Ол қоқыс тасу индустриясын алдымен жергілікті деңгейде, содан кейін бүкіл ел бойынша стандарттау арқылы байыды — бұрын мұндай ештеңе жасалмаған еді. Жаппай өндіріс әдістері мен жаңа тиімділіктерді енгізу арқылы ол қоқыс тасуды өте тиімді бизнеске айналдырып, елдегі ең бай кәсіпкерлердің біріне айналды.

Төменде қаржылық тәуелсіздікке жету үшін дамытуға және қолдануға болатын леверидждің 10 мысалы берілген.

Бай немесе табысты болған адамдар байлық пен табыс идеясын саналарында жеткілікті ұзақ және нық ұстағандықтан, оны жүзеге асыру үшін қажетті ресурстарды өз өмірлеріне тартқан. Сіздің басты міндетіңіз — шынайы қалауларыңыз айналаңыздағы әлемде жүзеге аса бастағанша, ақылыңызды өзіңіз қалайтын нәрселерге бағыттап, қаламайтын нәрселерден аулақ ұстау.

Шеберлікке және өз салаңда үздік болумен келетін үлкен марапаттарға кедергі болатын басты жау — «жайлылық аймағы». Көптеген адамдар өнімділік пен жетістіктің төмен деңгейінде өзін соншалықты жайлы сезінетіні сонша, жаңа немесе өзгеше нәрсені байқап көру туралы ойдың өзі оларда қатты үрей тудырады. Көптеген адамдар өздерінің жайлылық аймағынан шығу үшін қажетті тәуекелдерге бармайды, өйткені олар сәтсіздікке ұшыраудан қорқады.

Бірақ шындық мынада: сіз жайлылық аймағыңыздан шығып, табысқа жету үшін қажетті тәжірибе беретін қателіктерді жасамайынша, өсуіңіз бен қалаған ақшаңызды табуға қабілетті болуыңыз мүмкін емес. Басқаша айтқанда, сіз табысқа жетуді тек сәтсіздікке ұшырау арқылы үйренесіз. Сіз табысқа тек сәтсіздікке кепілдік жоқ жерде тәуекелге бару арқылы жетесіз. Егер сіз үнемі сәтсіздікке ұшырамасаңыз, ешқашан үлкен жетістікке жете алмайсыз.

Міне, маңызды жайт: егер сіздің істеп жатқан ісіңіз сізді мақсаттарыңызға жақындатпаса, онда ол сізді мақсаттарыңыздан алыстатып жатыр деген сөз. Ештеңе бейтарап емес. Сіздің әрекетіңіз сізді не өмірде қол жеткізгіңіз келетін нәрселерге, болғыңыз келетін тұлғаға, жинағыңыз келетін байлыққа жақындатады, не болмаса олардан алыстатады. Барлығы есептеледі. Бұл — жинақтау заңының өміріңіздегі ең маңызды қолданыстарының бірі.

Сіздің санаңыз солай құрылған: ол бұрыннан шындық деп сенетін нәрсеңізге қайшы келетін кез келген ақпаратты, мейлі ол сенім фактілерге немесе қиялға негізделсін, елемеуге немесе бұғаттауға бейім.

Сіз сыртқы әлемде әрқашан ішкі сенімдеріңізге сәйкес әрекет етесіз. Өзіңізді сәттілік күтіп тұрған табысты адам екеніңізге толық сендіргенде, сіз өз қабілетіне әлі де күмәнданатын адамнан мүлдем өзгеше боласыз. Өркендеу санасын қалыптастырған кезде, сізді табысты ету үшін әмбебап жоспар бар екеніне және басыңыздан өткеннің бәрі сол жоспардың бір бөлігі екеніне көзіңіз жетеді.

Сіз жағымды ойлаудан жағымды білуге үлкен секіріс жасайсыз. Жағымды ойлау кейде қорқыныш пен күмәнді жасыратын тілек немесе үміт болуы мүмкін. Бірақ жағымды білу — бұл қандай жағдай болмасын табысқа жететініңізге толық сенімді болатын күйге жеткенде орын алады. Осы сәттен бастап сізді ештеңе тоқтата алмайды.

Сіз берілгіңіз келген кезде табандылық таныту арқылы ерік-жігер мен мінездің беріктігін арттыра аласыз. Сіз басқа мыңдаған іспен айналысуға мүмкіндігіңіз болса да, күн сайын ең маңызды мақсаттарыңызға жету үшін өзіңізді тәрбиелеу арқылы ерік-жігеріңізді дамытасыз. Сіз ерік-жігердің арқасында жеңіске жеткен табысты адамдардың өмірбаянын оқу арқылы ерік-жігеріңізді шыңдайсыз.

Санаңызды табысқа сәйкес келетін идеялар мен ақпаратпен неғұрлым көп қоректендірсеңіз, табысқа жететін жолда кездесетін кедергілер мен қиындықтарды жеңуге қажетті ерік-жігерді соғұрлым тезірек қалыптастырасыз.

Өмір бойы тек жүз адамның біреуі ғана бай болады. Тек 5 пайызы ғана қаржылық тәуелсіздікке қол жеткізеді, яғни олардың жұмыс істемей-ақ өмір сүру салтын қамтамасыз етуге жететін ақшасы болады. Бұл сіздің қаржылық өміріңізді сәтті аяқтау мүмкіндігіңіз 19-ға 1-ге қарсы дегенді білдіреді.

Көп жылдар бойы қаржылық жағынан ағыспен кетіп, кейін табысқа жеткен адамды жолықтырғанда, мен: «Сіз үшін бетбұрыс сәті не болды? » — деп сұраймын. Олар әдетте маған таңырқай қарап: «Мен, ақыры, шындап кірісуге бел будым», — дейді.

Кейде олар өздеріне немесе өздерінен қабілеті төмен деп санаған адамдардың жақсырақ өмір сүріп жатқанына ашуланды. Кейде олар мүмкіндікті көріп, оны жібермеуге бел буды. Әр жағдайда жайлылық аймағынан шығу үшін олар өздеріне міндеттеме алып, тәуекелге баруы керек болды. Көпшіліктен озып шығу үшін сіз де солай істеуіңіз керек.

Ақша магнитіне айналу өзін-өзі меңгеруді, өзін-өзі бақылауды және өзін-өзі тәрбиелеуді дамытуды талап етеді. Өзіңізге, құмарлықтарыңыз бен мінез-құлқыңызға жауапкершілік алу — үлкен жетістікке жеткісі келетін кез келген адам үшін өте маңызды. Ал өз ойларыңызды бақылау — бұл сіз өміріңізде жасап көретін өзін-өзі меңгерудің ең қиын жаттығуы.

Міне, сынақ: келесі 24 сағат ішінде тек осы үш мақсат туралы және оларға қалай қол жеткізуге болатыны туралы ғана ойлауға және сөйлесуге бел буыңыз. Өзіңіз қаламайтын нәрселер туралы ойлаудан немесе сөйлесуден бас тартыңыз. Санаңыз басқа жаққа ауа бастағанда, оны мақсаттарыңызға қайтарып отырыңыз.

Бұл жаттығу көп нәрсені ашады. 24 сағат бойы ойыңызды қалаған нәрсеңізге бөліп, қаламайтын нәрсеңізден алшақтату былай тұрсын, сіз мұны тіпті 24 минут та істей алмайтыныңызды байқайсыз. Бұл жаттығу ойыңызды бақылау және оны шоғырландыру қаншалықты қиын екенін көрсетеді. Ол сіздің шын мәнінде кім екеніңізді көрсетеді. Неліктен аз ғана адам табысқа жететінін немесе өз әлеуетін толық пайдаланатынын анық көрсетеді. Бастапқыда ойыңызды қалаған нәрсеңізге бағыттау рөлі жоқ машинаны бұралаң жолда басқаруға тырысқанмен бірдей екенін көресіз.

Егер көп ақша табуға бір-екі себебіңіз болса, сізде аз ғана мотивация болады және жолда кездесетін кедергілер кезінде тез беріле саласыз. Бірақ егер бай болудың 100 себебі болса, сіз еңіске қарай зымыраған локомотивтей боласыз. Сізді ештеңе тоқтата алмайды.

Бұл жаттығу сіздің ойлауыңызды және өміріңізді өзгертеді. Ол сіздің санаңызды айналаңыздағы шексіз мүмкіндіктерге ашады. Ол сізді ынталандырып, тарту заңын іске қосады. 100 мақсатты жазу арқылы сіз өзіңіздің бейсанаңызды сол мақсаттарға жету үшін дереу қолдануға болатын идеяларды беруге мәжбүрлейсіз. Бұдан былай сіз бұрынғыдай болмайсыз.

Сізді таңғалдыруы мүмкін бұл сандар арқылы сізде қанша қаражатыңыз бар екені және болашақта жыл сайын қанша болғанын қалайтыныңыз туралы нақты сурет болады, сондай-ақ бай болу үшін әр тоқсан сайын және жыл сайын қанша жинақтау керектігі туралы түсінік қалыптасады.

Жанып тұрған құштарлықпен бекітілген нақты мақсат санаңызды магниттеу және тарту заңын іске қосу процесін бастайды. Сіз бірден өміріңізге мақсатыңызға сәйкес келетін адамдарды, идеяларды, мүмкіндіктер мен ақпарат көздерін тарта бастайсыз. Сіз мақсатыңызға жетуге көмектесетін кітаптарды, аудиожазбаларды, журналдар мен курстарды табасыз.

Бір маңызды жайт: қалаған нәтижелеріңіз бойынша анық болыңыз, бірақ процесс бойынша икемді болыңыз. Жаңа ақпарат пен тәжірибе жинаған сайын жол бойында түзетулер енгізуге дайын болыңыз. Көптеген мақсаттарға оларды бастаған кезде ешқашан күтпеген жолдармен қол жеткізіледі. Ойыңызды ашық ұстаңыз.

Басқаша айтқанда, банк бірінші ипотека үшін 80 000 доллар береді, сатушы 20 000 долларды кейінге қалдырады, нәтижесінде сіз 100 000 доллар қарызы бар, бірақ өз қалтаңыздан бір тиын да жұмсамаған 100 000 долларлық үйге ие боласыз. Әрине, сіз бірінші және екінші ипотека бойынша төлемдерді, сондай-ақ салықтарды және үй иесі болумен байланысты кез келген басқа шығындарды төлеуге міндетті боласыз.

Егер сіз бұл үйді екі ипотекалық төлемді, салықтарды және басқа да шығындарды жабуға жететін сомаға жалға бере алсаңыз, үйді жалға алушы уақыт өте келе үйдің құнын толық өтейді, ал сіз оған ешқандай бастапқы жарнасыз ие боласыз.

Есіңізде болсын, екі ипотека бойынша төлемдерді жасау үшін жеткілікті табысыңыз болуы керек, әйтпесе сатушы <span data-term="true">кепіл мүлікті алып қою</span> (қарыз төленбеген жағдайда мүлікке құқықтан айыру) және үйді қайтарып алу құқығына ие болады.

Сондай-ақ, егер сіз үйді жалға берсеңіз, жалға алушының жалдау ақысын уақытылы төлейтініне толық сенімді болуыңыз керек, әйтпесе екі ипотека бойынша төлемдерді өзіңіз табуға мәжбүр боласыз немесе үйден айырылып қалу қаупіне бас тігесіз.

Үйлерді немесе мүлікті ақшасыз сатып алуда көптеген тұзақтар мен қауіптер бар, және көптеген адамдар жіберген қателіктерінің салдарынан бар жиған-тергенінен айырылып қалды. Олар үйге бастапқы жарнасыз кіре алды, бірақ кейінгі төлемдерді өтей алмады. Сонымен қатар, олар үйді жалға бергенде, жалға алушы мүлікке зақым келтірген жағдайлар да болды. Мұндай кезде мүліктің құны төмендейді және сатып алушы үйдің нақты құнынан көбірек қарыз болып қалады.

Жылжымайтын мүлік саласындағы мансабыңыздың қалған бөлігінде, жалға алушыларды таңдау — тұрғын үй немесе коммерциялық жылжымайтын мүлік иесі ретіндегі табысыңыз бен сәтсіздігіңіздің кілті екенін түсінуіңіз маңызды. Өкінішке орай, жалға алушылар жалдамалы мүлікке зақым келтіреді. Кейде олар мүлікті мүлдем бүлдіріп тастайды. Жылжымайтын мүлікке инвестиция салу сапарына шығуға шешім қабылдағанда, жалға алушыларды таңдауда өте мұқият болуыңыз керек. Олардың өткенін, әсіресе бұрынғы жалдамалы мүліктердегі тарихын мұқият тексеруіңіз қажет. Салғырттық сәтсіздікке әкеледі.

Өңделмеген жерді сатып алуда бірнеше факторларды ескеру қажет. Ең бірінші және ең маңызды мәселе — «Су қайдан келеді? » деген сұрақ. Жер тек сумен қамтамасыз етілген жағдайда ғана игерілуі мүмкін. Бұны мұқият тексеріңіз.

Өңделмеген жерді сатып алудағы тағы бір мәселе — көлік қатынасы. Жерге жету қаншалықты оңай? Көптеген аймақтардың құны оларды ашатын және үлкен халық бұқарасына қолжетімді ететін автострадалар мен тас жолдар салынғаннан кейін тез өседі. Көптеген адамдар жерді игеруден бірнеше жыл бұрын сатып алу арқылы байлыққа кенелді. Сол кезде үйлерге, мектептерге және сауда орталықтарына деген қажеттілік сол аймаққа жеткенде, жердің құны 10 немесе 20 есеге артуы мүмкін.

Өңделмеген жерді сатып алуды ойлаған кез келген адам жақын маңдағы халық шоғырланған орталықтарды да ескеруі керек. Жер құнды болуы үшін ол адамдарға қандай да бір қызмет көрсете алуы қажет. Бұл адамдар қайдан келеді?

Өңделмеген жер тек сол аймақтың халқы көбейгенде ғана қымбаттайды. Кейбір жерлердің құны судың, негізгі жолдарға шығу мүмкіндігінің немесе халық санының аздығынан ешқашан өспейді.

Сіздің жеткілікті түрде сақтандырылғаныңызды және үш айдан алты айға дейінгі шығындарыңызды өтейтін жинағыңыз бар деп есептейік. Негізіңіз мықты қаланғаннан кейін, енді ақша жинай отырып, оны қайда инвестициялауға болатынын қарастыруға болады.

Жинақ шоттарынан бөлек, жинақтарыңызды жоғары қауіпсіздік пен өтімділікпен сақтауға болатын үш орын бар: ақша нарығындағы шоттар, депозиттік сертификаттар (CD) және мемлекеттік жинақ облигациялары.

Ақша нарығындағы шоттар сіздің банкіңізде қолжетімді және жинақ шоттарына қарағанда жоғары пайыздық мөлшерлеме төлейді. Мұндай шоттар минималды қалдықты талап етеді. Олар сондай-ақ өте бәсекеге қабілетті, сондықтан әртүрлі банктердің ұсыныстарын салыстырып көрген жөн. Жинақ шотыңыздағы қалдық 1000 доллардан асқан бойда, ол ақшаны жоғары пайыздық мөлшерлемесі бар ақша нарығындағы шотқа ауыстырыңыз.

Сіз қарастыра алатын тағы бір жинақ құралы — депозиттік сертификат (CD). Оларды банктер мен басқа да қаржы институттары 30 күннен 10 жылға дейінгі мерзімге шығарады. Ақшаңызды CD-де неғұрлым ұзақ уақытқа қалдырсаңыз, соғұрлым жоғары пайыздық мөлшерлеме аласыз.

CD-дің әлсіз тұсы — егер сізге ақшаңыз мерзімінен бұрын қажет болса, жиі ауыр айыппұлдар қолданылады. Сондықтан CD сатып алмас бұрын, олардың қандай екенін біліп алуыңыз керек.

CD-лер ақша нарығындағы шоттарға қарағанда жоғары пайыздық мөлшерлемелерді төлейді және жинақтарыңызды салу үшін қауіпсіз орын болып табылады. Соған қарамастан, олар үшінші нұсқа — мемлекеттік жинақ облигациялары сияқты икемді емес.

Мемлекеттік жинақ облигациялары — ең консервативті инвестициялар. Олар қауіпсіз, сенімді және қолайлы пайыздық мөлшерлемелерді төлейді. Егер кез келген уақытта ақша қажет болса, оларды оңай қолма-қол ақшаға айналдыруға болады. Олар шығарушы үкіметтің толық кепілдігімен қамтамасыз етілген. Басқаша айтқанда, бүкіл ел банкротқа ұшырамаса, сіз мемлекеттік жинақ облигациясынан ақша жоғалтпайсыз.

Инвестицияның осы үш түрі сіздің үш айдан алты айға дейінгі жинағыңызды сақтау үшін тамаша орын болып табылады. Сіз негізгі капиталдың абсолютті қауіпсіздігі мен сенімділігін сақтай отырып, барынша жоғары табыс ала аласыз.

Сенің компанияға иелік етуің компания шығарған акциялардың жалпы санына қатысты сенің иелігіңдегі акциялар санына пропорционалды болады. Мысалы, егер компания бір миллион акция шығарса және сіз бір акцияға ие болсаңыз, онда сіз компанияның пайдасы мен залалының бір миллионнан бір бөлігіне құқылысыз. Сіз акцияны сатып алғанда, сол акцияға иелік еткен уақытыңыз бойы сол компанияның нақты иесі боласыз.

Егер сіздің нақты бір акция немесе жалпы акциялар нарығы туралы біліміңіз бүкіл өмірін осы нарықта жұмыс істеуге арнаған адамдардың білімінен жоғары болмаса, оларды алдап соғамын деп сену сіз үшін қауіпті. Сарапшылардың тәжірибесі мен уақыты сізден әлдеқайда көп. Сіз үшін қандай да бір өзара қорға ақша салған тиімдірек болуы мүмкін.

Акциялардың бағасы негізінен нарықтағы сатып алушылардың акцияны шығаратын компанияның болашақтағы табыстылығына деген күтулерімен анықталады. Күтулер тұрақсыз және әрбір жаңа ақпаратпен үнемі өзгеріп отыратындықтан, акциялардың бағасы бірнеше күн немесе тіпті сағат ішінде күрт көтерілуі немесе төмендеуі мүмкін.

Әлемдегі ең үздік қаржылық ақыл-ой иелері аптасына 40-тан 60 сағатқа дейін акциялар нарығын зерттеп, инвестициялық ұсыныстар жасайтынын білуіңіз маңызды. Осындай зор зейін қоюға қарамастан, акциялар нарығы бойынша сарапшылардың ұсыныстарының 50 пайыздан астамы қате болып шығады. Ең жақсы дегенде, қаржы сарапшыларының кеңестері жай ғана негізделген болжамдар болып табылады.

Қателік жібермеу үшін, акцияларды дұрыс таңдауды айтпағанда, нарықты зерттеуге өте көп уақыт пен энергия жұмсауыңыз керек. Сіз нарық ішіндегі жеке саланы және инвестициялауды қарастырып жатқан сол саладағы жеке компанияны зерттеуіңіз керек. Бақытымызға орай, Интернеттің арқасында бүгінде ақпарат бұрынғыдан да жылдам әрі қолжетімді. Бірақ акцияны сатып алмас бұрын бәрібір «үй тапсырмасын» орындауыңыз керек.

Соған қарамастан, контрариандық теория акциялар нарығына қайда және қашан инвестиция салу керектігін ойлағанда қолданылатын құнды құрал болып табылады. Кейде инвесторлар назардан тыс қалған акциялардан нағыз тиімді мәмілелер табады, бірақ тағы да айтамын, зерттеу жүргізуіңіз керек.

Әлемдегі ең бай адамдардың бірі және тарихтағы ең табысты акция инвесторы Уоррен Баффет адамдар акциялар нарығынан басқа барлық жерден жеңілдіктер іздейтінін айтады. Ол акцияның ішкі құнынан әлдеқайда төмен бағада сатылатын жеңілдіктерді үнемі іздеу арқылы өз байлығын жасады. Оның осындай акцияларды тауып, оларға үлкен үлеспен кіру қабілеті оны және басқа мыңдаған адамдарды өте бай етті.

Сіз еститін тағы бір тұжырымдама — «үлкенірек ақымақ» теориясы — акциялар нарығының қарқынды өсуі кезінде пайда болады. Бұл теория бойынша, акция үшін қанша төлесеңіз де уайымдаудың қажеті жоқ, өйткені ерте ме, кеш пе одан да көп төлейтін «үлкенірек ақымақ» келеді. Бұл теорияның мәселесі — соңында нарықта ақымақтар таусылады. Осы сәтте адамдар сата бастайды, нарық кері бұрылып, басқа бағытқа кетеді. Көбірек адамдар сатуға асыққан сайын, жаппай дүрбелең (panic) орнап, бүкіл нарық күрт құлдырауы мүмкін.

«Үлкенірек ақымақ» теориясы жылжымайтын мүлікке де қатысты. Егер біреудің «бұл тек өсе береді» дегенін естісеңіз, не оны сатып алмаңыз, не мүмкіндігінше тезірек сатып жіберіңіз. Жоғары табыс әкелетін, бірақ ешқандай тәуекелі жоқ мінсіз қауіпсіз инвестиция деген болмайды.

Міне, маңызды жайт. Брокерлік фирмаларда жұмыс істейтін сатушылар тек комиссия негізінде ақы алады. Олар басшылары не айтса, соны сатады. Телефон арқылы сөйлесетін адам әдетте өзі ұсынып отырған акция туралы ештеңе білмейді. Олардың жұмысы — күніне 200-ге дейін қоңырау шалу және басшылық сол күні нені сатуды тапсырса, соны сату.

Тіркелген өкілдердің көпшілігі инвестициялық кеңес беретін дереккөз емес. Егер сіз олардың кеңесін алсаңыз, көзіңізді жұмып сүйек лақтырып (dice) жатқаныңызды білуіңіз керек. Сіз өз ақшаңызбен құмар ойын ойнап жатырсыз.

Менің жақын досым — көптеген жылдар бойы қажырлы еңбек, жинақ және инвестиция арқылы ақша тапқан мультимиллионер. Оған жиі инвестициялық кеңесшілер хабарласып, өздері сатып жатқан нәрсеге ақша салуды ұсынады. Кейбір жағдайларда ол инвестициялық кеңесшіні өзіне жеке кездесуге шақырады.

Осы жеке кездесу барысында ол инвестициялық кеңесшіден оның жеке байлығы (net worth) туралы сұрайды. Ол өзінен кедей адамдардан кеңес алуға сенбейтінін айтады. Сонымен қатар, ол олардың өздері ұсынып отырған нәрсемен қаншалықты таныс екенін білгісі келеді.

Оның инвестициялық кеңесшілермен тәжірибесі жылдар бойы өзгерген емес. Ол олардың өздері сатып жатқан нәрселері туралы өте аз білетінін және өздері сол инвестициялық өнімді сатып алмағанын анықтайды. Ол өзі сияқты қаржылық жағынан табысты болған бірде-бір инвестициялық кеңесшіні кездестірмеген.

Әңгіменің соңында бұл кеңесшілердің көпшілігі оған өздеріне инвестиция салу ақылсыздық болатынын мойындайды. Олар кетіп қалады және оған қайтып хабарласпайды.

Бұл оқиғаның сіз үшін маңызды тағылымы бар. Акциялар нарығында табылатын барлық ақша дерлік, сирек жағдайларды қоспағанда, акцияларды комиссия үшін сатып алушылар мен сатушылар арқылы табылады. Нақты инвесторлар өте аз табыс табады.

1500 ер мен әйелдің (олардың 83-і миллионер болды) мансабын 22 жыл бойы бақылаған бір зерттеуде, зерттеуші бірде-бір адамның акциялар нарығына инвестиция салу арқылы байымағанын анықтады. Шын мәнінде, зерттеудегі адамдардың көпшілігі 22 жыл жұмыс істегеннен кейін де қаржылық қиындықтармен күресіп жүрді және оның басты себептерінің бірі — қаржы кеңесшілері ұсынған акцияларға жинақтарын салып, көп ақша жоғалтқандығында еді.

Тағы бір ескеретін жайт — акциялар нарығы немесе қаржы нарығы құлдыраған кезде, инвестициялық кеңес беріп жүрген адамдардың өздері мыңдап жұмыссыз қалады. Олар жиі жұмыссыз және жұмысқа орналаса алмайтын күйде қалады немесе басқа салаларға жұмысқа кетеді.

Бұл қаржылық жоспарлау және инвестициялық кеңес беру саласында жақсы, адал ерлер мен әйелдер жоқ деген сөз емес. Бұл тек сол салаларда кеңес алу қауіпті болатын өте көп адамдардың бар екенін айту ғана.

Есіңізде болсын, ақшаға қатысты жалғыз оңай нәрсе — оны жоғалту. Дегенмен, егер сіз акциялар нарығына сәтті инвестиция салуға мүдделі болсаңыз, қолжетімді көптеген жақсы кеңестер бар.

Бернард Барух тарихтағы ең табысты акция алыпсатарларының бірі болды. 2-тарауда айтылғандай, ол өз мансабын Уолл-стритте хабаршы (runner) ретінде бастап, ең бай және құрметті американдықтардың бірі, сондай-ақ алты президенттің кеңесшісі болып аяқтады.

Өзінің «Барух: Менің жеке тарихым» (Baruch: My Own Story, Henry Holt, 1957) атты кітабында ол компанияның акциясына инвестиция салмас бұрын оны бағалауға арналған мәңгілік кеңестер береді. Ол үш факторды бөліп көрсетеді:

Өзара қорларды қор компанияларының өздері, сондай-ақ акциялық брокерлік фирмалар, инвестициялық кеңесшілер, банктер, жинақтау және несие мекемелері мен басқа да орындар арқылы сатады. Мыңдаған өзара қорлар бар және олардың тиімділік көрсеткіштері әртүрлі. Олардың кейбіреулері қор нарығы қарқынды дамып жатқанда ақша жоғалтады, ал басқалары нарық құлдырап жатқанда ақша табады. Тағы да айта кететін жайт, бұл — инвестиция салмас бұрын зерттеу жүргізу керек сала.

Комиссияға негізделген қорда инвестицияңыздың қалған бөлігі акциялар портфеліне салынады. 8,5 пайыздық комиссия алудың себебі ретінде, егер қор дұрыс басқарылса, сіз бұл шығынды қысқа уақыт ішінде өтеп, одан да көп пайда табасыз деп түсіндіріледі. Кейде бұл орындалады, кейде жоқ.

Жылдар бойы комиссиялық және комиссиясыз қорлар арасында сансыз салыстырулар жасалды. Қорытынды бойынша, инвестициялық табыс тұрғысынан екі қордың арасында айырмашылық өте аз. Екі түр де жақсы басқарылатын сияқты және нәтижелері де ұқсас. Сондықтан өзара қорды сатып алғанда комиссия төлеудің қажеті жоқ. Ұзақ мерзімді перспективада нәтижелеріңіз бірдей болуы мүмкен, бірақ комиссия төлесеңіз, басында инвестицияңыздың едәуір бөлігін жоғалтасыз. Бастапқы инвестицияңызды қайтарып алу үшін сізге бір жыл немесе одан да көп уақыт кетуі мүмкін.

Тіпті керемет бизнес мүмкіндігі туындаса да, мен оны пайдалана алмас едім. Себебі ақшам болмағандықтан, еркіндігім де болмады. Мен жалдамалы жұмыстың «алтын шынжырларына» байландым және одан босана алмадым.

Екіншіден, олар бай болып зейнетке шығуды шешкен күннің өзінде, оны тым кеш болғанға дейін кейінге қалдыра береді. Олардың істі кейінге қалдыруға әрқашан «орынды» себептері табылады.

«Ақша ақшаны шақырады» деген сөз бар. Қаржылық табыс үшін ақшаның өзінен гөрі, ақша жинау үшін қажет болатын мінез бен тәртіп маңыздырақ. Төмен деңгейде өз қаржыңызды бақылауға алған кезде ғана, сіз жоғары деңгейде ақшаңызды басқару және өсіру қабілетіңіз бар екенін дәлелдейсіз. Жүгірмес бұрын жүруді үйрену керек.

Өйткені сіз әдеттің құлысыз, тез арада табысыңыздың 99 пайызына өмір сүруге бейімделесіз. Содан кейін табысыңыздың 2 пайызын жинап, қалған 98 пайызына өмір сүре бастайсыз. Жинақ мөлшерін айына 1 пайызға арттыра отырып, бір жылдың ішінде табысыңыздың 90 пайызына немесе одан азына жайлы өмір сүретін боласыз және қаржылық тәуелсіздікке жол тартасыз. Бірақ сіз бастауыңыз керек. Сіз бүгін қаржылық еркіндік шотын ашып, табысыңыздың 1 пайызын жинау арқылы әрекет етуіңіз керек.

Сіздің мақсатыңыз — жұмсау мен жинауға қатысты подсознаниедегі (сана астындағы) бағдарламаны өзгерту. Сіз банкте ақшаның болуы сіз үшін рахат, қауіпсіздік және ләззат екенін ойлай бастауыңыз керек. Сіз жинауды мақұрым қалу мен қолайсыздықпен емес, бақыт пен табыспен байланыстыруыңыз қажет. Сіз ақша жинауға бақыт пен қанағаттану көзі ретінде қарай бастауыңыз керек. Бай болатын барлық адамдардың ой-өрісі дәл осындай.

Америка Құрама Штаттарындағы орташа жалақы мен өмір сүру құнының өсімі жылына 3-4 пайызды құрайды. Осы кітаптағы кейбір стратегияларды қолдана отырып, сіз жылдық табысыңызды әр жылы 10, 20, тіпті 30 пайызға қалай арттыруға болатынын үйренесіз. Кез келген жағдайда, өсіміңіздің жартысын жинап, оны болашаққа мұқият инвестициялауға бекінуіңіз керек. Осыны ертерек бастап, ұзақ уақыт бойы жалғастырсаңыз, алдағы жылдары миллионер болмасаңыз да, қаржылық тәуелсіз боласыз.

Ол: «Ақшаны жоғалту мүмкіндігі бар инвестициялау мүмкіндігін көргенде, мен ең алдымен инвестициялаудан жай ғана бас тартамын», — деді.

Екінші ережеге келсек, Дэвис: «Көңілім ауған кезде мен бірінші ережеге қайта ораламын: 'Ақшаны жоғалтпа'», — деді.

Бизнесіңізді бастау және дамыту үшін сізге әдетте ақша алуға және банктен несие желілерін ұйымдастыруға тура келеді. Банктер тиімді несие берумен айналысады. Сіздің қаржылық болжамдарыңыз бен несиелік сұраныстарыңыздың толықтығы мен дәлдігі сізге ақшаның берілу-берілмеуін анықтайды. Көптеген кәсіпорындар кәсіпкердің лайықты несие өтінімін дайындай алмауына байланысты жабылып қалған.

Жұмыс орнында үйрене алмаған нәрсені жұмыстан тыс уақытта үйренуге болады. Сіздің жұмысыңыз кәсіпкерлік дайындық бағдарламасы, өміріңіздің кейінгі кезеңінде бай болу үшін қажетті дағдыларды үйрететін университет қызметін атқара алады.

Жұмыс істеп жүргенде сіздің төрт артықшылығыңыз бар: біріншіден, еңбекақыңыз бар; екіншіден, уақытыңыз бар; үшіншіден, байланыстарыңыз бар; және ең бастысы, тәжірибеңіз артып келеді. Өз бетіңізше іс бастауға дайындық кезінде қажетті нәрселерді үйрену үшін жұмыс істеп жүрген фактіңізді барынша пайдаланыңыз.

Өзіңізге ұнайтын бизнесті таңдағаннан кейін, ең алдымен сол бизнестің әрбір деталін зерттеңіз. Инвестиция салмас бұрын тексеріп алыңыз. Бизнеске уақытыңыз бен ақшаңызды салмас бұрын, ол туралы қолыңыздан келгенше бәрін біліп алыңыз.

Сол өнім немесе қызмет бойынша бәсекелестеріңіз кім және олар не ұсынатынын біліңіз. Бүгінгі таңда тұтынушылар не сатып алып жүр? Олар неліктен қазіргі жеткізушілерінен бас тартып, сізге келіп, басқа нәрсе сатып алуы керек?

Бизнеске кіруді ойлағанда, сол саладағы бар компанияларды зерттеуге уақыт бөліңіз. Олар неге табысты? Неліктен олар сәтсіздікке ұшырады? Олар нені дұрыс істеп жатыр? Неден қателесуде? Әр салада компаниялардың 20 пайызы пайданың 80 пайызын табады. Осы үздік компанияларды анықтап, олардың неліктен табысты екенін нақты біліңіз.

Кейбір компаниялардың неге табысты, ал кейбіреулерінің неге сәтсіз екенін анықтағаннан кейін, толық талдау жасаңыз. Табыс себептерін талдаңыз. Сәтсіздік себептерін саралаңыз. Өнімді, қызметті немесе бизнесті қалай жақсартуға болады? Тұтынушылар басқадан емес, сізден сатып алуды қалайтындай өніміңізді немесе қызметіңізді қалай тартымды ете аласыз?

Сіз қажеттілікті тауып, оны қанағаттандыра аласыз. Адамның қажеттіліктері мен тілектері шексіз. Сондықтан кәсіпкерлік пен қаржылық табысқа жету мүмкіндіктері де шексіз. Сіздің бизнес мүмкіндіктеріңізге қойылатын жалғыз шектеу — бұл сіздің жеке қиялыңыздың шегі.

Ол жұмыстан шығып, өз бетінше іс бастады. Анасынан алған 1000 доллар несиемен Росс Перо өзінің бірнеше IBM тұтынушыларына барып, олардың барлық деректерді өңдеу қажеттіліктерін шешуді ұсынды. Ол бұл қызметтерді компаниялардың қазіргі төлеп жүрген ақысынан арзанға жасап беруді және үнемделген қаражатты 50-50 негізінде бөлісуді ұсынды. Ақырында, оның бір клиенті бұл ұсынысты қабылдап, алғашқы деректерді өңдеу жүйесін құруға қажетті ақшаны алдын ала берді. Жүйе сәтті жұмыс істеп кетті.

Росс Перо бүкіл ел бойынша компаниялар үшін деректерді өңдейтін Electronic Data Processing (кейіннен EDP Industries) компаниясын құрды. Соңында ол EDP-ді General Motors-қа 2,8 миллиард долларға сатып, әлемдегі ең бай адамдардың біріне айналды. Ол қажеттілікті тапты және оны өтеді.

Содан кейін Миннеаполистегі шағын компанияда жұмыс істейтін хатшы қыз жазу кезінде жіберген қателерін бояу үшін ұнды тырнақ бояуымен араластыра бастады. Офистегі достары көп ұзамай одан өздеріне де осындай сұйықтық жасап беруін сұрады. Бұл сұранысты қанағаттандыру үшін ол ас үй үстелінде ұн мен тырнақ бояуын кішкентай құтыларға араластыра бастады. Көп ұзамай басқа кеңселердегі адамдар да оны сұрай бастады. Сұраныс соншалықты артты, ол ақыры жұмысынан шығып, өзі «Liquid Paper» (Штрих) деп атаған өнімді шығарумен толық айналысты. Бірнеше жылдан кейін Gillette корпорациясы келіп, оның бизнесін 47 миллион доллар қолма-қол ақшаға сатып алды.

Мәселелер барлық жерде кездеседі. Сіздің міндетіңіз — осы мәселелердің бірін тауып, оны бұрынғыдан да жақсырақ шешу. Барлығында болатын мәселені тауып, оған шешім ойлап таба алатыныңызды тексеріңіз. Өнімді немесе қызметті жақсырақ, арзанырақ, жылдамырақ немесе оңайырақ ұсынудың жолын табыңыз. Қиялыңызды қолданыңыз.

Тұтынушыға қызмет көрсетуге деген бұл құштарлық кез келген саладағы кәсіпкерлік табыстың кілті болып табылады. Тіпті Walmart дүкендерінің негізін қалаушы және әлемдегі ең бай адамдардың бірі Сэм Уолтон былай деген: «Барлығымыздың бір ғана бастығымыз бар, ол — тұтынушы. Тұтынушы бізді кез келген уақытта жұмыстан шығара алады, ол үшін ол жай ғана өз ақшасын басқа жерге апарып жұмсаса болғаны».

Кейбір адамдар бизнес жолын апта ішінде заттар сатып алып, оларды демалыс күндері базарларда немесе жәрмеңкелерде сатудан бастайды. Басқалары таңертең ерте жүк көлігімен үй алдындағы сатылымдарға (garage sales) барып, ең жақсы заттарды ең арзан бағамен жинап алады, содан кейін айына бір рет өздерінің сатылымдарын өткізіп, жинағандарының бәрін сатып алған бағасынан қымбатқа сатады. Соның нәтижесінде олар сатып алуды және сатуды үйренеді. Олар арзанға сатып алып, қымбатқа сату арқылы келіссөз жүргізуді үйренеді. Олар қарым-қатынас жасауды және ымыраға келуді үйренеді. Олар жоғары бағамен тез сатылатын өнімдерді таңдауды үйренеді.

Америкалық жұмысшылардың шамамен 95 пайызы, егер олар қалай жасау керектігін үйреніп, талпынып көрсе, өз бизнесін бастап, құруға қабілетті. Бизнес табысы бірқатар формулаларға, комбинацияларға және рецепттерге негізделген, олардың барлығын үйренуге болады. АҚШ-та 23 миллионнан астам бизнес бар, оған қоса жыл сайын бір миллион жаңа бизнес ашылады. Сіз АҚШ-та жаңа бизнесті жер бетіндегі кез келген басқа елге қарағанда жылдамырақ, оңайырақ және арзан шығынмен бастай аласыз. Мұны кез келген адам істей алады.

Желілік маркетингке қатысты жағымсыз пікірлер де, түсінбеушіліктер де болды. Кез келген бизнестегідей, жақсы және жаман желілік маркетинг мүмкіндіктері бар. Бірақ бизнес модельдің өзі 50 жылдан астам уақыт бойы бүкіл әлемде сыналған және сәттілігін дәлелдеген. Ол кез келген бизнеске қажетті «маңдай тер капиталын» жұмсауға дайын кез келген адам үшін жұмыс істейді.

Мысалы, егер өнімнің бөлшек сауда бағасы 10 доллар болса және оны өндіру 2,50 доллар тұрса, маркетингке, сатуға, жарнамаға, таратуға, жылжытуға, орауға және жеткізуге жұмсалатын 7,50 доллар айырмашылық қалады. Желілік маркетингте өндіріс өзіндік құны мен бөлшек сауда бағасы арасындағы бұл айырмашылық сату тізбегіндегі әртүрлі дистрибьюторлар арасында бөлінеді.

Көптеген адамдар айналасындағыларға ұсақ өнімдерді сатып алу немесе сату үшін өздерін тым жоғары санайды. Ондай адамдар дәрігерлер, заңгерлер, инженерлер, сәулетшілер және басқа да кәсіби мамандардың өздері мен отбасылары үшін қосымша табыс көздерін жасау мақсатында табысты желілік маркетинг бизнесін құрумен айналысатынын көргенде таң қалады.

Соңында қаржылық табысқа жеткен адамдар ешқашан өздерін қандай да бір жұмыс үшін тым жоғары санамайды. Олар әрбір жетістіктің өз құны бар екенін түсінеді және сол құнды неғұрлым ерте төлесе, соғұрлым тезірек қалаған қаржылық тәуелсіздігіне қол жеткізе алатынын біледі.

Ал өздерін төменнен бастау үшін тым жоғары санайтындар — ешқашан жетістікке жетпейтін және соңында кедей болып зейнетке шығатындар. Олар төменде қалып қояды.

Егер сіз көп деңгейлі немесе желілік маркетинг мүмкіндігін қарастырып жатсаңыз, таңдау жасамас бұрын назар аудару керек сегіз негізгі фактор бар. Бүгінгі таңдағы ең жақсы достарымның кейбірі — желілік маркетинг арқылы миллионер болғандар. Олар істі бастағанда, желілік маркетингтік бизнес мүмкіндіктерін зерттеп, бірнеше ай бойы бүкіл елді аралады. Олар негізгі адамдармен кездесті, өнімдерді мұқият сынап көрді, басқалардан пікірлер жинады және достары мен кеңесшілерінің ойларын сұрастырды.

Олардың әрқайсысы өздеріне сәйкес келетін дұрыс компания мен мүмкіндікті тапқан кезде, бизнес табысы үшін барын салуға шешім қабылдады. Бірнеше жылдың ішінде олар ай сайын миллиондаған доллар сауда айналымын жасайтын ұлттық және халықаралық дистрибьюторлық желілер құрды. Міне, не нәрсеге назар аудару керек:

Жақсы беделге ие сапалы өнімдері бар көп деңгейлі бизнес іздеңіз. Өте жоғары сапалы емес дүниені сатуға ешқашан уақытыңызды жұмсамаңыз. Орташа немесе төмен сапалы өніммен ешқашан табысты бизнес құру мүмкін емес.

Екіншіден, бәсекелестермен салыстырғанда бағасы тиімді әрі әділ компанияны іздеңіз. Егер адамдар дәл сондай немесе балама өнімді басқа жерден арзанға таба алса, сіздің өніміңізге артық ақша төлемейді. Сондықтан бағаларды мұқият салыстыру өте маңызды.

Өкінішке орай, жүздеген компания төмен сапалы өнімді негізсіз жоғары бағамен сатуға тырысады. Кейбір адамдар өнім сапасы маңызды емес деп есептейді. Олар адамдарды тек «бизнес мүмкіндігі» ғана қызықтырады деп сенеді. Бірақ, сайып келгенде, кез келген бизнестің табысты не сәтсіз болуын нарықтағы тұтынушы шешеді. Ал ол тұтынушы сіздің бағаңыз бен басқалардың бағасы арасындағы айырмашылыққа өте сезімтал келеді.

Үшіншіден, кез келген жақсы желілік маркетинг компаниясы 100 пайыздық шартсыз ақшаны қайтару кепілдігін ұсынады. Бұл компания өз өнімінің сапасына және тұтынушының ризашылығына сенімді болғаны соншалық, тауарды ешбір сұрақсыз қайта сатып алуға дайын екенін білдіреді. Компания сататын кез келген затына 100 пайыздық қайтару кепілдігін береді. Бұл — көп деңгейлі маркетингте немесе кез келген басқа салада бизнес табысының ең маңызды қағидаларының бірі.

Жақсы желілік маркетинг компаниясы тек соңғы тұтынушыға бөлшек сауда жасауға бағытталған. Мықты компаниялар адамдарға әлі сатылмаған тауарды артығымен алуды қолдамайды, тіпті рұқсат бермейді. Олар нақты сатылым жасамай тұрып, тек тауарды көптеп сатып алу арқылы жоғары жеңілдіктерге ие болуға жол бермейді. Сіз кез келген желілік маркетинг мүмкіндігін қарастырғанда осындай саясаттың бар-жоғына назар аударуыңыз керек.

Бесіншіден, жақсы компания тапсырыстарды жедел жеткізуді және тиімді ішкі есеп жүргізуді қамтамасыз етеді. Сіз өнім үлгілері арқылы тапсырыс қабылдай аласыз, ал компания тауарды сізге немесе тікелей тұтынушыға 48 сағат ішінде жеткізіп береді. Сонымен қатар, компания сатылымдарды, комиссияларды және үстемеақыларды қадағалап, сізге ай сайын нақты қаржылық есеп беріп отырады.

Желілік маркетингтен бастаған көптеген адамдар алған тәжірибесі мен білімінің арқасында кейін өз бизнестерінде үлкен табысқа жетті.

Ең жақсы компаниялардың ең жақсы оқыту жүйелері болады. Желілік маркетингтегі табыстың басты себебі — бизнесті жүргізуге қажетті білім мен дағдыларды меңгеру. Ал сәтсіздік — әрқашан қажетті дағдылардың жоқтығынан болады. Егер сіз таңдаған компанияда ұйымдасқан оқыту жүйесі болмаса, ондай жүйесі бар басқа компанияны іздеп көріңіз.

Жетіншіден, компанияның барлық деңгейінде адалдық пен тұтастықтың болуын қадағалаңыз. Бас компанияның нарықта мінсіз беделі бар екеніне көз жеткізіңід. Бұл сіз мақтанышпен өкілдік ете алатын және достарыңызға айта алатын компания болуы керек. Сіз жұмыс істеп жатқан компанияңыз үшін ешқашан ақталуға тиіс емессіз.

Жаңа қызметкерді жұмысқа алар кезде оның мінездемесін қалай тексерсеңіз, компанияның беделін де солай тексеріңіз. Интернетке кіріп, бұрын сол компанияда жұмыс істеген адамдармен байланысыңыз. Уақытыңыз бен ақшаңызды салмас бұрын мұқият зерттеңіз.

Тәжірибесіз адамдарды жалған уәделермен алдап, гараждарын тауарға толтырып, содан кейін келесі идеяға көшіп кететін, бірінен соң бірін аша беретін адамдар болады. Бұл компаниялардың барлығына ортақ бір нәрсе бар: олар қысқа мерзімде көп ақша табудың тез әрі оңай жолын уәде етеді. Оларға сенбеңіз.

Осы жылдар ішінде мен көптеген желілік маркетинг компанияларымен жұмыс істеп, өнімдерін қолдандым. Олардың кейбіреулері шынымен керемет болды. Әдетте, ең жақсы компаниялар жоғарыда аталған сегіз фактор бойынша жоғары балл алады. Олармен жұмыс істеу жағымды және олар сізге нөлден бастап, бизнес дағдыларын дамытуға, оң ақша ағынын жасауға және қаржылық тәуелсіздікке қарай жылжуға мүмкіндік береді.

Сіз пошта арқылы тапсырыс қабылдау бизнесін аз ақшамен және аз тәжірибемен бастай аласыз. Үйіңізде отырып, шектеулі инвестициямен және төмен тәуекелмен жұмыс істеуге болады. Бұл тақырыпта жазылған бірнеше кітаптар бар. Ол кітаптар бизнесті қалай бастау керектігін, көтерме бағамен тауар алуды және сатылым әкелетін жарнамаларды қайда және қалай жазу керектігін көрсетеді.

Жақында ғана отбасын асырау үшін ақша таба алмай жүрген бір әйел түскі және кешкі асқа гамбургер дайындаудың түрлі тәсілдерін ойлап таба бастады. Біреу оған бұл рецепттердің ерекше екенін және оларды кітапша етіп жинау керектігін айтты. Нәтижесінде «Гамбургер ұсынудың 101 тәсілі» атты кітапша жарық көрді. Кейін ол бүкіл ел бойынша газеттерге шағын жарнамалар беру арқылы осы кітапшаның ондаған мың данасын сатты.

Бүгінгі таңда американдықтардың көбі заттарды пошта арқылы, журналдар мен газеттердегі мақалалар мен жарнамалар арқылы немесе үйлеріне жіберілетін каталогтар арқылы сатып алады. Пошта арқылы сауда жасау — бұл сіз оңай әрі арзан бағамен кірісе алатын сала. Бірақ бастамас бұрын бизнестің әрбір егжей-тегжейін зерттеп, ақша салмас бұрын әрбір идеяны шағын ауқымда мұқият сынап көруіңіз керек.

1999 жылы Intel президенті Эндрю Гроув: «Бес жылдан кейін Интернет-бизнес деген ұғым болмайды», — деп мәлімдеді. Бұл мәлімдеме шошыну мен таңданыс туғызды. Ол кезде Интернет-компаниялар миллиардтаған долларға бағаланып, адамдар «әлем мәңгілікке өзгерді» деп болжап жатқан еді.

Бірақ оның айтпағы орынды еді. Ол бес жыл ішінде компаниялардың телефон нөмірлері мен мекенжайлары сияқты Интернетте де өз орны болатынын, бірақ көптеген Интернет-компаниялар бәсекеге төтеп бере алмай, нарықтан кететінін айтты. Оның болжамы орындалды.

Бүгінде кез келген маңызды бизнес, мейлі ол жеке кәсіпкерлік болсын немесе ас үйде отырып басқарылатын шағын іс болсын, барлығының Интернет сайты бар. Жақсы жаңалық сол — бүгінде «Интернетті данышпандар қарапайым адамдар да сәтті қолдана алатындай етіп жасап қойған». Қазір кез келген адам бірнеше доллармен Интернет-бизнес бастап, бүкіл әлемге өз тауарын ұсына алады. Бұл сіздің де қолыңыздан келеді деген сөз.

Интернет-бизнес бастау үшін арзан бағада алуға болатын көптеген курстар мен жинақтар бар. Yahoo! және AOL сияқты ірі компаниялар сізге Интернет-дүкен ашу үшін қажеттінің бәрін береді. Жаңа тұтынушылар жинау үшін басқа Интернет-бизнестермен байланыс орната аласыз. Жүздеген, тіпті мыңдаған адамдарға жететін ақпараттық бюллетеньдер мен жарнамалар жасай аласыз. Аз ғана инвестициямен сіз тек өз қиялыңызбен шектелетін Интернет-бизнес құра аласыз.

Кез келген бизнес сияқты, ақша салмас бұрын мұқият зерттеңіз. Кітаптар оқыңыз, курстарға қатысыңыз, Интернет-бизнесті қалай бастауды үйрену үшін желіні шарлаңыз. Сұраныс жоғары деп есептейтін бір ғана өнімнен бастаңыз және сол өнімді көбірек тұтынушыға сатуға назар аударыңыз. Бір өнімді сатуда тәжірибе жинаған сайын, өнім түрлерін көбейте аласыз. Егер бәрін дұрыс жасасаңыз, жақын арада айына мыңдаған доллар табыс табатын бизнеске ие боласыз.

Мен 1981 жылы спикерлік, оқыту және консалтинг бизнесімді бастағанда Интернет болған жоқ. Біз бизнесті жүргізу үшін тікелей поштаны, тікелей сатуды және телемаркетингті (телефон арқылы сатуды) қолдандық. Басқа жол болған жоқ.

1995 жылы Интернет өсіп, кеңейе бастағанда, біз алғашқы сайтымызды аштық. Ол өте қарапайым, бізде бар аудио және видео оқу бағдарламаларының қысқаша сипаттамасы ғана берілген сайт еді. Оны бізге сыртқы компания басқарып берді және олар әрбір сатылымнан комиссия алып отырды. Біз MasterCard, Visa, American Express және Discover Card төлем жүйелерін қосып, ұрлықтан қорғау үшін қауіпсіздік шараларын орнаттық. Келесі бес жыл ішінде сатылымымыз айына бірнеше мың долларға дейін өсті.

Интернеттегі сауда көлемі артқан сайын, біз оның барлық мүмкіндіктерін пайдаланбай жатқанымызды түсіндік. Сондықтан сайтымызды толық қайта жасап, жаңарту үшін тағы 60,000 доллар инвестицияладық. Бұл сатылымның бірден артуына әкелді, табысымыз күніне бірнеше жүз долларға жетті.

Бүгінде біздің Интернет-бизнесіміз жылына 1 миллион доллардан астам сауда айналымын жасайды. Ол біз салған барлық инвестицияны ақтап қана қоймай, ай сайын қомақты пайда әкеліп отыр. Біз кейде «Amazon. com-нан көп ақша табамыз» деп әзілдейміз, өйткені біз ай сайын таза пайда көреміз, ал Amazon. com әлі де шығынға батуда.

Міне, басты мәселе. Егер мыңдаған, тіпті миллиондаған адамдар Интернет туралы ештеңе білмей-ақ бастап, оқу, тәжірибе және еңбек арқылы табысты Интернет-бизнес құра алса, бұл сіздің де қолыңыздан келетіндігінің дәлелі.

Бүгінгі таңда табысты болып жатқан бизнестердің көбі бірнеше жыл бұрын болмаған. Бүгінгі ең көп сатылатын өнімдер мен қызметтердің көбі бірнеше жыл бұрын болған жоқ. Болашақтың үлкен байлығы әлі жоқ бизнестерде, әлі жасалмаған өнімдер мен қызметтерді әлі жоқ нарықтар мен тұтынушыларға сату арқылы жасалады. Бұл мүмкіндіктердің барлық жерде және шексіз екенін білдіреді.

Егер сіздің мақсатыңыз өмір бойы жұмыс істеп байып кету болса, кез келген істе болашаққа көз жүгірту маңызды. Бұл дегеніміз, сіз бизнес жолыңыздың басында қажетті білім мен тәжірибені алу үшін бірнеше апта немесе бірнеше ай уақытыңызды бөле аласыз. Рим императоры Август айтқандай: «Асықпай асық».

Табысқа жетудің ең жақсы стратегияларының бірі — өзіңізді қызықтыратын салада толық емес жұмыс күнімен жұмыс істеу. Көптеген дәулетті адамдар болашағы зор деп есептеген салада тегін жұмыс істеуді ұсыну арқылы бастаған. Тегін жұмыс істеу арқылы олар сол бизнестегі адамдардың назарына ілікті. Өз жұмысын өте жақсы атқару арқылы олар өздерінің құндылығын дәлелдеп, соңында жалақысы бар жұмысқа алынып, жауапты лауазымдарға көтерілді.

Жұмыс әлеміне қадам басқанда сізде уақыт көп, бірақ ақша аз болады. Өміріңіздің соңында, егер жолыңыз болса, ақшаңыз көп, бірақ уақытыңыз аз болады. Ал осы екі аралықта жасайтын ең ақылды іс — бос уақытыңызды болашақта тапқыңыз келетін ақшаны қалай табу керектігін үйренуге жұмсау. Өзіңізді қызықтыратын саладағы компанияда жұмыс істей отырып, сіз баға жетпес тәжірибе аласыз. Сіз бизнестің іштен қалай жұмыс істейтінін үйренесіз. Бұл сала сіздің болашағыңызды арнауға тұрарлық па, жоқ па, соны түсінесіз.

Тіпті басқа жерде толық жұмыс істеп жүрсеңіз де, кешкісін немесе демалыс күндері басқа саланы үйрену үшін жұмыс істей аласыз. Жылдық еңбек демалысыңызды немесе мереке күндеріңізді осыған арнай аласыз. Егер сіз қаржылық табысқа жетуге бел бусаңыз, уақыт бөліп, тәжірибе жинаудан басқа жол жоқ.

Есіңізде болсын, бизнестің сәтсіздікке ұшырауының басты себебі — басқарудағы біліксіздік. Бұл басшылықтағы адамдардың қате шешім қабылдайтынын білдіреді. Олар қате инвестиция жасайды. Олар орны толмайтын шығындарға әкелетін қателіктер жібереді. Мұның сіздің басыңыздан өтуіне жол бермеңіз. Табысқа жету үшін қажет нәрсені үйренуге уақыт бөліңіз. Шыдамды болыңыз. Бастамас бұрын жұмсаған уақытыңыз алдағы айлар мен жылдарда өз жемісін еселеп береді.

Бизнес жолында сатылым мен пайданы барынша арттырып, күш пен шығынды барынша азайту үшін жасауға болатын жеті қадам бар. Бұл жеті қадамды аттап өту немесе айналып өту әрекеті сізге ойлағаныңыздан да қымбатқа түсуі мүмкін.

Өзіңізге нақты қаржылық мақсат қойып, оны шындық ретінде елестете бастаңыз. Мақсатыңызға жеткен сәтіңізді ойша қайта-қайта бейнелеңіз. Мақсатыңызды неғұрлым анық, жиі және қарқынды елестетсеңіз, оған жетуге қажетті адамдарды, жағдайларды, идеялар мен ресурстарды соғұрлым тезірек өзіңізге тартасыз.

Жоғары сапалы және құнды өніммен немесе қызметпен толтыруға болатын қажеттілікті немесе шешуге болатын мәселені іздеңіз. Барлық табысты бизнестер қандай да бір жағынан керемет өнімге немесе қызметке негізделген. Нарықтағы басқа заттардан басым емес өнімді шығаруға немесе жарнамалауға бір минутыңызды да жұмсамаңыз.

Кішкентайдан бастаңыз және бизнесіңізді мұқият үйреніңіз. Шыдамды болыңыз. Әсіресе басында ақшадан гөрі уақытыңызды инвестициялаңыз.

Ақша салмас бұрын әрбір маңызды қадамды сынап көруге уақыт бөліңіз. Маркетинг пен сатудағы табыстың үш ережесі бар: «Сынап көр, сынап көр және тағы да сынап көр».

Кәсіпкерлердің сәтсіздікке ұшырауының бір себебі — тым асығыстық. Олар жақсы идея тауып, дайындықсыз бірден іске кірісіп кетеді. Сақтықпен, қадам-қадаммен алға жылжыған дұрыс. Қателіктеріңізден сабақ алып, бағытыңызды түзеп отырыңыз.

Бизнестегі жаңа идеялардың 99 пайызы, кем дегенде, бастапқы нұсқасында іске аспайды. Сіз жасаған 10 істің 9-ы сіз күткен нәтижені бермейді. Барлық ақшаңызды сәтсіз болуы мүмкін бір үлкен идеяға тіккенше, кішкентай қадамдар жасап, әрқайсысынан үйренген жақсы.

Бизнесті тек қол жеткізген табыстарыңыз бен іскерлік әрекеттеріңізден түскен пайда негізінде ғана кеңейтіңіз. Бизнесті қарызға алынған капиталмен емес, тек сол бизнесте тапқан ақшаңызбен ғана өсіріңіз.

Көптеген зерттеулерде бизнес-аналитиктер шектеулі ақшамен бастаудың ең жақсы стратегия екенін анықтады. Басында ақшаңыз аз болғанда, сіз сатылым мен пайда табу үшін қиялыңызды, шығармашылығыңыз бен қуатыңызды пайдалануға мәжбүр боласыз. Сізде қымбат шешімдер қабылдауға немесе шығыны көп жарнама жасауға мүмкіндік беретін үлкен банк шоты болмайды.

Барлық өнімділік адамдардан келеді. Барлық сату және маркетингтік табыс — негізгі орындарда жақсы адамдардың болуының нәтижесі. Барлық бизнес табысы — компанияңыздағы маңызды жұмыс орындарында құзыретті адамдардың болуынан келеді. Маңызды лауазымдағы бір ғана құзыретсіз адам кәсіпорынды құрдымға жіберу үшін жеткілікті. Бұған жол бермеңіз.

Кез келген бизнестің табысының кілті — ақша ағыны. Егер сізде оң ақша ағыны болса — егер сіз күнделікті, апталық және айлық іскерлік әрекеттеріңізден пайда тауып жатсаңыз — бизнес әлемінде кез келген нәрсеге қол жеткізе аласыз. Сізде оң ақша ағынының тарихы болған кезде, банктер қосымша мүмкіндіктерді пайдалану үшін сізге қажетті ақшаны қарызға беруге дайын болады.

Сіздің бизнес мақсатыңыз — үздіксіз оң ақша ағынын қалыптастыру, содан кейін сатудағы кез келген ауытқуларға қарсы ақша резервтерін құру. Осыдан кейін банктер сізге қажетті барлық ақшаны береді, өйткені олар сіздің қарызды өтей алатыныңызға және оны қайтаратыныңызға сенімді болады.

Көптеген бизнесмендер күтпеген салаларда үлкен жетістіктерге жетеді. Олар бизнесті бастайды, содан кейін оның өздері күткендей тиімді емес екенін түсінеді. Бірақ олар икемді болғандықтан, бағытын өзгертеді, өз тәжірибесі мен екпінін басқа нәрсені байқап көру үшін пайдаланады. Көбінесе олар мүлдем басқа салада табысқа кенеледі.

Ең бастысы — бастау, әрекет ету. Табыстың кілті — іске кірісу, содан кейін алған біліміңіз бен тәжірибеңізді қолдана отырып, бір қадам алға жылжу. Іс жүзінде кез келген салада жетістікке жету үшін жеткілікті ақпарат бар. Бірақ үздіксіз әрекет ету өте маңызды.

Өз бизнесін бастағысы келетін 10 адамның біреуі ғана істі бастауға батылдық тауып, оны жалғастыруға төзімділік танытады. Табыстың кілті әрқашан — бастау және табандылық. Сәтсіздіктен қорқу адамдарды кез келген басқа фактордан гөрі көбірек тежейді. Сәтсіздіктен қорқу сіздің әлеуетіңізге тежегіш қояды және әрекеттеріңізді сал етеді. Сәтсіздіктен қорқу — сәтсіздіктің алдын алады. Оның сізді тежеуіне жол бермеңіз.

Тіпті бизнес туралы ештеңе білмесеңіз де, арманнан бастап, оның астына іргетас қалай аласыз. Көптеген ірі байлықтардың бастауы осы жеті қарапайым қадам болды:

Осы бизнестердің әрқайсысы басқа компаниялардан ерекшеленетін өнімдер немесе қызметтер ұсынады. Жаңа бизнес идеясын табу және дамыту мүмкіндіктері айналаңызда толып тұр, ал дұрыс дайындықпен бизнестегі табысқа жету мүмкіндіктеріңіз шексіз.

Дегенмен, біз жаңа бизнестің 80-90 пайызы алғашқы екі-төрт жылда әртүрлі факторларға байланысты сәтсіздікке ұшырайтынын білеміз. Біз талқылағанымыздай, бизнестің сәтсіздігінің басты себебі — бизнесті бастаған адамның немесе адамдардың қандай да бір құзыретсіздігі. Бұл құзыретсіздік әдетте өнімді немесе қызметті жеткілікті көлемде сата алмау немесе өндіріс пен сату шығындарын бақылай алмау түрінде көрінеді.

Бизнес сәтсіздігінің тағы бір негізгі себебі — қате өнімді қате бағамен, қате нарыққа, қате уақытта ұсыну немесе осылардың жиынтығы. Егер сіздің өніміңіз немесе қызметіңіз бүгінгі нарыққа сәйкес келмесе, тіпті ең жақсы маркетингтік күш-жігер мен шығындарды бақылау да сізге табысты болуға көмектеспейді.

Ford Motor Company-дің 1950 жылдары Edsel моделін шығаруы — қате өнімнің қате уақытта және қате бағамен шығуының тамаша мысалы. Зерттеу мен әзірлеуге 250 миллион доллар жұмсағаннан кейін, Ford көлікті нарыққа шығарды, бірақ мұндай бағадағы көлікке сұраныс жоқ екенін білді.

Азық-түлік ұсынатын Webvan. com және үй жануарларына арналған тауарлар ұсынатын Pets. com сияқты көптеген дотком-компаниялар банкротқа ұшырап, инвесторлардың жүздеген миллион долларын желге ұшырды. Интернет арқылы тапсырыс берілетін және пошта немесе курьер арқылы жеткізілетін азық-түлік пен үй жануарларына арналған тауарлар нарығы жеткіліксіз болып шықты.

Көптеген шағын бизнес иелері де осындай қателікті азырақ ауқымда жасайды. Олар өнімнің сұранысқа ие болатынын алдын ала анықтамастан, оны нарыққа шығару үшін орасан зор уақыт пен ақша жұмсайды.

Бұл тарауда сіз өнімді немесе қызметті қалай табуды, оған көп ақша салмас бұрын оны нарықта қалай сынауды, оны қалай дұрыс жылжытуды және бизнесті бастағаннан кейін оны қалай кеңейтуді үйренесіз. Міне, бизнес табысының негізгі принциптері.

Жаңа өнімді немесе қызметті таңдаудың бірінші принципі — ол тұтынушылардың қазіргі уақыттағы нақты қажеттілігін қанағаттандыратынын анықтау. Жаңа өнім немесе қызмет тұтынушының қандай да бір мәселесін шешуі немесе тұтынушының өмірін немесе жұмысын үнемді түрде жақсартуы керек. Сіз өніміңіздің немесе қызметіңіздің тұтынушының өмір сүру сапасын жақсарту үшін нақты не істейтінін басынан бастап анық түсінуіңіз керек.

Бұл бірегейлік саласы бизнестегі табыстың орталығы болып табылады. Ешбір өнім немесе қызмет бәсекелес өнімнен қандай да бір жағынан ерекшеленбесе және одан жоғары болмаса, табысқа жете алмайды. Басқалармен бірдей «мен де» (me-too) өнімінің немесе қызметінің негізінде бизнес құру мүмкіндігі өте аз — бұл өнімнің басқалардан жалғыз айырмашылығы, оны сіздің сатып жатқаныңыз ғана болады.

Тіпті жыл сайын миллиардтаған долларлық сатылым жасайтын ең ірі трансұлттық компаниялар да шығындарына өте мұқият болады. Олар сапа деңгейін сақтай отырып, шығындарды азайту жолдарын үнемі іздейді. Олар әрқашан үнемшілдікке назар аударады.

Әсіресе шағын бизнесте сіз ақшаңызды суға батып бара жатқан адам құтқару шеңберіне жабысқандай ұстауыңыз керек. Ақша — бизнестің тіршілік көзі. Ақша ағыны — бизнес табысының маңызды өлшемі мен анықтаушысы. Барлық табысты кәсіпкерлер мұқият қаржылық бақылауды орнатады және оны күн сайын қадағалайды. Олар әрбір шығынды мұқият қарастырады. Олар әрбір долларды пайдалануды талдауға уақыт бөледі. Олар егжей-тегжейлі бюджеттермен жұмыс істейді және оларды әр апта, әр ай сайын қарап шығады.

Кәсіпкерлік табыстың негізгі ережесі — ақшаны тек ақша табу үшін жұмсау. Себебі бизнесте тек екі негізгі санат бар: табыс және шығыс. Бизнесіңізді жүргізудің негізгі ережесі: «егер ол табыс әкелмесе, демек, ол — шығыс! »

Бизнес табысының кілті — «үнемшілдік, үнемшілдік, үнемшілдік». Бірде мен ештеңесіз бастап, 55 жасына қарай 800 миллион долларлық бизнес империясын құрған адаммен жұмыс істедім. Оның кеңсеге қарама-қарсы орналасқан шағын асханада түстеніп, ескі көлік жүргізетінін көріп таң қалдым. Ол ақша үнемдегеннен ләззат алатын.

Сэм Уолтонның байлығы 25 миллиард доллардан асқан кезде де, ол әлі де жұмысқа өз пикап көлігімен баратын. Жоғарыдан басталған бұл үнемшілдік көзқарасы бизнестің әрбір аспектісіне, әрбір бөліміне дейін енді. Үнемшілдік тәжірибесі бизнестің жылдан-жылға табысты болуын қамтамасыз етті.

Бизнестің мақсаты не? Кейбір адамдар оны «пайда табу» дейді. Бірақ бұл дұрыс емес. Бизнестің шынайы мақсаты — «тұтынушыны құру және оны ұстап қалу». Пайда — тұтынушылардың жеткілікті санын тиімді жолмен құру мен ұстап қалудың нәтижесі. Барлық назар тұтынушыларды құруға және сақтауға аударылуы керек.

Бизнес табысының кілттері қарапайым. Өнімге қатысты кілттер: «Сат! Сат! Сат! » Өз бизнесіңізде табысқа жету үшін меңгеруіңіз керек ең маңызды дағды — өзіңізді және өніміңізді тұтынушыларға сата білу.

Шын мәнінде, сату қабілеті — табысты өмірдің негізгі дағдыларының бірі. Өте сирек жағдайларды қоспағанда, барлық табысты бизнестер өнімге құштар және оны басқаларға өте жақсы сата білетін бір адамнан басталады. Бұл кәсіпкерге өнімнің ұнайтыны соншалық, ол басқа адамдармен бұл туралы сөйлесуді асыға күтеді. Бұл адам жаңа тұтынушылармен байланыс орнатуға құштар. Бірақ сату тәжірибесі жоқ жерде ең жақсы өнім немесе қызмет те сәтсіздікке ұшырайды.

Табысты бизнесте тұтынушыға әрқашан қамқорлық жасау — басты басымдық. Табысты бизнесте әрбір қызметкер күні бойы тұтынушыларды құру, оларға қызмет көрсету және оларды қанағаттандыру туралы ойлайды. Питерс пен Уотерманның «Кемелдікке ұмтылу» (In Search of Excellence) кітабы бестселлер болғаннан он жыл өткен соң, бір журналист Том Питерстен кітаптағы жеті принциптің қайсысы әлі де маңызды деп санайтынын сұрады. Ол ойланбастан: «Тұтынушыларға қызмет көрсетуге деген құштарлық», — деп жауап берді.

Ең жақсы шағын және ірі бизнестерде негізгі адамдар өз тұтынушыларын жақсы көреді. Олар күндіз-түні тұтынушылары туралы ойлайды. Олар өздерін тұтынушыларының жеке өкілдері немесе агенттері ретінде көреді, олардың мүддесі үшін жұмыс істейді. Тұтынушының қалауы мен қажеттіліктеріне деген мұндай адалдық бүкіл ұйымға таралады және адамдардың осы компаниямен жұмыс істеуге және болашақта да онымен ынтымақтастықты жалғастыруға деген ұмтылысын тудырады.

Жақсы бизнесті оның тұтынушыларға қалай қарайтынынан әрқашан білуге болады. Жақсы бизнесті адамдардың телефонға қалай жауап беретінінен және тұтынушылардың сұраныстары мен сауалдарымен қалай айналысатынынан білуге болады. Жақсы бизнесті олардың тұтынушылардың қажеттіліктері мен шағымдарымен қалай жұмыс істейтінінен білуге болады. Тұтынушыға әрқашан қамқорлық жасау — барлық табысты бизнестердегі басты басымдық.

Бизнес табысының басты себебі — құрылтайшылардың жұмысты бастамас бұрын толық бизнес-жоспар әзірлеуі. Табысты бизнестер — есігін ашпас бұрын бизнестің әрбір бөлігін мұқият ойластырған, өте мұқият бюджеттер жасаған және өз қызметіне шығынсыздық талдауын жүргізгендер. Олар ақша жұмсап, іскерлік әрекеттерге кіріспес бұрын бизнес-жоспарды сызба ретінде ұйымдастырып, баяндап береді.

Міне, қызықты жаңалық. Бизнес-жоспар әзірленгеннен кейін, оған сирек жүгінеді. Көбінесе компаниялар бизнес-жоспарды әзірлеуге көптеген айлар жұмсайды және жыл сайын оны жаңартуға бірнеше апта бөледі; бірақ ол аяқталғаннан кейін суырмаға салынады және оны қайтадан жаңарту уақыты келгенше сирек қаралады.

Неліктен бұлай? Себебі, жұмыс басталғаннан кейін бизнесте болатын нәрселер әдетте күтілгеннен немесе болжанғаннан мүлдем басқаша болады. Онда бизнес-жоспардың не қажеті бар? Жауап: бизнес-жоспарды алдын ала әзірлеу процесінің өзі кәсіпкерді бизнестің жұмысына қатысы бар немесе болатын барлық маңызды мәселелерді мұқият ойластыруға мәжбүр етеді.

Бәсекелестік нарықта табысқа жету үшін жауап беруіңіз керек бірнеше сұрақ бар. Қазір не істеп жатқаныңызға қараңыз және осы сұрақтар мен олардың жауаптарын өз бизнесіңізге қолданыңыз.

Біріншіден, өнім немесе қызмет ағымдағы нарықтың қажеттіліктеріне жақсы сәйкес келуі керек. Бұл дегеніміз — тұтынушылар оны қалайды, оған мұқтаж, оны пайдалана алады және оны сатып алуға шамасы жетеді, сонымен қатар олар оны дәл қазір сатып алуға дайын. Егер өнімге немесе қызметке шұғыл қажеттілік немесе ниет болмаса, ол бәсекелес нарықта сәтсіздікке ұшырауы мүмкін.

Бизнестегі табыстың негізгі себебі — жұмысты бастамас бұрын нарықты мұқият талдау. Басқаша айтқанда, сіз өнімді немесе қызметті жасамас бұрын, нарықтың бар-жоғы туралы терең ойланасыз.

Корпорацияларға маркетинг пен сату бойынша кеңес бергенде, мен олар нарыққа шығарғысы келетін немесе шығарып қойған, бірақ жақсы сатылмай жатқан өнім туралы әрқашан үш негізгі сұрақ қоямын.

Бүгінде интернет немесе дәл бағытталған тікелей пошта арқылы әлемнің түкпір-түкпіріндегі әлеуетті тұтынушыларға жылдам әрі арзан қол жеткізуге болады. Бірақ өніміңіздің бар екенін жеткілікті мөлшердегі тұтынушыларға үнемді жолмен қалай жеткізетініңіз бизнесіңіздің табысын немесе сәтсіздігін айқындайды.

АҚШ-та белгілі бір өнімнің 100 000 данасына нарық болуы мүмкін. Бірақ егер бүкіл ел бойынша сұраныс әр елді мекенде бір-екеуден ғана болса, ол адамдарға кез келген жарнама немесе сату әрекетімен қол жеткізу мүмкін болмауы мүмкін. Тіпті жаңа өнімге үлкен сұраныс болса да, егер ол үнемді жолмен қол жеткізу үшін жеткілікті шоғырланбаған болса, компания оны нарыққа шығару барысында банкротқа ұшырауы мүмкін.

Сіз жіберетін ең үлкен қателік — өніміңіз қаншалықты жақсы болса да, оны сатып ала алмайтын немесе сатып алмайтын «қате» тұтынушыға агрессивті және кәсіби түрде сатуға тырысу.

Идеалды тұтынушыңыздың неліктен сізден сатып алатынын анықтаңыз. Ол қандай құндылықты іздейді? Сіздің өніміңіз немесе қызметіңіз тұтынушы үшін не істейді, соның нәтижесінде ол басқа біреуден емес, сізден сатып алады? Неліктен сіздің идеалды тұтынушыңыз қазіргі жеткізушісін тастап, сіздің өніміңізге ауысуы керек? Көптеген шағын компаниялар тұтынушылардың қазіргі жеткізушілерінен жаңа өнімге ауысуы үшін жеткілікті негізді себеп ұсына алмағандықтан күйрейді.

Басқа не бар екенін анықтаңыз. Осы қажеттілікті қанағаттандыру немесе осы мәселені шешу үшін сол тұтынушыға тағы қандай өнімдер немесе қызметтер қолжетімді? Сіздің өніміңіз немесе қызметіңіз бәсекелестердің өнімдерінен маңызды жағынан қалай артық?

Әсіресе, әлеуетті тұтынушыңыз сіздің өніміңізді кез келген басқа қолжетімді нәрседен жоғары және тартымдырақ көретіндей етіп өзіңізді бәсекелестерге қарсы қалай позициялайсыз?

Сіз әзіл ретінде: «Біз әр сатылымнан шығын шегеміз, бірақ оны көлеммен толтырамыз», — дегенді естіген боларсыз. Бірақ бұл әзіл емес. Көптеген компаниялар өнімді көп мөлшерде сатады, бірақ олардың тарту құны өте жоғары болғандықтан, олар іс жүзінде әрбір сатылымнан ақша жоғалтады. Бұған жол бермеңіз.

Осы жеті сұрақты қоймау және жауап бермеу бизнес үшін қауіпті болуы мүмкін. Осы жауаптардың кез келгенін өзгерту нәтижелеріңізді толығымен өзгерте алады.

Айталық, сіз өз бизнесіңізді бастауға шешім қабылдадыңыз. Бес жылдан кейін өнімдер мен қызметтердің 80 пайызы немесе одан да көбі жаңа немесе басқаша болатынын ескере отырып, жаңа өнімді немесе қызметті қалай табасыз? Мұнда табысты кәсіпкерлер жылдар бойы қолданып келген 16 тәсіл берілген.

Өзіңізге үңіліңіз. Өз талантыңыздан, қабілеттеріңізден, тәжірибеңізден, біліміңізден, қызығушылықтарыңыздан, біліміңізден және т. б. бастаңыз.

Қазіргі жұмысыңызға, қазіргі бизнесіңізге, қазіргі лауазымыңызға немесе қазіргі өніміңізге мұқият қараңыз. Өз өміріңіз бен жұмысыңызға, өз аяғыңыздың астына қарап, өз «Алмас алқаптарыңызды» іздеңіз.

Міне, сұрақ: Осы уақытқа дейін өміріңіздегі ең үлкен жетістіктеріңізге қандай қасиеттеріңіз себеп болды? Қандай жеке дағдыларыңыз бен қабілеттеріңіз сізді бүгінгі күнге жеткізді? Осы дағдылар мен қабілеттерді жаңа бизнес бастауға және құруға қалай қолдана аласыз?

Егер сізде компания бар болса, бүгінгі бизнесіңіздің ерекше таланттары, қабілеттері, тәжірибесі, білімі мен қызығушылықтары қандай? Компанияңыздың осы уақытқа дейін табысқа жетуіне қандай қасиеттер, таланттар мен дағдылар мүмкіндік берді? Сіз бәрінен де нені жақсы істейсіз? Қазіргі уақытта бизнесіңіздегі ең үлкен мүмкіндіктер қандай?

Сіз шынымен құмарлықпен айналыса алатын өнімді немесе қызметті іздеңіз. Кейде адамдар өз хоббилерін бизнеске айналдыру арқылы байлыққа кенеледі. Пьер Омидьяр хобби ретінде PEZ диспенсерлерін жинаған. PEZ диспенсерлерінің коллекциясы үшін нарық табуға тырысып, ол шағын интернет-бизнес бастады, ол қазір бүкіл әлем бойынша 95 миллион тұтынушысы бар eBay-ге айналды.

Сіз өзіңіз шынымен жақсы көретін және мән беретін нәрсені жасағанда немесе сатқанда әрқашан табысты боласыз. Әрбір өнімнің немесе қызметтің, әрбір бизнестің «жақтаушысы» болуы керек. Бұл — өнімнің немесе қызметтің тұтынушы үшін пайдасы мен құндылығына қатты сенетін адам. Әрбір өнімнің немесе қызметтің бизнесте оны шын жүректен жақсы көретін және ол туралы басқаларға айтуға асығатын адамы болуы тиіс.

Бұрыннан бар табысты өнімді немесе қызметті жақсарту — табысты бизнес құрудың ең жылдам әрі сенімді жолы. Нарықтың едәуір бөлігін иелену үшін идеяның небәрі 10 пайызға жаңа және жақсырақ болуы жеткілікті. Өнімдердің кең таралған, танымал түрлері — бизнеске кірудің қауіпсіз жолы. Нарығы әлі дәлелденбеген мүлдем жаңа өнімдер өте тәуекелді.

Бірнеше жылдың ішінде Krispy Kreme бүкіл елді жаулап алды. Krispy Kreme пончик франшизасының шаршы метріне шаққандағы орташа сатылымы елдегі кез келген басқа пончик дүкенінен немесе фаст-фуд франшизасынан 500 пайызға жоғары. Сапа мен ұсынудағы шағын айырмашылық қаржылық нәтижелердегі орасан зор айырмашылыққа айналды. Мұндай мүмкіндік сіз үшін қай жерде болуы мүмкін?

Жаңа өнімді немесе қызметті табудың тағы бір кілті — шынайы құндылықты білдіретін нәрсені іздеу. Тұтынушының өміріне немесе жұмыс сапасына маңызды үлес қосатын өнімді немесе қызметті іздеңіз. Оңай ақша іздемеңіз. Жылтырақ немесе пайдасыз ұсақ-түйектерді іздемеңіз. Жұмыссыз тез байып кетудің жолдарын немесе сыйақыларды іздемеңіз. Ондайлар жоқ.

Жаңа өнімді немесе қызметті табудың тамаша жолы — газеттегі оқиғаларды, мақалаларды, жарнамаларды және хабарландыруларды оқу. Көбінесе компаниялардың сататын жаңа өнімдері немесе қызметтері болғанда, олар журналдар мен газеттерде «Бизнес мүмкіндіктері» айдарымен жарнамалайды.

Сіз бұл «Бизнес мүмкіндіктері» бөлімдерін іскерлік журналдардың соңынан, Wall Street Journal, USA Today және жергілікті газеттеріңізден таба аласыз. Кем дегенде, егер сізді қызықтыратын өнімді немесе қызметті көрсеңіз, телефонды алып, компаниядан ақпарат жіберуді сұраңыз. Көптеген адамдар осылайша байыған.

Ол компанияға хат жазып, өнімді АҚШ пен Канада нарықтарында сатудың эксклюзивті құқығын сұрады. Голландиялық компания оған тексеру үшін арбаның үлгісін жіберді. Ол осы үлгіні ұлттық бағбандық сауда көрмесіне апарып, оны универмагтар мен бағбандық дүкендерінің ұлттық желілерінің сатып алушыларына көрсетті.

Бұл кәсіби сатып алушылар арбаның бұл жаңа стилінің әлеуетін бірден көріп, алғашқы көрмеде-ақ оған 50 000 арбаға тапсырыс берді. Ол инновациялық, жеңіл, коррозияға ұшырамайтын және арзан болғандықтан, бірден хитке айналды. Оның бір арбадан тапқан пайдасы 10 доллардан асты. Ол ешқандай инвестициясыз өзінің алғашқы кәсіпорнынан 500 000 доллардан астам пайда тапты. Көзді ашып жүрудің пайдасы осында.

Орны өте ыңғайлы болып шықты. Бизнес өркендеді. Ол күніне жүздеген доллар таза пайда әкеле бастады, оны менің досым қосымша франшизалар ашуға және жылжымайтын мүлік сатып алуға жұмсады. Жеті жылдан кейін ол миллионер және қаладағы ең табысты жас кәсіпкерлердің бірі болды. Мұндай мүмкіндіктер сіздің айналаңызда да көп.

Қысқаша талқылаудан кейін ол Канадада Century 21 жылжымайтын мүлік франшизасын құру құқығын алды. Бұл бүкіл ел бойынша зор табысқа ие болды. Бұл Питер Томасты бірнеше мәрте миллионер етті.

Егер эксперименттің соңында ғалымның барлық күш-жігеріне қарамастан, ол осы теріс тұжырымды дәлелдей алмаса, онда тұжырымның оң түрі әлі де дәлелденуі мүмкін: «Күн сайын аспирин қабылдау егде жастағы ерлер мен әйелдер үшін инфаркт қаупін азайтады».

Бірақ бухгалтер болып істейтін досым жылдар бойы бизнес иесі өзінің жеке жалақысын жылына 200 000 долларға дейін көтеріп алғанын және хатшысына жылына 75 000 доллар төлеп отырғанын байқады. Сатып алу-сату мәмілесі аяқталғанның ертеңіне досым екеуін де жұмыстан шығарып, операциялық шығындарды жылына 275 000 долларға қысқартты. Содан кейін ол жылына 50 000 долларға бас менеджерді және 25 000 долларға оның көмекшісін жалдап, компанияны бір түнде шығынсыз күйден жылына 200 000 доллар пайда әкелетін деңгейге шығарды. Тағдыршешті кемшілік — негізгі адамдардың жалақы құрылымы бақылаудан шығып кеткендігінде еді. Егер сіз қаржылық есептерді оқи алсаңыз, кейде осындай мүмкіндіктерді байқай аласыз.

Ол оларды кеңсесіне кіргізіп: «Менің үстеліме отырып, өзіңді менің орнымдамын деп елестетші. Содан кейін мен саған осы инвестициялық жобаны таныстырамын. Менің кеңесшім ретінде бұл инвестицияны сынға алғаныңды қалаймын», — дейді.

Оның клиенттері өздері жоспарлаған инвестицияны сынға ала бастағанда және оған күмәнмен қарауға мәжбүр болғанда, олар сол инвестициялардың іс жүзінде қаншалықты нашар екеніне таңғалады екен. Ол клиенттеріне тек рөлдерді ауыстыру арқылы өз идеяларына жағымсыз көзқараспен қарауға мәжбүрлеп, олардың миллиондаған долларын сақтап қалды. Сіз де солай істеуіңіз керек.

Жағымсыз ойлайтын адамдардың пікірін ескеру қажет болғанымен, олардың ықпалында кетпеуіңіз керек. Ұлы тоқыраудың ортасында 200 доллармен іс бастаған Мэри Хадсонның атақты оқиғасы бар. Ол бұған дейін екі ер адам екі түрлі уақытта шығынға батып, жауып кеткен жанармай бекетін жалға алды. Бұған дейін екі ер адам сәтсіздікке ұшыраған жерде әйел адамның табысты жанармай бекетін басқаруы мүмкін емес екенін бәрі оған айтты.

Ол бұл кеңестерді елемеді. Сол бір жанармай бекетінен ол АҚШ-тағы ең ірі тәуелсіз жанармай және мұнай дистрибьюторларының біріне айналған Hudson Oil компаниясын құрды. Бәрі сәтсіздікке ұшырайсың десе де, 200 долларлық инвестициядан ол елдегі ең бай әйелдердің біріне айналды. Жағымсыз ойлайтын адамдарды тыңдау пайдалы, бірақ олардың кеңесін міндетті түрде қабылдаудың қажеті жоқ.

Түрлі үкіметтер — қалалық, округтік, штаттық және федералдық — сіздің өніміңізге немесе қызметіңізге қызығушылық танытуы мүмкін. Мемлекет — елдегі ең ірі жеке тұтынушы, ол жыл сайын жүздеген миллиард долларлық өнімдер мен қызметтерді тұтынады. Мемлекеттік ұйымдарға белгілі бір уақытта қажет және олар қалайтын өнімді табу арқылы-ақ үлкен дәулет жинауға болады.

Егер сізде мемлекеттік мекемелер пайдалана алатын өніміңіз немесе қызметіңіз болса, қалалық, округтік, штаттық және федералдық үкімет кеңселермен байланыс орнатуыңыз керек. Мемлекеттік шенеуніктерге қалай сату керектігі туралы барлық ақпаратты біліңіз. Олардың сауда-саттық (тендер) тізімдеріне қалай кіруге болатынын анықтаңыз. Сатып алуды кім жасайтынын және ең алдымен не үшін сатып алатынын біліңіз. Кейде сіз тіпті әртүрлі үкіметтерге немесе Қорғаныс министрлігі сияқты белгілі бір мемлекеттік департаментке арналған арнайы өнімді дайындай аласыз.

Басқа нарық аймақтарында сіз үшін комиссиялық негізде жұмыс істейтін өндірушілердің өкілдерін іздеп жарнама бере аласыз. Олар оқитын арнайы журналдар мен басылымдарда жарнамалаңыз. Ең жақсы жағы — сіз оларға тек тікелей комиссия төлейсіз. Олар сатылым жасамайынша, сіз ешқандай шығын шығармайсыз.

Кейде желілік дүкендердің бүкіл ел бойынша жүздеген сауда нүктелері болады. Сізге өніміңізді тек бір адамға — бас кеңседегі бір сатып алушыға (байерге) сатсаңыз жеткілікті, сонда ол жүздеген дүкендерге таралады.

Көптеген кәсіпкерлер Wal-Mart немесе Kmart сияқты компанияларды өз өнімдерін барлық нүктелерінде сатуға көндіру арқылы байып кетті. Бұл ірі сатып алушылар кәсіпкерлерді бағаны соңғы тиынға дейін түсіруге мәжбүрлесе де, сату көлемі мұндай ірі желілік дүкендерде болуды өте тиімді етеді.

Супермаркет желілері жиі азық-түлік емес тауарлардың үлкен көлемін сатады. Егер бір супермаркет желісі сіздің өніміңізді қабылдаса және ол олардың клиенттеріне сәйкес келсе, сіз қысқа мерзімде орасан зор көлемде өнім сата аласыз.

Белгілі бір өнімді шығаруды немесе импорттауды бастамас бұрын жасалатын ең маңызды істердің бірі — осы дүкендердегі байерлерге барып, олардың пікірін білу. Бұл адамдар күні бойы сатушылармен жұмыс істейді және әдетте қазіргі нарықта не жақсы сатылатынын сезетін керемет инстинктке ие. Олар әрқашан дұрыс айтпауы мүмкін, бірақ олардың пікірі сізге орасан зор уақыт пен ақшаны үнемдеуге көмектеседі.

Көтерме саудагерлер көбінесе сіздің өнімдеріңізді өздерінің басқа өнім желілерімен бірге тікелей бөлшек сауда клиенттеріне сату үшін қабылдайды.

Егер сіз көтерме саудагерлерді пайдалансаңыз, оларға тауарды бөлшек сауда бағасынан әлдеқайда төмен бағамен сатуға тура келеді. Олардың басты мақсаты — сізге төлейтін баға мен бөлшек сауда клиенттеріне сататын баға арасындағы пайда маржасы болады. Соның салдарынан олар сіздің бағаңызды барынша төмендету үшін қолдан келгеннің бәрін жасайды.

Бұл адамдардың бизнес өмірінде тек бір ғана ой бар. Ол — әр сатылымнан түсетін пайда. Олар беделге, мәртебеге, тартымдылыққа немесе тар нарық сегментіне қызықпайды. Оларды тек сату көлемін әрбір заттан таба алатын пайда мөлшеріне көбейткендегі нәтиже ғана қызықтырады. Олармен сөйлескенде, өніміңіздің сапасы оларды біршама алаңдатуы мүмкін, бірақ сіздің өніміңізді сатудың тиімділігі бәрінен де маңызды болады. Барлық іс-әрекетіңіз бен сөзіңізде осы негізгі мүддеге назар аударуды ұмытпаңыз.

Компаниялар сіздің өнімдеріңізді жүлде, марапат немесе басқа нәрсені сатып алғаны үшін бонус ретінде беру үшін сатып алуы мүмкін. Егер сіздің өніміңіз жеткілікті деңгейде арзан болса және жоғары құндылыққа ие болып көрінсе, компаниялар оны жиі сатып алып, адамдарды өздерінің негізгі өнімін немесе қызметін сатып алуға ынталандыратын арзан құрал ретінде береді.

Өніміңізді жарнамалық кәдесый ретінде сата аласыз. Компаниялар сіздің өніміңізге өз атауын басып шығарып, клиенттеріне сыйлық немесе ынталандыру ретінде беру үшін сатып алуы мүмкін. Өзіңізге таныс кейбір жарнамалық кәдесыйларға логотипі бар қаламдар, күлсалғыштар, фрисбилер немесе бейсболкалар жатады. Жиі компаниялар қалта күнтізбелерін, радиоқабылдағыштарды және тіпті шағын компьютерлерді жарнамалық кәдесый ретінде береді.

McDonald’s, Kinko’s немесе Krispy Kreme сияқты сәтті бизнес жүйесін дамытқаннан кейін, сізде көшіруге болатын модель пайда болады. Рецепт сияқты, оны қайта-қайта қайталауға болады және әрбір жаңа франшиза үшін бірдей нәтиже алуға болады.

McDonald’s-тың бүкіл әлем бойынша 30 000-нан астам франшизасы бар. McDonald’s франчайзинг жүйесі нарықтың барлық түрлерінде мыңдаған рет тексерілгендіктен және дәлелденгендіктен, тарих бойында McDonald’s франшизасының сәтсіздікке ұшыраған бір-екі ғана жағдайы болған.

Жақсы франшиза болса, оны сатушылар жүйені ұстану нәтижесінде иесінің жыл сайын қанша табыс табатынын дәлдікпен болжай алады.

Бірақ франчайзинг алдымен сәтті жүйені дамытуды талап етеді. Франчайзинг көп рет көбейтуге болатын табысты бизнесті дамытуды талап етеді. Көптеген адамдардың бизнес идея ойлап тауып, оны тіпті бірінші рет сәтті жүзеге асырмай жатып, франчайзинг туралы ойлай бастайтыны таңғалдырады. Шындығында, франшиза беретін орташа компания бұл іспен тек 8-10 жыл жұмыс істегеннен кейін ғана айналысады. Көптеген компаниялар ешқашан франчайзинг жасамайды. Егер сіз франшиза сатып алуды ойласаңыз, инвестиция салмас бұрын зерттеп, табыс тарихына (track record) қараңыз.

Бұрын айтқанымдай, жыл сайын 15 000-нан астам сауда көрмесі өтеді. Көптеген компаниялар өздерінің барлық бизнесін тек сауда көрмелеріне қатысу арқылы құрады.

Өніміңізді жәрмеңкелер, экспозициялар немесе тіпті конференциялар мен қаражат жинау шоуларындағы көрмелер арқылы нарыққа шығара аласыз. Адамдардың көп жүруі үлкен сатылымдарға әкелуі мүмкін. Көптеген әлеуетті сатып алушылар өтетін жерлерде өніміңізді көрсету мүмкіндіктерін іздеңіз. Сіз өніміңізді мүмкіндігінше көп әлеуетті клиенттердің алдына шығарудың жолдарын үнемі іздеуіңіз керек.

Өніміңізді шіркеулер, қайырымдылық ұйымдары, сауда палаталары немесе мектептер арқылы сата аласыз, олар оны өз кезегінде қаражат жинау (fund-raiser) ретінде сатады. Сіз мектептер, оркестрлер және басқа да қаражат жинау ұйымдары үшін кәмпиттер, жаңғақтар, ойыншықтар мен бұйымдар сата аласыз.

Бұл идеялардың көпшілігі ақша мен тәуекелден гөрі энергия мен қиялды талап етеді. Көптеген жағдайларда, сіз өндірушіге тапсырыс бермес бұрын өнімге тапсырыстар жинай аласыз, осылайша сатылымның тұрақты көлемін дамытқанға дейін өз тәуекелдеріңізді шектейсіз.

Бизнес табысының кілті — қолма-қол ақшаны әрдайым үнемдеу. Инвентарлық бақылаудың нашарлығы, яғни сатылмай қалатын тауарды тым көп сатып алу — бизнестің қиындыққа тап болуының негізгі себептерінің бірі. Мүмкіндігінше, жеткізушіге немесе өндірушіге тапсырыс бермес бұрын, өнімді сатып, нақты тапсырыстар алуға тырысыңыз.

«Баяу асығыңыз». Бір уақытта бір қадам жасаңыз. Сабырлы болыңыз. Нарықты бірден жаулап алуға немесе тез байып кетуге тырыспаңыз. Оның орнына баяу, бірақ сенімді түрде байыңыз. Әр қадамыңызды тексеріп отырыңыз және не істесеңіз де, ақша жоғалтпаңыз.

Барлық табысты іскер адамдар — жақсы сатушылар. Олар — жақсы сендірушілер. Роберт Луис Стивенсон айтқандай: «Әркім біреуге бірдеңе сату арқылы күн көреді». Жалғыз сұрақ — «Сіз сатуға қаншалықты шеберсіз? ».

Мұнда бір маңызды жайт бар. Америка Құрама Штаттарында адамдардың кедей болып зейнетке шығуының басты себебі — олардың сатуды білмеуі немесе сатудан қорқуы, не болмаса өздерін сату үшін тым жоғары санауы. Сату — әлемдегі ең жоғары ақы төленетін мамандықтардың бірі. Америкалық өз күшімен миллионер болғандардың шамамен 5 пайызы өмір бойы басқа компанияларда жұмыс істеген сатушылар болған. Өз күшімен миллионер болған америкалықтардың тағы 74 пайызы — біреуге бірдеңе сату қабілетінің арқасында өз бизнесін бастаған кәсіпкерлер. Сату — бизнес табысына апаратын даңғыл жол.

Өзін сату үшін тым жоғары санайтын адамдарға не айтуға болады? Chrysler корпорациясының президенті болған Ли Якокканың теледидар мен радиоға шығып, бүкіл елді аралап, Chrysler өнімдерінің өкілі және сатушысы болғаны туралы ойлау рух береді. Билл Гейтс, Ларри Эллисон, Уоррен Баффет және Майкл Делл сияқты әлемдегі ең бай адамдар үнемі сыншыл аудитория алдында тұрып, оларға өз өнімдері мен қызметтерінің құндылықтарын сатып (таныстырып) жатады. Ең табысты адамдар әрқашан біреуге бірдеңе сатып отырады.

Өзіңізге қоятын жалғыз сұрақ — сіз сатуды жақсы меңгересіз бе? Бақытымызға орай, сату — барлық бизнес дағдылары сияқты үйренуге болатын дағды. Тіпті бұрын ешқашан ештеңе сатпаған болсаңыз да, табысты бизнес бастау және құру үшін жеткілікті деңгейде сенімді сатушы болуды үйрене аласыз.

Егер қандай да бір себеппен сіз сатуға шебер болмасаңыз және оны үйренгіңіз келмесе, бизнесті тек сатуды сіз үшін жасайтын басқа біреуді тапқан жағдайда ғана өсіре аласыз. Бірақ қиындық мынада: сатуға шебер адамдар не басынан бастап сізде жұмыс істегісі келмейді, не табыс әкелу қабілеті үшін бизнесіңіздің үлкен үлесін талап етеді. Көптеген шағын бизнес иелері сатушыны жалдап, кейін сол сатушыға толықтай тәуелді болып қалады. Егер ол сатушы кетіп қалса және бизнесті өзімен бірге алып кетсе, компания күйреуі мүмкін.

Бизнесте кейбір дағдыларды сырттан жалдауға немесе сатып алуға болады. Бірақ табысты әрі тәуелсіз болғыңыз келсе, өзіңіз міндетті түрде меңгеруіңіз керек басқа дағдылар бар. Маркетинг пен сату — бизнес иесінің басқа біреуге сәтті тапсыра алмайтын екі негізгі дағдысы.

Сіз сатуда неғұрлым тезірек шебер болсаңыз, соғұрлым тезірек қаржылық тәуелсіздікке қол жеткізіп, өзіңіз қалаған өмірді құрасыз.

IBM негізін қалаушы Томас Дж. Уотсон (үлкені) өз жолын National Cash Register компаниясында кассалық аппараттарды сататын жас сатушы ретінде бастаған. Өзінің сату дағдыларына сүйене отырып, ол перфокарталарды өңдейтін шағын компанияны басқарып, оның атын International Business Machines деп өзгертті. Сату мен сатушыларға назар аудара отырып, ол ақырында IBM-ді әлемдегі ең табысты компаниялардың біріне айналдырды.

Sears, Roebuck and Company негізін қалаушылардың бірі Ричард Сирс өз мансабын сағаттарды көтерме бағамен сатып алып, оларды теміржол бойындағы станцияларда бөлшек саудада сатудан бастаған. Оған сатып алу-сату процесі қатты ұнағаны және оны өте жақсы істегені соншалық, ол ақырында Элвин Роубакпен серіктес болып, әлемдегі ең табысты бөлшек сауда корпорацияларының бірін құрды.

Дерлік кез келген табысты бизнес өнімді немесе қызметті сата алатын адамнан басталады. Жеке сату — Америкадағы көптеген ірі дәулеттердің бастау нүктесі. Бүгіннен бастап мұны үйренуге және осы салада озуға шешім қабылдаңыз.

Өнімдеріңізді немесе қызметтеріңізді таратудың жаңа немесе жақсырақ жолдарын табу үшін қоюға болатын 10 сұрақ:

Көптеген компаниялар мен адамдар «жайлылық аймағында» қалып қояды. Олар белгілі бір жолмен сатуды бастайды және одан кейін де өз өнімдерін сол жолмен сатуды және жеткізуді жалғастыра береді. Бірақ жалғыз нақты сынақ — бұл сатылымдар. Сіздің сатылымдарыңыз жеткілікті ме? Бизнесіңіз жеткілікті пайда әкеле ме? Жақсырақ нәтижелерге қол жеткізу үшін сату және жеткізу тәсілдерін қалай өзгертуге болады? Жылдам өзгерістер заманында сіз бұл сұрақтарды үнемі қойып, оларға жауап беруіңіз керек, өйткені бәсекелестеріңіз бұл сұрақтарды күн сайын қойып отыр.

Көптеген жылдар бойы мен газеттерде, журналдарда, радио мен теледидарда мыңдаған доллар тұратын тегін жарнама (publicity) алу үшін түрлі әдістерді жеке өзім қолдандым. Бұл әдістер кез келген жерде және барлық адамдар үшін жұмыс істейді. Көбінесе тегін жарнама алу қабілетіңіз бизнесіңізді немесе өніміңізді сәтті іске қосу мен өсірудің кілті болуы мүмкін.

Нарыққа шығаруға дайын өніміңіз немесе қызметіңіз болған бойда, оны жарнамаға ақша жұмсамай-ақ адамдар ол туралы жазатындай және айтатындай етіп қалай «жаңалыққа» айналдыруға болатынын бірден ойлана бастаңыз.

Тегін жарнама алу ережелері:

Тегін жарнама алу үшін сізге жақсы фирмалық бланкілер мен анық, тартымды мәтін қажет. Басқаша айтқанда, өз өніміңіз немесе қызметіңіз туралы жаңалық ретінде жазыңыз. Оны жаңалықтар мақаласы стилінде дайындаңыз. Сипаттаманы БАҚ қызметкерлері оны хатыңыздан алып, ешқандай өзгеріссіз эфирге шығаратындай немесе газет-журналға басатындай етіп жазыңыз. Оны қызықты әрі тартымды етіңіз.

Өніміңізді пайдалану үстіндегі фотосуретін жіберіңіз. Егер біреудің сіздің өніміңізді немесе қызметіңізді қолданып жатқан сәті түсірілген фото болса, бұл әлдеқайда қызықтырақ және жаңалық ретінде жариялану ықтималдығы жоғары болады.

Мүмкіндік болса, радио мен телевизиядағы ток-шоуларға шығуға тырысыңыз. Бұл сізді тез арада мыңдаған адамға танытады және көбінесе өнімдеріңіз бен қызметтеріңіздің орасан зор сатылымына әкеледі.

Егер телекөрсетілімге шықсаңыз, жүргізушіге көмекші ретінде сауалнама дайындаңыз. Оған өніміңізге қызығушылық танытуы мүмкін адамдар қоятын 10-12 сұрақ тізімін беріңіз. Жүргізушіні осы сұрақтарды қоюға ынталандырыңыз, сонда сіз оларға жауап бере аласыз.

Радио немесе телевизияда сұрақтарға жауап бере бастағанда, шоумен болуға тырыспаңыз. Оның орнына сапалы ақпарат арқылы сатыңыз. Өніміңіз немесе қызметіңіз туралы және оның тыңдаушыға қаншалықты пайдалы екендігі туралы барынша құнды ақпаратты аз уақыт ішінде беріп үлгеріңіз. Тек тұтынушыға келетін пайда тұрғысынан ойлап, сөйлеңіз.

Радио немесе телешоуда мүмкіндігінше аудиторияға тегін нәрсе ұсыныңыз. Оларды тегін тізім немесе есеп алу үшін қоңырау шалуға шақырыңыз. Олардан мекенжайы жазылған, маркасы жапсырылған конверт жіберуді сұраңыз және әлеуетті тұтынушыларға құнды дүние ұсыныңыз. Оларды өміріне немесе жұмысына көмектесетін тегін материалдарды жүктеп алу үшін интернет-сайтыңызға бағыттаңыз. Тегін нәрсе алу үшін хабарласқан адамдар көбінесе сіздің ең жақсы төлем қабілетті тұтынушыларыңызға айналады.

Радио немесе телешоудағы сөзіңіз аяқталған соң, қабылдау бөліміндегі қызметкерге брошюраңызды, визиткаңызды және өніміңіз бен компанияңыз туралы барлық ақпаратты қалдырыңыз. Сіз эфирге шыққаннан кейін қаншама адамның радио немесе телестанцияға хабарласып, сізді немесе компанияңызды іздейтініне таң қаласыз. Егер сіз бұл ақпаратты қабылдау бөлімінде қалдырсаңыз, ол хабарласқан кез келген адамға беріледі.

Осыдан бірнеше жыл бұрын мен танымал радиошоуда бір сағаттық сұхбат бердім. Қоңырау шалғандардың бәріне тегін сыйлық ұсындым. Келесі сағатта станцияға сондай көп қоңырау түскені соншалық, байланыс жүйесі істен шығып, өшіп қалды. Олар мұндай қоңыраулар тасқынын бұрын-соңды көрмеген екен.

Бірнеше айдан кейін басқа қонақ келе алмай қалғанда, олар менің сұхбатымды жаңа кіріспелермен қайта көрсетуді ұйғарды. Тағы да оларға 500-ден астам қоңырау түсіп, байланыс желісі жанып кетті. Бірақ бұл уақытқа қарай олар біз берген ақпаратты жоғалтып алған еді және хабарласқандар бізбен байланыса алмады. Біз орасан зор әлеуетті бизнестен айырылдық.

Қайда барсаңыз да, артыңыздан ақпарат қалдырыңыз. Қабылдау бөліміндегілер мен көмекшілерге ерекше ілтипатпен қараңыз. Сыпайы әрі инабатты болыңыз. Оларға маңызды тұлға ретінде қараңыз. Өзіңізді таныстырып, қажетті мәліметтерді беріңіз, сонда басқа адамдар хабарласқанда сізбен байланыса алады.

"Табысты адам тапқан мүмкіндігінен гөрі жасаған мүмкіндігі көбірек" деген ескі мәтел бар. Шын мәнінде, креативті азшылық үшін шексіз мүмкіндіктер бар. Егер сіз кәсіпкерлік әлеміне қадам басуға, өз бизнесіңізді бастауға бел бусаңыз, қол жеткізе алатын жетістіктеріңізге тек өзіңіз қойған шектеулер ғана тосқауыл болады. Олар көбіне адамның өз қиялында ғана өмір сүреді.

Күн сайын шамамен 3000 ер мен әйел өз ісін бастау туралы шешім қабылдайды. Олар еркіндік, табыс және қаржылық тәуелсіздік туралы армандарын іске асыру үшін тәуекелге баруға дайын. Олардың қолынан келген нәрсе сіздің де қолыңыздан келеді.

Бастаудың көптеген жолы бар. Бүгінде бизнесте табысқа жетудің сіз ойлағаннан да көп мүмкіндіктері бар. Өнімдеріңіз бен қызметтеріңізді сатудың өмір бойы зерттеп тауыса алмайтын көптеген әдістері бар. Сізден талап етілетін ең басты нәрсе — әрекет. Мақсатыңызға қарай назар аударуды, табандылықты және үздіксіз әрекетті ештеңе алмастыра алмайды.

Қажетті әрекеттерді жасауға дайын болғанда, сіз керекті сабақтарды аласыз. Көмектесетін адамдарды табасыз. Іздеген мүмкіндіктеріңіздің беті ашылады. Егер сіз нық қадам бассаңыз, қалаған табысыңызға жетесіз.

Бүгін әрекет етіңіз. Қазір бастаңыз. Күмәнданбай, кідірмей және кейінге қалдырмай әрекет етіңіз. Күтпеңіз. Жай ғана істеңіз!

Адамдардың өз бизнесін бастау және қалаған қаржылық тәуелсіздікке қол жеткізу армандарының соңынан ермеуінің үш негізгі себебі бар. Бірінші себеп — сәтсіздіктен қорқу, бұл ересек өмірдегі сәтсіздіктің ең үлкен себебі.

Қаржылық жетістікке жете алмаудың және сәтсіздіктің екінші негізгі себебі — жай ғана білместік. Көптеген адамдар бизнесті қалай бастауды және құруды, немесе акцияларға, облигацияларға, жылжымайтын мүлікке немесе басқа қаржылық құралдарға қалай инвестиция салуды білмейді және қандай да бір себептермен оны үйренуге де талпынбайды. Олар өз бетінше іс бастағандарға таңдана қарап, бірақ өздері ештеңе істемей, іштей үмітсіздікпен өмір сүреді. Олар өз ішіндегі "әуенімен" бірге о дүниеге аттанады.

Адамдардың өз бизнесін бастамауының және табысқа жете алмауының үшінші себебі — ақшаның жоқтығын желеу ету. Олар ақшамыз жеткіліксіз деп ойлайды және қажетті қаражатты басқа көздерден ала алмаймыз деп есептейді.

Кәсіпкер болсам дегендердің көбі өз идеяларын қаржыландыру үшін жергілікті банктерге несие алуға барады. Банктерден бірнеше рет бас тарту алған соң, олар өздеріне ешқандай ақша табылмайды деген қорытындыға келеді. Осы шешімге келген соң, олар жай ғана беріліп, жалдамалы жұмысқа қайта оралады.

Шын мәнінде, сіздегі ең құнды активтер — бұл өршілдік, қуат, қиял және қаржылық табысқа деген құштарлық. Егер сізде осы қасиеттер болса, сонымен бірге жұмыс істеуге және құрбандыққа баруға дайын болсаңыз, сіз ерте ме, кеш пе өзіңізге қажетті барлық ақшаны табасыз немесе тартасыз.

Өз бизнесіңізді бастау және құру үшін пайдалануға болатын бірнеше ақша көздері бар. Өз кәсіпкерлік мансабымда, осы жылдар ішінде бизнес құру барысында мен олардың әрқайсысын пайдаландым. Міне, олар:

Бірінші және әдетте ең маңыздысы — бұл сіздің жеке жинақ шотыңыз. Алдыңғы тарауларда мен ақша жинаудың қаншалықты маңызды екенін баса айтқан болатынмын. Егер сіз істі бастау үшін ақша жинауға және қор жинауға өзіңізді тәрбиелей алмасаңыз, онда бизнесіңіз басталған кезде де табысқа жету үшін қажетті мінез бен тәртіп сізде болмауы мүмкін.

Активтерді сату арқылы ақша жинауға болады. Сіз үйіңізді, көлігіңізді, жылжымалы үйіңізді немесе кейбір жиһаздарыңызды сата аласыз. Иелігіңіздегінің бәрін сатуға болады. Өмірді сақтандыру полисін қолма-қол ақшаға айналдыра аласыз. Кейде бизнесті бастау үшін қажетті қаражатты алу үшін акцияларды, облигацияларды немесе бағалы қағаздарды сатып, зейнетақы шотын жабуға да болады.

Бизнесті бірінші рет бастайтын адамдардың көбі өз ісіне жететін ақша табу үшін барлық нәрселерін сатып тынады.

Бизнесті бастау немесе дамыту үшін пайдалануға болатын тағы бір ақша көзі — несие карталары. АҚШ-тағы ең табысты бизнестердің көбін жұмыс істеп жүргенде және несиелік рейтингі жоғары кезде мүмкіндігінше көп несие картасын ашып алған адамдар бастаған. Олар бизнесі пайда әкелгенше екі-үш жыл бойы сол карталардан қарыз алып, сонымен күн көрген.

Менің бір досым "Fortune 500" компаниясында жұмыс істеп жүріп, жұмыстан шыққанға дейін несие карталарындағы қолма-қол ақша құнын 50 000 долларға дейін жеткізді. Осылайша ол өз бизнесін бастап, ақырында несие картасының ақшасымен қаржылық тәуелсіздікке қол жеткізді.

Бұл ең жақсы стратегия емес, сондай-ақ бұл ұсыныс та емес. Несие картасындағы ақша өте қымбат, кейде жылына 18 пайыздық мөлшерлеме болады. Бірақ егер бұл банкрот болу мен бизнесте қалу арасындағы соңғы мүмкіндік болса, бұл кәсіпкерлер үшін өз бизнесін бастаудың жиі кездесетін әдісіне айналуда.

Сіз жеке несиелер ала аласыз. Бұл несиелер сіздің жұмысыңызға, өткен несиелік тарихыңызға және мінезіңізге байланысты беріледі. Кейде активтеріңізге сүйене отырып, банктен жеке несие желісін алуға болады. Осы несие желісін сату мен табысқа жеткенше бизнесіңізді қолдау үшін пайдалана аласыз.

Жақсы несиелік рейтингті қалыптастыру және оны сақтау өте маңызды. Егер болашақта бизнес бастауды ойласаңыз, банкирлер сіздің сенімділігіңізбен таныс болуы үшін қазірден бастап банктен несие алып, оны қайтаруды бастағаныңыз абзал.

Несие маманының немесе банк менеджерінің мақсаты — пайызымен уақтылы қайтарылатын жақсы несиелер беру. Сіз банк қызметкерлерін сенімді қарыз алушы екеніңізге көндірген кезде, олар сізге өтей алады деп есептеген мөлшерде ақша береді. Бірақ ол үшін алдымен несиелік тарихыңыз болуы керек.

Менің бір досым бәрін қолма-қол ақшамен төлейтінін мақтан тұтатын. Оның ешқандай несиесі де, несие картасы да болмаған және сатып алуларды қаржыландыру үшін банктерді ешқашан пайдаланбаған. Ол өз бизнесін бастауды ұйғарған кезде, қомақты активтері болса да және барлық жағынан сенімді болса да, ешбір банк оған ақша бермеді, өйткені оның қарыз алу тарихы жоқ еді.

Жаңа бизнесті қаржыландырудың негізгі көзі, шамамен 99 пайызы — "сүйіспеншілік ақшасы" (love money) деп аталады. Сүйіспеншілік ақшасы — бұл адамдардың сізді жақсы көргендіктен беретін немесе қарызға беретін ақшасы. Бұл достарыңыздан, туыстарыңыздан, іскер серіктестеріңізден, ата-анаңыздан және т. б. келетін қаражат.

Жаңа бизнес бастау өте тәуекелді, ал банктер тәуекелге бел буумен айналыспайды. Олар тәуекелден қашуға тырысады. Осы себепті, банктер бизнес сәтсіз болған күннің өзінде адамның несиені өтеуге жеткілікті қаражаты мен кепілзаты бар екеніне көз жеткізбейінше, бизнес бастаушыға несие бермейді.

Жаңа бизнеске тәуекел ететін жалғыз адамдар — сізді жақсы көретін жандар. Олар сізге сенеді және жақсылықтан үміттене отырып ақша береді.

Бизнес-несие алыңыз. Бизнес-несиелер сіз қарызға алғыңыз келетін әрбір 1 доллар үшін кемінде 2 долларлық өтімді активтің болуын талап етеді. Сондай-ақ бизнес-несиелер үшін кемінде бір-екі жылдық табысты бизнес тарихы қажет. Кәсібіңізге ақша алу үшін сізге жаңартылған қаржылық есептер, сондай-ақ қазіргі және болашақтағы барлық мүлікті қамтитын жеке кепілдіктер қажет болады.

Көптеген адамдар бизнеске несие алғанда жеке кепілдік бермеуге кеңес береді. Бұл қисынсыз. Банктер сізге ақша бермес бұрын, тек сізден ғана емес, сонымен бірге жұбайыңыздан, тіпті жиі жағдайда ата-анаңыздан да жеке кепілдік талап етеді. Банктер тәуекелге бармайды.

Банктер сізге немесе кез келген кәсіпкерге несие бермес бұрын назар аударатын бес фактор бар. Бұларды несие берудің "бес С-сы" (five C's) деп атайды. Банкке барғанда осы бестікті де көрсетуге дайын болуыңыз керек.

Банктен қарыз алу — бұл уақыт өте келе дамитын қаржылық операциялардың бірізді тізбегі. Сіз алғаш рет ақша алғыңыз келгенде, банктердің көбі сіз қарызға алған әрбір 1 доллар үшін 5 долларлық кепілзат пен активтерді талап етеді. Олар сондай-ақ банкроттық жағдайында да күшін жоймайтын жеке кепілдіктерді де қалайды. Бірақ банк сізбен бірнеше жыл жұмыс істеп, сізді танып, сенгеннен кейін, оның несиелік талаптары біртіндеп төмендейді.

Бес жыл бойы банктен сәтті қарыз алып, оны қайтарғаннан кейін, олардың қолма-қол ақшаға, кепілзатқа және жеке кепілдіктерге деген талаптары азаяды. Банк қызметкерлері несиені қамтамасыз ету үшін бизнесіңіздің ақша ағыны мен активтерін қабылдауға келісетін болады. Белгілі бір сәтте олардың өздері сізге келіп, бизнесіңізді кеңейту немесе басқа инвестициялар жасау үшін көбірек ақша ұсынатын болады.

Ақпарат жинауға зейін қоя аласыз — мысалы, белгілі бір мәселе немесе жоба бойынша қолжетімді әрбір деректі топтастыруға болады. Бұл жиі жаңа түсініктер, идеялар мен шешімдер тудырады. Сіз мәселені нақты тұжырымдауға және оны бірнеше түрлі жолмен анықтауға назар аудара аласыз. Бұл жаттығу жаңа тәсілдер мен мәселені шешудің түрлі жолдарына алып келуі мүмкін. Бірінші келген идеямен шектелмей, бір мәселенің бірнеше шешімін табуға зейін қоя аласыз.

Неғұрлым көп зейін қойсаңыз, соғұрлым ақылды бола түсесіз. Зейініңіз артқан сайын, интеллектуалдық әлеуетіңіз де көбірек ашыла бастайды. Концентрацияңыз жоғары болған сайын, сіз соғұрлым көп және сапалы шығармашылық шешімдер табасыз.

Ең шығармашыл адамдар кез келген мәселеге оның қисынды, жүзеге асыруға болатын шешімі табылуын күтіп тұр деген сеніммен қарауды әдетке айналдырады. Қаншалықты қиындықтарға тап болса да, олар сәтті нәтиже алдын ала белгіленіп қойғандай әрекет етеді. Олар сабырлы, позитивті және сергек болып қалады. Таңқаларлығы, бұл көзқарас оларға әрқашан шешім табуға, әрбір мәселеден жақсы нәрсені көруге немесе кез келген қиындықтан құнды сабақ алуға мүмкіндік береді.

Барлық дерлік теріс эмоциялардың түпкі себебі — көптеген адамдардың өткендегі және қазіргі мәселелері үшін басқаларды кінәлауға бейімділігінде. Өкінішке орай, басқа адамды кінәлағанда, сіз өзіңізді байқаусызда құрбан ретінде көрсетесіз. Өмірдің кез келген сынына қарсы тұруға қабілетті және күшті сезінудің орнына, біреуді кінәлау сізді ашулы және дәрменсіз етеді. Миыңыздың ең жақсы бөліктері жұмысын тоқтатып, барлық эмоцияларыңыз теріс сезімдеріңізді ақтауға бағытталады.

Бірақ мақсатқа жету немесе мәселені шешу үшін толық жауапкершілікті өз мойныңызға алғанда, сіз бірден күштірек және сенімдірек боласыз. Сіз ашу мен негативтен оптимизм мен позитивті ойлауға ауысасыз. Жағдай үшін жауапкершілікті қабылдаған сәтте, сіздің шығармашылық санаңыз мәселені шешуге немесе жағдайды жақсартуға көмектесетін идеялар мен түсініктерді тудыруға кіріседі.

Амбиция — сізді үнемі өз мүмкіндіктеріңіздің шыңына жетуге итермелейтін қозғаушы күш. Жеткілікті амбиция мен жалынды ынта болса, сіз жайлылық аймағынан шығып, тәуекелге бел буып, алға жылжи аласыз. Сіз неғұрлым амбициялы болсаңыз, мақсаттарыңызға жету үшін қажетті серпінді шығармашылық идеяларды тудыру ықтималдығыңыз соғұрлым жоғары болады.

Тарихтағы көптеген ұлы шығармашылық генийлердің IQ деңгейі орташа немесе орташадан сәл ғана жоғары болған, бірақ олар оны керемет түрде қолдана білген.

Жоғарыда айтылғандай, барлық генийлерге тән үш әрекет ету жолы бар. Бұл жолдардың әрқайсысы сіздің интеллектіңіз бен шығармашылығыңызды арттырады және сіз үшін ең маңызды нәтижелерге жетуде тиімділігіңізді нығайтады.

Осы кітаптың алдындағы бөлімдерінде біз «шеберлік» тақырыбын қозғағанда, адамның кез келген кәсіпті немесе мамандықты толық меңгеруі үшін бес-жеті жыл қажет екенін айтқан болатынмын. Мықты нейрохирург немесе үздік сатушы болу үшін бес-жеті жыл керек. Өз салаңыздағы ең үздік маман болу және қолыңыздан келетін ұлылыққа жету үшін көп жылдық шоғырланған, бағытталған күш-жігер қажет.

Генийлер ең маңызды бір нәрсеге зейін қоюға және мақсатына жеткенше алаңдамай, табандылық танытуға қабілетті.

Зейін қоя алмайтын немесе бір уақытта тым көп іспен айналысып, ешқайсысын дұрыс орындамайтын дарынды адам уақыт өте келе қатты сәтсіздікке ұшырайды. Ал бір мақсатқа немесе нәтижеге шоғырланып, барлық күш-жігерін сол іске жұмсайтын орташа адам, зейіні шашыраңқы адамнан әлдеқайда озып кетеді.

Барлық табысты адамдар қағаз бетінде ойланады. Олар үнемі жазады және қайта жазады, жоспарлайды және қайта жоспарлайды. Қағазға түсіру процесінің өзі сізді өткір әрі шығармашыл ойшыл етеді. Бұл әдет сіздің кез келген ісіңізде тиімділігіңізді арттырады. Ақпарат жинағанда, басқа жазбалармен салыстыруға болатын конспектілер жасағанда және идеяларыңызды жазып отырғанда, ойларыңыз бен ақпаратты тек баста ұстағанға қарағанда, санаңыз дәлірек және анық жұмыс істейді.

2-қадам. Осы мәселенің немесе қиындықтың барлық ықтимал себептерінің тізімін жасаңыз. Ол қалай пайда болды? Қашан болды? Қай жерде болды? Кім қатысты болды? Шешім іздемес бұрын мәселені мұқият зерттеңіз.

3-қадам. Мәселені шешудің барлық ықтимал жолдарын анықтаңыз. Бұл мәселені шешу үшін не істеуге болады? Тағы қандай шешім бар? Ештеңе істемесеңіз не болады?

4-қадам. Қазіргі сәттегі ең жақсы шешімді таңдаңыз. Кемелдікке ұмтылмаңыз. Кейде дереу іске асырылған жартылай шешім, кейінірек орындалуы немесе орындалмауы мүмкін күрделі шешімнен артық.

5-қадам. Мәселені шешуді нақты бір адамға тапсырыңыз. Шешімді нақты кім жүзеге асырады?

6-қадам. Шешімнің сәттілігін қалай өлшейтініңізді анықтаңыз. Шешімнің тиімді болғанын қалай білесіз? Қандай өлшемдер немесе стандарттар қолданасыз?

7-қадам. Осы шешімді жүзеге асыру және мақсатқа жету үшін нақты мерзім белгілеңіз. Қажет болса, аралық мерзімдер қойыңыз. Белгіленген уақыт келгенде, прогресті бағалап, шешімге қарай жылжу үшін қажетті қадамдарды жасаңыз.

Мәселені шешудің кез келген жүйелі әдісі ешқандай әдістің болмағанынан жақсы. Кез келген мамандандырылған салада мәселелерді шешудің және мақсаттарға жетудің қалыптасқан жүйелі әдістері бар. Сіз мәселені шешу әдістемелерін неғұрлым көп білсеңіз, қалаған нәтижеге әкелетін тамаша шешімдерді соғұрлым тез және оңай табасыз.

Механикалық ойшылдар қорқақ, күмәншіл және өзіне сенімсіз келеді. Олар өздерінің таңдаған әдістері ең жақсы емес деген кез келген ескертуді өздеріне қауіп ретінде қабылдайды. Олардың өзін-өзі бағалауы мен сенімділік деңгейі төмен. Олар ескі, тексерілген жолдарына жабысып алады және жаңа немесе өзгеше нәрсені байқап көруден қатты қорқады.

Адаптивті ойшылдар әрбір сұрақ жаңа ақпарат үшін ашық деп есептейді. Олар әрқашан әртүрлі мүмкіндіктерді қарастыруға дайын.

Бүгіннен бастап адаптивті ойшыл болуды жаттықтырыңыз. Кез келген мәселеге немесе қиындыққа ашық әрі икемді болыңыз. Әрқашан «бұдан да жақсы жол немесе жақсырақ шешім болуы мүмкін» деген болжамнан бастаңыз.

Эйнштейн бірде: «Әр бала гений болып туады»,— деген. Бес жасқа дейінгі балалардың шамамен 95 пайызы жоғары шығармашылық деңгейін көрсетеді. Сіз стандартты емес ойлау және абстрактілі ойлау қабілетімен туылдыңыз. Сізде әлемге жаңа, ерекше және қияли тұрғыдан қараудың табиғи шығармашылық әлеуеті бар. Ішкі генийіңізді оятқанда, сіз кез келген мәселені шешуге және алдыңызға қойған кез келген мақсатқа жетуге көмектесетін идеялардың терең қайнар көзін табасыз.

Жалынды мақсаттар — бұл сіз шын жүректен қалайтын және оған жетуге деген үлкен құштарлығыңыз бар нәрселер. Белгілі бір мақсатқа жетуге эмоционалды түрде неғұрлым берілген болсаңыз, сіздің санадан тыс ақыл-ойыңыз оны шындыққа айналдыру үшін қажетті идеялар мен түсініктерді соғұрлым көп береді.

Көптеген адамдар мақсат қояды, себебі олар басқалар осыған жеткенін қалайды деп ойлайды. Бірақ мақсаттарыңыз жеке болмаса, олардың мотивациялық күші аз болады. Сондықтан өзіңізге қойған мақсаттарыңыз жеке басыңыз қалайтын нәрселер болуы өте маңызды.

Нақты анықталған және шешілуі тиіс өзекті мәселелер — шығармашылықты ынталандырудың қуатты жолы. Сізге кедергі болып тұрған нақты мәселелер мен бөгеттер туралы түсінігіңіз неғұрлым анық болса, оларды шешуге көмектесетін идеялар соғұрлым көп туындайды.

Жағдайдың немесе мәселенің мәніне үңілетін нақтыланған сұрақтар жиі өміріңізде немесе жұмысыңызда серпіліс жасауға көмектесетін идеяларды тудырады. «Біз неге бұлай істеп жатырмыз? », «Бұдан жақсырақ жол болуы мүмкін бе? », «Бұл жағдайда біздің болжамдарымыз қандай? », «Егер біздің болжамдарымыз қате болса ше? ». Мақсатыңыз бен жағдайыңыз туралы неғұрлым көп сұрақ қойсаңыз, алға жылжу үшін идеялар соғұрлым жиі туындайды.

Төменде қаржылық тәуелсіздікке қол жеткізудің түрлі жолдары берілген.

Бұл журналды үнемі қарап шығыңыз. Кейде көлік айдап бара жатқанда, отырғанда, кітап оқығанда, теледидар көргенде немесе әңгімелесу кезінде келген бір ғана идея сіздің байлығыңыздың бастауы болуы мүмкін.

Ереже былай: «Идеяны ұстап ал да, жазып қой». Егер оны тез жазып алмасаңыз, көбінесе оны ұмытып қаласыз. Қытайлар айтқандай: «Ең бозғылт сия ең жақсы есте сақтау қабілетінен күштірек».

Мақсаттарыңыз бен оған жетуге кедергі болып тұрған бөгеттер туралы ойлану үшін үнемі демалыс алып тұрыңыз. Осындай демалыс сәттерінде ойыңызға бірнеше сағаттық, күндік, тіпті жылдаған ауыр жұмысты үнемдейтін идеялар келуі мүмкін.

Шығармашылық ойлау жаттығуларының ең жақсыларының бірі — үнемі оңаша қалуды жаттықтыру. Бұл көбінесе «тыныштыққа ену» деп аталады. Сіз 30-60 минут бойы ешқандай алаңдаусыз тыныш отырып, ойыңыздың еркін ағуына мүмкіндік бересіз.

Оңаша қалғанда санаңызды әдейі еркіне жіберіңіз. Белгілі бір мақсатқа немесе мәселеге шоғырлану туралы уайымдамаңыз. Жай ғана демалыңыз. Тыныш отырғанда, ойыңызға өте жақсы түсініктер мен идеялар келе бастайды.

Егер мақсатыңызға жеткен болсаңыз, жағдайыңыз қандай болар еді? Егер сіз қазірдің өзінде сол жерде болсаңыз, ол қалай көрінер еді? Өзіңізді бай адам ретінде елестетіңіз. Өзіңізді сау, бақытты және қалаған өміріңізді сүріп жатқандай сезініңіз. Өміріңіздің барлық жағынан мінсіз екенін елестетіңіз. Оны қағаз бетіне сипаттап жазыңыз.

Негізгі сұрақ: «Идеалды өмір салтын құру үшін не болуы керек? ». Дәл қазір жасауыңыз керек бірінші қадам қандай болады? Екінші қадам ше? Сіз қалаған кемел өмірді құру үшін қандай процестен өтуіңіз керек?

Бұл әдісте сіз аяқталмаған сөйлем құрап, содан кейін оны аяқтаудың мүмкін болатын көптеген жолдарын ойластырасыз.

Мысалы: «Егер біз ... істесек, келесі 12 айда сатылымды екі есе арттыра алар едік» деп, сөйлемді аяқтаңыз. Немесе: «Егер біз ... істесек, келесі 12 айда пайданы екі есе арттыра алар едік» деп, сөйлемді аяқтаңыз.

Кейде мұны бір топ адаммен жасауға болады. Әрқайсысы сөйлемді аяқтаудың өз идеялары мен жолдарын ұсына алады. Топтық мәселе шешудің бұл түрі жиі керемет ойлар мен түсініктер тудырады.

Жеке деңгейде сіз былай бастай аласыз: «Егер мен ... істесем, келесі 12 айда табысымды екі есе арттыра алар едім» және сөйлемді табысыңызды арттырудың 10 немесе 20 түрлі жауабымен немесе жолымен аяқтаңыз. Мұны алғаш рет жасағанда, нәтижеге таң қалуыңыз мүмкін.

Міне, өміріңізді өзгертетін жауаптар әкелуі мүмкін сұрақтардың кейбір мысалдары:

Кез келген мәселе немесе мақсат үшін сөйлемді аяқтау жаттығуын жасай аласыз. Есіңізде болсын, сіз тудырған идеялардың сапасы олардың санына тікелей байланысты. Мәселелеріңіз бен мақсаттарыңыз үшін конструктивті шешімдер іздеуге неғұрлым көп уақыт жұмсасаңыз, күні бойы ойыңызға соғұрлым көп идеялар келеді.

Әдіс өте қарапайым. Кез келген мәселеңізді немесе мақсатыңызды алып, оны қағаздың жоғарғы жағына сұрақ түрінде жазыңыз. Мысалы, егер сіздің мақсатыңыз келесі 12 айда табысыңызды екі есе арттыру болса, онда: «Мен келесі 12 айда табысымды қалай екі есе арттыра аламын? » деп жазыңыз.

Содан кейін өзіңізді сол сұраққа кем дегенде 20 жауап жазуға мәжбүрлеңіз. Қаласаңыз 20-дан көп жазуға болады, бірақ ерік-жігеріңізді пайдаланып, кем дегенде 20 жауап жазуыңыз керек.

Алғашқы үш-бес жауап өте оңай болатынын байқайсыз. Келесі үш-бес жауап қиынырақ болады. Ал соңғы бірнеше жауап өте қиынға соғады. Көбінесе миыңыз «кептеліп» қалады. Сіз қағазға қарап отырып, сұраққа бұдан артық жауап таба алмайтындай күйде боласыз.

Осы күннен бастап, қандай да бір сұрақ немесе мәселе туындаса, оны парақтың жоғарғы жағына сұрақ түрінде жазыңыз және сол сұраққа кем дегенде 20 жауап табу үшін өзіңізді тәртіпке бағындырыңыз. Мұны әрбір мақсатыңыз үшін жасаңыз. Әрбір мәселе үшін жасаңыз. Кездескен әрбір кедергі немесе қиындық үшін жасаңыз. Бұл жаттығуды орындауды тыныс алу немесе тіс тазалау сияқты қалыпты әрі табиғи әдетке айналдырыңыз.

Егер сіз бұл жаттығуды таңертең ерте, мақсаттарыңызды жазып болғаннан кейін бірден орындасаңыз, күні бойы ойыңыз идеяларға толы болады. Кез келген жағдайда санаңызда мақсаттарыңызға жетудің және мәселелеріңізді шешудің жаңа жолдары мен идеялары пайда болады. Көп ұзамай адамдар өз мәселелерін шешу үшін сізден кеңес сұрай бастайды. Кейде сізде іске асыруға мүмкіндігіңіз жетпейтін немесе басқа адамдар игере алмайтындай көп идея болады.

Нәтижелі ми шабуылының кілті — мәселенің немесе сұрақтың анықтамасын алдын ала өзара келісіп алу. Оны тақтаға немесе флипчартқа жазып қойыңыз. Топтың нақты не нәрсеге назар аударатынын және не туралы талқылайтынын бәрі білетініне көз жеткізіңіз.

Өзіңізге 15-тен 45 минутқа дейін нақты уақыт шегін белгілеңіз. Алдын ала ешқандай келеке-мазақ, сын немесе бағалау болмайтынына келісіңіз. Мақсат — берілген уақыт ішінде ми шабуылы сұрағына мүмкіндігінше көп жауап табу. Сіз уақытпен жарысып жатырсыз.

Бірнеше жыл бұрын біз Fortune 500 (АҚШ-тың ең табысты 500 компаниясының тізімі) тізіміне кіретін компания үшін ми шабуылы жаттығуларын өткіздік. Топ жоғары деңгейлі менеджерлерден, орта буын басшыларынан, бірнеше хатшылар мен жеке көмекшілерден құралды. Олардың әрқайсысы дөңгелек үстел басында өз топтарымен отырды. Содан кейін біз оларға ортақ сұрақ беріп, қай үстел ең көп идея тудыратынын анықтау үшін өзара жарысуға ынталандырдық.

20 минуттың соңында біз жаттығуды тоқтатып, жауаптарды санадық. Жоғары және орта буын басшыларынан құралған үстелдердің орташа көрсеткіші 52 шешім болды. Бірақ ең үлкен тосынсый бес хатшыдан құралған үстелдің 177 идея тудырғаны болды, олардың көбі өте жақсы идеялар еді. Ми шабуылы сессиясында керемет идеялар мен түсініктердің қайдан шығатынын ешқашан алдын ала айта алмайсыз.

Бұл гипотеза жасау әдісін жеке өміріңізде қолдана аласыз. Өзіңіз қалайтын мінсіз өмір салтын анық суреттеп жазыңыз. Мінсіз жұмыс ортаңызды сипаттаңыз. Идеалды жұмысыңызды немесе лауазымыңызды сипаттаңыз. Идеалды табысыңызды және отбасы мүшелерімен мінсіз қарым-қатынасыңызды сипаттаңыз. Содан кейін неліктен белгілі бір істерді істеп жүргеніңізді және неге басқа істерді істемей жатқаныңызды сұрай бастаңыз. Егер сіз бәрін мүлдем басқаша істесеңіз немесе ұзақ уақыт бойы істеп келген нәрселеріңізді тоқтатсаңыз не болар еді?

Міне, мен көптеген студенттеріме беретін жаттығу. Мен жай ғана былай деймін: «Егер сіз өміріңіздің қандай да бір бөлігіне көңіліңіз толмаса, бірнеше минут бөліп, сізді ең бақытты ететін жағдайды нақты жазып шығыңыз».

Болашақтағы мінсіз өміріңіз бен жұмысыңыз туралы нақты сипаттама жазуға отырғаннан кейін, сіз: «Неге мен бұл жұмыстан немесе өмір салтынан қазірден бастап ләззат алмай жүрмін? » деген сияқты сұрақтар қоя бастайсыз.

Сіз: «Қазіргі жағдайымды идеалды жағдайыма жақындату үшін қандай өзгерістер жасауым керек? », «Мен қалайтын өмірді құруға жақындау үшін не болуы керек? » деп сұрай аласыз.

Адамдардың өмірде қалаған нәрселеріне қол жеткізе алмауының басты себебі — олардың сол нәрселердің не екенін нақты білмеуінде. Егер сіз бақытсыз адамнан оның идеалды өмір салтын сипаттап беруін сұрасаңыз, көп жағдайда ол адамның ешқандай түсінігі болмайды. Оның мақсатына жете алмауының басты себебі де осы.

Сенін идеалды өмір салтың қандай болар еді? Идеалды жұмысың немесе бизнесің қандай болар еді? Егер сіз қалаған нәрсеңізді істей алсаңыз, қалаған жеріңізде тұра алсаңыз, қалаған адамдарыңызбен немесе кез келген кәсіпте жұмыс істей алсаңыз, олар қандай болар еді? Осы армандар мен мақсаттарды шындыққа айналдыру үшін бүгіннен бастап не істеуіңіз керек?

Өзіңізді болашаққа, қалаған ісіңізбен айналысып, қалаған өміріңізде сүріп жатқандай сезініңіз. Содан кейін сол биіктен бүгінгі күнге көз салып, идеалдарыңызға жету үшін бүгіннен бастап қандай қадамдар жасауға болатынын елестетіңіз.

Өзіңізді үш жыл алға проекциялаңыз (елестетіңіз). Содан кейін қазіргі уақытқа оралып: «Қазіргі тұрған жерімнен үш жылдан кейінгі болғым келетін жерге жету үшін не істер едім? » деп сұраңыз. Осы бағытта қозғалу үшін жасауға болатын әрбір қадамды тізіп жазыңыз. Тізімді маңыздылығы бойынша реттеп, ең бірінші істей алатын ісіңізді таңдаңыз. Содан кейін сол бір әрекетті дереу жасау үшін өзіңізді тәртіпке бағындырыңыз. Мың шақырымдық жол бір қадамнан басталады.

Мәселелерді шешуге және мақсаттарға жетуге болатын түрлі идеяларды тудырғаннан кейін, келесі қадам — оларды іске асыруға уақыт, ақша және энергия жұмсамас бұрын бағалау. Сіз отырып, тапқан идеяларыңызды қарап, оларды сұрыптап, жақсыларын таңдап, нашарларын алып тастауыңыз керек.

Идеялардың көбі, кем дегенде, бастапқы түрінде практикалық немесе құнды емес. Идеялардың өзі — құнсыз нәрсе (өте көп). Сондықтан біз үздіксіз шығармашылыққа және көп мөлшерде идея тудыруға баса назар аударамыз. Олардың көбі іске аспайды.

Екіншіден, өз идеяларыңызға қатысты объективті болыңыз. Басқа білімді адамдардан идеяңыз туралы пікірін сұраңыз және ашық оймен тыңдаңыз. Идея тек сіздікі болғаны үшін ғана оған ғашық болып, бар күшіңізді оны қорғауға жұмсау қателігіне бой алдырмаңыз. Идеяңыз қаншалықты ұнаса да, оның іске аспауы мүмкін екенін қабылдауға дайын болыңыз.

Үшіншіден, идеяларды іске қоспас бұрын, олардың біраз уақыт «сууына» мүмкіндік беріңіз. Кейде бүгін сізге керемет болып көрінген идея үш күннен кейін өзінің тартымдылығын жоғалтуы мүмкін. Оңашалану мен терең ойлануды жаттықтырыңыз. Бір сағат тыныш отырып, идеяны ой елегінен өткізіңіз. Оған сабырмен және эмоциясыз қарауға тырысыңыз. Шыдамды болыңыз. Асығыс қабылданған іскерлік шешімдер көбінесе қате болып шығады.

Идеяңыздың жақсы екенін анықтау үшін қоюға болатын бірнеше сұрақтар:

Қазір істеліп жатқан нәрседен айтарлықтай артықшылығы жоқ идеяға инвестиция салудың еш мәні жоқ. Бұған қоса, көптеген кәсіпкерлердің басты мәселесі — олар тұтынушылар жаңа өнім немесе қызмет жақсырақ немесе арзанырақ болғаны үшін ғана өз әдеттерін өзгертеді деп ойлайды. Бұл өте сирек кездесетін жағдай.

Жақын арада кәсіпкерлер болашақта бәрі азық-түлікті интернет, теледидар немесе телефон арқылы сатып алады деп болжаған еді. Бірақ азық-түлікті олай сатып алатын адамдар өте аз. Неге? Өйткені адамдар азық-түлік дүкеніне баруды және сатып алмас бұрын қолжетімді түрлі тағамдарды жеке көруді ұнатады. Телефон немесе интернет арқылы тапсырыс беру үшін олар өз мінез-құлқын түбегейлі өзгертіп, шоппингтің көрнекі рахатынан бас тартуы керек еді.

Егер жаңа өнім немесе қызмет адамдардың іс-әрекетінде, сатып алу әдеттерінде үлкен өзгерісті талап етсе, ол сирек табысты болады.

Тағы бір сұрақ: Бұл идея мақсаттарыңызға сәйкес келе ме? Оны байқап көруді қаншалықты қалайсыз? Көп жағдайда сізді қызықтырмайтын саладағы идея туындауы мүмкін. Сіз осы идеяға, өнімге немесе қызметке деген құштарлықты оята аласыз ба? Есіңізде болсын, сіз бастаған кез келген бизнес — бұл сіздің жеке басыңыздың жалғасы. Бұл сіздің сенімдеріңіздің, мақсаттарыңыздың, мінезіңіз бен амбицияларыңыздың көрінісі. Сондықтан, идея тек сіз оған қызығушылық танытып, содан кейін басқа да көптеген адамдарды қызықтыра алғанда ғана жақсы болады.

Жаңа идеяны іске қоспас бұрын қою керек қосымша сұрақтар:

Бұл соңғы сұрақ көбінесе ең маңызды сұрақ болып табылады. Қарапайымдылық — сәтті инновацияның кепілі. Барлық сәтті жаңа идеялар негізінен өте қарапайым. Егер ол қарапайым болмаса, онда ол табысты болмауы мүмкін. Оны түсіндіру оңай, сату оңай, түсіну оңай және қолдану оңай болуы керек. Оның қадамдары неғұрлым көп болса, ол соғұрлым күрделі болады және табысқа жету ықтималдығы азаяды.

Мүмкін ең маңыздысы мынаны есте сақтау: сіз бен байлыққа, қаржылық тәуелсіздікке жету мақсатыңыздың арасында тұрған әрбір кедергі немесе мәселе үшін табылуын күтіп тұрған қандай да бір шешім бар. Өмірдегі табысыңыз мақсаттарыңызға жету және мәселелеріңізді шешу үшін шығармашылық қиялыңызды қаншалықты жақсы қолданатыныңызға тікелей пропорционалды болады. Бақытымызға орай, қиялыңыз бұлшықет сияқты, ол қолданылған сайын және жаттыққан сайын қабілеті арта береді. Шығармашылық ресурстарыңызды неғұрлым көп пайдалансаңыз, соғұрлым ақылдырақ, ұшқыр, қырағы және зерек бола түсесіз. Іске кірісіңіз. Шығармашылық қиялыңызды бүгіннен бастап қолдана бастаңыз.

Бай болу үшін қажет нәрсені үйренудің екі-ақ жолы бар. Сіз өз қателіктеріңіз бен тәжірибеңізден үйрене аласыз немесе басқалардың қателіктері мен тәжірибесінен үйрене аласыз.

Екінші әдіс, яғни басқалардың қателіктері мен тәжірибесінен үйрену — ең арзан әрі оңай жол. Сондай-ақ, бұл ең аз қолданылатын жол. Дегенмен, сізге дейін өткен табысты ерлер мен әйелдерді жүйелі түрде зерттеп, олардан үлгі алу арқылы қаржылық табысқа жету жолындағы өсуіңіз бен ілгерілеуіңізді айтарлықтай жеделдете аласыз.

Бұл тарауда сіз өз күшімен миллионер болғандардың бай болу үшін не істегенін білесіз. Ең табысты бизнестер өз салаларында шыңға шығу үшін не істегенін білесіз. Сіз ең табысты тұлғалар мен ұйымдардың орташа деңгейден әлдеқайда жоғары мақсаттарға жету үшін қолданатын стратегияларын, әдіс-тәсілдерін үйренесіз.

Ереже былай: егер сіз өмірдің кез келген саласында жеңімпаз болғыңыз келсе, басқа жеңімпаздар сияқты жүріп-тұруды, сөйлеуді және әрекет етуді бастаңыз. Нәтижесінде сіз көп ұзамай жеңімпаз сияқты ойлап, сезіне бастайсыз және олар сияқты нәтижелерге қол жеткізесіз. Сіз жеңіске жету үшін туылғаныңызға және сізді ештеңе тоқтата алмайтынына сене бастайсыз. Уақыт өте келе бұл сенім сіздің шындығыңызға айналады.

Бірнеше жыл бұрын Гэллап ұйымы (Gallup Organization) «Америкадағы кімнің кім екені» (Who’s Who in America) тізіміне енген 1500 ер мен әйелден сұхбат алды. Бұл кітап көбінесе «әлеуметтік тізілім» деп аталады. Ол Америка Құрама Штаттарындағы ең беделді, құрметті және танымал адамдардан құралады.

Гэллап зерттеушілері жетекші американдықтардың осы тобынан сұхбат алып, басқа сұрақтармен қатар: «Сіз неліктен өз өміріңізде осындай үлкен жетістікке жеттім деп ойлайсыз? » деп сұрады.

Осы сұхбаттардың нәтижелерін біріктіре отырып, олар кез келген саладағы көрнекті ерлер мен әйелдерге тән бес қасиетті анықтады. Бұл — үздік адамдардың өз саласындағы әріптестерінен неліктен озық екенін түсіндіретін қасиеттер.

Олардың бәрі келіскен бірінші қасиет — салауатты ақыл (common sense). Сұхбат берушілер салауатты ақыл олардың табысының кілті болған негізгі қасиет екенін қайталап айтты.

Зерттеушілер олардан: «Салауатты ақыл дегенді қалай түсінесіз? » деп сұрады. Олар алған ең дәл анықтама мынадай болды: «Салауатты ақыл — бұл тәжірибе жинақтау, сол тәжірибе туралы ойлану және сол тәжірибеден кейінгі жағдайларда қолдануға болатын жалпы ережелер мен нұсқаулар шығару қабілеті».

Басқаша айтқанда, салауатты ақыл — тәжірибеден үйрену және сол оқумен бірге келетін даналықты дамыту қабілеті. Грек философы Аристотель бір кездері: «Даналық — тәжірибе мен ойланудың тең өлшемі»,— деген. Салауатты ақылы жоғары болып көрінетін адамдар — тек түрлі тәжірибелерден өткендер ғана емес, сонымен бірге сол тәжірибелер туралы ойлануға және олардан тереңірек деңгейде сабақ алуға уақыт бөлгендер.

Көп жылдық тәжірибесі бар, бірақ ешқашан отырып, өз тәжірибесі туралы терең ойланбаған адамдар көп. Олар тәжірибелерін бағалап, болашақта қолдануға болатын жалпы ережелер мен принциптерді шығаруға тым бос болмаған.

Жиырма бірінші ғасырда табысқа жетудің кілті — білім мен біліктілік. Аристотельдің сөзін сәл өзгертсек: «Бүгінгі даналық — білім, тәжірибе және ойланудың жиынтығы». Бүгінгі күні даналыққа қол жеткізу үшін, ең алдымен, өз салаңызда үздік болу үшін не білу керек екенін үйрену қажет. Даналық сол ақпаратты әрбір келесі тәжірибеге қолдануды, кері байланыс алуды және үйренгендеріңіз туралы ойлануды талап етеді. Даналық келесі жолы нәтижеңізді жақсартып, жұмысыңызды одан да жақсы істеу үшін білім мен тәжірибе қорын үнемі толықтырып отыруды талап етеді.

Зерттеуде анықталған үздік американдықтардың екінші қасиеті — интеллект (интеллектуалды қабілет). Сұхбат алынғандардың барлығы дерлік жоғары жетістіктерге интеллектуалдық қабілеттерінің арқасында жеткенін айтты. Содан кейін зерттеушілер олардың көбі колледжді бітірмегенін, ал кейбіреулері орта мектепті тастап кеткенін атап өтті. Колледжге барғандардың көбі академиялық жағынан озық болмаған. «Америкадағы кімнің кім екені» тізіміне енгендердің көбі орташа немесе орташадан төмен бағалар алған.

Шындығында, мектепте жақсы баға алмаған, бірақ ересек өмірде өте табысты болған адамдар көп. Кейбір зерттеулер көрсеткендей, табысты кәсіпкерлер көбінесе зейін тапшылығы бұзылысы бар балалармен бірдей сипаттарға ие. Олар ізденімпаз, шыдамсыз, шапшаң қозғалатын және мектеп пәнінің немесе кейінгі өмірде бизнестің ұсақ-түйегіне қызықпайтын адамдар. Соған қарамастан, олар өте жоғары интеллектуалды тұлғалар.

Бірақ Джордж Лукас берілуден бас тартты. Ол табандылық танытып, соңында тарихындағы ең табысты фильмдердің біріне айналған «Жұлдызды соғыстарды» түсіру үшін жеткілікті ақша жинады. «Жұлдызды соғыстар» әрқайсысы 100 миллион доллардан астам табыс табатын блокбастер фильмдер дәуірін бастады. Оның Lucasfilms компаниясы ақыр соңында «Жұлдызды соғыстар» трилогиясы мен басқа да әлемдік бестселлер фильмдерден миллиардтаған доллар табыс әкелді. Енді оның өз жобалары үшін капитал жинауда ешқандай қиындығы жоқ.

Нағыз оптимистерге тән екінші қасиет — олардың табандылығы. Олар ешқашан берілмейді. Жаңа әрі әртүрлі нәрселерді жасап көруді тоқтатпайды, егер бір нәрсе іске аспаса, басқа жолын іздейді.

Тағы да айтарымыз, олар ықтималдықтар заңын өз пайдасына шешеді. Егер сіз көбірек әрекет жасап, ұзағырақ шыдасаңыз, ерте ме, кеш пе, керекті уақытта керекті әрекетті жасап, серпіліс жасау мүмкіндігіңіз артады.

Миллионер атанған табысты кәсіпкерлердің маңызды қасиеті — олар бизнестің әрбір бөлшегін зерттейді. Олар үлкен жетістікке жетелейтін бірегей факторларды табу үшін өз ақпараттарын үздіксіз тексеріп, қайта қарап отырады.

Осы ақпаратқа сүйене отырып, олар жұмыс уақыты таңғы 7:00-ден түнгі 23:00-ге дейін ұзартылған дүкен ашты. Онда тек ең танымал 700 өнімді, ең өтімді брендтерді және сол брендтердің ең сұранысқа ие өлшемдерін ғана сатты. Қалғаны — тарих.

Бірнеше жыл ішінде барлық жерде мыңдаған осындай дүкендер пайда болып, миллиардтаған доллар сауда жасады. Осы бизнесті бастаған көптеген адамдар миллионер атанды.

Табысты кәсіпкерлер мен іскер адамдар адамдарға қажет, бірақ қолжетімді емес өнімдер мен қызметтер түріндегі нарықтық мүмкіндіктерді табуға өте шебер. Содан кейін олар осы қажеттіліктерді өтеу үшін жаңа немесе жақсартылған өнімдер мен қызметтерді жобалайды, жасайды немесе оларды тарату құқығын алады. Олар қажеттілікті табады және оны толтырады.

Жаңа бизнес табуға немесе құруға болатын сансыз мүмкіндіктер бар және олардың көбі дәл сіздің аяғыңыздың астында жатыр. Көшбасшылардың ізімен жүру және Америкада байып кету үшін пайдалануға болатын мүмкіндіктерді табу қабілетін қалай дамытуға болады? Сіз жасай алатын бірнеше қадам бар.

Таңдаған салаңыздың мамандары өткізетін семинарларға қатысыңыз. Үзіліс кезінде осы мамандарға сұрақтар қойыңыз. Олардан не істеу керектігі және не оқу керектігі туралы кеңестер мен ұсыныстар сұраңыз. Өз салаңыз бойынша мәліметтер жинап, оларды қайта-қайта қарап шығыңыз. Сарапшы болыңыз. Сарапшылық күш өте құнды.

Психологтар сіз өзіңізді қалаған табысты адам ретінде ұстау арқылы жетістікке жете алатыныңызға сендіре алатыныңызды анықтады. Неғұрлым табысты адам сияқты жүріп-тұрсаңыз және сөйлесеңіз, соғұрлым оны терең сезініп, сенесіз, сонда бұл сіздің тұлғаңыздың бір бөлігіне тезірек айналады.

Бір жыл ішінде ол полковник Сандерске осы ұн елегіштердің 12-сін сата алды. Сандерстің риза болғаны сонша, Гордонға өз бизнесін бастау үшін 10 000 доллар несие берді. Джерри Гордон фаст-фуд бизнесі үшін уақыт пен ақшаны үнемдейтін тамақ өңдеу жабдықтарын шығарып, миллионер болды.

Басқа тұтынушылар үшін қайталауға болатын шешімдерді іздеңіз. Басқа адамдар үшін қайта-қайта жасай алатын нәрсені іздеңіз. Көптеген сатып алушыларға ортақ мәселелер мен шешімдерді қарастырыңыз. Үнемі: «Бұл идеяға нарық бар ма? Нарық жеткілікті ме? » деп сұраңыз. Шабақ емес, жайын аулаңыз. Ең кішкентай емес, ең үлкен нарықтарға ұмтылыңыз.

Қарапайым, құзыретті сатушылар сата алатын өнімді немесе қызметті іздеңіз. Үнемі мына сұрақтарды қойыңыз: «Бұл өнімді немесе қызметті кім сатады? » және «Олар оны қалай сатады? »

Есіңізде болсын, сіз табатын сатушылардың көбі — қарапайым адамдар, сондықтан бұл орташа адам сата алатын өнім немесе қызмет болуы керек. Егер өнімді сату немесе орнату үшін кемеңгер болу қажет болса, ол табысты болмауы мүмкін.

Шынымен жұмыс істейтін және "ауыздан ауызға" жарнамасы арқылы өзін-өзі сататын шешім іздеңіз. Америка Құрама Штаттарындағы сатылымдардың толық 84 пайызы осы жарнама түрі арқылы жүзеге асады. Егер сіз 50 000 сағатқа жететін лампалар сияқты шешім тапсаңыз және адамдарды ол туралы сөйлете алсаңыз, бұл сіздің маркетингтік стратегияңызға айналуы мүмкін.

Оңтайлы баға-шығын қатынасы бар мәселелердің шешімін іздеңіз. Сізде кем дегенде 3:1 қатынасындағы үстеме баға болуы керек. Бұл дегеніміз, егер сіздің өніміңізді өндіруге 1 доллар кетсе, оны нарықта кем дегенде 3 долларға сата алуыңыз керек.

Кез келген салада «көшбасшының ізімен жүрудің» тағы бір жолы — өзіңіз таңдаған салада толық емес немесе тіпті толық жұмыс күніне орналасу. Сіз айналысқыңыз келетін салада қосымша бизнес бастау арқылы тәжірибе жинай аласыз. Сол салада көп жылдық тәжірибесі бар білімді серіктес тауып, содан үйрене аласыз.

Өз салаңыздағы арнайы оқу курстарынан өту арқылы басқалардың білімі мен тәжірибесін пайдалана аласыз. Жиі жағдайда қажетті тәжірибесі бар кеңесші сияқты маманды жалдауға болады. Барлығын өзіңіз үйренуіңіз міндетті емес.

«Білім — күш» деген ереже бар. Адамдардың бизнесте сәтсіздікке ұшырауының басты себептерінің бірі — олар өз бизнесінің егжей-тегжейін жете білмеуі. Керісінше, табыстың негізгі себебі — кәсіпкердің өзі бара жатқан бизнес туралы білуі керек нәрсенің бәрін үйренуінде.

Бизнесіңіздің ерте кезеңінде жасай алатын ең ақылды істердің бірі — бизнестің белгілі бір саласы бойынша маманнан сұхбат алу немесе оны жалдау. Бизнес-кеңесші, маркетинг, жарнама немесе тікелей пошта жөніндегі кеңесшіні тартуға дайын болыңыз. Сәттілікке жету үшін қажетті сарапшылық білім алу үшін кез келген адамды жалдай аласыз. Дәрігерге, тіс дәрігеріне, заңгерге немесе бухгалтерге барғандай, олардың білімін «жалға алыңыз». Белгілі бір салада көптеген жылдар бойы маманданған кеңесшіге барып, сол маманның білімі мен тәжірибесін сатып алыңыз.

Табысты адамдарды түскі асқа шақырып, сұрақтар қойыңыз. Әдетте, табысты адамдар, егер сіз олардан сұрасаңыз, басқалардың табысты болуына көмектеседі. Өз салаңыздағы немесе қоғамыңыздағы ең қатты құрметтейтін адамдарды таңдап, оларды түскі асқа немесе тым болмаса кофеге шақырыңыз. Және шотты өзіңіз төлеуді ұмытпаңыз. Табысты адаммен өткізілген бірнеше минут — бұл сол саладағы жетістікке қажетті маңызды түсініктерді алу үшін жасай алатын ең арзан инвестиция.

Егер олар кофеге немесе түскі асқа бос болмаса, осы бизнесте табысқа жетудің ең жақсы жолдары туралы кеңес алу үшін 10 минут уақытын сұраңыз. Олармен кездескенде: «Мен сіздің осы саладағы жетістіктеріңізді қатты құрметтеймін, маған да сіз сияқты табысты болуға көмектесетін бірнеше кеңес бере аласыз ба? » деп айтыңыз.

«Қандай кітаптар оқуым керек? Қандай курстарға қатысуым керек? Қандай аудио бағдарламаларды тыңдауым керек? Қайда баруым керек? Не істеуім керек? » деп сұраңыз. Табысты адамның айтқан бірнеше сөзі сізді көп жылдық ауыр жұмыстан және мыңдаған доллар шығыннан сақтап қалуы мүмкін.

Үлгі алу арқылы үйренудің тағы бір жолы — басқа табысты компанияны зерттеу. Кез келген бизнесте аман қалу және өркендеу үшін сіз бәсекелестеріңізден кем болмауыңыз керек, тіпті олардан артық болуыңыз қажет. Тағы бір табысты компанияны табыңыз (жақсысы — нарықтың көшбасшысы) және сол компания істейтін нәрселердің барынша көбін көшіріп алыңыз. Содан кейін сол компаниядан бір саты жоғары болуға тырысыңыз; тұтынушылар үшін маңызды болып табылатын бір нәрседе артықшылыққа ие болуды мақсат етіңіз.

Басқа табысты бизнесті зерттегенде, алдымен компанияның тұтынушыларды тарту үшін не істейтінін анықтаңыз. Компания қалай алға жылжытады, жарнамалайды және табыс табады?

Ол қандай сату әдістерін қолданады? Оның ең табысты сату тәсілдері қандай? Ол не ұсынады? Қандай кепілдіктер береді? Тұтынушыларға сатудан кейінгі қандай қызмет түрлерін ұсынады?

Ол қандай тұтынушыларға сатады? Осы нақты өнімнің немесе қызметтің тұтынушылары кімдер? Оларды жасына, табысына, біліміне, жынысына, мамандығына және қаржылық мүмкіндігіне қарай егжей-тегжейлі сипаттаңыз.

Компания өнім үшін қанша алады және төлем қалай жүргізіледі? Бастапқы жарна талап етіле ме? Ай сайынғы төлемдерді ұсына ма? Барлығы қолма-қол ақша ма? Қандай шарттар ұсынады?

Оның өніміне немесе қызметіне не кіреді? Егер сіз басқа компаниямен бәсекелесетін болсаңыз, сол компанияның тұтынушыларды тарту және ұстап тұру үшін жасап жатқан барлық ісін білуіңіз керек. Пакетке (жиынтыққа) не қосылған?

Ол өз өнімін немесе қызметін ең көп қай жерде сатады? Оның дүкендері немесе кеңселері үшін ең жақсы орындар қайсы? Қай қалалар? Қай штаттар? Қаланың қай бөліктері?

Оның тұтынушыларға қатысты саясаты қандай? Кепілдіктері, ақшаны қайтару, жеңілдіктер, қызмет көрсету кепілдіктері және т. б. қандай? Басқаша айтқанда, ол тұтынушыны тартқаннан кейін онымен қалай жұмыс істейді?

Болашақ бәсекелестеріңіз туралы осы ақпараттың барлығын жинағаннан кейін өзіңізден: «Біз олардан артық болу үшін не істей аламыз? » деп сұрауыңыз керек.

Робин Кук қазір сол формуланы қайта-қайта қолдана отырып, бірнеше бестселлер жазды. Гарольд Роббинс, Том Клэнси және Джон Гришэм сияқты көптеген табысты авторлар да дәл осылай жасады.

Сіз көптеген түрлі салалардың кез келгенінде қаржылық табысқа жету қабілетіне иесіз. Қазіргі сәтте қайсысы сіз үшін жақсы екенін білмеуіңіз мүмкін. Бірақ қаржылық табысқа жетудің ең жылдам жолы — өз салаңыздағы көшбасшыларды зерттеуді, сізді қызықтыратын бизнестің әрбір егжей-тегжейін білуді және үнемі оқиғалардың басында жүруді өмірлік әдетке айналдыру.

Болашақта адамдар бай болу жолын үйрену үшін сізді және сіздің бизнес әдістеріңізді зерттейтін болады. Ал әзірге күн сайын үйренуді және өсуді жалғастырыңыз, басқалардың тәжірибесінен пайда көріп, өзіңізді сансыз шығындар мен көптеген жылдардан құтқарыңыз. Және ұмытпаңыз, ақша жоғалтпаңыз!

АҚШ-тағы өз күшімен миллионер болғандардың толық 10 пайызы — жоғары дәрежесі бар және өз саласының үздік 10 пайызына кірген кәсіби мамандар. Нәтижесінде, олар атқарған жұмысы үшін өте жоғары ақы алады. Олар кез келген кәсіптік санаттағы ақшаның 80 пайызын табатын 20 пайыздық топқа жатады.

Сату саласында да 80/20 ережесі жұмыс істейді. Сатушылардың үздік 20 пайызы ақшаның 80 пайызын табады. Бұл дегеніміз, үздік 20 пайызға кіретін сатушылардың орташа табысы қалған 80 пайыздың орташа табысынан 16 есе көп.

Бірақ бұл әлі бәрі емес. Үздік 20 пайыздың ішіндегі үздік 20 пайыз немесе сату саласындағы адамдардың ең үздік 4 пайызы, сол үздік 20 пайыз табатын ақшаның 80 пайызын табады. Бұл сату саласындағы үздік 4 пайыздық топтағы адамдардың табысы төменгі 80 пайыздың орташа табысынан 25 есе немеде одан да көп болуы мүмкін дегенді білдіреді.

Осы жылдар ішінде мен белгілі бір ұйымның үздік адамдарына арналған сату конференцияларында сөз сөйледім. Осындай екі жиналыста (әртүрлі салаларда) қатысушылардың орташа табысы жылына 850 000 долларды құрады. Ал сол салалардағы орташа сатушының орташа табысы жылына 24 000 доллар еді.

Екіншіден, мансабының бастапқы кезеңінде-ақ олар өз ісінде «ең үздік болу» туралы шешім қабылдады. Олар ертерек бастады, қаттырақ жұмыс істеді және кешірек кетті. Олар өздерін тынымсыз, үздіксіз жеке және кәсіби дамуға арнады. Олар таңдаған саласында үлкен жетістікке жету үшін қандай «баға» болса да төлеуге бел байлады.

Миллионер болудың осы әр түрлі жолдарында табыстың үш кілті бар. Біріншіден, өз салаңызда мүмкін болатын ең жоғары ақы алуды мақсат етіңіз. Екіншіден, үздіксіз жеке және кәсіби жетілу арқылы өз ісіңіздің нағыз маманы болуға шешім қабылдаңыз. Үшіншіден, бүкіл мансабыңыз бойы табысыңыздың 10-нан 20 пайызына дейін үнемдеп, инвестициялауға бел буыңыз.

Осы үш нәрсені істеу арқылы сіздің қаржылық болашағыңызға кепілдік беріледі.

Әр саладағы үздік адамдар міндетті түрде басқалардан ақылдырақ емес. Олар тек бәсекелестерінен озу үшін не білу керек болса, соны үйренуге уақыт бөлгендер.

Не тапсаңыз да, тіпті орташа жалақы болса да, егер жұмыс істеген уақытыңыз бойы табысыңыздың 10 пайызын немесе одан да көбін жинап, оған ешқашан тимесеңіз, миллионер бола аласыз.

Егер сіз 50 000, 60 000, 70 000 доллар және одан да көп табыс тауып, оның 10 пайызын жинай бастасаңыз, миллионер немесе мультимиллионер болу мүмкіндігіңізге іс жүзінде кепілдік беріледі.

Питер Друкер: «Ұйымның мақсаты — күшті жақтарды барынша арттыру және әлсіз жақтарды маңызсыз ету»,— деген. Компаниялардың құрылу себебі — иелері өздерінің өнімдер мен қызметтерді шығару және оларды тиімді маркетингтеу мақсаттарына жету үшін мамандандырылған таланты бар әртүрлі адамдар қажет екенін түсінеді.

Егер сізде мамандандырылған талант немесе құзыреттілік болса, сіз жеке жұмыс істегеннен гөрі бизнес ішінде жұмыс істеу арқылы құндырақ бола аласыз. Сіз өзіңіздің ерекше талантыңыз жоғары бағаланатын және компанияның аман қалуы мен өркендеуі үшін қажетті нәтижелерге барынша үлес қосатын салада жұмыс істей аласыз.

Ереже мынадай: сізге әрқашан не істейтініңізге, оны қаншалықты жақсы істейтініңізге және сізді алмастырудың қиындығына тікелей пропорционалды түрде ақы төленеді. Сіздің мақсатыңыз — компания үшін соншалықты құнды әрі маңызды болу, тіпті компания сізсіз жұмыс істей алмайтындай деңгейге жету. Сіздің үлесіңіз соншалықты маңызды болуы керек, тіпті нарық құлдырап, қысқартулар болған кезде де, сіз компания жібергісі келмейтін соңғы адамдардың бірі болуыңыз қажет.

Өзіңізден үнемі: «Менің компанияма менен не қажет? », «Мен істей алатын барлық нәрселердің ішінде компанияма ең көп құндылық әкелетін бірнеше нәрсе қандай? » деп сұрап отырыңыз.

Табысты басшылар мен кәсіпкерлерге арналған біздің жетілдірілген коучинг бағдарламамызда біз үнемі адамдарды мына сұрақты қоюға итермелейміз: «Егер мен күні бойы тек бір ғана іспен айналыса алсам, ол қандай іс болар еді? » Бұл сұрақтың жауабы әдетте сіздің компанияңызға және айналаңыздағы адамдарға ең үлкен құндылық әкелетін сол бір тапсырма немесе әрекет болып шығады.

Өкінішке орай, адамдардың көбі жалқау. Олар мұны ешқашан мойындамаса да, жұмысты мүмкіндігінше кеш бастайды, әрбір түскі ас пен кофе-брейкті толық пайдаланады және мүмкіндігінше ерте кетеді. Олар бір жыл ішінде берілетін барлық ауру демалыстарын алу үшін әрқашан «жеткілікті түрде ауырып» қалады және демалыстарды, мерекелер мен жеке күндерді алуға келгенде өте табанды. Олар санадан тыс жұмысқа жаза ретінде қарайды. Олар мүмкіндігінше аз жұмыс істеп, жұмыс орнынан тезірек кетудің кез келген жолын іздейді.

Бірақ бұл ойлау жүйесі сіз үшін емес. Қатты жұмыс істеу сіз көрсете алатын кез келген басқа қасиеттен гөрі басшыларыңыздың назарына тезірек іліктіреді. Ереже әрқашан: «Ерте бастаңыз, қаттырақ жұмыс істеңіз және кешірек кетіңіз».

Кез келген ұйымның шыңына шығатын адамдар — бұл жоғарыға бара жатқанда орташа деңгейден әлдеқайда көп жұмыс істеген адамдар. Бұл адамдар ұйымдағы өздері сияқты еңбекқор басқаларды да байқап жүреді. «Тұғыры биік тұлғалар бір-бірін таниды». Үздік адамдар үнемі қызметі өсетін және өз деңгейіне көтерілетін басқа адамдарды іздейді. Еңбекқор адамдар қайда барса да, олардың алдынан мүмкіндік есіктері ашылады.

Жұмыс істеген кезде тек жұмыс істеңіз. Бұл қарапайым ереже сізге бәсекелестеріңізден озып кетуге мүмкіндік береді. Таңертең келгенде бірден жұмысқа кірісіңіз. Кофе ішпеңіз, газет оқымаңыз, әріптестеріңізбен сөйлеспеңіз немесе жеке электрондық поштаңызды тексермеңіз. Оның орнына ең маңызды тапсырмадан, бастығыңыз ең құнды деп санайтын тапсырмадан бастаңыз және ол аяқталғанша тек сонымен айналысыңыз. Оны өміріңіз соған байланысты болғандай орындаңыз.

Егер біреу келіп: «Сөйлесуге бір минутың бар ма? » десе, бірден: «Қазір емес. Қазір мен жұмыстан қол үзбеуім керек! » деп айтыңыз. Жұмыстан кейін жиналып сөйлесуді ұсыныңыз. Жұмыс орнына әріптестеріңізбен бос сөйлесетін әлеуметтік клуб сияқты қарамаңыз. Бұл — сәтсіздік пен төмен нәтижеге апаратын ең қысқа жол.

Басшылардың орташа жұмыс аптасы шамамен 60 сағатты құрайды. Барлық жоғары жалақы алатын адамдар төмен жалақы алатындарға қарағанда көбірек сағат жұмыс істейді. Кез келген жұмыста немесе мансапта аптасына тек бес күн немесе 40 сағат қана жұмыс істеп, жедел жолға түскен адамдар өте аз. Барлық үздік адамдар ұзағырақ жұмыс істейді және олар жұмыс істеген кезде тек жұмыс істейді.

Егер сіз басшылардың өмір салтымен өмір сүргіңіз келсе, бұл қарапайым: сіз басшылар өз мансабына жұмсайтын уақытты бөлуге дайын болуыңыз керек. Бұлжымайтын «не ексең, соны орасың» заңы бойынша, сіз сол сағаттарды ұзақ уақыт бойы арнауға дайын болуыңыз қажет. Сіз ұзақ жұмыс сағаттарының жемісін көре бастағанға дейін айлар, тіпті жылдар бойы жұмыс істеуге дайын болуыңыз керек.

Стратегияның екінші бөлігі — түскі ас уақытында жұмыс істеу. Мектептегі және бұрынғы жұмыс орындарындағы қалыптасқан әдет бойынша, көптеген адамдар түскі ас уақытын не болса да сақталуы тиіс «қасиетті кезең» деп санайды. Бұл мүлдем қате. Бұдан былай бәрі кеткен кезде, түскі ас уақытында жұмыс істеуге бел буыңыз. Бұл сізге тағы бір сағаттық үзіліссіз уақыт береді, ол уақытта сіз тапсырмаларыңыз бен міндеттеріңізді реттеп, жұмысыңызда алға оза аласыз.

Соңында, күніне басқалардан бір сағат кешірек қалу арқылы бір сағат ұзағырақ жұмыс істеуге бел буыңыз. Осы уақыт ішінде сіз жұмыстарыңызды реттеп, келесі күнді жоспарлай аласыз, хаттарға жауап беріп, ұсыныстар мен есептерді аяқтай аласыз және жұмысыңызды толық бақылауда ұстай аласыз.

Мәлім болғандай, оған дейін онымен жұмыс істеген ешкім мұндай кішігірім жауапкершіліктерді өз еркімен алмаған екен. Оның осындай ұсақ-түйек жұмыстардан босағанына қаншалықты риза болғанын көріп таңғалдым. Мен оның жұмысын жеңілдеткен сайын, ол мені көбірек бағалап, соңында жалақымды да өсірді. Кейінірек білгенімдей, сол компаниядағы мансабым барысында ол маған бұрын-соңды жұмыс істеген кез келген адамнан көбірек ақы төлепті.

Көпшілік алдында сөйлеуді үйренудің тағы бір жолы — Дейл Карнеги ұйымынан курс алу. Олар шешендікті үйрететін ең үздік қарқынды курстарды ұсынады. 12-14 апта ішінде нұсқаушы сізге сенімді, құзыретті және ашық болуға көмектеседі. Сіз достарыңыз немесе бейтаныс адамдар алдында тез арада сөз сөйлеуді жоспарлауды үйренесіз. Дейл Карнеги ұйымы да кез келген телефон анықтамалығында көрсетілген.

Шешендікті үйрену барысында осы тақырыптағы кітаптарды оқыңыз. Тиімді сөйлеу туралы аудиобағдарламаларды тыңдаңыз. Есіңізде болсын, көпшілік алдында сөйлеу — үйренуге болатын дағды. Неғұрлым көп жаттықсаңыз, қорқынышыңыз соғұрлым азайып, шеберлігіңіз артады.

Егер сіз жаңа адамдармен кездесуде ұяңдық танытсаңыз, оны жеңуге шешім қабылдаңыз. Неғұрлым сенімді болсаңыз, қарым-қатынас ортаңыз соғұрлым кеңейеді. Әртүрлі адамдармен араласқан сайын, өміріңіз тез алға басады. Топ алдында сенімді сөйлеуді үйренудің өзі мансабыңыздағы мақсаттарға жету үшін қажетті 10-20 жылдық ауыр еңбекті үнемдеуі мүмкін.

Бүгін шеберлікке ұмтылуға шешім қабылдаңыз. Өз ісіңіздің үздігі болуды ұйғарыңыз. Өз салаңыздағы үздік 10 пайыздың қатарына қосылыңыз. Ереже мынадай: егер сіз істеп жатқан ісіңізді жақсы көрмесеңіз, демек, сіз қате жұмыста немесе қате мансап жолында жүрсіз.

Мұнда маңызды жаңалық бар: сіздің ең әлсіз негізгі дағдыңыз сіздің жұмысыңыз бен табысыңыздың деңгейін анықтайды. Сіз жұмысыңыздағы бір саладан басқасының бәрінде мықты болуыңыз мүмкін. Бірақ сол бір әлсіз дағды сізді кез келген басқа фактордан артық тежеуі мүмкін.

Жауабыңыз, сірә, сіздің ең әлсіз дағдыңыз болар. Осы саладағы құзыреттілігіңізді арттыру сіздің жалпы нәтижелеріңізге кез келген басқа істен артық әсер етеді. Сіздің міндетіңіз — осы бір дағдыны өзіңіз немесе басшыңызбен бірге анықтау, содан кейін оны үйренуге және жетілдіруге барынша күш салу.

Сіздің ең әлсіз дағдыңыз әдетте сізге ұнамайтын іс болып табылады. Сіз оны орындағанда өзіңізді жайсыз сезінесіз. Кейде оны жек көресіз немесе одан қорқасыз. Бірақ мынаны есте сақтаңыз: сіз тек сол дағдыны әлі толық меңгермегендіктен ғана өзіңізді жайсыз сезінесіз. Сіз өзіңізді сенімді сезінетін ешбір салада қобалжымайсыз.

Үздік болу туралы соңғы ой: сіздің өнімділігіңізді, табысыңызды және нәтижеңізді екі есе арттыру үшін сізге тек бір ғана дағды жетіспеуі мүмкін. Қолданыстағы базаңызға тағы бір маңызды дағдыны қосу арқылы сіз бұрын-соңды болмаған жоғары деңгейге жете аласыз. Үйренуге болатын бір ғана дағдының жоқтығынан мансабыңыздың тежелуіне жол бермеңіз.

Жетістікке жету үшін уақытты дұрыс басқаруды және өнімді жұмыс әдеттерін дамыту маңызды.

Мұнда ең маңызды сұрақ бар: «Мен ғана істей алатын және егер ол жақсы орындалса, компанияма нақты өзгеріс әкелетін қандай іс бар? ». Осы сұраққа берген жауабыңыз және соның үстінде жұмыс істеуге өзіңізді тәрбиелеуіңіз сізді кез келген басқа істен жылдам алға жылжытады. Осы сұрақты қою арқылы сіз негізгі нәтижелі бағыттарға назар аудара аласыз.

Соңғы зерттеулерге сәйкес, орташа жұмыс аптасы 44 сағаттан бүгінгі таңда 32 сағатқа дейін қысқарды. Түскі ас, кофе-брейктер, ауырып қалу және басқа факторларды есептегенде, орташа қызметкер аптасына шамамен 32 сағат жұмыс істейді. Осы уақыттың 50 пайызы босқа кетеді. Сондықтан адамдардың табысы инфляция қарқынымен бірге өспейтініне таң қалуға болмайды. Себебі аз жұмыс істегені үшін ешкім артық ақы төлей алмайды.

Бұдан да сорақысы — адамдардың көбі тек өз уақытын ғана емес, басқалардың да уақытын шығындайды. Шындығында, айналаңыздағы адамдар — сіздің уақытыңызды ұрлайтын негізгі дереккөз.

Мансабыңызды өсіру үшін уақытты босқа кетірмеңіз. Керісінше, белгілі бір көлемдегі жұмысты орындау үшін сағатына нақты ақша алып жатқаныңызды елестетіңіз. Сізге ақы төленіп жатқан жұмысты орындап жатқаныңызды біреу үнемі бақылап тұрғандай сезініңіз. Әр сағатта «сағаттық мөлшерлемеңізді» ақтауыңыз керек. Жұмыс уақытында тек жұмыс істеңіз.

Бүгіннен бастап компанияда және қоғамда ықпал ету базасын құруды бастаңыз. Сізді неғұрлым ықпалды деп қабылдаса, сізге соғұрлым көп есіктер мен мүмкіндіктер ашылады. Кез келген ұйымда биліктің үш негізгі түрі болады. Олар: жеке билік, сарапшылық билік және лауазымдық билік. Оларды ретімен дамытыңыз.

Бұл билік түрлерінің әрқайсысы ұзақ мерзімді табысқа жету үшін өте маңызды. Алдымен команда ойыншысы болу арқылы жеке билікті дамытасыз. Сіз көп жұмыс істейсіз және басқалармен жақсы тіл табысасыз.

Сонымен қатар, сіз оқисыз, тыңдайсыз және өз жұмысыңыздың шебері болу үшін курстарға қатысасыз. Жұмысыңызды жақсы орындау арқылы сарапшылық билікті қалыптастырасыз. Жеке және сарапшылық биліктің нәтижесінде сізге автоматты түрде лауазымдық билік беріледі, оны ұйымдағы мансап сатысымен жылдам көтерілу үшін пайдалана аласыз.

Реципроктық заңы мен алтын ережені жұмысыңызда үйлестіріңіз. Сізге көмектесе алатын адамдарға алдын ала көмектесу арқылы оларға пайдалы болу жолдарын іздеңіз. Басқалардың табысқа жетуіне көмектесу үшін жасаған кез келген ісіңіз олардың да сізге көмектесуіне негіз болады.

Мансапта жылдам ілгерілеу үшін әр ісіңізде мінсіз адалдықты сақтаңыз. Ральф Уолдо Эмерсон жазғандай: «Адалдығыңды қасиетті нәрседей қорға; адам жанының адалдығынан асқан қасиетті ештеңе жоқ».

Сенім — барлық қарым-қатынасты біріктіретін желім, бірақ ол өте нәзік. Ол сіздің абсолютті, сенімді және тұрақты адалдығыңызға негізделген. Сенім ұялатудың кілті — сенімді болу. Адамдар сіздің сөзіңізде тұратыныңызға және айтқаныңызды уақытында орындайтыныңызға жүрегімен сенуі керек.

Өзгелердің сеніміне ие болудың кілті — өзіңізге сену. Ал өзіңізге сенудин кілті — барлық істе өзіңізге адал болу.

Шекспир былай деп жазған: «Ең алдымен өзіңе адал бол, сонда сен ешкімге өтірік айтпайтын боласың».

Өзіңе адал болу — бойыңдағы ең жақсы қасиеттерге адал болу дегенді білдіреді. Бұл уәдеде тұру деген сөз. Сенімділік сізден уәдеңізді орындау үшін шығынға батуды талап етсе де, оны орындау арқылы өлшенеді. Сөз — арзан. Тек сөзіңізді іспен дәлелдегенде ғана сіз өз сөзіңіздің қаншалықты құнды екенін көрсетесіз.

Өміріңізді ішкі құндылықтарыңыз бен сенімдеріңізге сәйкес өткізіңіз. Философ Иммануил Канттың әмбебап қағидасын қолданыңыз: «Өміріңізді әрбір іс-әрекетіңіз әмбебап заңға айналатындай етіп сүріңіз».

Қарым-қатынастағы және қоғамдағы барлық мәселелер адамдардың өзіне осы сұрақты қоймайтындығынан туындайды. Өмір бойы дұрыс бағытта жүру үшін өзіңізге қоюға болатын төрт сұрақ:

Барлық жақсы көшбасшылар кезінде жақсы ізбасар болған. Олар көшбасшы болды, өйткені басқалар олардың басқарғанын қалады. Біз көшбасшылардан іздейтін негізгі қасиеттер — адалдық, құзыреттілік және мінез. Толық адал адам болу арқылы мінезіңізді дамытсаңыз, барлық есік сізге ашылады.

Дерлік әрбір адам өткен шақта уақыты мен әлеуетінің едәуір бөлігін босқа жұмсағандай мазасыз сезімде болады. Егер бәрін қайта бастау мүмкіндігі болса, олар басқаша әрекет етер еді. Өкінішке орай, көптеген адамдар бұл өкініш сезімін өз өмірлеріне кедергі жасайтын тежегіш ретінде пайдаланады. Олар алдағы қызықты айлар мен жылдарға жаңа күшпен ұмтылудың орнына, өткенде жіберген қателіктеріне бола еңселерінің түсуіне жол береді. Бұған жол бермеңіз.

Оның орнына болашақ туралы және қайда бара жатқаныңыз туралы ойлаңыз. Өзіңіз армандаған болашақты құру үшін дәл қазір не істей алатыныңызды ойластырыңыз. Өткен қателіктерден сабақ алыңыз да, қалғанын ұмытыңыз. Болашаққа бағытталу туралы шешіміңіз сізге қуат пен құлшыныс береді. Ал сіздің болашағыңыз тек қиялыңызбен ғана шектеледі.

Бұл аңызда үлкен өмірлік сабақ жатыр. Ол егер сіз кішігірім істерге ұқыпты болсаңыз, үлкен істерді де меңгере алатыныңызды айтады. Егер сіз өз жұмысыңызды дәл қазіргі орныңызда жақсы атқарсаңыз, жақын арада бұдан да үлкен, жақсырақ және маңыздырақ жұмыстарды істеуге мүмкіндік аласыз.

Әрбір көшбасшы, бизнестегі әрбір ірі жетістік иесі кезінде кішігірім істерге адал болған жас ізбасар болған. Бүгін шыңда жүрген адамдар жұмысын төменнен бастаған. Олар төменнен бастағанда өз таланттарын, қабілеттерін, дарындары мен мүмкіндіктерін дамытуға күш салып, оларды күннен-күнге, айдан-айға жетілдіріп отырды. Уақыт өте келе, олар шеберліктерін шыңдай түскен сайын, біртіндеп жауапты лауазымдарға, ал соңында көшбасшылық позицияларға көтерілді. Нәтижесінде оларға жақсы ақы төленді және олар тезірек жоғарылады. Олар өз жолымен байыды. Сіз де солай істей аласыз. Шектеу жоқ.

Сіз табысыңыздың 10 пайызын жинауды бастап, өмір сүру шығындарын бақылауға алып, қарыздарыңыздан құтыла аласыз. Сіз дәл қазір істеп жатқан ісіңізге бүкіл ынтаңызды сала аласыз. Өзіңіз таңдаған салада үздік болуға бел буа аласыз. Төленетін ақыдан да артық жұмыс істеуге және әрқашан көбірек күш салуға шешім қабылдай аласыз. Армандарыңызға жету үшін кез келген күш-жігерді жұмсауға, кез келген құрбандыққа баруға өзіңізді арнай аласыз.

Сізге дейін байыған адамдардың не істегенін зерттей отырып, еңбек жолыңыздың барысында бай бола аласыз. Содан кейін, дәл сол нәтижелерге қол жеткізгенше, сол әрекеттерді қайталап істеуге міндеттеме ала аласыз.

Мақсаттарыңызды қайта-қайта жазыңыз. Егжей-тегжейлі іс-қимыл жоспарларын құрып, күн сайын сол жоспарлар бойынша жұмыс істеңіз. Болашақта жететін үлкен жетістігіңізді көз алдыңызға елестетіңіз. Үлкен жетістіктің қуанышы мен ләззатын сезініп, өзіңізді сол күйде көріңіз. Өз санаңызда не нәрсені көрсеңіз, түбінде шынайы өмірде соған айналасыз.

Тарихтағы ұлы ақыл-ой иелері сіздің сыртқы өміріңіз ішкі дүниеңіздің көрінісі ғана деген қорытындыға келген. Шынайы өмірде бастан кешіп жатқандарыңыз — сіздің сенімдеріңіз бен ең тереңдегі ойларыңыздың сыртқы көрінісі. Сізден тыс жерде табысқа жетуге ешқандай нақты кедергілер жоқ. Жетістікке жетелейтін барлық кедергілер тек ішіңізде қорқыныш пен білімсіздік түрінде болады. Дәл қазір, бүгін, дәл осы минутта өміріңізбен керемет бір нәрсе жасауға шешім қабылдау арқылы бұл психологиялық кедергілерді жеңе аласыз.

Бәрі де өз қолыңызда. Бастаңыз және алға жүре беріңіз. Ешқашан берілмеңіз. Сіздің қолыңыздан келеді!

Егер сіз қазірдің өзінде жылына 100 000 доллардан астам табыс тауып жүрсеңіз және уақытыңызды айтарлықтай бақылай алсаңыз, Сан-Диегода менімен бірге өткізетін төрт толық күнде — үш айда бір күн — сіз өзіңіздің өнімділігіңіз бен табысыңызды қалай екі есе арттыруды және сонымен бірге отбасыңызбен өткізетін демалыс уақытын қалай екі еселеуді үйренесіз.

Focal Point тереңдетілген коучинг және менторлық бағдарламасы тиімділіктің төрт саласына негізделген: Нақтылау, Оңайлату, Максималдандыру және Көбейту. Сіз бұл принциптерді өзіңіз істейтін әрбір іске енгізудің бірқатар әдістері мен стратегияларын үйренесіз.

Брайан Трейси Focal Point тереңдетілген коучинг және менторлық бағдарламасын Сан-Диегода жыл сайын төрт рет жеке өзі өткізеді. Әрбір сессия алдын ала дайындық жұмыстарын, егжей-тегжейлі жаттығулар мен нұсқауларды, барлық материалдарды, сондай-ақ күндізгі тамақтану мен жеңіл астарды қамтиды. Әр сессияның соңында сіз алдағы 90 күнге арналған толық іс-қимыл жоспарымен шығасыз.