– Бәсе, мынаның қолы қалайша үлкейіп кеткен деп таңданып тұрсам, сіздің қолыңыз екен ғой, – деп қасындағы қызды нұсқады. Содан кейін екеуара әңгімеміз жанданып сала берді дейсің. Жол бойына іш пыстырмайтын серік табылғанына іштей қуанып та тұрмын. Үстіме іліп алған жұпыны киімімнен қай топтағы адам екенімді аңғарса керек:

– Қаншасыншы курста оқисыз? – деді. Мен қалжыңға сүйеп:

– Қаншасыншы курсың не, айнам-ау, мен мұғаліммін, – дедім. Ол сенген жоқ. Сенбегені былай тұрсын:

–Ал керек болса, мұғаліммін деп қояды. Үстіне киіп алған киімді қарап қойсашы, – деп келеке қып күлді. Мен болсам “ұялған тек тұрмастың” керіне салып:

– Иә, рас, мұғаліммін, – дедім.

– Қай сабақтан бересіз?

– Тарих және география пәндерінен.

– Оһо, сіз география пәнінің мұғалімі болсаңыз, мынаны білуіңіз керек. Ніл өзенінің ұзындығы канша? Осы сұраққа жауап бере алсаңыз сенейін, – деді.

– Алты мың шақырым, – дедім. Қу қыз сықылықтап бір күліп алды да:

– Әй, мұғалім ағам-ай, неге өтірік айтасыз? Таппадыңыз. Білмесеңіз мен айтайын – бұдан былай жадыңызда сақтаңыз. Әлемдегі ең ұзын өзен осы Ніл өзені. Бұл өзеннің ұзындығы бес мың төрт жүз шақырым, – деді. Мен құтылып кетпек болып:

– Сен оқығанда сондай болған шығар. Өзендер бір қалыпта тұра бермейді. Жиі-жиі ұзарып, не болмаса қысқарып тұрады. Сен оқығанда бес жарым мың шақырым болса, одан бері ұзарып, алты мың шақырым болған шығар, – дедім. Тәтті қыз бұл жолы да оңай құтылдыра салған жоқ. Одан әрмен келеке қылып:

– Әй, аға-ай, сіз де қатырады екенсіз. Сіз тұрмақ сіздің әкеңіз оқығанда да осылай болған. Және сіздің немереңіз де осылай деп оқитын болады. Мені неге алдайсыз. Білмесеңіз “білмеймін” деп айтпайсыз ба? Мен сізге екілік баға қойғалы отырған мұғалім емеспін ғой. Шынымды айтсам, сіз мұғалім емес, талантсыз актер сияқтысыз, – деді.

– Сіз жаңа георграфиямен қоса тарих пәнінен де сабақ беремін дедіңіз, иә? Онда айтыңызшы, Ежелгі Египетте ел билеушіні не деп айтады? Мысалға бізде Президент дейді, – деп бастады да ұзақ сонар мәліметтерді алдыма жайды дейсің келіп. Қай мемлекетте қалай айтатынын айтып шықты. Ал енді айтыңыз деді. Сәл ойланып алу үшін қулыққа көшіп, “сұрағыңды түсінбей қалдым, қайталашы?” – дедім. Ол болса тақылдап тұрып:

– Египетте ел билеушіні не деп айтады? – деді. Білетін-ақ сияқты едім, есіме түсіре алсамшы. Жұрт назары жеп барады. Білмей қалсам ұят болады. Өзіме де обал жоқ, бағана география пәнін ғана айтсам ғой, бұл сұрақты қоймас еді. Бір пәнді азсынғандай екінші пәнді айтып нем бар еді. Енді азабын тартып жатырмын.

– Білетін едім. Тек жұмыстан шаршап шыққандікі ме, есіме түсіре алмай тұрмын. Басқы әрпін айтшы, – дедім.

– П…

– Так, так, так… Тілімнің ұшында тұр. Соңғы әрпін де айтшы.

– Н… Болды өзіңізді-өзіңіз қинай бермеңіз. Білмейсіз ғой. Жаттап алыңыз. Ежелгі Египетте ел билеушіні Перғауын деген. Әй, мұғалімім-ай, ұятқа қалдыңыз, иә. Егер сіз мұғалім болсаңыз, онда бізге оқудың керегі жоқ шығар.

– Өзің кештетіп қайдан келе жатырсың?

– Парктен.

– Ұнады ма?

– Ұнағанда қандай!..

– Ақшаң жетпей қалған жоқ па?

– Қайдағы-ы-ы. Қайта, керісінше, мың теңгеміз артылып қалды. Мамам маған бес мың теңге берген. Төрт мың теңгесіне жақсылап қыдырдым. Қалғанын өзіне қайырып берем.

– Көп ақша беріпті ғой.

– Иә, көп берді. Өйткені, біздің уәдеміз бар болатын. Сол уәде бойынша, мен бірінші тоқсанда барлық сабақтан беске шықтым. Ал мамам бес мың теңге берді. Қасында тұрған өзі қатарлас кішкентай қыз бен баланы ымдап:

– Мына достарыңа қаншадан берді? – дедім. Оларға қарап тұрды да қолын бір сілтеп:

– Ә-ә, бұларға ма?! Бұларға берген жоқ. Себебі, бұл екеуі де мамаға берген уәделерін орындай алмады. Мынау – сіңлім. Бұл екі сабақтан төртке шығып қалды да сыйлықтан құр қалды. Ал анау – інім. Ол тура сіз сияқты дым білмейтін сауатсыз. Менің жақсы оқығандығымның арқасында ғана бүгін қыдырып келе жатыр. Ертпей тастап кетейін дедім де аядым. Жақсы оқыса қандай сыйлық алатындарын көріп ынталансын деп те ертіп алдым.

– Папаң кім болып жұмыс істейді?

– Сіз менің сөздеріме қарап үлкен қызметкердің қызы екен деп ойлап тұрған шығарсыз. Жоқ, мүлде олай емес. Егер солай деп ойласаңыз, қателесесіз. Папам автобус айдайды. Ал мамам сол автобуста кондуктор. Таңғысын біз ұйықтап жатқанда кетеді де түнде біз ұйықтап жатқанда келеді. Бір-бірімізді көп көре бермейміз. Өзіміз өсіп жатырмыз.

– Сен мені әбден тексердің. Мен де сені бір тексеріп көрсем бола ма?

– Болады, неге болмасын.

– Жаңа сен жақсы оқимын дедің, иә. Сен жақсы оқысаң мынаны білуің керек. Көктемде ең бірінші қай гүл өсіп шығады? Ерте өсетін гүлді айтшы, – дедім өзі құсап тақылдап. Ол мүдірген жоқ.

– Білмей қалса екен деп тұрған шығарсыз. Өкінішіңізге орай, білемін. Сіз өте оңай сұрақ койдыңыз. Көктемде ең бірінші қауыз жаратын, ерте өсіп шығатын гүл – бәйшешек деп аталады. Ол барлық гүлден бұрын өсіп шығады. Тіпті, көктемнің шығуын күтпей-ақ, қыстың соңына қарай қардың астында жатып та өсе береді.

– Онда сен де сол бәйшешек екенсің.

– Неге?

– Өйткені, сен де ерте гүлдепсің. Көктемнің шығуын күтпей-ақ, ең бірінші болып.

– Жоқ, мен бәйшешек емеспін. Мен деген рауғашпын. Мені әкем солай атайды. Жақсы көрген кездерінде «рауғашым менің» деп еркелетеді. Сіз рауғашты білесіз бе, ол көп жақтарда өспейді. Тауда ғана, онда да алыс тауларда ғана өседі.

– Білемін. Біздің тауда да өседі. Мен оны жақсы көремін…

– Сіз де таулы аймақтансыз ба?

– Иә, оны қайдан білдің?

– Түріңізден байқалады. Оның үстіне мен де сол жақтанмын. Рауғашты көбіне біздің жақтыкілер ғана біледі.

– Сонымен, рауғашпын де.

– Иә, рауғашпын. Рауғаш қышқыл болады ғой. Мен де қышқылмын. Сосын рауғаш та ерте гүлдейді. Жаз шыға салысымен піседі. Бірақ бір аяныштысы сол, оның ғұмыры өте қысқа. Қолы жеткендер жеп үлгермесе тез қатып қалады. Жоқ болып кетеді. Сол үшін елдің бәрі оны аңдып жүреді де пісе салысымен теріп алады. Және оған әркімнің қолы жете бермейді.

– Оның бәрін білемін. Мен рауғашты қатты жақсы көремін…

– Еңкейіңізші, – деді. Мен еңкейіп құлағымды оның аузына жақындаттым. Ол сыбырлап қана:

– Мыналардың бәрі бізді тыңдап келе жатыр ғой. Естіп қоймасын. Қызыңыз бар ма? – деді.

– Бар.

– Аты кім?

– Жансая.

– Әдемі ат екен.

– Өзі де сұлу.

– Мен сияқты ма?

– Иә.

– Қашан үйленесіз?

– Оны не қыласың?

– Жай, тойыңызға мені де шақырыңыз деп айтайын дегенім ғой.

– Сені кімім деп шақырайын?

– Жай танысым еді дей салыңыз.

– Танысым дегенге сенсе жақсы. Сенбей қалып, бұрынғы қызың шығар десе, пәлеге қаламын ғой.

– Неге, олай деп ойламайтын шығар жынды болмаса. Мен кішкентаймын ғой. Ой, сіз мені білмейсіз ғой. Мен деген кереметтей әншімін. Тойыңызға шақырсаңыз ән салып беремін. Керемет өтер еді.

– Сіз қай аялдамадан түсесіз?

– Абылай ханнан.

– Қап-ай, а!..

– Неге өкіндің?

– Мен Қонаев көшесінен түсетін едім…

– Түссең не қылады?

– Жолда машиналар көп қой. Өту қиын. Сіз біздің аялдамадан түссеңіз, бізді жолдан өткізіп жіберсе болар еді деп ойлағам…

– Қыз-ау, пока демейсің бе? Қоштаспай кетіп бара жатқаның не? – дедім. Ол болса:

– Пока демеймін. Во-первых, сіз мені алдадыңыз. Во-вторых, тойыңызға шақырғыңыз келмеді. Ол аз болса, мені жолдан өткізуге де жарамадыңыз, – деп айыптап кетті.