көмектесетін жиырма бір тармақ. Бұл қысқаша кіріспені оның соңғы өсиетімен аяқтаған орынды.
ЖАЛҒЫЗ ЖҮРУ ЖОЛЫ (немесе Өзіне сену жолы)
Осы дүниенің түрлі Жолдарына теріс бұрылма. Тән рақаты үшін айла жасама. Ештеңеге арқа сүйеуге ниеттенбе. Өзіңді жеңіл, ал әлемді терең деп есепте. Ешқашан ашкөздік тұрғысынан ойлама. Өзіңнің жеке өміріңдегі істерге өкінбе. Басқаның жақсылығына немесе жамандығына қызғанба. Қандай да бір жолда айырылысуға қайғырма. Өзіңе немесе басқаларға шағымданба немесе ашуланба. Махаббат жолына жақындауға жүрегіңді бұрма. Артықшылықтар мен таңдауларға ие болма. Өз үйіңе қатысты үміттерді сақтама. Өзің үшін дәмді тағамға құмар болма. Ұрпақтан-ұрпаққа берілетін көне жәдігерлерді өзіңмен алып жүрме. Денсаулығыңа зиян тигізетіндей ораза ұстама. Әскери жабдықтар басқа болғанымен, материалдық заттарға әуес болма. Жолда жүргенде өлімнен қашпа. Қартайғанда бағалы заттарға немесе фьефке Фьеф (вассалдық жер иелігі) ие болуға ниеттенбе. Құдайлар мен Буддаларды құрметте, бірақ оларға тәуелді болма. Жаныңды қисаң да, намысыңды қима. Жекпе-жек өнері жолынан ешқашан тайма.
Сёхоның екінші жылы, бесінші айдың он екінші күні [1645] Синмэн Мусаси
Мен өзімнің жекпе-жек өнерімнің жолын «Екі аспан, бір стиль» <span data-term="true"> Ни-тэн Ити-рю </span> деп атадым және көптеген жылдар бойы тәртіпке бағынғаннан кейін оны алғаш рет кітапта сипаттауды ұйғардым.
Кан’эйдің жиырмасыншы жылы [1643], оныншы айдың бірінші аптасында мен Кюсю аралындағы Хиго провинциясында орналасқан Ивато тауына шықтым, Көкке тағзым етіп, Каннонға сиындым және Будданың алдында тұрдым. Харима провинциясында туған мен — жауынгер Синмэн Мусаси-но-ками Фудзивара-но-Гэнсинмін. Қазір мен алпыс жасқа толдым.
Жас кезімнен бастап мен ақыл-ойымды жекпе-жек өнеріне бағыттадым және алғашқы жекпе-жегімді он үш жасымда өткіздім. Қарсыласым Синто стиліндегі жекпе-жек шебері Арима Кихэй болды, оны мен жеңдім. Он алты жасымда мен Тадзима-но-Акияма есімді мықты жекпе-жек шеберін жеңдім. Жиырма жасымда астанаға барып, атақты жекпе-жек шеберлерімен кездестім; бірнеше жекпе-жек өткізсем де, жеңіске жете алмаған кезім болған жоқ. Одан кейін провинциядан провинцияға, жерден жерге аралап, көптеген түрлі мектептердің жекпе-жек шеберлерімен кездестім; алпысқа жуық жекпе-жек өткізсем де, бірде-бір рет жеңілген емеспін. Осының бәрі мен он үш жасымнан бастап жиырма сегіз немесе жиырма тоғыз жасқа толғанға дейін болған оқиғалар.
Отыз жастан асқаннан кейін өміріме көз жүгірткенімде, жекпе-жек өнеріндегі ерекше шеберліктің арқасында жеңіске жетпегенімді түсіндім. Мүмкін, менде қандай да бір табиғи талант болған шығар немесе табиғи принциптерден таймаған болармын. Немесе басқа стильдердің жекпе-жек өнерінде бірдеңе жетіспеді ме?
Осыдан кейін, терең принциптерді анығырақ түсінуге бел байлап, күн демей, түн демей жаттықтым. Шамамен елу жасқа толғанда, мен бұл жекпе-жек өнерінің Жолын табиғи түрде сезіндім. Содан бері мен уақытымды жан-жақты зерттеу жолына түспей-ақ өткіздім. Өзімді жекпе-жек өнерінің принциптеріне тапсыра отырып, мен әртүрлі өнерлер мен жетістіктердің жолдарын үйренгенде немесе кез келген нәрседе ешқашан мұғалім ұстаған емеспін. Енді, тіпті осы кітапты жазуда да, мен буддизмнің немесе конфуцийшілдіктің көне сөздерін алмаймын, әскери шежірелерден немесе тәжірибелерден ескі мысалдарды пайдаланбаймын. Осы бір стильдің көзқарасы аясында мен Шындықтың мәнін Көк пен Канзеон жолдарын айна ретінде қолдана отырып білдіремін.
Жолбарыс сағатынан [таңғы 4:30] бір айналым өткенде, оныншы айдың оныншы күні түнде қылқаламымды алып, осы кітапты бастаймын.
«Жекпе-жек өнері» деп аталатын нәрсе — әскери кландардың стандарты. Әсіресе, қолбасшылар оны іс жүзінде қолдануы керек, ал қарапайым сарбаздар да оның Жолын білуі тиіс. Бірақ бүгінгі таңда әлемде жекпе-жек өнерінің Жолын анық түсінетін жауынгерлер жоқ.
Біріншіден, Жолдардың өкілдері ретінде: Буддизм — адамды құтқару Жолы, Конфуцийшілдік — мәдениет Жолын құрметтейді, ал медицина — түрлі ауруларды емдеу Жолы. Сонымен қатар, ақындар жапон өлеңдерінің Жолын үйретеді; сосын шай шеберлері, садақшылар және басқалары түрлі өнерлерді үйретеді. Бұлардың бәрі өз ойлары бойынша жаттығады және өз жүректеріне сәйкес істеген істерінен ләззат алады. Жекпе-жек өнерінің Жолынан ләззат алатын адам сирек кездеседі.
«Жауынгер» термині «Мәдениет пен Қақтығыстың қос жолы» Бунбу Рёдо туралы айтады және осы екеуінен ләззат алу — біздің Жолымыз. Жауынгер бұл жолда табиғи таланты болмаса да, өз қабілеті мен жағдайына қарай жекпе-жек өнерінде барын салуы керек. Жалпы алғанда, адамдар жауынгерлік ойдың мәні туралы ойланғанда, олар жауынгер болуды жай ғана өлу деп санайды. Бірақ өлу жолы тек жауынгерлермен ғана шектелмейді. Өйткені тіпті монахтар, әйелдер, шаруалар және олардан төменгі таптар үшін де парыз сезімінде, ұятты білуде және өз өлімдеріне бел байлауда ешқандай айырмашылық жоқ. Жекпе-жек өнерін үйренудің ең негізгісі — жекпе-жекте бір қарсыласты жеңуде болсын, немесе бірнеше адаммен шайқаста жеңіске жетуде болсын, кез келген жағдайда қарсыласыңнан үстем түсу. Адам өз иесі үшін немесе өзі үшін есімін шығарып, дәрежесін көтеруді қалайды. Бұл жекпе-жек өнерінің арқасында жүзеге асады.
Тіпті жекпе-жек өнерінің Жолын оқып жүргенде де, бұл дағдылар нақты жағдайларда пайдалы болмайды деп ойлайтын адамдар көп. Шындығында, жекпе-жек өнерінің шынайы Жолы — бұл дағдыларды кез келген уақытта пайдалы болатындай етіп жаттықтыру және оларды барлық нәрседе пайдалы болатындай етіп үйрету.
ЖЕКПЕ-ЖЕК ӨНЕРІНІҢ ЖОЛЫ
Қытайда және тіпті біздің елде де бұл Жолды іс жүзінде қолданғандар дәстүрлі түрде жекпе-жек өнерінің шеберлері ретінде айтылып келеді. Жауынгер ретінде адам бұл тәжірибені міндетті түрде оқуы керек. Осы күндері өздерін жекпе-жек шеберіміз деп атап жүрген адамдар әдетте тек қылыш техникасының мұғалімдері ғана. Жақында Хитати провинциясындағы Касима және Кантори ғибадатханаларының монахтары бұл өнер құдайлардан берілген деп жариялап, түрлі стильдер құрды және провинциядан провинцияға саяхаттап, оларды басқаларға үйретті.
Ерте кезден бері әртүрлі жетістіктер мен өнерлер арасында «артықшылыққа ие болу әдісі» деп аталатын нәрсе болған; бірақ ол бүкіл өнер түрлерінде айтылса да, қылыштасу тек осы ұсыныспен ғана шектелмеуі керек. Қылыштасуды жалпы алғанда одан алынған артықшылық арқылы ғана білу қиын. Және, әрине, ол соғыс заңдарына мүлдем сәйкес келмейді.
Әлемге қарасаңыз, түрлі өнерлер сатылатын заттарға айналған. Сол сияқты, адам өзін де сатылатын нәрсе ретінде қарастырады және тіпті осы Жолдардың құралдары да тауар ретінде ұсынылады. Мұндай ойлау жүйесі гүл мен жемісті екіге бөледі және жемістен гөрі гүлді жоғары қояды. Әсіресе, жекпе-жек өнерінің осы Жолында форма әшекейге айналдырылған, гүл күштеп гүлдетілген және техника көрсетілім үшін жасалған: адамдар қандай да бір пайда табу үшін анау немесе мынау доджо Доджо (жекпе-жек өнері жаттығу залы) туралы, анау немесе мынау Жолды үйрету туралы айтады. Біреу: «Шала жекпе-жек өнері — үлкен зақымның көзі», — деп айтқан, бұл — шындық.
Жалпы айтқанда, адамдар бұл дүниеде төрт Жолмен жүреді: Жауынгер, Шаруа, Қолөнерші немесе Саудагер Жолы.
Шаруа Жолы: Шаруа Жолын ұстанатындар түрлі егіншілік құралдарын дайындайды, төрт мезгілдің өзгеруін мұқият бақылайды және осы ағымда өз күндерін өткізеді. Саудагер Жолы: Саудагер Жолымен жүретін, мысалы, сакэ жасаушы адам өндірістің түрлі әдістерін іздейді, оның сапасына қарай пайда табады және осылайша күнін көреді. Саудагер қандай жолмен жүрсе де, өзіне тиісті жұмысты істейді және пайда тауып өмір сүреді. Жауынгер Жолы: Жауынгерге келетін болсақ, ол өзі үшін түрлі әскери тәжірибелердің қару-жарағын дайындайды және сол қарулардың дұрыс қолданылуын жеткілікті түрде анықтауы тиіс. Жауынгер Жолында істелуі керек нәрсе — осы. Қару-жарақты дайындамай және олардың әрқайсысының артықшылықтарын түсінбей, әскери кландардың жетістіктері өз тереңдігін жоғалтпай ма? Қолөнерші Жолы: Қолөнерші Жолын ұстанатын, мысалы, ағаш ұстасы барлық құрал-сайман түрлерін шебер дайындайды, олардың әрқайсысын пайдаланудың ең жақсы жолын үйренеді, бұрыштығын шығарады, жоспарға сәйкес дұрыс жұмыс істейді, ісін мінсіз атқарады және осылайша өмір сүреді.
Сонымен, төрт Жол бар: Жауынгер, Шаруа, Қолөнерші және Саудагер.
ЖАУЫНГЕРЛІК ӨНЕР ЖОЛЫН АҒАШ ШЕБЕРІНІҢ ЖОЛЫМЕН САЛЫСТЫРУ
Мен жауынгерлік өнерді ағаш шеберінің (балташының) Жолымен салыстыра отырып сипаттаймын. Мұндай салыстыру үшін мысал ретінде үйлерді алайық. Біз ақсүйектер әулеті, жауынгерлер әулеті, Фудзивара (ежелгі жапондық ақсүйектер әулеті) әулетінің төрт үйі туралы айтамыз; бұл үйлердің күйреуі немесе сақталуы, сондай-ақ белгілі бір стиль, дәстүр немесе әулет туралы сөз қозғаймыз. «Үй» сөзін қолдану арқылы біз ағаш шеберінің Жолымен салыстыру жасай аламыз. «Ағаш шебері» сөзі қытай иероглифтерімен «ұлы шеберлік» деп жазылады. Жауынгерлік өнер Жолындағы осы «ұлы шеберліктің» маңыздылығы мені ағаш шеберінің мысалын таңдауға итермеледі.
Шайқас қағидаларын білу үшін осы кітапқа терең бойлаңыз; өйткені ұстаз — ине, ал шәкірт — жіп. Шәкірт ретінде сіз тоқтаусыз жаттығуыңыз керек.
ЖАУЫНГЕРЛІК ӨНЕР ЖОЛЫ ЖӘНЕ АҒАШ ШЕБЕРІ
Бас қолбасшы шебер ағаш шебері сияқты империяның ауқымын түсінеді, өз провинциясының мүмкіндіктерін анықтайды және өз кланының өлшемін біледі. Бұл — шебер ағаш шеберінің Жолы. Шебер ағаш шебері ғибадатханалардың, пагодалар мен монастырлардың өлшемдерін анық түсінеді; ол император сарайлары мен мұнараларының жоспарларын біледі; ол адамдарды басқарады және үйлер салады. Бұл тұрғыда шебер ағаш шебері мен жауынгерлік кландардың басқарушысы бірдей.
Үй салу кезінде ағаш таңдау мәселесі туындайды. Тік, бұтақсыз және сыртқы түрі жақсы ағаш алдыңғы тіректерге қолданылады. Біраз бұтағы бар, бірақ тік және мықты ағаш артқы тіректер үшін пайдаланылады. Ал аздап әлсіз, бірақ бұтақсыз және көз тартарлық ағаш табалдырықтар, маңдайшалар, есіктер мен жылжымалы есіктер үшін әртүрлі тәсілмен қолданылады. Бұтақты әрі қисық, бірақ мықты ағашты үйдің беріктікті қажет ететін әрбір тұсын анықтап, мұқият тексергеннен кейін пайдалануға болады, сонда ол үй ұзақ уақыт бойы тұрады. Сонымен қатар, егер ағаш материалдарының ішінде бұтақты, қисық және әлсіздері болса, олар тірек ағаштар (леса) ретінде, ал кейінірек отын ретінде қолданылады.
Өз жұмысшыларын пайдалануда шебер ағаш шебері олардың дағдыларының деңгейін білуі керек және оларды таушаларды (альков), есіктерді немесе жай ғана табалдырықтарды, маңдайшалар мен төбені салуға бөлуі тиіс. Ол икемсіздеу жұмысшыларға еден ағаштарын бекітуді, ал одан да төмен деңгейдегілерге сыналарды жонуды тапсырады. Егер шебер ағаш шебері адамдарды жақсы түсініп, оларды соған сәйкес жұмсаса, жұмыс алға басады және нәтижесі жақсы болады. Жұмыстың ілгерілеуі, жақсы өнімділік, үздіксіз назар аудару, заттардың пайдасын және адамдардың рухын білу, сондай-ақ жігерлендіру — осының бәрі шебер ағаш шеберінің ой-өрісіне кіреді. Жауынгерлік өнердің қағидалары да дәл осындай.
ЖАУЫНГЕРЛІК ӨНЕР ЖОЛЫ
Сарбазды ағаш шеберіне теңеңіз. Соңғысы өз құралдарын өз қолымен қайрайды, кәсібіне қажетті түрлі аспаптарды дайындайды, оларды құрал-сайман жәшігінде сақтайды, шебер ағаш шеберінің нұсқауларын алады, Тесламен (ағаш жонуға арналған балта тәрізді құрал) тіректер мен арқалықтарды қалыпқа келтіреді, сүргімен таушалар мен сөрелерді өңдейді, арақашықтық пен ою-өрнекті дәл есептейді, өлшемдерді анықтайды және өз міндеттерін ең ұсақ бөлшектеріне дейін жақсы орындайды. Осылай істеу арқылы ол кейінірек өзі де шебер ағаш шебері болады. Ағаш шебері үшін жақсы кесетін жабдықты ұстау және уақыты болғанда оны қайрап отыру өте маңызды. Сол жабдықты пайдаланып, кітап сөрелерін, үстелдерді, тіпті шамдарды, кесу тақталары мен қазан қақпақтарын шеберлікпен жасау — ағаш шеберінің мамандығы. Сарбаз адам да осындай болуы керек. Ол осы ұқсастықтарды мұқият зерделеуі тиіс. Ағаш шебері өз мақсатына жету үшін оның жұмысы біркелкі болуы, бұрыштары мінсіз сәйкес келуі, ағаштың сүргімен жақсы өңделуі, тым қатты жылтыратылмауы және кейіннен қисайып немесе деформацияланып кетпейтіндей сапалы болуы шарт. Егер сіз осы Жолды үйренемін десеңіз, мұнда жазылғандардың бәрін ескеріп, мұқият зерттеуіңіз керек.
ОСЫ КІТАПТЫҢ БЕС ТАРАУҒА БӨЛІНУІ
Жауынгерлік өнер туралы бұл кітапты бес Жолға бөліп, олардың принциптерін тарау-тарау бойынша көрсету үшін мен оларды Жер, Су, От, Жел және Бостық деп атадым.
«Жер тарауында» мен Жауынгерлік өнер Жолының нобайын және өз стилімнің көзқарасын ұсынамын. Тек семсерлесу арқылы ғана Жолды игеру шынымен де қиын. Үлкенді білу арқылы кішіні танисың; таяздықтан тереңдікке жетесің. Топография бойынша түзу жол салғандықтан, мен бұл беташар тарауды «Жер тарауы» деп атадым.
Екіншісі — «Су тарауы». Суды үлгі ретінде ала отырып, адам өз санасын су сияқты етеді. Су бұрышты немесе дөңгелек ыдыстың пішінін қайталайды; ол тамшы да, алып мұхит та бола алады. Су — көгілдір, оның тазалығы бұл тарауда менің стилімнің бағытын білдіреді. Егер сіз семсерлесу қағидаларын нақты ұғынсаңыз, бір қарсыласты еркін жеңген кезіңізде, әлемдегі кез келген адамды жеңген боласыз. Бір адамды жеңетін сана сансыз қарсыластар үшін де бірдей. Бас қолбасшының жауынгерлік өнері кішіні үлкенге айналдырады. Сол сияқты, биіктігі небәрі бір футтық нәрсені алып Будда мүсініне айналдыруға болады. Мұның маңызын ұсақ-түйекке дейін жазып шығу қиын. Бір нәрсе арқылы он мың нәрсені білу — бұл жауынгерлік өнердің принципі және мен осы тарауда баяндайтын стилімнің бір қыры.
«От тарауы» — үшінші. Бұл тарауда мен шайқас мәселесін қарастырамын. Мен мұнда шайқас туралы жазамын, өйткені ол от сияқты үлкен немесе кіші болуы мүмкін. Сондай-ақ, ол керемет энергияны көрсете алады. Шайқас Жолында жеке адамдар арасындағы қақтығыс пен он мың адам он мыңға қарсы тұратын қақтығыс бірдей. Сананы кеңейту және сананы тарылту — сіз бұған қарап, жақсылап зерттеуіңіз керек. Үлкенді көру оңай, ал кішіні көру қиын. Мұның себебі — адамдардың үлкен тобын тез өзгерту қиын, бірақ жеке адамның бір ғана санасы бар және ол тез өзгере алады. Сондықтан кішіні білу қиын. Сіз мұны жақсылап зерделеуіңіз керек. Жағдай қас қағым сәтте болатындықтан, бұл тарау күнделікті жаттығуларға және әрбір сәтті шешуші сәт деп санап, зейінді босатпауға арналған. Бұл — жауынгерлік өнердің негіздері. Осы себепті мен бұл тарауда шайқастағы жеңіс немесе жеңіліс туралы жазамын.
Төртінші тарау — «Жел тарауы» менің стилім туралы емес, керісінше, басқа жауынгерлік өнерлер мен олардың әртүрлі стильдері туралы. Қытайдың «жел» иероглифі сонымен қатар «стиль» дегенді білдіреді және ежелгі стильдер, заманауи стильдер және әртүрлі мектептердің стильдері болғандықтан, мен мұнда еліміздегі жауынгерлік өнерлерді, сондай-ақ олардың әртүрлі стильдерінің техникасын нақты түсіндіремін. Бұл — Жел немесе Стиль. Егер сіз өзгені білмесеңіз, өзіңізді түсіну қиын. Қандай Жолда немесе істе болсаңыз да, әрқашан теріс түсініктер кездеседі. Егер сіз күн сайын осындай түсінікке күш салсаңыз, бірақ санаңыз мақсаттан алшақ болса, бұл жақсы Жол деп ойлағаныңызбен, дұрыс позициядан қарағанда сіз шынайы соқпақта болмайсыз. Егер сіз Шынайы Жолға жетпесеңіз, сананың кішкене қисаюы кейінірек үлкен ауытқуға айналады. Сіз мұны зерттеуіңіз керек. Басқалардың жауынгерлік өнерді тек семсерлесуден ғана көруі заңды. Бірақ менің жауынгерлік өнерімнің принциптері мен техникасында басқа маңыз бар. Мен бұл тарауды сізге әлемдегі басқа жауынгерлік өнерлер мен басқа стильдер туралы ақпарат беру үшін жазамын.
Бесінші тарауды, «Бостық тарауын» мен «бостық» деп жазамын. Бұл сөзді айтқанда мен «ішкі жақ» немесе «кіреберіс» сияқты нәрсе туралы айтып отырған жоқпын. Принциптерге қол жеткізгеннен кейін, сіз оларды қалдырасыз. Өйткені Жауынгерлік өнер Жолында табиғи еркіндік бар: сіз өздігінен ерекше күшке ие боласыз, сәттің ырғағын білесіз, табиғи түрде соққы бересіз және табиғи түрде нысанаға тиесіз. Бұл заттардың бәрі Бостық Жолында қамтылған. Мен «Бостық тарауын» сіз Шындық Жолына табиғи түрде енуіңіз үшін жазамын.
ЕКІ ҚЫЛЫШ СТИЛІНЕ АТАУ БЕРУ
Біз «екі қылыш» деп айтамыз, өйткені жауынгерлер — қолбасшылар да, сарбаздар да — басынан бастап белдеріне екі қылыш тағады. Баяғыда олар тати және катана деп аталған, бірақ қазір оларды «катана» және «вакидзаши» деп атайды. Жауынгердің неліктен беліне осы екеуін тағып жүретінін егжей-тегжейлі жазудың қажеті жоқ. Біздің елде себебі түсінікті болса да, болмаса да, оларды тағып жүру — Жауынгер Жолы. Мен бұл қағиданы білдіру үшін мұны «Екі қылыш стилі» деп атаймын. Сүңгі, алебарда және басқа да қарулар қосалқы болып табылады, бірақ олар шайқас құралдарының қатарына жатады.
Бұл стильдің жолында тіпті жаңадан бастаушы үшін де екі қолға қылыш пен қысқа қылышты ұстап, Жолды жаттықтыру дұрыс болып саналады. Өміріңіз қыл үстінде тұрғанда, сіз барлық қаруыңыздың пайдалы болғанын қалайсыз. Сіздің шынайы ниетіңіз белдегі қаруды пайдаланбай өлу болмауы керек. Сонымен қатар, бір қаруды екі қолмен ұстағанда, оң және сол қолдың еркін қозғалуы қиын. Осы себепті, мен сіздің қылышты бір қолмен ұстап үйренгеніңізді қалаймын. Сүңгі немесе алебарданы екі қолмен ұстаудан басқа жол жоқ, бірақ қылыш пен қысқа қылыш — екеуі де бір қолмен ұсталатын қарулар. Қылышты екі қолмен ұстау қате: ат үстінде де, жүгіріп бара жатқанда да солай. Батпақтарда, терең күріш алқаптарында, тік жолдарда немесе адамдар тобының арасында болсаңыз да бұл дұрыс емес. Сол қолыңызбен садақ, сүңгі немесе кез келген басқа қаруды ұстауыңыз мүмкін, бірақ мұндай жағдайлардың бәрінде қылышты бір қолмен қолдануға тура келеді. Осылайша, екі қолмен бір қылыш ұстап позиция алу — Шынайы Жол емес. Егер қарсыласқа бір қолмен соққы беру немесе өлтіру қиын болса, онда екі қолмен соққы беруге болады.
Бұл көп уақытты алатын процесс болмауы керек. Қылышты бір қолмен қалай қолдануды үйрену үшін алдымен екі қылышты қолға алыңыз. Бұл — қылышты бір қолмен ұстауды үйренудің жолы.
Қылыш кез келген адамға алғашқыда ауыр және қолдануға қиын болып көрінеді. Садақты тарту да қиын, алебарданы сілтеу де оңай емес. Бірақ сіз кез келген қаруға үйренесіз: садақ үшін күш жинайсыз, ал егер қылышпен жаттықсаңыз, оның Жолында күшке ие болып, оны жақсы меңгеретін боласыз.
Семсерлесу Жолы оны жылдамдықпен қолдануда емес. Мен бұл туралы «Су тарауында» айтамын. Қылыш ашық кеңістікте, ал қысқа қылыш тар жерлерде қолданылады. Бұл — Жолдың ең негізгі қағидасы. Бұл стильде сіз ұзынымен де, қысқасымен де жеңесіз. Осы себепті қылыштың ұзындығы алдын ала белгіленбеген. Бұл стильдің Жолы — кез келген нәрсемен жеңіске жететін сана. Бір топ адаммен жеке соғыссаңыз да немесе тар жерде қалып қойсаңыз да, бір емес, екі қылыш ұстау тиімді. Мұндай нәрселер туралы қазір егжей-тегжейлі жазудың қажеті жоқ. Сіз бір нәрсе арқылы он мың нәрсені білуіңіз керек. Жауынгерлік өнер Жолында әрекет ету қабілетіне ие болғанда, сіз ештеңені мүлт жібермейсіз. Сіз мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
«ЖАУЫНГЕРЛІК ӨНЕР» СӨЗДЕРІНІҢ МАҢЫЗЫН ТҮСІНУ
Бұл Жолда қылышты меңгере алатын адам әлемде жауынгерлік өнер шебері ретінде танылады. Жауынгердің барлық өнерлері арқылы
, егер адам садақтан жақсы ата алса, ол «садақшы» деп аталады; егер ол мылтыққа шебер болса, ол «мерген» деп аталады; егер ол сүңгіні меңгерсе, ол «сүңгіші» деп аталады; ал егер ол алебарданы үйренсе, ол «алебардашы» деп аталады. Алайда, Семсерлесу Жолын үйренген адамды қылыш немесе қысқа қылыш практигі деп атамайды. Садақ, мылтық, сүңгі, алебарда — бұлардың бәрі әскери әулеттердің қаруы және бұлардың бәрі Жауынгерлік өнер Жолына кіреді
Бірақ қылыштың жеке өзі «Жауынгерлік өнер» деп аталуының себебі бар. Дәл осы қылыш арқылы қоғам да, адамның өзі де ретке келтіріледі, сондықтан жауынгерлік өнерлер қылыштан бастау алады. Егер адам қылыштың қасиетіне ие болса, ол жалғыз өзі он адамды жеңе алады. Егер бір адам жалғыз өзі он адамды жеңе алса, онда жүз адам мың адамды, ал мың адам он мың адамды жеңе алады. Осылайша, менің жауынгерлік өнер стилімде бір адам немесе он мың адам — бәрібір, және жауынгердің әрбір жаттығуы «жауынгерлік өнер» деп аталады.
Жолға қатысты айтсақ — конфуцийшілдер, буддистер, шай шеберлері, рәсім шеберлері, Но театрының (жапондық классикалық музыкалық драма) актерлері және соған ұқсастар — бұлардың ешқайсысы Жауынгер Жолына жатпайды. Олардың Жолдары біздікі болмаса да, егер сіз Жолды кеңінен білсеңіз, олардың ешқайсысы қате түсінілмейді. Әр адамның өз Жолын жақсылап шыңдауы өте маңызды.
САУЫТ-САЙМАННЫҢ ҚҰНДЫЛЫҒЫН ТҮСІНУ
Шайқас құралдарының құндылығын түсінгенде, сіз олардың әрқайсысы уақыт пен жағдайға байланысты өз мағынасын беретінін көресіз. Қысқа қылыш тар жерде қарсыласқа жақындағанда жиі артықшылыққа ие болады. Қылыш (ұзын қылыш) кез келген жерде қолданыла алады және ауқымды түрде тиімді. Алебарда ұрыс даласында сүңгіге қарағанда төмен деп есептеледі. Сүңгі алдыңғы шептегі қорғаныс ретінде қызмет етеді, ал алебарда артқы шепте қолданылады. Жаттығу деңгейі бірдей болғанда, сүңгі сәл мықтырақ; бірақ сүңгі де, алебарда да жағдайға қарай қолданылады және тар жерлерде артықшылығы аз. Қарсыласпен бетпе-бет жақын келгенде олар қолайсыз. Олар тек ұрыс даласына арналған қарулар, бірақ шайқаста олар өте маңызды.
Солай болса да, бұл принциптерді үй ішінде үйрену, барлық ұсақ-түйектерді зерттеу және шынайы өмірдегі Жолды ұмыту мүлдем пайдасыз болуы мүмкін. Садақ ұрыс даласында және әскерлердің ілгерілеуі мен шегінуі кезінде пайдалы. Садақ сүңгі бөлімшелерінің немесе басқалардың үйлесімді қозғалыстарына тез жауап бере алады, сондықтан ашық ұрыс даласында тамаша қару болып табылады. Алайда, қамалға шабуыл жасағанда немесе жауға дейінгі қашықтық жиырма кэннен (шамамен 36 метр) асса, ол жеткіліксіз.
Бүгінгі таңда барлық өнерлерде, соның ішінде садақ атуда да гүл көп, бірақ жеміс аз. Мұндай өнерлер шешуші сәт туғанда пайдасыз болып шығады және артықшылықтары аз болады. Қамал ішінде атыс қаруынан артық ештеңе жоқ. Тіпті ашық ұрыс даласында да атыс қаруы шайқас басталғанға дейін көптеген артықшылықтарға ие, бірақ шайқас қызған кезде олар жеткіліксіз болып қалады. Садақтың бір артықшылығы — атылған жебені көзбен бақылауға болады. Мылтықтың оғын көру мүмкін емес, бұл — оның әлсіз тұсы. Сіз бұл мәселені мұқият зерттеуіңіз керек.
Аттарға келетін болсақ, олардың шыдамды болуы және асау (қатыгез) болмауы өте маңызды. Барлық қарулар сияқты, ат нық қадаммен қозғалуы керек, қылыш немесе қысқа қылыш таза кесуі тиіс, сүңгілер мен алебардалар жақсы сұғылуы керек, ал садақтар мен мылтықтар мықты әрі төзімді болуы шарт.
Бірақ қару-жараққа келгенде, басқа нәрселер сияқты, сіз алалау немесе талғампаздық танытпауыңыз керек. Шамадан тыс кету — жеткіліксіз болумен бірдей. Басқаларға еліктемей, өзіңізге сәйкес келетін нәрсені алып, өзіңіз басқара алатын қаруды қолданыңыз. Қолбасшының да, сарбаздың да бір нәрсені жақсы көріп, екіншісін жек көруі қате. Бұл істерде күш салу өте маңызды.
ЖАУЫНГЕРЛІК ӨНЕР ЫРҒАҒЫ
Әр нәрсенің өз ырғағы бар, бірақ әсіресе жауынгерлік өнерде, егер сіз оның ырғағына жаттықпасаңыз, жетістікке жету қиын. Әлемдегі кейбір ырғақтарды көрсету үшін Но драмасының Жолын мысалға алуға болады. Үрмелі және ішекті аспаптарда ойнайтын музыканттардың ырғақтары үйлескенде, бүкіл ырғақ тепе-теңдікке ие болады. Әскери өнерде садақты босатуда, мылтықтан атуда, тіпті атқа мінуде де ырғақ пен уақыт бар. Кез келген өнер мен жетістікте ырғақты елемеуге болмайды.
Сонымен қатар, пішінсіз нәрседе де ырғақ бар. Жауынгердің позициясына келетін болсақ, өз мырзасына қызмет етуге көтерілудің ырғағы бар және одан шегінудің ырғағы бар; басқалармен үйлесімде болудың ырғағы және олармен үйлеспеудің ырғағы бар. Саудагер Жолында бай адам болудың ырғағы және байлықпен өзін-өзі құртудың ырғағы бар. Ырғақ әрбір Жолға байланысты әртүрлі. Сіз сәттілік ырғағы мен сәтсіздік ырғағын мұқият ажырата білуіңіз керек.
Жауынгерлік өнерде түрлі ырғақтар болады. Біріншіден, тепе-теңдік ырғағын [қарсыласыңызбен салыстырғанда] біліңіз және тепе-теңдіктің бұзылу ырғағын ажырата алыңыз. Үлкен және кіші, баяу және жылдам ырғақтардың ішінен түйісу ырғағын, арақашықтық ырғағын, сондай-ақ ырғаққа қарсы тұру ырғағын біліңіз. Бұлар жауынгерлік өнер үшін өте маңызды. Егер сіз қарсыласыңыздың ырғағына қарсы тұру ырғағын ажырата алмасаңыз, сіздің жауынгерлік өнеріңіз дұрыс болмайды. Жауынгерлік өнер шайқасында жеңіс — түрлі қарсыластарыңыздың ырғақтарын білуде, қарсыласыңыз ұғына алмайтын ырғақты қолдануда және даналық ырғағынан гөрі бостық ырғағын
 дамытуда жатыр.)
Осы тараулардың әрқайсысында мен негізінен осы ырғақ мәселесі туралы жазамын. Сіз мұнда жазылғандарды зерттеп, өзіңізді мұқият жаттықтыруыңыз керек.
Жоғарыда аталған жауынгерлік өнер стилінің Жолына келетін болсақ, оны таңертең және кешке, күннен күнге іс жүзінде қолдануға тырысу арқылы санаңыз өздігінен кеңейіп, сізде адамдардың үлкен топтары үшін де, жеке адамдар үшін де жауынгерлік өнер қалыптасады. Мұны әлемге паш ете отырып, мен қазір бұл туралы алғаш рет Жер, Су, От, Жел және Бостық атты бес тарауда жазып отырмын.
Менің жауынгерлік өнерімді үйренгісі келетіндер үшін оны іс жүзінде қолданудың ережелері бар:
- Ешқандай арамдықсыз ойлаңыз. 2. Өзіңізді Жолда шыңдаңыз. 3. Барлық өнерлерден хабардар болыңыз. 4. Барлық кәсіптердің Жолдарын біліңіз. 5. Барлық нәрсенің артықшылықтары мен кемшіліктерін біліңіз. 6. Барлық істерде қырағылықты дамытыңыз. 7. Көзге көрінбейтін нәрсені түсініңіз. 8. Тіпті ұсақ-түйекке де назар аударыңыз. 9. Пайдасыз іспен айналыспаңыз.
Жалпы айтқанда, сіз өз санаңызды осы қағидаларға осылайша бағыттап, өзіңізді Жауынгерлік өнер Жолында жаттықтыруыңыз керек. Тек осы Жолда ғана, егер сіз шындыққа кең көзқараспен қарамасаңыз, кемелденген жауынгерлік өнер шебері болу қиын болады. Егер сіз бұл ережелерді үйрене алсаңыз, бұл жиырма немесе отыз қарсыласқа қарсы жалғыз тұрсаңыз да жеңілмейтін Жол болады. Егер сіз, ең алдымен, зейініңізді жауынгерлік өнерден айырмай, дұрыс Жолда күш салсаңыз, сіз басқаларды қол соққысымен жеңесіз немесе түйсік күшімен басып озасыз. Тағы да айта кетейін, егер жаттығуыңыз арқылы бүкіл денеңізді өз еркіңізбен еркін қозғалта алсаңыз, сіз басқаларды осы денемен жеңесіз. Ал егер санаңыз осы Жолда жаттықса, сіз басқаларды санаңызбен жеңесіз. Осы деңгейге дейін жеткенде, бұл қалайша сіздің жеңілісіңізге әкелетін Жол болуы мүмкін?
Сонымен қатар, көптеген адамдарға арналған жауынгерлік өнер ретінде, бұл Жол сарбаздар ретінде жақсы адамдарды дайындауда және сол адамдардың көпшілігін пайдалануда озық болады; ол өзіңізді дұрыс ұстаудың Жолы ретінде озық болады; және ол елді басқаруда, халықты қолдауда және қоғамда тәртіп орнатуда озық болады. Сіз кез келген басқа Жолдарда басқалардан қалай артта қалмауды, өзіңізге қалай көмектесуді және өз беделіңізді қалай орнатуды білетін боласыз. Бұл — Жауынгерлік өнер Жолы.
Шохоның екінші жылы, бесінші айдың он екінші күні
Шинмен Мусаси
Екі аспан стилі (Niten Ichi-ryu — Мұсаси негізін қалаған екі қылышпен соғысу мектебі) жауынгерлік өнерінің өзегі суды негіз ретінде алады және басымдыққа ие болу тәжірибесін іске асырады. Осыған байланысты мен бұл бөлімді «Су тарауы» деп атадым және мұнда осы стильдің қылышпен соғысу өнері туралы жазамын.
Бұл Жолды (сана сол күйінде болғандықтан) бүге-шігесіне дейін сипаттап жазу өте қиын. Бірақ сөздер өзара байланыспай тұрғандай көрінсе де, сіз оның принциптерін табиғи түрде ұғына алуыңыз керек. Осы кітапта жазылған әрбір сөзге, әрбір таңбаға терең үңілуіңіз қажет. Егер бұған немқұрайлы қарасаңыз, Жолдан көп рет ауытқып кетуіңіз мүмкін. Жауынгерлік өнер принциптеріне қатысты көптеген жерлерде жеке адамдардың жекпе-жегі сипатталғандай көрінгенімен, бұл принциптерді он мың адамнан тұратын қарсылас әскерлердің шайқасына да қатысты деп түсіну және оларға ауқымды тұрғыдан қарау өте маңызды.
Әсіресе, бұл Жолда сәл ғана қате түсінікке бой алдырсаңыз немесе адассаңыз, бұрмалаушылыққа ұшырайсыз. Бұл кітапқа жай қарау арқылы ғана жауынгерлік өнердің мәніне жете алмайсыз. Мұнда жазылғандардың бәрі тек сіз үшін жасалған деп ойлаңыз және оған жай ғана көз салумен, онымен танысумен немесе оған еліктеуге тырысумен шектелмеңіз. Керісінше, бұл принциптерді өз санаңыздан ашылғандай сезініп, оларды үнемі өз денеңіздің бір бөлігіне айналдыру үшін үлкен күш жұмсауыңыз керек.
ЖАУЫНГЕРЛІК ӨНЕРДЕГІ САНА КҮЙІ
Жауынгерлік өнер жолында сіздің сана күйіңіз күнделікті санаңыздан еш айырмашылығы болмауы тиіс. Күнделікті өмірде де, әскери оқиғаларда да санаңыз титтей де өзгермеуі керек; ол кең әрі түзу, тым ширықпаған және тым бос та емес болуы тиіс. Сананы нақ ортада ұстаңыз, оның шетке шығып кетуіне жол бермеңіз; ол бір сәтке де тоқтап қалмай, байыппен тербеліп тұрсын. Осы нәрселерді мұқият зерттеуіңіз керек.
Тіпті тыныштықта болғанда да санаңыз бір орында тұрып қалмасын, бірақ жылдам әрекеттер жасап жатқанда да оны тым қатты жеделдетпеңіз. Сана денеге, ал дене санаға алаңдамауы тиіс. Санаға өте мұқият болыңыз, ал денеге азырақ көңіл бөліңіз; санаңыз титтей де шамадан тыс жүктелмей, толыққанды болсын. Сана сырттай әлсіз болып көрінгенімен, іштей мықты болуы керек. Санаңызды қарсыласыңыз түсіне алмайтындай етіп әрекет етіңіз. Денесі кішкентай адам денесі ірі адам туралы бәрін ескеруі керек, ал денесі ірі адам денесі кішкентай адам туралы бәрін ойында ұстауы тиіс. Бірақ дене ірі не кіші болса да, сананы түзу ұстап, жеке талғамдарға жол бермеу керек. Осының бәрі өте маңызды.
Сананың іштей бұлдырауына жол бермеңіз; оны кең ұстаңыз және даналығыңызды сол кеңістікке орналастырыңыз. Даналықты да, сананы да шын ықыласпен шыңдау өте маңызды.
Даналығыңызды ұштаңыз, әлемдегі принциптер мен оған қарама-қайшы нәрселерді ажырата біліңіз, барлық заттардың жақсы-жаманын біліңіз, барлық өнерлер мен жетістіктерді және олардың түрлі Жолдарын бастан өткеріңіз және ешкім сізді алдай алмайтындай етіп әрекет етіңіз. Бұл — жауынгерлік өнер даналығының өзегі.
Жауынгерлік өнер даналығында ерекше бір нәрсе бар. Шайқас алаңындағы іс-қимылдар өте қарқынды болған кезде де, сіз жауынгерлік өнер принциптерін шегіне жеткізіп, санаңызды мызғымас күйде ұстауыңыз керек. Мұны мұқият зерттеуіңіз қажет.
ЖАУЫНГЕРЛІК ӨНЕРДЕГІ СЫРТҚЫ КЕЛБЕТ
Дене бітімінде бетіңіз төмен де, жоғары да қарамауы керек, ол жан-жаққа бұрылмаған немесе қисаймаған болуы тиіс. Көздеріңіз абдырамасын және қасыңыз түйілмесін; қастарыңыздың арасын тарылтыңыз және көз алмаларыңызды мүлдем қозғалтпаңыз. Көздеріңізді титтей де жылтыратпай, сәл сығырайтыңыз. Жүзіңіз сабырлы, мұрын сызығыңыз түзу болсын, иегіңізді сәл алға шығарғандай сезімде болыңыз. Желке сызығыңыз түзу болуы керек. Желкеңізге күш салыңыз және иықтан төмен денеңізді біртұтас деп есептеңіз. Екі иығыңызды түсіріп, арқаңызды тік ұстаңыз, жамбасыңызды шығармай, тізеден аяқ басына дейін күш салыңыз. Жамбасыңыз бүгілмеуі үшін ішіңізді жазыңыз. «Сынаны қағу» (tightening the wedge) үшін, былайша айтқанда, қысқа қылыштың қынабы іш тұсында болуы керек, ал белбеу босап кетпейтіндей етіп байлануы тиіс. Бұл — «сынаны қағу» туралы ілім.
Жауынгерлік өнердегі денеге қатысты барлық нәрселерде күнделікті денені жауынгерлік өнерге арналған денеге, ал жауынгерлік өнерге арналған денені күнделікті денеге айналдырыңыз. Бұл өте маңызды және оны мұқият тексеру керек.
ЖАУЫНГЕРЛІК ӨНЕРДЕ КӨЗДІ ҚОЛДАНУ
Көзді қолданғанда, оны ауқымды әрі бәрін қамтитындай етіп пайдаланыңыз. Бақылау (Кен — терең мәнді ұғу) және көру (Кан — жай ғана визуалды қабылдау) деген бар. Бақылаушы көз — мықты. Көруші көз — әлсіз. Алыстағыны жақын сияқты, ал жақындағыны алыс сияқты көру — жауынгерлік өнердің негізі. Қарсыластың қылышын білу, бірақ оған мүлдем «көз салмай-ақ» көру жауынгерлік өнерде өте маңызды. Бұған үлкен күш салуыңыз керек. Көзді қолдану жеке жекпе-жекте де, үлкен қақтығыстарда да бірдей. Көздеріңіз қозғалмауы және екі жағыңызды да көре алуыңыз маңызды. Жағдай кенеттен бейберекетсіз болып кеткенде, мұндай нәрсені түсіну қиын. Осы кітапта жазылғандарды үйреніңіз, көзді қолдануды меңгеріңіз және кез келген жағдайда бұл әдісті өзгертпеңіз. Бұл — сіз мұқият зерттеуіңіз керек нәрсе.
ҚЫЛЫШТЫ ҰСТАУ ТӘСІЛІ
Қылышты ұстағанда бас бармақ пен сұқ саусаққа «еркін жүзу» сезімін беріңіз. Ортаңғы саусақты тым қатты да, тым бос та ұстамаңыз, ал аты жоқ саусақ пен кішкентай саусақты қатайтыңыз. Бос ұстау — қате; қылышты қарсыласты кесіп түсу ниетімен алуыңыз керек. Осылай істегенде, қылышты ұстасыңыз өзгермейтіндей немесе қолыңыз бақылаусыз күйге түспейтіндей етіп ұстау керек. Қарсыластың қылышын тежегенде, тойтарғанда, соққы бергенде немесе басып тұрғанда, тек бас бармақ пен сұқ саусақты ғана сәл қозғалтуға ниеттеніңіз. Барлық жағдайда қылышты адамды кесіп түсу ниетімен ұстаңыз. Тұтқындарда немесе мәйіттерде жаңа қылыштарды сынап жатқанда да, нағыз шайқаста да ұстасыңыз өзгермеуі тиіс.
Барлық нәрседе, қылыш болсын, қол болсын, қозғалмай қалу — қолайсыз. Қозғалмау — «өлі қолды», ал қозғалыс — «тірі қолды» білдіреді. Мұны жақсы түсінуіңіз керек.
АЯҚТЫ ҚОЛДАНУ
Аяқтарды қозғалтқанда, аяқ саусақтарын сәл көтеріп, өкшелермен қатты басу керек. Аяқтарды қолданғанда, қадамдар үлкен, кіші, жылдам немесе баяу болса да, әдеттегідей жүруіңіз керек. Ұшып бара жатқандай, қалқып жүргендей немесе бір орында қатып қалғандай көрінетін аяқтардың үшеуі де тиімсіз.
Бұл Жолда Инь-Янь қадамы (Ин-ё-но-аши — қозғалыс кезіндегі тепе-теңдік пен аяқтардың кезектесу принципі) деп аталатын маңызды нәрсе бар және ол өте қажет деп саналады. Инь-Янь қадамы тек бір аяқты ғана қозғалтпауды білдіреді. Инь-Янь кезінде соққы бергенде, кейін шегінгенде немесе соққыны тойтарғанда оң және сол, оң және сол деп қадам басасыз. Қайталап айтамын: ешқашан тек бір аяқпен ғана қадам баспауыңыз керек. Мұны мұқият зерттеуіңіз қажет.
БЕС ҚАЛЫП
Жоғарғы (Upper) Ортаңғы (Middle) Төменгі (Lower) Оң жақ қалып (Right-Side Stance) Сол жақ қалып (Left-Side Stance)
Қалыптар беске бөлінеді, бірақ олардың бәрі адамды кесіп түсу мақсатына арналған. Осы бестен басқа қалып жоқ. Қай қалыпты қабылдасаңыз да, қалыптың өзі туралы емес, қарсыласты кесіп түсетініңіз туралы ойлауыңыз керек.
Қалыптың үлкен не кіші болуы жағдайға және сіз алғыңыз келетін басымдыққа байланысты болуы тиіс. Ортаңғы, Жоғарғы және Төменгі — дененің қалыптары; екі бүйірлік қалып — еркін әрі жеңіл қозғалыс қалыптары. Сол және оң жақ қалыптар үстіңгі жақ пен екі бүйірді тексеру үшін қолданылады. Оларды пайдалану үшін жағдайға қарай баға беруіңіз керек. Бұл Жолда Ортаңғы қалып ең жақсысы деп айтылатынын түсінуіңіз керек. Қалыптың негізгі ниеті Ортаңғы қалыпта табылады. Жауынгерлік өнерге үлкен әскерлер тұрғысынан қараңыз. Ортаңғы қалып — қолбасшының орны, ал қалған төрт қалып оның соңынан ереді. Мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
Огата Танко салған Миямото Мұсасидің портреті (1812–1868). Окаяма префектуралық өнер мұражайы.
ҚЫЛЫШ ЖОЛЫ
«Қылыш Жолын білу» дегеніміз — мен жалпы қылыш деп көрсететін нәрсені екі саусақпен ұстағанның өзінде, не істеп жатқаныңызды түсіну және оны еркін меңгере алу. Қылышты жылдамдықпен басқаруға тырысу арқылы сіз Қылыш Жолына қарсы шығасыз және оны сілтеу қиын болады. Қылышты неғұрлым жақсы меңгерсеңіз, оны соғұрлым сабырлы басқарасыз. Егер оны желпуіш немесе қанжар сияқты жылдамдықпен басқарамын деп ойласаңыз, сіз Қылыш Жолына сәйкес келмейсіз және оны сілтеу қиынға соғады. Пышақпен кескендей әдісті қолданып, сіз қылышпен адамды кесіп түсе алмайсыз. Егер қылышпен төмен қарай соққы берсеңіз, оны жай ғана көтеріңіз; егер оны бүйірге сілтесеңіз, оны екінші бүйірге жай ғана қайтарыңыз. Бірақ барлық жағдайда шынтағыңызды толық жазып, күшпен сілтеңіз. Бұл — Қылыш Жолы.
Егер менің жауынгерлік өнерімнің бес негізін немесе қалыптарын үйренсеңіз, Қылыш Жолы ретке келеді және сіз оны жақсы меңгересіз. Мұны мұқият жаттықтыруыңыз керек.
БЕС НЕГІЗДІҢ БІРІНШІСІ ТУРАЛЫ
Қылыш ұшы қарсыластың бетіне бағытталған Ортаңғы қалып — бес негіздің біріншісі. Қарсыласыңызбен кездескенде және ол қылышымен соққы бергенде, оны оңға қарай бұрыңыз. Ол сізге қайта соққы бергенде, оның қылышының ұшы жоғары қайтатындай етіп соғыңыз және төмен қарай сілтенген өз қылышыңызды сол күйінде қалдырыңыз. Қарсыласыңыз қайта шабуыл жасағанда, оның қолына төменнен соққы беріңіз. Бұл — біріншісі.
БЕС НЕГІЗДІҢ ЕКІНШІСІ ТУРАЛЫ
Қылышты екінші рет қолданғанда, Жоғарғы қалыпты қабылдаңыз және қарсыласыңыз сізге соққы беру үшін шабуыл жасаған сәтте оған соққы беріңіз. Егер сіз қарсыласыңызға соққы беріп, бірақ оған тигізе алмасаңыз, қылышыңызды сол күйінде қалдырыңыз, ал ол қайта соққы бергенде, қылышыңызды жоғары көтеріп, оны соғыңыз. Бұл келесі соққылар үшін де солай болады.
БЕС НЕГІЗДІҢ ҮШІНШІСІ ТУРАЛЫ
Үшінші негізде Төменгі қалыпты қолданыңыз, мұндағы мақсат — қарсыласты өзіңізге тарту. Ол соққы беру үшін алға жылжығанда, сіз оның қолына төменнен соққы бересіз. Сіз оның қолына соққы беретін сәтте қарсыласыңыз тағы да соққы беру үшін алға ұмтылуы мүмкін. Ол сіздің қылышыңызды қағып түсіруге әрекеттенгенде, оның артық ырғағының өтуіне жол беріңіз, содан кейін ол соққы жасағаннан кейін оның иығын бүйірден кесіңіз. Төменгі қалыпта сіз қарсыласты ол соққы берген сәтте өлтіресіз.
БЕС НЕГІЗДІҢ ТӨРТІНШІСІ ТУРАЛЫ
Төртінші қалыпта сіз қылышты сол жаққа қарай көлденең ұстап, қарсыласыңыздың қылыш ұстаған қолына төменнен соққы беруіңіз керек. Қарсыласыңыз сіздің жоғары қарай бағытталған соққыңызды басып тастау үшін қозғалғанда, оның қолына соққы беруге ниеттеніңіз, оның қылышының жолын дереу тойтарыңыз, содан кейін иығыңызға қарай қиғаштай кесіңіз. Бұл — Қылыш Жолы. Бұл — қарсылас соққы берген кезде оның қылышының жолын тойтару арқылы жеңіске жету тәсілі.
БЕС НЕГІЗДІҢ БЕСІНШІСІ ТУРАЛЫ
Бесінші негізде сіз қылышыңызды оң жаққа қарай көлденең ұстаған қалыпты қабылдауыңыз керек. Қарсыласыңыз соққы беруге келгенде, қылышыңыздың жолын төменгі жақтан өзгертіп, оны жоғарғы қалыпқа көтеріңіз және дереу жоғарыдан төмен қарай кесіңіз. Бұл да Қылыш Жолын жақсы білу мақсатына арналған. Егер сіз осы негізгі қалыппен қылыш сілтеуге үйренсеңіз, ауыр қылышты оңай басқара аласыз.
«ҚАЛЫПСЫЗ ҚАЛЫП» САБАҒЫ
«Қалыпсыз қалып» (Камаэ-наши) деп аталатын нәрсе қылышпен ешқандай қалып қабылдамауды талап етеді. Дегенмен, мен мұны Бес Қалыптың ішіне орналастырғандықтан, мұнда да қалып бар. Қарсыласыңыздың мүмкіндіктеріне, оның орналасуына және энергиясына қарай, сіздің қылышыңыз оны қай жерге қойсаңыз да, тамаша түрде кесіп түсуге дайын болады. Сәтке қарай, егер сіз қылышыңызды Жоғарғы қалыптан сәл төмендеткіңіз келсе, ол Ортаңғы қалыпқа айналады; егер жағдайға қарай қылышыңызды Ортаңғы қалыптан сәл көтерсеңіз, ол Жоғарғы қалып болады. Сол сияқты, Төменгі қалып сәл көтеріліп, Ортаңғы қалыпқа айналуы мүмкін. Бұл — қалыптың бар және жоқ болу принципі.
Оның негізі — алдымен қылышты алу, содан кейін не болса да және қалай болса да қарсыласты кесіп түсу. Сіз қарсыластың кескіш қылышын тойтарсаңыз да, қақсаңыз да, соққы берсеңіз де, тежесеңіз де немесе тиіп кетсеңіз де, осының бәрі оны кесіп түсу мүмкіндігі екенін түсінуіңіз керек. «Мен тойтарамын» немесе «қағамын» немесе «ұрамын, ұстаймын немесе тиемін» деп ойлау оны кесіп түсу үшін жеткіліксіз болады. Кез келген нәрсені оны кесіп түсу мүмкіндігі деп ойлау маңызды.
ҚАРСЫЛАСТЫ БІР ЕСЕПТЕ СОҒУ
Қарсыласты бір есепте (Бір ырғақта) соғу дегеніміз — сіз бен қарсыласыңыз бір-біріңізге соққы бере алатын қалыпты қабылдау және ол тактиканы анықтағанға дейін, денеңізді қозғалтпай немесе санаңызды ешқайда бұрмай, оны жылдам әрі тікелей соғу. Қарсыласыңыз қылышын кейін шегіндіруді, соққыдан жалтаруды немесе соққы беруді ойлап үлгергенше осы ырғақпен соққы беру — бұл «бір есеп». Сіз мұны аралық ырғақта жылдам соғуды жаттықтыру арқылы жақсы үйренуіңіз керек.
ҚОС ӘРЕКЕТТІ ЫРҒАҚ
Қос әрекетті ырғақта, сіз қарсыласыңызды соғу үшін алға жылжығанда және ол тез кейін шегініп, содан кейін соққы бергенде, алдымен ол өз әрекетін аяқтаған жерге соққы беріп, келесі қимылыңызды жасырыңыз, содан кейін ол шегінген нүктеге қайтадан соққы беріңіз. Бұл — Қос әрекетті ырғақ.
<span data-term="true">МҰРАТСЫЗ-ОЙСЫЗ СОҚҚЫ</span>
Сіз бен қарсыласыңыз соққы беруге дайын деп ойлағанда, денеңіз соққы беруші денеге, санаңыз соққы беруші санаға айналады және қолыңыз жоқтықтан пайда болған, артында із қалдырмайтын күшпен лезде соққы береді. Бұл — ең маңызды соққы, «Мұратсыз-ойсыз соққы» (ешқандай алдын-ала жоспарсыз, инстинкті түрде жасалатын әрекет). Бұл жиі тиімді соққы болады және сіз оны жаттықтырып, толық меңгеруіңіз керек.
АҚҚАН СУ СОҚҚЫСЫ
Егер сіз бен қарсыласыңыз тең түсіп жатсаңыз және ол тез арада алыстауға, соққыдан жалтаруға және сіздің қылышыңызды қағып тастауға тырысса, сіз денеңізді де, санаңызды да «үлкейтіп», қылышыңыздың денеңізге еріп жүруіне мүмкіндік беруіңіз керек және өте баяу, ағып жатқан бұлақтан кенет жарып шыққан судың барлық күшімен соққы беруіңіз керек. Бұны мен «Аққан су соққысы» деп атаймын. Осыны меңгергенде, сізде міндетті түрде жақсы соққы болады. Қарсыластың орнын анықтау өте маңызды.
ЖАЛҒАСПАЛЫ СОҚҚЫ
Қарсыласыңызға соққы бергелі жатқанда және ол соққыны тойтаруға немесе қағып тастауға тырысқанда, оның басына, қолына және аяғына бір соққымен тигізіңіз. «Жалғаспалы соққы» қылышыңыздың бір жолымен кез келген жерге жасалған соққыны сипаттайды. Бұл соққыны жақсы үйреніңіз; ол кез келген уақытта тиімді болады. Мұны шайқастарда жиі қолданыңыз, сонда оны түсінесіз.
ШАҚПАҚ ТАС ПЕН ҰШҚЫН СОҚҚЫСЫ
Шақпақ тас пен ұшқын соққысы қылышыңыз қарсыластың қылышымен түйіскенде, қылышыңызды мүлдем көтермей-ақ, үлкен сеніммен және күшпен соққы беру арқылы орындалады. Сіз аяғыңызға, денеңізге және қолыңызға күш салып, осы үшеуімен жылдам соққы беруіңіз керек.
КҮЗГІ ЖАПЫРАҚ СОҚҚЫСЫ
Күзгі жапырақ соққысының мәні — қарсыластың қылышын төмен қағып тастау және оны өзіңіз алу. Қарсыласыңыз сіздің алдыңызда қалып қабылдап, қылышымен соғуға, ұруға немесе тойтаруға ниеттенгенде, оның қылышына «Мұратсыз-ойсыз соққы» немесе «Шақпақ тас пен ұшқын соққысын» ойда ұстап, қатты соғыңыз. Сол сәтте, бір секунд та кідірмей, оны қаруыңыздың төмен түскен ұшымен қайта ұрсаңыз, ол міндетті түрде қылышын түсіріп алады.
ДЕНЕНІҢ ҚЫЛЫШТЫҢ ОРНЫН БАСУЫ
Бұны «Қылыштың дененің орнын басуы» деп те атауға болады. Әдетте, қарсыласқа соққы бергенде, денемен де, қылышпен де бір уақытта соққы бермейсіз. Қарсыластың шабуыл жасау жағдайына байланысты, сіз алдымен соққыда денеңізді қолданасыз, бұл қылышыңыздың денеңізге қарамастан соққы беруіне себеп болады. Денеңізді қозғалтпай, қылышпен соққы беруіңіз мүмкін болса да, негізінен дене бірінші соққы береді және оның артынан қылыш соққысы ілеседі. Мұны мұқият зерттеп, іс жүзінде қолдануыңыз керек.
СОҚҚЫ ЖӘНЕ ТИЮ
Соққы (Strike) мен Тию (Hit) — екі түрлі нәрсе. Соққы деп аталатын нәрсенің мәні — қандай соққы болса да — оны саналы түрде және сенімділікпен жасау. Тию — сіз қарсыласыңызға қарай алға жылжып, онымен соқтығысқанда, тіпті сіздің күшіңіздің арқасында ол дереу өлген кезде болады. Бұл — тию. Соққы саналы түрде орындалады. Мұны тексеруіңіз керек. Қарсыластың қолын немесе аяғын көздесеңіз де, алдымен Тию келеді. Бұл тиюден кейін күшпен соққы беруіңіз үшін жасалады. Тиюді «жанасу» деп түсінуге болады. Осыны жақсы үйренгенде, бұл ерекше нәрсе болады. Бұған күш салуыңыз керек.
<span data-term="true">ШУКО</span> ДЕНЕСІ
Бұл әдістің мәні — Шуко (дене мүшелерін созбай, тұтас қозғалуды сипаттайтын «қызыл бетті маймыл» бейнесіне негізделген қалып) өз қолдарын созбайды. Қарсыласыңызға қарай жылжығанда, қолыңызды созу туралы титтей де ойламаңыз, керісінше ол соққы бергенше тез арада басып кіріңіз. Егер қолдарыңызды созу туралы ойласаңыз, денеңіз кейін тартылады. Сондықтан тез кіріп, бүкіл денеңізбен соққы беруге ниеттеніңіз. Қолыңыз жеткенше денеңізбен жақындау оңай. Мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
ЛАК ПЕН ЖЕЛІМ ДЕНЕСІ
ЛАК ПЕН ЖЕЛІМНІҢ ДЕНЕСІ
"Лак пен желімнің денесі" әдісінің мәні — қарсыластың денесіне жақын келгенде, одан ажырамай жабысып алу. Қарсыластың денесіне жақындаған кезде, оған басыңмен, денеңмен және аяғыңмен бар күшіңді салып жабыс. Жиі адамдар қарсыласына басымен немесе аяғымен жақындайды да, дененің қалған бөлігін ұмытып кетеді.
Өз денеңді қарсыластың денесіне қатты қысып, арада тіпті кішкене бос орын қалдырма. Мұны мұқият зерттеуің керек.
БОЙДЫ САЛЫСТЫРУ
"Бойды салыстыру" дегеніміз — қарсыласқа жақындаған кез келген сәтте дененің қандай да бір түрде жиырылуына жол бермеу. Аяқтарыңды, беліңді және мойныңды созып, қарсыласқа бар күшіңмен жақында және жүзіңді оның жүзімен бір деңгейге келтір.
Өзіңді онымен өлшегенде, одан асып түсуге ниеттен. Сонда сенің бойың биіктеп, бар күш-қуатыңмен алға ұмтыласың. Мұны іске асыру үшін үлкен күш жұмсауың қажет.
ЖЕЛІМ ЖАҒУ
Сен де, қарсыласың да бір уақытта соққы беріп, ол сенің соққыңды бөгегенде, қылышыңды оның қылышына желім жағып қойғандай тигізіп тұрып, жақындай түс. Бұл жабысқақтықтың мәні — қылыштардың бір-бірінен ажырауын қиындату, бірақ шамадан тыс күш қолданбауға назар аудару керек.
Қарсыластың қылышына тиген кезде желімді "жағып", жақында; мұны үлкен сабырлылықпен жасасаң, ешқандай қиындық сезінбейсің. "Жабысқақ" болу мен "оратылып қалудың" айырмашылығы — жабысқақтық күшті, ал оратылып қалу әлсіз. Осы екеуінің аражігін ажырата білуің керек.
ДЕНЕМЕН СОҚҚЫ БЕРУ
"Денемен соққы беру" — қарсыласқа жақындап, ол әрекетке көшпес бұрын қас-қағым сәтте оны денеңмен ұру. Жүзіңді сәл жанға бұр, сол иығыңды алға соз да, қарсыластың кеудесінен ұр.
Ұру әрекеті дене күшімен, тыныс алу мен ырғақты сақтай отырып және екпінмен жақындауды ескере отырып жасалуы тиіс. Осы жақындау тәсілін меңгергенде, сен адамды алысқа ұшырып жіберетіндей күшті боласың. Тіпті оны өліп кететіндей пәрменмен ұра аласың. Мұны жақсылап жаттықтыр.
ҮШ ТОЙТАРЫС
Қарсыласқа жақындап, ол сілтеген қылышты тойтарғанда, өз қылышыңмен оның көзін түйрегелі жатқандай ишарат жаса. Содан кейін оның қылышын оң иығыңа қарай тартып ал. Бұл — бірінші тойтарыс. Келесісі, "түйреу арқылы тойтару" — қарсылас соққы берген қылышты оның оң көзін түйрегелі жатқандай ишаратпен қағып тастап, содан кейін өз қылышыңды оның мойнына қадау ниетімен түйреуді қамтиды. Қайтадан, қарсылас соққы бергенде, оған қысқа қылышпен (жапонша "wakizashi", негізгі қылыштан қысқа қару) жақында және өзің тойтарып жатқан қылышқа көп мән бермей, сол қолыңмен қарсыластың бетінен ұратындай жақында.
Бұлар — ҮШ ТОЙТАРЫС. Сол қолыңды жұмып, жұдырығыңмен қарсыластың бетінен ұратындай ишарат жасауды есіңде сақта. Бұл — сен мұқият жаттығуың керек нәрсе.
БЕТТІ ТҮЙРЕУ
Қарсыласыңмен бетпе-бет келгенде және қылыштарың тең тұрғанда, әрқашан қылышыңның ұшымен оның бетін түйреуге ниетті болуың маңызды. Егер сен қарсыластың бетін түйреуді ойлап тұрсаң, ол беті мен денесін кейін тартады. Егер сен оны осылай істеуге мәжбүрлей алсаң, жеңіске жету үшін түрлі артықшылықтарға ие боласың. Мұны іске асыруға барынша күш сал.
Шайқас үстінде қарсыласты жасқануға мәжбүрлеуді ойласаң, жеңіске жеттім деп есептей бер. Осы себепті, қарсыластың бетін түйреуді ешқашан ұмытпауың керек. Жауынгерлік өнер тәртібінде бұл — сен жаттығуың тиіс басты қағида.
ЖҮРЕКТІ ТҮЙРЕУ
"Жүректі түйреу" дегеніміз — шайқас кезінде жоғарыдан да, бүйірден де кедергілер болып, қарсыласты шауып түсуге мүлдем мүмкіндік болмағанда, оны түйреу керек дегенді білдіреді. Оның сілтеген қылышынан жалтарып үлгерген сәтте, қылышыңның жотасын (қылыш жүзінің қарама-қарсы мұқал жағы) тікелей қарсыласқа қаратып, ұшы теңселмейтіндей кейін тартып, оның кеудесінен түйре.
Егер сен шаршасаң немесе қылышың өтпей қалса, бұл әдісті негізгі тәсіл ретінде қолдануға болады. Мұны мұқият түсінуің керек.
КАЦУ-ТОТСУ
Кацу-Тотсу (шабуыл кезіндегі дыбыстық және ырғақтық әдіс): шабуыл жасап, қарсыласқа жақындағанда — ол да өз кезегінде қарымта шабуылға шыққанда — қылышыңды төменнен түйрегелі жатқандай көтеріп, оған жауап ретінде соққы бер. Екі әрекет те жылдам ырғақпен, Кацу-Тотсумен ұру арқылы жасалуы тиіс: яғни, жоғары қарай түйрегенде — "Кацу", соққы бергенде — "Тотсу". Соққылар алмасқан кез келген сәтте бұл ырғақ өте тиімді.
Кацу-Тотсуды дұрыс орындау — қылыштың ұшын көтергенде қарсыласты түйреу сезімін сақтау, бірақ дәл сол сәтте оған соққы беру. Ырғақ осында. Мұны жақсылап жаттықтырып, зерттеуің керек.
ҚАҒУ ЖӘНЕ ТОЙТАРУ
"Қағу және тойтару" әдісі қарсыласпен айқасып жатқанда және ырғақ жай ғана мақсатсыз соқтығысуға айналғанда қолданылады. Қарсылас соққы бергенде, сен оның қылышын өз қылышыңмен қағып қарсы ал. Қағу мен қарсы алудың мәні — жай ғана қатты қағу немесе қарапайым тойтару емес.
Қарсыластың қылышына жауап бере отырып, ол сілтеген сәтте оны қағып жібер де, дереу қарсыластың өзіне соққы бер. Бұның мәні — қағу кезінде де, соққы беру кезінде де шабуыл позициясын ұстану. Егер сенің қағуың жақсы ырғақпен орындалса, тіпті ниетің аз болса да, қарсыласың қаншалықты қатты ұрса да қылышыңның ұшы төмен түспейді.
КӨПТЕГЕН ҚАРСЫЛАСТАРМЕН БЕТПЕ-БЕТ КЕЛУ
"Көптеген қарсыластармен бетпе-бет келу" — сен жалғыз өзің көп адамға қарсы тұрғанда маңызды. Ұзын қылышты да, қысқа қылышты да қынынан суырып, сол және оң қолыңды кеңінен ашып, қылыштарыңды көлденеңінен еңкейтіп ұстап тұр.
Қарсыластарың саған жан-жақтан келсе де, оларды бір жерге ығыстыруды ойла. Қарсыластар шабуылдағанда, алдыңда кім, артыңда кім тұрғанын анық көр. Алдыңнан келе жатқан адамға немесе адамдарға дереу шүйлік, бірақ жанама көзбен айналаңды бақылап, басқа қарсыластардың орналасуын түсін.
Оң қолыңдағы және сол қолыңдағы қылыштарды бір уақытта, бірақ дербес басқар. Күмілжуге болмайды. Бұның мәні — екі жағыңдағы қарсыластарға қарай дереу позиция алу; қарсыластар алға шыққан жерде оларды аяусыз турап, берекесін қашыр; содан кейін дереу басқа қарсыластар келе жатқан жаққа ұмтылып, оларды да талқанда. Ең бастысы, қарсыластарыңды балықтардың үйірі сияқты бір бағытқа қарай қууға тырыс. Олардың бір-бірінің үстіне құлап жатқанын көргенде, еш кідіріссіз олардың ортасына басып кір.
Егер сен қарсыластар жиналған жерге тікелей ұмтылмасаң, алға баса алмайсың. Ал егер қарсыластар қай жақтан келеді деп ойлана берсең, ақылың күту күйінде қалып, нәтижесі солай болады. Қарсыластардың ырғағын тойтар, олардың қай жерде қауқарсыз болатынын біл, сонда жеңіске жетесің.
Қарсыластарды топқа жинап, соңдарынан қууды мезгіл-мезгіл жаттықтырып тұр. Егер бұның мәнін түсінсең, қарсыластарыңның саны бір, он немесе тіпті жиырма болса да өзіңді еркін сезінесің. Мұны зерттеп, жақсылап жаттықтыр.
СОҚҚЫ АЛМАСУ ПРИНЦИПІ
"Соққы алмасу принципі" жауынгерлік өнер мен қылыш тұрғысынан жеңісті түсіне білуге қатысты. Бұл оны егжей-тегжейлі жазып қоюда емес. Жақсы жаттыға отырып, жеңістің не екенін білетін боласың. Жалпы алғанда, Жауынгерлік Өнер Жолын паш ететін — қылыш. Бұл — ауызша берілетін мұра.
БІР СОҚҚЫ
Егер сен "Бір соққыны" жадыңда сақтасаң, міндетті түрде жеңіске жетесің. Егер жауынгерлік өнерді жақсылап оқып-үйренбесең, оны түсіну қиын болады. Егер сен осыған мұқият машықтансаң, Жауынгерлік Өнер Жолы сенің ақылыңа сай дамиды, ал ақылың жеңісті өз бетімен иеленеді. Сен мұқият жаттығуың керек.
ТІКЕЛЕЙ МҰРА
"Тікелей мұраның" өзегі Екі Қылыш мектебінің шынайы Жолын қабылдау арқылы беріледі. Оны мұқият жаттықтырып, бойыңа сіңіруің маңызды. Бұл — ауызша берілетін мұра.
Мен бұл тарауда Екі Қылыш мектебінің қылыштасу өнерінің негізгі тұстарын жазып шықтым. Жауынгерлік өнерде сен қылышты қолға алып, басқаларды қалай жеңуге болатынын үйренесің.
Біріншіден, Бес Негіз арқылы сен Бес Позиция туралы білім аласың, Қылыш Жолын үйренесің, бүкіл денең икемді болады, ақылың жылдамдайды, қылышпен өз бетіңше шебер боласың, денең мен аяқтарың ақылыңмен үйлесімді жұмыс істейді және сен өзің қалағандай қозғаласың. Бір немесе екі адамды жеңу сенің жауынгерлік өнердегі дұрыс пен бұрысты білуіңе байланысты болады.
Осы кітапта жазылғандарды жолма-жол іс жүзінде қолдан, қарсыластарыңмен айқасқа түс, сонда біртіндеп Жолдың принципін ұғасың. Мұны үнемі жадыңда ұста, бірақ асықпа; мезгіл-мезгіл өз шеберлігіңді байқап көр және әр қадамның мәнін үйрен. Кіммен соғыссаң да, оның ақылын біл.
Мың ри (1 ри — шамамен 3. 9 км) сапар бір қадамнан басталады, сондықтан асықпай ойлан. Мұның жауынгердің міндеті екенін түсіне отырып, осы жаттығуларды іске асыр, кешегі өзіңнен бүгін асып түс, ертең шеберлігі төмендерден оз, ал кейінірек шеберлерден де асып кет. Сен осы кітапта жазылғандай әрекет етуің керек және ақылыңның басқа жаққа аууына жол бермеуің қажет.
Сондықтан, қандай қарсыласпен соғысып, оны жеңсең де, осы ілімнен теріс айналсаң, сен Шынайы Жолда болмайсың.
Егер осы принциптер жадыңда болса, сен жалғыз өзің кез келген сандағы қарсыласты қалай жеңуге болатынын ажырата алуың керек. Олай болса, көп қарсылас үшін де, бір қарсылас үшін де жауынгерлік өнер Жолын қылыштасу біліміңнің күшімен меңгер. Өзіңді мың күндік жаттығумен шыңдап, он мың күндік дайындықпен жетілдіруіңді қадағала.
Мұны мұқият зерттеуің керек.
<span data-term="true"> Шохоның </span> (Жапонияның 1644–1648 жылдардағы кезеңі) екінші жылы, бесінші айдың он екінші күні.
Шинмен Мусаши
ОТ ТАРАУЫ
Екі Қылыш мектебінің жауынгерлік өнерінде мен шайқасты отқа теңеймін. Сондықтан мен шайқастағы айқас мәселесін "От тарауы" деп жаздым.
Ең алдымен, бұл дүниеде әркім жауынгерлік өнердің болмашы принциптеріне әуес келеді: біреуі саусақ ұштарымен білекті үш-бес дюймдік артықшылыққа қалай ие қылуды білсе, екіншісі желпуішті ұстау арқылы білекті созып, жеңіске қалай жетуге болатынын түсінуге тырысады. Немесе бамбук қылышты не соған ұқсас нәрсені алып, бәрі жылдамдықтың қарапайым артықшылығын зерттеп, қол мен аяқ функцияларын үйрену арқылы ептіліктің мардымсыз пайдасына мамандануы мүмкін.
Менің жауынгерлік өнерімде сен шайқасқа түсу арқылы өміріңді талай рет қатерге тігесің, өмір мен өлім принциптерін ажыратасың, Қылыш Жолын зерттейсің, қарсыластың соққы беретін қылышының күшті және әлсіз жақтарын білесің, қылыш жүзінің жүзі мен сыртының (жотасының) Жолын ажыратасың және қарсыласты қалай ұрып, жеңу керектігін жаттықтырасың. Бұны істегенде, сен өз ойыңды болмашы немесе ұсақ мәселелермен мазаламайсың.
Ең бастысы, алты түрлі сауытпен өзіңді бекемдеу принциптеріне келгенде, сен болмашы әдістер туралы ойламайтын боласың. Сонымен қатар, менің Жауынгерлік Өнер Жолым — бес немесе он адамға қарсы жалғыз өзің өлімге бас тігіп соғысқанда, жеңіс Жолын нық білу. Сәйкесінше, бір адамның он адамды жеңуі мен мың адамның он мың адамды жеңу принциптерінде қандай айырмашылық болуы мүмкін? Мұны мұқият зерттеуің керек.
Дегенмен, мың немесе он мың адамды жинап, бұл Жолды зерттеу — қарапайым жаттығу уақытында істелетін нәрсе емес. Бірақ егер сен тек өз қылышыңды қолыңа алып, әр қарсыластың стратегиясын бағамдап, оның күшті және әлсіз тұстарын танысаң және Жауынгерлік өнер туралы біліміңнің арқасында он мың адамды жеңудің тереңдігіне бойлап, осы Жолдың маманы боласың.
Бұл дүниеде менің дұрыс Жауынгерлік Өнер Жолымды кім иелене алады? Кімде-кім оның өзегіне жеткісі келсе, таңертең машықтанып, кешке жаттығып, нық сеніммен істесін. Өз әдіс-тәсілдерін ысылап, дербес қозғалыс еркіндігіне ие болғаннан кейін, ол табиғи түрде керемет күштерге ие болады және оның еркін әрі оңай күші таңғажайып болады. Бұл — жауынгер ретінде осы жаттығуларды іс жүзінде қолданатын рух.
ОРЫН ТУРАЛЫ
(Шайқас) орнының жағдайларын ажыратқанда, күн сенің артыңда болуы керек. Сен күнді артыңа алып позиция ұстауың тиіс. Егер орынға байланысты күнді артыңа қоюға мүмкіндік болмаса, оны оң жағыңа қоюға тырыс. Бөлмеде болсаң да дәл солай: жарық сенің артыңда немесе оң жағыңда болуы керек. Артыңда ешқандай кедергі болмайтындай, сол жағың еркін, ал оң жағыңды жауып тұратындай позиция алғың келеді. Қарсыласты тіпті түнде де анық көру үшін, дәл осындай түсінікпен позиция алуың керек: от сенің артыңда, жарық оң жағыңда болуы тиіс. Қарсыласқа жоғарыдан қарау үшін, позицияңды сәл биіктеу жерде алуды қарастыруың керек. Бөлмеде құрметті орынды биік жер деп есептеуің қажет.
Шайқаста қарсыласты қуып жүруге келсек, оны сол жағыңа қарай қуу, қиын жерлерді оның артына келтіру және содан кейін оны, ең алдымен, сол қиын орындарға қарай айдау маңызды. Мұндай қиын жерлерге қатысты қарсыласқа жағдайды бағалауға мүмкіндік берме; оған шабуыл жасап, оны бөгеу арқылы жүзін бұруға мұрша берме, ешбір сәтті қараусыз қалдырма. Тіпті бөлмеде де қарсыласты табалдырыққа, маңдайшаға, есікке, сёдзиге (жапондық жылжымалы қағаз есіктер), верандаға немесе бағандарға қарай, оған орынды бағалауға мұрша бермей айдауың керек.
Қалай болғанда да, қарсыласты алдыңа салып айдағанда, оны аяқ асты тайғақ немесе бүйірінде қандай да бір кедергі бар жерге қарай бағытта. Орынның артықшылықтарын пайдалануға ниеттеніп, орынның өзімен жеңіске жету маңызды. Мұны мұқият зерттеп, іс жүзінде қолдануың керек.
ҮШ БАСТАМАНЫ ҚОЛДАНУ
Шабуыл бастамасы — мен қарсыласқа шабуыл жасағанда. Күту бастамасы — қарсылас маған шабуыл жасағанда. Дене-дене бастамасы — қарсылас та, мен де бір уақытта шабуыл жасағанда.
Бұлар — Үш Бастама. Кез келген текетірестің басында осы үшеуінен басқа бастама жоқ. Осы бастамалардың жағдайына қарай тез жеңіске жетуге болады, сондықтан олар жауынгерлік өнерде бірінші орында тұрады. Бұл бастамаларға қатысты түрлі айырмашылықтар бар, бірақ сен сәтке қарай өз таңдауыңды жасайсың. Қарсыластың ақылын көру және жауынгерлік өнердің даналығы арқылы жеңіске жететіндіктен, мен барлық егжей-тегжейді жазып жатпаймын.
Біріншіден, Шабуыл бастамасында, шабуылдауды ойлағанда сабырлы бол, содан кейін кенеттен бірінші болып және тез шабуылда. Бұл — денеңді жылдамдықпен және күшпен қозғалтатын, бірақ ақылыңда мол мүмкіндік қалдыратын бастама. Сонымен қатар, ақылың үлкен күш жұмсап жатқанда, аяқтарың әдеттегіден сәл жылдамырақ қозғалады. Осылайша, қарсыласқа жақындағанда бастама жылдам әрі пәрменді болады. Тағы да айтамын, ақылыңды босат және басынан аяғына дейін бір нәрсеге ниеттен: қарсыласты талқандау. Осы арқылы сенің ақылың өзегіне дейін мықты болады және сен жеңіске жетесің. Бұл — барлық жағдайда Шабуыл бастамасы.
Екіншіден, Күту бастамасында, қарсыласың саған шабуыл жасағанда, мүлдем саспа, бірақ әлсіз көрініп, ол жақындағанда шапшаң қозғалып кет. Қазір секіріп кететіндей көрініп тұрып, оның босаңсыған сәтін аңды, сосын тікелей және пәрменді түрде жеңісті иелен. Бұл — бір бастама. Тағы біреуі — қарсыласың шабуылдағанда және сен одан да күштірек қарсы шыққанда. Мұнда оның ырғағы өзгерген сәтті пайдаланып, дереу жеңіске жет. Бұлар — Күту бастамасының принциптері.
Дене-дене бастамасында, қарсыласың жылдам шабуылдағанда, сен сабырмен, бірақ күшпен алға жылжисың; ол жақындағанда, сенің бүкіл болмысың дереу шешім қабылдайды. Оның іркілгенін көргенде, тікелей және күшпен жеңісті иелен. Тағы да, қарсыласың сабырмен шабуылдағанда, сен сәл жылдамырақ, бірақ жеңіл әрі қалқып жүргендей қозғалыстармен шабуылда. Ол жақындағанда, қозғалысты сәл күрделендір, оның жүз құбылысын бақылап, пәрменді түрде жеңіске жет. Бұл — Дене-дене бастамасы.
Бұл тақырыпты егжей-тегжейлі жазу қиын, бірақ менің мұнда жазғандарымды іске асыруға үлкен күш жұмсауың керек. Бұл Үш Бастама уақыт сәтіне және оған қатысты принциптерге сәйкес қолданылады. Және олар әрқашан сенің алғашқы шабуыл жасауыңа қатысты болмаса да, мүмкін болса бірінші шабуылдап, қарсыласты алдыңа салып айдағың келеді. Қалай болғанда да, жауынгерлік өнердің даналығын қолдана отырып, бастаманы қолға алу — жеңіске жетудің өзегі екені анық. Мұны мұқият жаттықтыруың керек.
ЖАСТЫҚТЫ БАСУ
"Жастықты басу" дегеніміз — қарсыластың басын көтеруге мұрша бермеу. Жауынгерлік өнер шайқасында қарсыластың сені жетегіне алуына немесе қорғаныс позициясына итермелеуіне жол беру — қателік. Ең бастысы, сен оны еркін басқарғың келеді. Сондықтан, сен де, қарсыласың да мұны ескеретін болғандықтан, егер ол не істегелі жатқанын сезбесең, мұны істеу саған қиын болады.
Жауынгерлік өнерде сен қарсыластың соққысын бөгеу, оның түйреуін басу және алысудан босап шығу сияқты нәрселерді істейсің. "Жастықты басу" деп аталатын әдісте сен менің Шынайы Жолымды ұстанасың және бетпе-бет келгенде, қарсыласыңның әрекетіне қарамастан, оның не істегелі жатқанының белгілерін алдын ала көресің. Ол соққы бермек болғанда, "соққы" деген сөз айтылып үлгергенше, оны басып тастауға ниеттен және оның қалған әрекетіне тыйым сал.
Бұл — Жастықты басудың өзегі. Мысалы, "шабуылда" қарсыласты ш әрпінде басып таста; "секіруде" оны с әрпінде басып таста; "шабуда" оны ш әрпінде басып таста. Мұның бәрі бірдей түсінікпен жасалады. Жауынгерлік өнерде қарсыласың саған қандай да бір әдіс қолданбақ болса, егер ол пайдасыз әдіс болса, оған мүмкіндік бергенің маңызды. Бірақ, егер оның әрекеті тиімді болса, оны басып таста және аяғына дейін жеткізуіне жол берме.
Қарсыластың әрекеттері туралы "мынаны басып тастайын, ананы басып тастайын" деп ойлайтын ақыл — бұл да қорғаныстағы ақыл. Ең алдымен, немен айналыссаң да, өзіңді Жолға тапсыр және әдісті орындау әлі жүріп жатқанда, қарсыластың не істеуі мүмкін екенін ол сөздің бірінші әрпі айтылғанша басып таста. Қарсыласыңның үстінен әрекетіңді жалғастыр, сонда оның жасаған кез келген ісі нәтижесіз болады. Осылайша сен маман боласың және жауынгерлік өнерде шыңдаласың. Жастықты басуды мұқият зерттеуің керек.
ӨТКЕЛДЕН ӨТУ
"Өткелден өту" — теңізден өту сияқты. Сен бұғазды кесіп өткенде немесе қырық-елу ри қашықтыққа теңіз арқылы ұзақ сапарға шыққанда, "өткелді" пайдаланасың. Бұл адамзат дүниесінен өткенде де, бір ұрпақ өмірінде "Өткелден өту" деп атауға болатын көптеген орындар болуы мүмкін. Кеме жолында сен бұл орындардың қайда екенін білесің, кеменің мүмкіндігін білесің және ауа райы жағдайларын жақсы білесің. Басқа кемелер шығуға батылы бармаса да, сен сағаттың жағдайларына жауап бере отырып, жанама желге немесе артқы желге сүйеніп, егер жел өзгерсе, екі-үш риге ескектерді салып, сапарға шығасың. Портқа жетемін деген ниетпен кемеге отырып, өткелден өтесің.
Қоғамда өмір сүріп, қандай да бір маңызды іске бел буған кезде, "Өткелден өту" тұрғысынан ойлануың керек.
Өткелден өту
Жекпе-жек өнерінде Өткелден өту (шайқастың шешуші кезеңінен сәтті өту тактикасы) тіпті ұрыс алаңының ортасында да өте маңызды. Мұнда сіз қарсыласыңыздың деңгейін ескересіз, өз шеберлігіңізді бағамдайсыз және жекпе-жек өнерінің принциптерін қолдана отырып, «өткелден өтесіз». Бұл теңіз бағытымен жүзіп келе жатқан білікті теңізшінің іс-әрекетімен бірдей.
Өткелден өткеннен кейін сіз қайтадан еркін сезінесіз. Өткелден өту кезінде қарсыласыңыздың әлсіз тұстарын анықтап, бастаманы өз қолыңызға алу арқылы тез жеңіске жетесіз.
Қарсыласыңыз бір адам ба, әлде көп пе, қарамастан, «өткелден өту» ниеті жекпе-жек өнерінде өте маңызды. Мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
ЖАҒДАЙДЫ БІЛУ
Жекпе-жек өнерінің негізгі ағымында Жағдайды білу — қарсыластарыңыздың қай жерде күшейіп, қай жерде әлсірейтінін түсінуді, олардың жақтастарының санын білуді, жер жағдайын бағамдауды, қарсыластың күйін анық бақылауды білдіреді. Сондай-ақ, өз одақтастарыңыздың маневрлері мен жекпе-жек өнерінің осы принциптеріне сәйкес — жеңіс жолын нақты ұстап, бастаманың (инициативаның) деңгейін түсініп, ұрысқа кірісуді білдіреді.
Жекепе-жеке ұрыста да қарсыласыңыздың стилін ажырата білу, оның серіктестерінің мінезін түсіну, күшті және әлсіз жақтарын анықтау, оны қалай тұтқиылдан басу керектігін түсіну маңызды. Оның ырғағының ауқымын, кеңістігі мен уақыт аралығының ырғағын жақсы біліп, бастаманы қолға алу қажет. Жағдайды білу — өз интеллектіңіз күшті болған кезде бағалауды толықтай жүзеге асыра алу деген сөз.
Жекпе-жек өнерінде еркіндікке қол жеткізген сайын, қарсыласыңыздың ойын жақсы түсінуіңіз керек, осылайша жеңіске жетудің көптеген жолдары болады. Бұған күш салуыңыз қажет.
ҚЫЛЫШТЫ БАСУ
Біріншіден, ауқымды жекпе-жек өнерінде қарсыластарымыз біздің әскерге садақ пен мылтықтан оқ жаудырып, содан кейін кез келген тәсілмен шайқасты бастағанда, олар алдымен қаруларын қолданып, сосын шабуылға шығады. Егер біз сол кезде садағымызға жебе салып, мылтығымызға оқ дәрі толтырып жатсақ, олардың лагеріне басып кіру қиын болады. Қылышты басу (қарсыластың әрекетін ол басталмай жатып тоқтату) әдісінің мәні — тіпті садақ пен атыс қаруы болса да, олар атылып жатқан кезде тез әрекет ету керек: егер сіз жылдам шабуылдасаңыз, оларға садаққа жебе салу немесе мылтықты қайта ату қиын болады. Барлық нәрседе қарсылас тактика құрған кезде, оның өз принциптеріне сәйкес дереу жауап беріп, оның іс-әрекетін «басып», оны жеңіңіз.
Сонымен қатар, бетпе-бет жекпе-жекте қарсыласыңыз қылышымен соққы бергеннен кейін ғана жауап берсеңіз, шайқас бір соққыдан кейінгі келесі соққыға ұласып, ешқандай ілгерілеу болмайды. Қарсыластың ұрып жатқан қылышын аяғыңызбен басу идеясы — ол соққы берген сәтте оны жеңіп, екінші рет соққы беруіне жол бермеу.
«Басу» тек аяқпен шектелмеуі керек. Денемен, оймен немесе, әрине, қылышпен болсын, қарсыласқа екінші мүмкіндік бермеуге тырысуыңыз керек. Демек, бұл — барлық нәрседе бастаманы қолға алу рухы. Бұл қарсыласпен бір уақытта шабуылдау дегенді білдірмейді. Қылышты басу — қарсыласыңыздың іс-әрекетінен кейін дереу өз әрекетіңізді жасау. Мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
КҮЙРЕУДІ СЕЗУ
Күйреу (ырғақтың бұзылуынан туындайтын құлдырау сәті) барлық нәрсеге тән. Үйдің күйреуі, дененің күйреуі, қарсыластың күйреуі — бұлардың бәрі, сәтіне қарай, ырғақтың сәйкес келмеуінен болатын күйреулер.
Көп адам қатысатын жекпе-жек өнерінде қарсыластарыңыздың күйреу ырғағын түсіну және олар сол сәттен құтыла алмайтындай етіп шабуылды тездету өте маңызды. Егер олар күйреу сәтінен құтылып кетсе, қайта оңалуы мүмкін.
Сол сияқты, жекепе-жекте де шайқас кезінде қарсыласыңыздың өзгермелі ырғағындағы күйреу сәтін ұстап қаласыз. Егер сіз бұған немқұрайлы қарап, сәтті жіберіп алсаңыз, ол есін жиып, бәрін қайта бастайды, ал сіз ешқандай ілгерілеуге қол жеткізе алмайсыз.
Қарсыласыңыздың күйреу белгісін танып, ол қайта оңала алмайтындай етіп нық шабуылдау өте маңызды. Сіздің шабуылыңыз қас қағым сәтте әрі күшті болуы керек және оны есін жинай алмайтындай қауқармен сұлатуыңыз қажет. Бұл «қауқармен сұлатуды» терең түсінуіңіз керек. Егер бұл әрекетті мүлт жіберсеңіз, демек сіздің ойыңыз екіұдай болып тұр. Бұған күш салуыңыз керек.
ҚАРСЫЛАСЫҢА АЙНАЛУ
Қарсыласыңа айналу — өз денеңіз қарсыласыңыздың денесіне айналғандай ойлау дегенді білдіреді. Әлемге қарасаңыз, адамдар ұрлық жасап, үйге тығылып алған адамды мықты қарсылас деп ойлауға бейім. Бірақ егер оны қарсыластың тұрғысынан қарастырсаңыз, ол бүкіл әлем оған қарсы және қашатын жол жоқ деп ойлайды. Үйге тығылып алған адам — қырғауыл. Оны басып алуға бара жатқан адам — қаршыға. Бұған мұқият күш салуыңыз керек.
Көп адам қатысатын жекпе-жектерде де, егер қарсыластарыңызды мықты деп ойласаңыз, маңызды нәрседен қателесесіз. Егер сізде адамдар саны жеткілікті болса, жекпе-жек өнерінің принциптерін жақсы түсінсеңіз және қарсыластарыңызды жеңетініңізге терең сенсеңіз, алаңдайтын ештеңе болмауы керек.
Жекепе-жекте де «Қарсыласыңа айналу» тұрғысынан ойлауыңыз керек. Егер ол сізді жекпе-жек өнерін жақсы меңгерген, техникаңыз күшті және бұл «Жолдың» маманы деп есептесе, ол міндетті түрде жеңілетінін ойлап тұрады. Мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
ТӨРТ ҚОЛДАН БОСАНУ
Төрт қолдан босану (екі жақ та бірдей ойда болып, ұрыс тығырыққа тірелген сәт) сіз бен қарсыласыңыздың ойы бір жерден шығып, шайқас тоқтап қалғандай сезініп, ешқандай алға басу болмаған кезде қолданылады. Тығырыққа тірелдім деп ойлағанда, бұл жағдайды дереу тастап, басқа әдіспен жеңіске жетуді білуіңіз керек.
Көп адам қатысатын жекпе-жектерде де, егер сіз тек жағаласуға ғана көңіл бөлсеңіз, ешқандай ілгерілеу болмайды және өз одақтастарыңызға зиян келтіресіз. Не ойлап тұрсаңыз да, оны тез арада жиып қойып, қарсыласыңыз күтпеген әдіспен жеңіске жету маңызды.
Жекепе-жекте де «Төрт қол» жағдайына тап болдым деп ойласаңыз, ойыңызды дереу өзгертіп, қарсыласыңызды бағалап, басқа әдіспен қалай жеңіске жетуге болатынын түсінуіңіз қажет. Мұны терең түсінуіңіз керек.
КӨЛЕҢКЕНІ ҚОЗҒАЛТУ
Көлеңкені қозғалту қарсыласыңыздың ойын көре алмаған кезде қолданылады. Көп адам қатысатын жекпе-жектерде, қарсыластарыңыздың жағдайын ешбір жолмен біле алмасаңыз, қатты шабуыл жасайтындай әрекет етіңіз, сонда олардың ниетін көресіз. Олардың ниетін білгеннен кейін, басқа әдіспен жеңіске жету оңай іс.
Жекепе-жекте де, қарсыласыңыз қылышын артына немесе жанына ұстап позиция алса, егер сіз оны ұратындай кенет қимыл жасасаңыз, оның ойы қылышы арқылы көрінеді. Осы көріністерді біле отырып, сіз дереу әдісті аңғарасыз және жеңіске жететініңізге нық сенімді болуыңыз керек. Егер немқұрайлы болсаңыз, ырғақты жіберіп аласыз. Мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
ЖАРЫҚТЫ БАҚЫЛАУ
Жарықты бақылау (қарсыластың шабуылдау ниетін алдын ала сезу) қарсыласыңыз шабуыл жасап жатқанда оның ойын көре алған кезде қолданылады. Көп адам қатысатын жекпе-жектерде қарсыластарыңыздың тактикасын олар оны іске асырмай тұрып бақылайсыз. Егер сіз олардың әдістерін күшпен бақылайтыныңызды көрсетсеңіз, олар сол күшке бағынып, ойларын өзгертеді. Сондай-ақ сіз де ойыңызды өзгертіп, «Бостық» (Ешнәрсеге байланбаған еркін сана) ойынан бастама алып, жеңіске жете аласыз.
Жекепе-жекте де қарсыласыңыздың күшті ниетін өз тактикаңыздың ырғағымен тексеріңіз: оның тексерілген ырғағынан жеңіс әдісін тауып, бастаманы қолға алыңыз.
ҚАРСЫЛАСТЫ ІЛЕСТІРУ
Ілесу — барлық нәрсеге тән құбылыс. Ұйқының келуі жұқпалы, есінеу де солай. Уақыт та жұқпалы. Көп адам қатысатын жекпе-жектерде қарсыластарыңыз мазасызданып, асығып жатса, сіз бұған еш әсер етпейтіндей кейіп танытып, керісінше, баяу қозғалуыңыз керек. Сонда қарсыластарыңыз сіздің іс-әрекетіңізге ілесіп, босаңсу белгілерін көрсетеді. Олар осыған ілесті-ау деген кезде, «Бостық» ойынан тез әрі пәрменді шабуыл жасасаңыз, жеңіске жетесіз.
Жекепе-жекте де, егер денеңізбен және ойыңызбен баяу әрекет етіп, қарсыласыңыздың босаңсыған сәтін ұстап алсаңыз, пәрменді әрі жылдам бастама жасап, оны жеңе аласыз. Бұл — маңызды түйін.
«Оларды мас қылу» деген де осыған ұқсас нәрсе. Жабығу, мазасыздану және әлсіреу ментальдығы да сондай. Бұған үлкен күш салуыңыз керек.
ҚАРСЫЛАСТЫ МАЗАСЫЗДАНДЫРУ
Мазасыздандырудың көптеген түрлері бар. Бірі — қауіп сезімі, екіншісі — бір нәрсенің сіздің мүмкіндігіңізден тыс екенін сезу, үшіншісі — күтпеген жағдай сезімі. Мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
Көп адам қатысатын жекпе-жектерде қарсыластарыңызды мазасыздандыру өте маңызды. Қарсыластарыңыз күтпеген кезде шұғыл шабуылдау қажет. Олардың ойы сан саққа жүгіріп тұрғанда жағдайды пайдаланып, бастаманы қолға алып, жеңіске жетіңіз.
Жекепе-жекте де басында баяулық танытып, содан кейін кенеттен пәрменді шабуыл жасаңыз. Қарсыласыңыздың мазасыздануын пайдаланып, ырғақты жібермей, артықшылыққа ие болып, жеңісті қолға алыңыз. Бұл өте маңызды. Мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
ҚОРҚЫНЫШ ҰЯЛАТУ
Қорқыныш барлық нәрседе болады, ал қорқыныштың өзегі — күтпеген жағдайда. Көп адам қатысатын жекпе-жектерде қарсыластарыңызды көз алдындағы нәрсемен ғана қорқытпайсыз. Адамдар дыбыстардан қорқуы мүмкін немесе кішкентай нәрсені үлкен етіп көрсету арқылы қорқуы мүмкін. Кенеттен бүйірден келген қорқынышты нәрсе де қорқыныш тудырады. Сіз қорқыныш ырғағын ұстап, оның артықшылықтарын пайдаланып жеңіске жетуіңіз керек.
Жекепе-жекте де қарсыласыңызды денеңізбен, қылышыңызбен немесе даусыңызбен қорқыта аласыз. Мұны қарсыласыңыз күтпеген кезде кенеттен жасау өте маңызды. Оның қорқынышын пайдаланып, дереу жеңіске жетіңіз. Мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
АЙҚАСУ
Айқасу — сіз бен қарсыласыңыз бір-біріңізге жақындап, қатты соқтығысқанда және шайқастың нәтижесіз екенін көргенде болады. Осы сәтте дереу қарсыласыңызбен біте қайнасып, онымен араласып жүріп, жағдайды пайдаланып жеңіске жетуіңіз керек.
Көп адам қатысатын немесе жекепе-жек болсын, сіз бен қарсыласыңыз өзара ниетпен соқтығысып, бірақ жеңіс көрінбей тұрса, қарсыласыңызбен дереу араласып, ажырамайтындай күйге ену маңызды. Содан кейін сол жағдайдың артықшылығын пайдаланып, сол жерде қалай жеңуге болатынын түсініп, пәрменді түрде жеңіске жетіңіз. Мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
БҰРЫШҚА ТИЮ
Бұрышқа тию кез келген күшті нәрсеге тікелей қарсы тұрудың қиындығына байланысты қолданылады. Көп адам қатысатын жекпе-жектерде қарсыластарыңыздың санын бағамдап, олардың қатты соққы берген жерінің бұрышына соққы жасаңыз, сонда сіз артықшылыққа ие боласыз. Сол бұрыш күшін жоғалта бастағанда, бүкіл дене де солай болады. Күш сарқылған сайын, сол бұрышқа назар аудара отырып жеңіске жету маңызды.
Жекепе-жекте де қарсыласыңыздың денесінің бір бұрышына жарақат салыңыз, сонда оның денесі біршама әлсіреп, шөге бастағанда, жеңіске жету оңай болады. Бұл мәселені мұқият зерттеуіңіз керек. Бұл жеңісті анықтауда өте маңызды.
АБДЫРАТУ
Абдырату — қарсыластың ойы екіұдай болатындай әрекет етуді білдіреді. Ұрыс алаңындағы ауқымды шайқастарда қарсыластың ойын бағамдап, жекпе-жек өнеріндегі өз даналығыңыздың күшімен оның ойын әр тарапқа бағыттаңыз, оны әртүрлі ойларға жетелеңіз және оны «баяу ма, әлде жылдам ба? » деп ойландырып қойыңыз. Оның абдырау ырғағын ұстаған кезде, жеңіс нүктесін нақты анықтаңыз.
Жекепе-жекте де сәтті пайдаланып, әртүрлі техникаларды орындаңыз, соққылар мен түйреулерді имитациялап, басып кіріңіз. Қарсыласыңыздың абдырау белгілерін көргенде, еркін жеңіске жетіңіз. Бұл — шайқастың ерекшелігі. Мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
ҮШ ДАУЫС
Үш дауыс Бастапқы, Ортаңғы және Соңғы дауыстар болып бөлінеді. Жағдайға қарай айқайлау өте маңызды. Дауыс энергия элементін қосады, сондықтан адамдар өртте, қатты желде және үлкен толқындарда айқайлайды. Дауыс жігерді білдіреді.
Көп адам қатысатын жекпе-жектерде шайқастың басындағы айқай қарсыластарды қорқыту үшін мүмкіндігінше қатты шығарылады. Шайқастың ортасындағы айқайлар төменгі тонмен, ең тереңнен шығады. Қарсыластарды жеңгеннен кейін, тағы бір үлкен айқай пәрменді түрде шығарылады.
Жекепе-жекте де, қарсыласыңызды қозғалысқа итермелеу үшін ең басында соққыны имитациялап, «Эй! » деп айқайлайсыз. Содан кейін айқайлап болған соң қылышпен соққы бересіз. Сондай-ақ қарсыласты ұрғаннан кейін шығаратын айқайыңыз — жеңістің көрінісі. Бұлар Бастапқы және Соңғы дауыстар деп аталады.
Қылышпен соққы берген уақытта қатты айқайламайсыз. Егер шайқас кезінде айқайласаңыз, бұл оның ырғағына ілесу үшін төмен дауыспен жасалады. Мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
АРАЛАСУ
Араласу көп адам қатысатын шайқастарда, әскерлер соқтығысқанда және қарсыласыңыздың мықты екенін көргенде болады. Сіз қарсыластарыңыздың бір нүктесіне шабуыл жасап, оның күйрегенін көргенде, оны тастап, басқа мықты нүктелерге соққы бергенде «Араласасыз». Жалпы алғанда, мұның мәні ирек тәрізді (зигзаг) шабуылдарда.
Кішігірім жекпе-жектерде бұл ментальдылық топқа қарсы жалғыз тұрғанда өте маңызды. Тек бір қарсыласты жеңіп қоймай, бірінен соң бірін қуып, әрқашан басқа мықты қарсыласқа шабуыл жасаңыз. Бір адамның ырғағын ұстап, өз жақсы ырғағыңызбен солға және оңға ирек жасап, қарсыласыңыздың жүзін оқи отырып шабуылдаңыз. Қарсыласыңыздың жағдайын түсініп, басып кіргенде, титтей де шегінбестен пәрменді түрде жеңіске жетуге тырысыңыз.
Бұл ментальдылық бір мықты қарсыласпен соқтығысқан кезде де қолданылады. Араласудың мәні — бір қадам да шегінбеуді білу және топтың ішінде «жоғалып кетуде».
ЖАНШУ
Қарсыласыңыз әлсіз көрініп, сіз мықты болсаңыз да, оны толығымен талқандауды Жаншу деп атайды. Бұл ментальдылық өте маңызды.
Көп адам қатысатын жекпе-жектерде қарсыластарыңыздың аз екенін немесе олар көп болса да, оларды абдыратып, әлсіз тұстарын тапқаныңызды сезгенде, оларды жаншыңыз. Басқаша айтқанда, ең басынан-ақ оларды қорқытуға және толығымен жаншуға ниеттенесіз.
Егер сіздің жаншуыңыз әлсіз болса, олар есін жиып алады. Мұның мәні — қолыңызда бар нәрсені ұстап, оларды жаншу. Мұны терең түсінуіңіз керек.
Жекепе-жекте де, егер қарсыласыңыз сізден төмен болса немесе оның ырғағы бұзылса немесе ол шегінетіндей көрінсе, оған тыныс алуға немесе тіпті сізге қарауға мүмкіндік бермей, оны дереу жаншу өте маңызды. Оның титтей де оңалуына жол бермеу — сіздің басты міндетіңіз. Мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
ТАУЛАР МЕН ТЕҢІЗДЕР
Таулар мен теңіздердің мәні — қарсыласпен шайқас кезінде бір тактиканы қайталап қолданудың дұрыс еместігінде. Бір тактиканы екі рет қолданудан қашып құтылу мүмкін емес, бірақ оны үшінші рет қолданбауыңыз керек. Егер сіз қарсыласыңызға бір әдісті қолданып, ол бірінші ретте сәтті болмаса, оны тағы бір рет сол қозғалыспен шабуылдаудың еш нәтижесі болмайды.
Кенеттен басқа әдіспен шабуылдаңыз, егер оның да нәтижесі болмаса, тағы басқасын қолдануыңыз керек. Осылайша, егер қарсыласыңыз «таулар» деп ойласа, «теңіздермен» шабуылдаңыз; ал егер ол «теңіздер» деп ойласа, «таулармен» шабуылдаңыз. Бұл — Жекпе-жек өнері жолының өзегі. Мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
ТҮБІНЕ ДЕЙІН БОЙЛАУ
Қарсыласпен шайқасып, осы Жолдың принциптерін қолдану кезінде сырттай жеңіп жатқандай көрінуіңіз мүмкін, бірақ қарсыласыңыздың ойында қастық қалуы мүмкін. Тиісінше, ол сырттай жеңілсе де, іштей мүлдем жеңілмеуі мүмкін. Мұндай жағдайларда өз ойыңызды дереу реттеп, қарсыластың рухын жойып, оның жүрегінің ең түбінде жеңілгеніне көз жеткізу маңызды.
Бұл Түбіне дейін бойлау (қарсыласты іштей толық мойындату) әдісін қылышпен, денемен немесе оймен жасауға болады. Мұны бір жақты анықтау мүмкін емес.
Қарсыласыңыз жүрегінің түбінен күйреген кезде, сізге зейін қойып тұрудың қажеті жоқ; бірақ ол күйремесе, сіз сақ болуыңыз керек. Егер оның ойында бір нәрсе қалса, қарсыластың толық күйреуі қиын болады. Ауқымды және жекепе-жек үшін «Түбіне дейін бойлауды» мұқият жаттықтыруыңыз керек.
ЖАҢАРУ
Сіз бен қарсыласыңыз шайқасып жатқанда және ештеңе дұрыс болмай, ілгерілеу болмаса, бұрынғы ниетіңізді тастап, мүлдем жаңадан бастауды ойлаңыз. Басқа ырғаққа көшіп, жеңіске жету жолын көріңіз. Жаңару арқылы сіз бен қарсыласыңыз жай ғана тіресіп тұрсыз деп ойлаған кезде, сол жерде ойыңызды өзгертіп, басқа тактика қолдану арқылы жеңіске жетуіңіз керек.
Көп адам қатысатын жекпе-жектерде де Жаңару нүктесін ажырата білу өте маңызды. Бұл — жекпе-жек өнеріндегі біліміңіздің күшін пайдалану және нәрселерді дереу түсіну мәселесі. Мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
ЕГЕУҚҰЙРЫҚТЫҢ БАСЫ, БҰҚАНЫҢ МОЙНЫ
Егеуқұйрықтың басы, бұқаның мойны (ұсақ детальдардан ауқымды мақсатқа ауысу) сіз бен қарсыласыңыз шайқаста болып, екеуіңіз де ұсақ-түйекке тым қатты назар аударып, ешқайда бара алмай жатқандай сезінгенде қолданылады. Жекпе-жек өнері жолында сіз «Егеуқұйрықтың басы, бұқаның мойнын» үнемі және қайталап ескеруіңіз керек. Детальдарға қаншалықты берілсеңіз де, кенеттен үлкен рух көрсетіп, үлкен мен кішіні алмастыруыңыз керек. Бұл — жекпе-жек өнерінің сипаттарының бірі.
Жауынгер үшін, тіпті қарапайым сарбаз үшін де осы тұрғыдан ойлау өте маңызды. Көп адам қатысатын немесе жекепе-жек болсын, бұл ментальдылықтан ешқашан ауытқымауыңыз керек. Мұны мұқият зерттеуіңіз керек.
САРДАР САРБАЗДАРЫН ТАНИДЫ
Өз ниеттеріңізді орындау үшін және қандай шайқасқа қатыссаңыз да, әрқашан Сардар сарбаздарын таниды ережесін іс жүзінде қолдануыңыз керек. Жекпе-жек өнеріндегі даналық күшіңізді игеріп, қарсыластарыңызды өз сарбаздарыңыз ретінде қарастырыңыз. Тиісінше, сіз оларды өз ниеттеріңізге бағындырып, еркін қозғалтуыңыз керек. Осы тұрғыдан ойлағанда, сіз сардар боласыз, ал қарсыластарыңыз сіздің сарбаздарыңызға айналады. Бұған күш салуыңыз керек.
ҚЫЛЫШ САБЫН БОСАТУ
Қылыш сабын босатудың әртүрлі мағыналары бар. Қылышсыз жеңуді түсіну және қылышыңыз болса да жеңбеуді түсіну бар. Әртүрлі мағыналар бар, бірақ мен олардың бәрін жазып жатпаймын. Мұны мұқият жаттықтыруыңыз керек.
ЖАРТАСТЫҢ ДЕНЕСІ
Жартастай дене
[Жартастай дене] деп Жекпе-жек өнерінің жолын ( Будо — жауынгерлік өнер жолы) меңгеріп, кенеттен ештеңе қозғай алмайтын және ештеңе зақым келтіре алмайтын жартас сияқты берік болуды айтады. Бұл — ауызша берілетін ілім.
Жоғарыда жазылғандар — менің өз қылыштасу стиліме қатысты үздіксіз ой елегінен өткізгендерім. Мен бұл қағидаларды алғаш рет қағазға түсіріп отырмын, сондықтан олардың реті жүйесіз және егжей-тегжейлі талқылау қиын болуы мүмкін. Соған қарамастан, олар осы Жолды зерттегісі келетін адам үшін рухани бағдаршам болуы тиіс.
Жас кезімнен бастап мен өз зейінімді Жекпе-жек өнерінің жолына бұрдым, қылыштасу өнерін бар болмысыммен үйреніп, әртүрлі түсініктерді бастан өткердім. Басқа стильдерге көз жүгірткенімде, олардың не шебер ойластырылған сылтаулармен сөйлейтінін, не қолдың егжей-тегжейлі маневрлерін көрсететінін байқадым; сырт көзге әдемі көрінгенімен, олардың ешқайсысында шындықтың өзегі жоқ еді.
Әрине, мұндай нәрселерді үйреніп, оларды тәни және рухани тұрғыдан жаттықтыруды дұрыс деп ойлауыңыз мүмкін. Бірақ олардың бәрі Жолға зиянын тигізеді және тіпті алыс ұрпақтар үшін де оларды өшіру мүмкін болмайды. Тиісінше, олар дүниежүзіндегі шынайы Жекпе-жек өнерінің жолын бұзады және оның ұмытылуына себеп болады.
Қылыштасудың шынайы Жолы — қарсыласпен шайқасып, жеңіске жету, және бұл қағида титтей де өзгермеуі керек. Егер сіз менің жауынгерлік өнерімнің даналық күшін игеріп, оны тікелей іс жүзінде қолдансаңыз, жеңіске жететініңізге ешқандай күмән болмауы тиіс.
Шохоның екінші жылы, бесінші айдың он екінші күні
Шинмен Мусаши
Жел тарауы
Жекпе-жек өнерінде басқа мектептердің жолын білу маңызды. Мен бұл жерде басқа жауынгерлік өнер стильдері туралы жазатындықтан, бұл бөлімді «Жел тарауы» деп атадым.
Басқалардың жолын білмей тұрып, менің стилімнің Жолын түсіну өте қиын болар еді. Басқа жауынгерлік өнерлерді зерттегенде, өз әдістерін үлкен ұзын қылышты ұстауға негіздеп, күш қолдануға маманданған стильдерді көресіз. Басқалары кішкентай ұзын қылышты (яғни, қысқа ұзын қылышты) қолданып, өз Жолдарында күш салады. Тағы біреулері көптеген қылыш әдістерімен айла-шарғы жасап, қылышпен тұру қалыптары арқылы өз Жолдарын үйретеді де: «Мынау — сыртқы тұрыстар; мынау — ішкі тұрыстар», — дейді.
Бұл тарауда мен мұның ешқайсысы Шын Жол емес екенін анық айтамын және сізге ненің жақсы, ненің жаман екенін; ненің қағидаға негізделгенін, ал ненің негізделмегенін көрсетемін.
Менің өз мектебімнің қисыны мүлдем басқаша. Басқа мектептер мұнымен орындаушылық өнер ретінде, күнкөріс әдісі ретінде, түрлі-түсті безендіру ретінде немесе гүлдерді мәжбүрлеп гүлдету құралы ретінде айналысады. Бірақ, егер ол сатылатын тауарға айналса, ол шынайы Жол бола ала ма? Сонымен қатар, дүниежүзіндегі басқа жауынгерлік өнерлер тек қылыштасуға ғана баса назар аударады: қылышты басқару тәсілдерін, дене қалпын немесе қолдың орналасуын үйретеді. Осы нәрселер арқылы қалай жеңуге болатынын түсіне аласыз ба? Олардың ешқайсысы мүлт кетпейтін Жол емес.
Бұл тарауда мен басқа стильдердің кемшіліктерін бір-бірлеп жазамын. Осыны мұқият зерттей отырып, сіз Екі қылыш стилінің ( Нито-ити рю ) артықшылықтарын түсінуіңіз керек.
Басқа стильдерде ұзын қылыш ұстау
Ұзын қылышты ( Тати — жапонның ұзын қылышы) артық көретін басқа стильдер бар. Менің өз жауынгерлік өнерім тұрғысынан бұл әлсіз стиль ретінде қарастырылуы мүмкін. Оның себебі мынада: кез келген жағдайда басқаларды қалай жеңу керектігін білмегендіктен, олар қасиетті қылыштың ұзындығына қояды және қарсыластан қашықтықта болу арқылы жеңіске жете аламыз деп ойлайды. Осы себепті олар ұзын қылышты артық көреді.
«Қол бір дюймге ұзын болса, басымдыққа ие болады» деген жалпы сөз — жекпе-жек өнерін білмейтіндердің келтіретін ақпараты ғана. Жекпе-жек өнерінің принциптерін білмей, олар ұзын қылышты қолданып, қашықтықта жеңіске жеткісі келеді. Олардың жүректерінің әлсіздігінен бұл әлсіз жауынгерлік өнер ретінде көрінуі мүмкін.
Қарсыласыңыз жақын аралыққа ұмтылғанда, қылышыңыз неғұрлым ұзын болса, ол соғұрлым тиімсіз болады. Тиісінше, сіз қылышыңызды еркін басқара алмайсыз, ол жай ғана ауыр жүкке айналады және сіз кішкентай қысқа қылыш сермеген адамның алдында тиімсіз жағдайда қаласыз.
Ұзын қылыштарды ұнататындардың өз түсіндірмесі болады, бірақ бұл тек олардың жеке сылтаулары ғана. Бұл дүниедегі Шын Жол тұрғысынан қарағанда қисынсыз.
Егер сіз ұзын қылыш емес, оның орнына қысқа қылыш ұстасаңыз, міндетті түрде жеңілесіз бе? Немесе, жағдайға байланысты, үстіңгі, астыңғы және бүйір жақтары жабық жерде болсаңыз ше? Сол сияқты, егер сіз тек ұзындықты қалап, қолыңызда тек қысқа қылыш болса, сіз өз жауынгерлік өнеріңізге күмәнданып, жаман көңіл-күйге түсуіңіз мүмкін.
Адамға байланысты күші аздар да болуы мүмкін. Дегенмен, ежелгі заманнан бері үлкен мен кіші қатар жүретіні айтылған. Сондықтан бұл ұзын нәрсені негізсіз жек көру мәселесі емес, ұзын нәрсені артық көретін зейінді ұнатпау мәселесі.
Ұзын қылыш — үлкен санды қамтитын жауынгерлік жағдайлардағы көптеген адамдар сияқты, ал қысқа қылыш — аз адам сияқты. Шайқаста үлкен және кіші күштер кездеспей ме? Аз күштің үлкен күшті жеңгені туралы көптеген мысалдар бар.
Менің жауынгерлік өнерімде біз мұндай біржақтылықты және ой-өрістің тарлығын ұнатпаймыз. Сіз осыны мұқият зерттеуіңіз керек.
Басқа стильдерде қылышты күшпен қолдану
Қылышпен соққанда күшті немесе әлсіз соққы деген ұғым болмауы керек. Күшті оймен басқарылатын қылыш дөрекі болады, ал тек дөрекілікпен жеңіске жету қиын. Сонымен қатар, сіз біреуді қылышпен күшпен шабуға тырысқанда, сіз негізсіз күш қолдануға тырысасыз, ал бұл шабу үшін мүлдем дұрыс менталитет емес. Тіпті жүзіңізді сынап жатқанда да үлкен күшпен шабу дұрыс емес.
Қарсыласпен қылыш айқастырғанда, ол кім болса да, күшті немесе әлсіз шабу туралы ойламаңыз. Жай ғана, біреуді шауып түсіруді ойлағанда, күшті ойлау жүйесін қолданбаңыз. Сондай-ақ, әрине, әлсізді де қолданбаңыз. Тек қарсыласыңыздың өліміне дейін ғана ойлаңыз.
Егер сіз де, қарсыласыңыз да қылыштарыңызбен күшпен ұрсаңыздар, шиеленіс тым көп болады және нәтижесі сөзсіз жаман болады. Егер сіз біреудің қылышын күшпен ұрсаңыз, өз қылышыңыз да сынып кетуі мүмкін. Сондықтан қылышыңызды күшпен қолданбаңыз.
Тіпті көп адам қатысатын жауынгерлік жағдайларда да, егер сіз шайқасқа көптеген адамдармен шығуды ойласаңыз, қарсыласыңыз да солай ойлауы мүмкін. Тиісінше, екі жақ та тең болады. Менің стилімде сіз ешнәрсені асыра істеу туралы ойламайсыз. Кез келген жағдайда жауынгерлік өнер туралы біліміңіздің күшімен жеңіске жетуге ниеттеніңіз. Осыған бар күшіңізді салуыңыз керек.
Басқа стильдерде қысқа қылышты қолдану
Тек қысқа қылышты қолданып жеңемін деп ойлау — Шын Жол емес. Ежелгі заманнан бері ұзын қылыш
және қылыш
деген терминдер жүздің қаншалықты ұзын немесе қысқа екенін білдіру үшін қолданылған. Бұл дүниеде зор күш иелері ұзын қылышты оңай басқара алады, сондықтан олардың қысқа қылышты негізсіз артық көруіне қажеттілік жоқ. Тиісінше, ұзындық үшін сіз найза немесе өте ұзын қылыш ұстайсыз. Қысқа ұзын қылыштармен адамдар әдеттегі қылыштарды сермеп жатқандардың арасындағы саңылаулардан өтіп, олардың ортасына басып кіріп, қарсыластарын қолға түсіре аламыз деп ойлайды. Бірақ бұл — біржақты ойлау және қате.
Сонымен қатар, қорғаусыз сәттерді көздеу үнемі қорғаныста болумен бірдей деп есептелуі мүмкін. Бұл қалаусыз нәрсе, өйткені сіздің ойыңыз шырмалып қалады. Көптеген қарсыластардың ортасында қысқа қылыш алып, олжа аламын деп үміттеніп, олардың арасына басып кіру пайдасыз болады. Кейбіреулер қысқа қылышты қолданып, секіріп және қозғалып, үлкен топтың арасына жол аша аламыз деп ойлауы мүмкін, бірақ олар әрқашан қорғаныста болады және шырмалады. Бұл сенімді Жол емес. Барлық нәрсе тең болғанда, менің Жолымда қарсыластарыңызды қуып, оларды шегінуге мәжбүр етіп және шатастырып, жеңіске сенімді түрде жету үшін қарқынды және тікелей шабуыл жасау маңызды.
Бұл қағида көп адам қатысатын жауынгерлік жағдайларға да қатысты. Барлық нәрсе тең болғанда, көптеген адамдармен қарсыластарыңызға тез басып кіріп, сол қарсыластарды дереу талқандауға ниеттенуіңіз — жекпе-жек өнерінің маңызды тұсы.
Бұл дүниеде адамдар осы нәрселерді зерттегенде, әдетте тойтаруды, жалтаруды, шегінуді және қашуды үйренеді. Бірақ бұл олардың ойларын Жолдан алшақтатады және басқалардың оларды итермелеуіне мүмкіндік береді. Жекпе-жек өнерінің жолы тікелей және шынайы болғандықтан, басқаларды қууға және оларды шынайы қағидалармен бағындыруға ниеттенуіңіз өте маңызды. Сіз осыны мұқият зерттеуіңіз керек.
Басқа стильдерде қылышпен көптеген әдістерді қолдану
Адамдарға қылышпен көптеген әдістерді үйрету Жолды сатылатын тауарға айналдырады, ал көптеген қылыш әдістерін білу жаңа бастаған адамды таң қалдыру үшін жасалады. Бұл жекпе-жек өнерінде қалаусыз нәрсе. Мұның себебі — біреуді шауып түсірудің әртүрлі тәсілдері туралы ойлау ойды шатастырады.
Бұл дүниеде біреуді шауып түсірудің ерекше тәсілдері жоқ. Білетіндер үшін де, білмейтіндер үшін де, әйелдер мен балалар үшін де ұрудың, соғудың немесе шабудың көптеген жолдары жоқ. «Шауып түсіру» әдісінен басқа, тек түйреу және тілу әдістері ғана бар. Бұл, ең алдымен, адамды шауып түсіру жолы болғандықтан, онда өте көп ұсақ-түйектер жоқ.
Соған қарамастан, орын мен жағдайға байланысты — жоғарыдан және бүйірлерден қысылған кездегідей — сіз қылышты қолданбай ұстай аласыз. Мұны істеудің бес жолы бар және олар «Бес бағыт» деп аталады. Одан бөлек, қолыңызды бұрау, денеңізді қисайту, секіру немесе ашылу арқылы адамдарды шауып түсіру Шын Жол емес. Біреуді шауып түсіруді бұралу, қисаю, секіру немесе ашылу арқылы жасау мүмкін емес. Мұндай нәрселер мүлдем пайдасыз.
Менің жауынгерлік өнерімде тән мен жанның тікелей қалыпта болуы және қарсыластың ойын бұрмалау мен бұзу арқылы жеңіске жету маңызды. Сіз осыны мұқият зерттеуіңіз керек.
Қылышпен басқа тұрыстарды қолдану
Қылышпен арнайы тұрыстарға ( Камаэ — жекпе-жектегі арнайы дайындық қалпы) мамандану зиянды. Бұл дүниеде тұрыстарды қабылдау қарсылас болмаған кезде жасалуы керек. Мұның себебі — өткендегі мысалдар мен бүгінгі тәжірибелерде қатаң ережелерді орнату жеңіс Жолы емес. Ол (Жол) қарсыласыңыз үшін қиындықтар туғызуда жатыр.
Барлық нәрседе тұрыс алудың өзегі — қозғалмау болып табылады. Мысалы, шайқас кезінде қамалда тұрыс алу идеясы — сізге шабуыл жасалса да, қозғалмай берік тұруыңыз. Бұл қалыпты жағдай.
Жекпе-жек өнері арқылы жеңіске жету Жолында сіз барлық нәрседе бастаманы — әрқашан бастаманы — қолға алуға ниеттенесіз. Тұрыс алудың өзегі — бастаманы күтуде. Осыған бар күшіңізді салуыңыз керек.
Жекпе-жек өнері арқылы жеңіске жету Жолында сіз басқа адамның тұрысын қозғайсыз: қарсыласыңыз күтпеген нәрсені жасайсыз, оның мазасын аласыз, оны ыңғайсыз күйге түсіресіз, оған сес көрсетесіз немесе оның шатасу ырғағын ұстап аласыз. Егер сіз жеңісті осы жолдармен иемденсеңіз, тұрыс алу қорғаныс ретінде түсініледі және бұл қалаусыз болады.
Тиісінше, менің өз Жолым — «Тұрыссыз тұрыс» (<span data-term="true"> Камаэ-наши </span>), яғни мүлдем тұрыс болмауы арқылы тұрыс алу.
Көп адам қатысатын жауынгерлік жағдайларда, шайқас үшін қарсыласыңыздың әскер санын ескеру, шайқас алаңының жағдайын түсіну, өз адамдарыңыздың қабілеттерін білу және осы нәрселердің артықшылықтарын игере отырып, адамдарыңызды орналастыру және шайқасты бастау маңызды. Жеңіске жету немесе жеңілу мүмкіндігін екі есе арттыратын нәрсе — бастаманы қарсы жақтың алуы немесе бастаманы өзіңіздің алуыңыз.
Қылышпен тамаша тұрыс аламын, қарсыластың қылышын шеберлікпен тойтарамын, содан кейін оны жақсылап ұрамын деп ойлау — найзалар мен ұзын қылыштарды дуалдағы тақтайлар ретінде қолданумен бірдей. Тағы да айтамын, мұның түйіні — қарсыласыңызды ұрған кезде, сіз дуалдан тақтайды суырып алып, оны найза немесе ұзын қылыш ретінде қолдана аласыз. Сіз осыны мұқият зерттеуіңіз керек.
Басқа стильдерде көз тоқтату
Көзді қалай бағыттау керектігі стильге байланысты болады. Кейбіреулер көздерін қарсыласының қылышына тоқтатса, басқа стильдерде олар көздерін қарсыласының қолдарына тоқтатады. Басқалары бетке, ал кейбіреулері аяққа қарайды. Осылардың бәрі, олар көздерін бір арнайы жерге тоқтатқандықтан, ойды шатастырады және жауынгерлік өнерге кесел болып табылады.
Себебі мынада. Кемари (ежелгі жапон добымен ойналатын ойын) ойнайтындар көздерін допқа қадамаса да, ойынның қиын әдістерін орындай алады. Олар оған үйреніп кеткендіктен, бұл белгілі бір қарау керек жер туралы мәселе емес. Акробатикалық трюктер жасайтын адамдардың әдістері үшін, мейлі ол мұрнымен жылжымалы есікті теңселтсін немесе бірнеше қылышпен жонглерлік жасасын, әрқайсысы өз Жолына дағдыланады. Мұндай нәрселер үшін, олар көздерін бір белгілі жерге тоқтатпаса да, бұл табиғи көрінеді, өйткені олар әдеттегідей жаттыққан.
Жекпе-жек өнерінің жолында да, әртүрлі қарсыластармен шайқасуға үйрену арқылы, адамның ойының пропорцияларын білу және Жолдың тәжірибесін игеру арқылы сіз оның қылышының қашықтығы мен жылдамдығын анық көре аласыз. Жауынгерлік өнерде көзді тоқтату — адамның ойының үлкен бейнесіне қарау.
Көп адам қатысатын жауынгерлік жағдайларда, көзіңізді қарсыластарыңыздың адамдарының қабілеттері мен жағдайларына бағыттаңыз.
Бақылау және көрудің екі жолының ішінде бақылау көзі ең күштісі болып табылады. Қарсыласыңыздың ойын және сол жердің жағдайын көру, көзіңізді кеңінен бағыттау және шайқас алаңының жағдайын және оның әртүрлі ықтимал күшті және әлсіз жақтарын көру арқылы жеңісті бірден иемденуіңіз өте маңызды.
Көптеген адамдар қатысатын және жекепе-жеке жауынгерлік өнерлерде көзіңізді тар фокуспен тоқтатпаңыз. Бұған дейін айтылғандай, егер сіз көзіңізді егжей-тегжейлі, тар фокуспен тоқтатсаңыз, сіз үлкен бейнені өткізіп аласыз, өзіңіз үшін шатасқан ой тудырасыз және сенімді жеңістен айырыласыз. Сіз бұл қағидаларды мұқият зерттеп, оларды іс жүзінде қолдануыңыз керек.
Басқа стильдерде аяқты қолдану
Аяқты қолдануда «Қалқымалы аяқтар», «Секірмелі аяқтар», «Серпінді аяқтар», «Тарсылдатқан аяқтар» немесе «Қарға аяқтары» сияқты әртүрлі жылдам қадам басу тәсілдері бар. Менің өз жауынгерлік өнерім тұрғысынан мен олардың бәрін жеткіліксіз деп есептеймін.
«Қалқымалы аяқтар» қалаусыз, өйткені шайқас кезінде аяғыңыз бос сезінуге бейім болады. Тиісінше, менің Жолым — барынша тұрақтылықпен қадам басу. «Секірмелі аяқтардың» қолайсыздығына келетін болсақ, сіз осы қадамды қолданып жоғары секіргенде, сіздің ойыңыз секіру әрекетіне жұтылып кетеді. Сондай-ақ, сіздің көп рет жоғары секіруіңізге ешқандай себеп жоқ болғандықтан, «Секірмелі аяқтар» қате. «Серпінді аяқтарға» келетін болсақ, тағы да, егер сіздің ойыңыз серпілуге бағытталса, ол бұдан әріге бармайды. «Тарсылдатқан аяқтар» күту қадамы ретінде ерекше қалаусыз. Бұлардан басқа, «Қарға аяқтары» сияқты басқа да жылдам қадамдар бар.
Сіз қарсыласпен батпақтарда, ылғалды жерлерде, тауларда, өзендерде, қиыршық тасты жазықтарда немесе тар жолдарда қылыш айқастыруыңыз мүмкін; орынға байланысты секіру немесе серпілу мүмкін болмауы мүмкін және жылдам қадамдар жасай алмайтын жерлер де болады.
Менің жауынгерлік өнерімде сіздің қадамдарыңызда ешқандай өзгеріс болмайды. Бұл сіздің жолда әдеттегідей жүруіңіз сияқты. Қарсыласыңыздың ырғағына ілесе отырып, ол асыққанда да, еркін болғанда да оның денесінің жағдайы мен қабілеттерін игеруіңіз керек, содан кейін өзіңізден аттап кетпей, жеткіліксіз де, тым көп те емес қозғалуыңыз керек.
Қадамдарыңызды басқару көп адам қатысатын жауынгерлік жағдайларда да маңызды. Оның себебі мынада: қарсыласыңыздың ойын білмей, тез және ретсіз шабуыл жасағанда, сіз өз ырғағыңызды шатастырасыз және жеңіске жетуді қиындатасыз.
Сонымен қатар, егер сіздің қадамдарыңыз тым баяу болса, сіз қарсыласыңыздың абыржып, талқандалатын сәтін байқамай қаласыз; жеңіс сізден қашады және сіз тез жеңе алмайсыз. Қарсыласыңыздың шатасқан және күйреген жерін анық көру арқылы және оған ес жиюға бір сәт бермей жеңіске жету өте маңызды. Осыны мұқият жаттықтыруыңыз керек.
Басқа стильдерде жылдамдықты қолдану
Жауынгерлік өнердегі жылдамдық — Шын Жол емес. Жылдамдыққа қатысты біз нәрселердің ырғағынан айырылып қалуына байланысты бір нәрсені жылдам немесе баяу дейміз.
Егер біреу осы Жолда шебер болса, ол жылдам болып көрінбейді. Мысалы, егер біреу жолда жылдам деп айтылса, ол қырық немесе елу Ри (жапондық қашықтық өлшемі, шамамен 3. 9 км) қашықтықты қамтуы мүмкін, бірақ бұл таңертеңнен кешке дейін жылдам жүгіру мәселесі емес. Жолда икемсіз адам күні бойы жүгіруі мүмкін, бірақ көп ілгерілемейді.
Но (жапонның классикалық музыкалық драмасы) театрының биінде, егер шебер адам ән айтса және шебер емес адам оған ілессе, соңғысы артта қалып бара жатқандай сезінеді де, содан кейін асыға бастайды. Сондай-ақ, «Оиматсу» пьесасында кіші және үлкен барабандардың соққысы байсалды, бірақ шебер емес орындаушы кезекпен соққыдан артта қалып немесе озып бара жатқандай сезінеді. «Такасаго» пьесасында соққы жылдам, бірақ тым жылдам кету қате. «Тез жүгірсең, құлайсың» деген сөз ырғақты жоғалтудан сақтандырады.
Әрине, баяу болу да қате. Бұл жерде де шебер адам баяу көрінуі мүмкін, бірақ ол ешқашан ырғақтан жаңылмайды. Жақсы жаттыққан адам не істесе де, ол ешқашан асығыс көрінбейді.
Осы мысалдар арқылы сіз Жолдың принциптерін түсінуіңіз керек.
Әсіресе Жекпе-жек өнерінің жолында жылдам жүру жаман. Мұның себебі — орынға байланысты (батпақтар немесе ылғалды жерлер болуы мүмкін) дене немесе аяқ үшін жылдам жүру қиын болуы мүмкін. Қылышыңызбен біреуді тез шауып түсіру одан бетер мүмкін болмайды. Егер сіз оны тез шауып түсіруге тырыссаңыз, бұл желпуішті немесе қысқа қылышты қолданғандай болмайды. Тиісінше, егер сіз тез шабуға ниеттенсеңіз, сіз мүлдем шаба алмайсыз. Сіз осыны мұқият түсінуіңіз керек.
Көп адам қатысатын жауынгерлік жағдайларда «жылдам» немесе «баяу» деген менталитеттің болуы қате. «Жастықты басу» ( Макура-осаэ ) ойымен сіз мүлдем баяу жүрмейсіз. Тағы да айтамын, егер біреу бейберекет жылдам болса, сіз бұған қарсы тұрып, өзіңіз байсалды болуыңыз және ол арқылы осы жылдамдыққа тартылып кетпеуіңіз өте маңызды. Сіз күш салып, мұның мағынасын жаттықтыруыңыз керек.
Басқа стильдердегі ішкі және сыртқы ілімдер
Жекпе-жек өнерінде «сыртқы» және «ішкі» деген не мағынаны білдіреді? Өнерге немесе сіз жанасатын нәрсеге байланысты, бұл терминдер құпия мағыналар мен жасырын дәстүрлер, сондай-ақ «ішкі» ілімге кіру туралы айтады. Бірақ қарсыласыңызбен қылыш айқастыру принциптеріне келгенде, «сыртқы» ілім арқылы соғысу және «ішкі» ілім арқылы біреуді шауып түсіру деген нәрсе жоқ.
Менің жауынгерлік өнерді үйрету жолым — Жолға жаңадан келген адамды алу; оны өзі жақсы дамыта алатын дағдылар бойынша үйрету; алдымен тез түсінетін принциптерді үйрету; оның ойы оңай түсінілмейтін мәселелерге сәйкес келетін жерлерді анық көру; және бірте-бірте, бірте-бірте тереңірек принциптерді кейінірек үйрету.
Соған қарамастан, бұл оны шайқаста қылыш айқастыруды үйренуге бағыттау мәселесі, сондықтан мұнда «ішкі ілімге кіру» деп аталатын нүкте жоқ.
Бұл дүниеде таудың ішкі қойнауын немесе тереңдігін іздегенде, егер өзіңіз тұрған жерден де тереңірек ішке кіремін деп ойласаңыз, қайтадан кіреберіске шығып кетесіз. Кез келген саланың Жолында (өнердегі бағыт) ішкі тереңдікке сәйкес келетін тұстар мен кіреберістен өтуге қатысты жақсы нәрселер болады. Мұндағы шайқас принциптеріне келетін болсақ, нені жасыру керек? Нені ашу керек?
Осыған сәйкес, өз Жолымды үйреткенде, мен жазбаша ант беру немесе жазалау қарастырылған келісімшарттар сияқты нәрселерді ұнатпаймын.
Бұл Жолды зерттеп жүрген адамның білім деңгейін бақылай отырып, мен оған дұрыс нәрсені үйретемін, жауынгерлік өнердің басқа түрлі стильдерінің кемшіліктерін тастауға көмектесемін және оны еш күмәнсіз жауынгерлік тәжірибенің Шынайы Жолына бағыттаймын. Бұл — менің жауынгерлік өнерді үйрету әдісім. Мұны мұқият жаттықтыруыңыз керек.
«Жел тарауының» жоғарыдағы тоғыз бөлімінде мен жауынгерлік өнердің басқа стильдеріне шолу жасадым. Әртүрлі стильдердің кіреберісінен бастап тереңдігіне дейін нақты жазу қажет болса да, мен ол стильдердің атауларын немесе олардың ең маңызды мәселелерін әдейі жазбадым.
Мұның себебі — әр стильдің көзқарасы мен әр Жолдың түсіндірмесі әртүрлі адамдардың ой-өрісіне байланысты өзгереді. Сонымен қатар, бір стильдің ішінде де пікір қайшылықтары болуы мүмкін. Сондықтан, болашақ ұрпақ үшін мен әр стильдің жүру бағытын жазбадым.
Басқа стильдер туралы жалпы түсіндірменің тоғыз бөлімінде, дұрыс адамзаттық пайым тұрғысынан қарағанда, бұл дүниедегі түрлі Жолдар ұзын қылыштарды ұнатады немесе тек қысқа қылыштардан ғана пайда көреді. Бірақ күштілікке немесе әлсіздікке, жалпылама немесе егжей-тегжейлі нәрселерге бейім болу — бұл біржақты жолдар. Сондықтан, мен басқа стильдердің кіреберістері мен тереңдіктерін ашпасам да, мұны бәрі түсінуі тиіс.
Менің стилімде қылыш шеберлігінің кіреберісі де, тереңдігі де жоқ және ең соңғы позиция (тұрыс) деген ұғым жоқ. Тек оның қасиеттерін ақылмен түсіну ғана бар. Бұл — жауынгерлік өнердің мәні.
Шохо дәуірінің екінші жылы, бесінші айдың он екінші күні Шинмен Мусаши
БОСТЫҚ ТАРАУЫ
Мен Екі қылыш стилінің жауынгерлік өнерінің Жолын «Бостық тарауында» жазамын.
Бостықтың (Кү — пішінсіздік пен абсурдтық емес, абсолюттік тазалық мағынасында) мәні — пішіні бар ешнәрсенің болмауында және ол туралы білімнің жоқтығында. Мен мұны Бостық деп санаймын. Бостық, әрине, ештеңе еместік. Бар нәрсені біле отырып, жоқ нәрсені де танисың. Бұл нақ Бостықтың өзі. Дүниеде бола тұрып, нәрселерді нашар көру, бір мәселені екіншісінен ажырата алмау және мұны Бостық деп санау — бұл шынайы Бостық емес. Мұның бәрі тек ақыл-ойдың шатасуы.
Сіз Жауынгерлік өнер Жолында болғанда, бұл Жолды жауынгер ретінде орындай аласыз, бірақ егер жауынгерлік тәжірибеден хабарсыз болсаңыз, Бостық күйінде бола алмайсыз. Сіз шатасасыз және істеу керек нәрселерді істемейсіз. Мұны «Бостық» деп атасаңыз да, ол шынайы Бостық болмайды.
Жауынгер Жауынгерлік өнер Жолын нақты үйренеді, басқа да жауынгерлік жетістіктерге жетуге күш салады және өзін жауынгер ретінде ұстау Жолында ешқандай қараңғылықта қалмайды. Оның ақыл-ойында шатасу жоқ және күннің ешбір сәтінде жалқаулық танытпайды. Ол өз санасы мен ерік-жігерінің екі жүрегін шыңдайды, кең бақылау мен фокустық көрудің екі көзін өткірлейді. Оның санасын кірбің шалмайды, керісінше шатасу бұлттарын айдайды. Шынайы Бостық осы екенін білуіңіз керек.
Сіз шынайы Бостықты әлі білмей тұрып, буддизмге де, қоғам заңдарына да сүйенбей, тек өз Жолыңыз туралы ойлап, мұны жақсы деп санауыңыз мүмкін. Бірақ ақылдың түзу Жолымен, бүкіл дүниеге кеңінен қарап отырып, әр адамның өз жүрегінің қалауы болатынын және әр көздің өз бұрмаланулары болатынын көресіз. Бұл Шындық Жолына теріс қарау болып табылады.
Осының мағынасын біліңіз және туралықты өз негізіңізге айналдырыңыз. Шындық жүрегін Жолыңыз етіп, жауынгерлік өнердің кең спектрін жаттықтырыңыз және кең ауқымды нәрселерді дұрыс әрі анық түсініңіз. Осыған сәйкес, сіз Бостықты Жол етесіз, ал Жолды Бостық ретінде көресіз.
Бостықта Жақсылық бар, бірақ Жамандық жоқ. Даналық — бұл Бар болу. Принцип — бұл Бар болу. Жол — бұл Бар болу. Ақыл — бұл Бостық.
Шохо дәуірінің екінші жылы, бесінші айдың он екінші күні Шинмен Мусаши
ЕСКЕРТПЕЛЕР
КІРІСПЕ
Харима — қазіргі Хёго префектурасында, Мимасака — Окаяма префектурасында орналасқан. Такуан Сохо, «Шексіз ақыл». Буддистік мейірімділік көрінісі. Немесе Буддалар. Көбінесе жапон тіліндегі зат есімдердің жалпы көпше түрі болмайды. Каннонның тағы бір атауы.
ЖЕР ТАРАУЫ
Бұл сөзбе-сөз «Екі аспан, бір ағым» (rings/images/pg_115.jpg) дегенді білдіреді, соңғы иероглиф «ағым» және «стиль» мағынасында қолданылады. Ол сондай-ақ Жапониядағы түрлі өнер мектептерін белгілеу үшін де пайдаланылады. Каннон немесе Авалокитешвара — буддизмдегі мейірімділік бодхисатвасы. Сонымен қатар Канзеон деп те аталады. Яғни,(rings/images/pg_115_1.jpg) (бунбу нидо), сөзбе-сөз «мәдениет (немесе әдебиет) және жауынгерлік, екі Жол». Бұл ежелгі конфуцийшілдік идеал және Хэйан дәуірінен бері жауынгерлер үшін жапондық идеал болған. Жауынгерден әрі әдеби, әрі жауынгерлік дағдылар талап етілді. Виндзор немесе Тюдор әулеттері сияқты. Бұл екі түрлі ұзындықтағы қылыштар. Бірінші жұпта тачи (rings/images/pg_116.jpg) — ұзын қылыш, ал катана(rings/images/pg_116a.jpg) — қысқа. Уақыт өте келе ұзын қылыш катана ретінде танымал болды, ал қысқа қылыш вакизаши (rings/images/pg_116b.jpg) деп аталды. Мусаши әдетте ұзын қылыш үшін тачи терминін қолданады, бірақ ыңғайлылық үшін мен оны жай ғана «қылыш» деп атаймын. Вакизаши мәтінде арнайы белгіленбесе, «қысқа қылыш» деп аталады. Мұнда «жауынгерлік өнер» деп аударылған хэйхо(rings/images/pg_116c.jpg) сөзі қиындық тудырады. Бірінші иероглиф (rings/images/pg_116d.jpg) «сарбаз», «соғыс», «қару» немесе «стратегия» дегенді білдіруі мүмкін. Түпнұсқа қытай иероглифі әр қолына балта ұстаған адамды, демек «қару қолданатын адамды» білдірген сияқты. Сондықтан оны мұнда «жауынгерлік» деп анықтау өте орынды. Екінші иероглиф(rings/images/pg_116e.jpg) сәл күрделірек. Ол «заң», «әдіс», «техника», «өнер», «модель», «жүйе» немесе «доктрина» дегенді білдіруі мүмкін. Буддизмде бұл Шындық, құбылыс немесе буддизмнің тәжірибесі деген мағынаны бере алады. Мусаши өз «Жолын» сипаттау үшін бұл терминді өте сирек қолданады. Дегенмен, мен «жауынгерлік өнер» терминін қолданамын, бірақ оқырман басқа анықтамаларды да ескеруі керек. 1 кэн = 6 фут (шамамен 1,8 метр). Мәтінде шын мәнінде «Олардың артықшылықтары көп болады» делінген, бірақ көптеген комментаторлар контекстке сүйене отырып, мұны баспа қатесі деп санайды.
СУ ТАРАУЫ
Осы екі термин: бақылау (rings/images/pg_117.jpg) және көру(rings/images/pg_117a.jpg) түсіндіруді қажет етеді. «Бақылау» мұнда «ой толғау» немесе «іштей үңілу» мағыналарын да қамтиды. Дзен-буддистер каншин (rings/images/pg_117b.jpg) терминін «ақыл-ойға медитация жасау» немесе «өз шынайы мәніңді көру» мағынасында қолданады. «Көру» физикалық сезімге жақын. Мусаши бұл екеуінің арасында айырмашылық жасайды. Яғни, оған алаңдамау. Мұнда Мусаши катана(rings/images/pg_117e.jpg) сөзін қолданады, бірақ ол жалпы ұзын қылыш немесе тачи (rings/images/pg_117f.jpg) туралы жазып отыр. Сөзбе-сөз: Екі белдік ырғағы. Бел(rings/images/pg_117g.jpg) идиомалары көбінесе жұмыс істеуге, ұстанымға немесе қандай да бір функцияны орындауға қатысты кездеседі. Шуко, «Күзгі маймыл» (rings/images/pg_117h.jpg) немесе «Қайғылы маймыл»(rings/images/pg_117i.jpg) деп аталады, Мусаши оны қолдарының қысқалығымен танымал болғандықтан мысалға алады. Мұндағы термин — «қысқа ұзын қылыш» [IMG](rings/images/pg_117j.jpg). Яғни, қылыштың ұшын төмендету. Бұл сөздер сөзбе-сөз «айқай» және «жылау» дегенді білдірсе де, олар қытай тілінен енген және жеке одағайлар ретінде қолданылған. «Катсу» терминін дзен діни қызметкерлері шәкірттерінің менталдық кедергілерін бұзу үшін қолданған. Мұнда бұл сөздер нақты айқайдан гөрі ырғақты білдіретін сияқты. 1 ри = 2,44 миль (шамамен 3,9 км).
ОТ ТАРАУЫ
«Кагэ» сөзі «көлеңке» немесе «жарық» дегенді білдіруі мүмкін. Алдыңғы бөлімде (rings/images/pg_118a.jpg) «көлеңке» мағынасында, ал бұл бөлімде(rings/images/pg_118b.jpg) «жарық» мағынасында қолданылған. Жапондық комментаторлар алдыңғы «кагэні» көру мүмкін емес, ал соңғысын көруге болады деп көрсетеді. «Бостық тарауын» қараңыз. «Егеуқұйрықтың басы, бұқаның мойны» — Жапониядағы танымал әскери нақыл. Бұл сіздің әрі ақылды, әрі батыл болуыңыз керек екенін білдіреді.
ЖЕЛ ТАРАУЫ
Яғни, бастапқы позициялар мен күрделірек позициялар. Бұл сөзбе-сөз «үлкен ұзын қылыш» (rings/images/pg_119.jpg), бірақ мағынасы түсінікті болу үшін жай ғана «ұзын қылыш» деп аударылады. Мүмкін, «қысқа қылыш қолданатындар» деген сөздің баспа қатесі. Әдетте, ұзын қылыш(rings/images/pg_119a.jpg) 3 фут немесе одан да ұзын; қылыш (rings/images/pg_119b.jpg) 2-ден 3 футқа дейін; ал қысқа қылыш(rings/images/pg_119c.jpg) шамамен 1 фут 8 дюйм болады. Кемари — ақсүйектер арасында ойналатын салтанатты добы бар ойын түрі. Мусаши мұнда аударылмайтын сөз ойынын қолданады. «Жеткіліксіз» сөзі қытай иероглифтерімен [IMG](rings/images/pg_119d.jpg) немесе «аяқсыз» деп жазылады, сондықтан ол «бұл аяқтардың (футтардың) бәрі шын мәнінде аяқ емес» деп айтқан болуы мүмкін.
БОСТЫҚ ТАРАУЫ
Осы бірінші сөйлемге қарамастан, Мусашидің Бостығы Махаяна буддизміндегі Бостық сияқты көрінеді. Мусаши жақсы білген «Жүрек сутрасының» негізінде: «Пішін Бостықтан басқа ештеңе емес, Бостық пішіннен басқа ештеңе емес» делінген.
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру