Маск туылған дүйсенбі күні Преторияның шығыс аудандарында Премьер-министр Джон Форстер Претория университетіндегі «Afrikaanse Studentebond» конгресінің ресми ашылуында сөйлеп тұрды. Сөзінің соңында ол студенттерге мынадай талап қойды: «Сіздер бүгін табылуы мүмкін емес шешімдерді табуларыңыз керек». Форстер нәсілдік мәселелер мен Оңтүстік Африка университеттеріндегі өсіп келе жатқан саяси шиеленісті және бұл жерде елдің ақ нәсілді жастары атқаратын рөлді меңзеген еді.

Халдеманның зерттеуге деген құштарлығы оны Преторияға алып келді және ол Африкада өз әулетінің тамырын жайды.

Алмеда Джейн өз емінің күйеуінің жағдайын жақсартып, өмірін бірнеше жылға ұзартқанын көрді. 1905 жылы Миннеаполистегі хиропрактика мектебін бітірген соң, ол күйеуін салқын әрі құрғақ климатқа көшіру керек деген кеңес бойынша Саскачеван провинциясына (Канада) көшті. Ол сол жерде ресми түрде жұмыс істеген алғашқы хиропрактик және әлемдегі алғашқы әйел хиропрактиктердің бірі болды.

Джон Илон Халдеман 1909 жылы қайтыс болды. Алмеда 1915 жылы қайта тұрмысқа шығып, мұғалімдікке көбірек көңіл бөлді. Бірақ оның хиропрактикаға деген қызығушылығы ұлы Джошуаға (Илонның атасы) берілді. Ол да бұл әдістің керемет шипасын өз көзімен көрген еді.

Хиропрактик мансабына тоқталмас бұрын, Джошуа фермер болды. Бірақ 1929 жылдан 1930 жылдардың соңына дейін жалғасқан Ұлы депрессия фермерлер үшін оңай болмады. Астық бағасының төмендегені сонша, фермерлерге пешке көмір жаққаннан көрі жүгері жаққан арзанға түсті. 1930-1939 жылдар аралығында АҚШ-та 37 814 ферманың банкрот болғаны тіркелді. Кейбір деректер бұл санды 400 000-ға жақындатады. Джошуа Халдеман да осы тағдырды құшты. Тарихтағы ең ауыр экономикалық апат оның жерін де, бірінші некесін де тартып алды. Ондаған жылдар өткен соң, 2008 жылы оның немересі Илон да жаһандық рецессия мен ажырасудың ортасында жүріп, жаңа автокөлік компаниясын — революциялық электромобиль компаниясын аяққа тұрғызу үшін осындай қиындықтарға тап болды.

Тіпті тұрақтанып, өзінің алғашқы хиропрактикалық клиникасын ашқаннан кейін де, Джошуа кезбе күндерін ұмытқан жоқ. Оның хатшысы Вивиан Доан: «Кейде ол ковбой етігін киіп, лассомен өнер көрсететін. Лассоны үйіріп, ішіне секіріп кіріп-шығып, түрлі қозғалыстар жасауды жақсы көретін», — деп еске алады.

Джошуа саясат пен экономикаға деген қызығушылығын өзінің хиропрактикалық жұмысымен ұштастыра білді. Оның бос уақыты болмағаны сонша, ол жергілікті YMCA (Жастар христиан қауымдастығы) ғимаратында тұрды. Бұл оқиға тағы да оның немересінің басынан өткен жағдайды еске түсіреді: Илон АҚШ-тағы алғашқы Zip2 бизнесін құру кезінде пәтер жалдағаннан кеңсе жалдаған арзан деп шешіп, YMCA-де жуынып жүрген еді.

Өмірін тым біржақты сезінген Джошуа көңіл бөлу үшін би сабақтарына бара бастайды. Оның нұсқаушысы Виннифред Джозефин Флетчер (немесе ол өзін атағанды ұнататын «Уин») болды. Ол биден гөрі Джошуаның өміріндегі ең үлкен «алаңдатушылыққа» айналды. Джошуа былай деп еске алады: «Алты ай өтті, бір күні мен: „Маған қашан тұрмысқа шығасың? “ — деп сұрадым. Ол ойланбастан: „Ертең“, — деп жауап берді». Махаббаттағы мұндай шешімталдық Илонның өмірінде де байқалды. Ол екінші әйелі Талула Райлиге танысқаннан кейін он күн өткен соң ұсыныс жасаған.

Жаңадан үйленген Джошуа мен Виннифред Саскачевандағы Реджайна қаласында трейлерде тұрды. Олардың 1943 жылы туған тұңғышы Скотт алма жәшігін төсек ретінде пайдаланды. Кейін 1945 жылы Эдит, 1948 жылы егіздер Мэй мен Кей, соңында 1955 жылы Ангкор Ли дүниеге келді. Балалар бақытты отбасында өсті. Вивиан Доанның айтуынша: «Нәтижесінде өте бақытты неке мен бес қымбат бала дүниеге келді».

Джошуаның зерттеушілік рухы бір жерде тұра алмады. Оның бағына орай, әйелі де осындай саяхатқа құмар жан еді. 1947 жылы доктор Халдеман алғашқы ұшу сабағын алды. Бұл Халдемандардың шытырман оқиғаға деген құштарлығының дәлелі еді. Бірақ мұның практикалық себебі де болды. Оның кәсібі ел ішінде жиі іссапарларға шығуды талап етті, сондықтан ұшуды үйрену қисынды еді. Ол алғаш рет 1946 жылы 16 шілдеде аспанға көтерілді. Жетпіс жылдан кейін оның немересі де Лос-Анджелестегі кептелістерден жалығып, қала астынан туннельдер қазатын компания құру арқылы кептеліс мәселесін шешуді жоспарлағанын жариялайды. Бұл туралы кейінірек.

Джошуа үшін қолайлылық ретінде басталған іс көп ұзамай құмарлыққа айналды. 1948 жылы 45 жасында ол ұшқыш куәлігін алды. Сол кезде ол өзінің сүйікті қызыл Bellanca ұшағын сатып алды. Осылайша бұл отбасы «Ұшқыш Халдемандар», ал Кей мен Мэй «Ұшқыш егіздер» деген атпен танымал болды. Джошуа мен Уин бірлесіп жазған кітапта: «„Ұшқыш егіздердің“ суреттері Эдмонтон мен Давенпорт газеттерінде бір аптада шықты... Бір жасар егіздер өте сүйкімді болып, көпшіліктің назарын аударды», — деп жазылған.

Ұшуға деген махаббат пен Канаданың саяси жүйесінен көңілі қалуы Халдеманның назарын Оңтүстік Африкаға аударды. Ол Кейптаундағы хиропрактик доктор Джон Блэкборнмен хат жазысып тұратын. Джошуа сонымен қатар миссионер достарынан ол ел туралы сұрастырды, олар елдің мүмкіндіктерін жоғары бағалады.

Сонымен, 1950 жылы Джошуа Халдеман отбасын және ұшағын алып, Кейптаунға баратын кемеге отырды. Егіздер ол кезде екі жаста еді.

Кейптаун портына тоқтаған соң, Халдеман Bellanca ұшағын жәшіктен шығарып, қайта жинады. Сосын Оңтүстік Африкадағы алғашқы ұшуын жасады. Вивиан Доан: «Доктор Халдеман үшін мүмкін емес немесе ақылға сыймайтын ешнәрсе жоқ еді», — деп өте дәл айтқан. Сөзден гөрі іске көбірек мән беру қасиеті Илонның бойында әлі де бар.

Мэйдің есінде қалғаны — Преториядағы үйінің алдындағы көгалда ата-анасының бақылауымен ары-бері жүріп жатқан адамдар. Ол бала кезінде мұны жүруден жарыс деп ойлаған. Негізінде, бұл Джошуа ұйымдастырған «жақсы мүсін (постура) байқаулары» еді. Оның ерекше ата-анасы бақшада шай кештерін өткізіп, адамдарды осы байқауларға шақыратын. Кейде үйге 180-ге дейін қатысушы жиналатын.

Отбасы мүшелері бір-біріне өте жақын болды, тіпті балалары да бизнеске көмектесетін. Мэй мен оның егіз сыңары клиенттерге жіберілетін ай сайынғы бюллетеньдерді поштамен жіберуге көмектесетін (сағатына 5 цент төленетін), ал мектептен кейін қабылдау бөлімінде жұмыс істейтін (сағатына 25 цент).

Сәби кезінде ұшақтың кабинасында көрпеге оралып, сөреде жатып саяхаттаған Скотт Халдеман әкесін жаңашыл рухты, зерттеуші зейінді және өмірге құштар жан ретінде еске алады:

Мэй Маск мұны көргенде жымиған болар еді, өйткені бұл олардың батыл отбасындағы ортақ қасиет еді. Олардың отбасылық ұраны: «Қауіпті өмір сүр, бірақ сақ бол» («Live dangerously – carefully») еді. Мэйдің әкесі Джошуа өмірді толық сүруге, белгісіздікті зерттеуге және басқалардан ерекше болуға ұмтылды. Ол Преторияға осы рухты өзімен бірге алып келді. Мэй өзінің естелігінде: «Мен ұшағы бар және зерттеуге құштар отбасында өстім... Әкем ешқашан басқалар істегенді қайталамайтын... Ол үнемі: „Халдеман істей алмайтын ешнәрсе жоқ“, — дейтін», — деп жазды.

Халдеманның балалары Орталық Африкаға ұшу, Лесотода атпен жүру немесе Калахаридің «Жоғалған қаласын» іздеуге арналған жыл сайынғы саяхаттар болсын, барлық шытырман оқиғалардың ортасында жүрді.

1953 жылғы алғашқы экспедициясынан кейін Халдеман қаланы іздеп 12 рет саяхатқа шықты. Ол қаланы таппаса да, оның бар екеніне сенуін ешқашан тоқтатқан емес. Бүгінгі күнге дейін бұл тақырып пікірталас тудырып келеді, бірақ әуесқой зерттеушілер бұл «Жоғалған қаланың» қиранды емес, табиғи жартастар екенін айтады. Бұл идея кейіннен қонақүй магнаты Сол Керзнерге шабыт беріп, Sun City кешеніндегі Palace of the Lost City құрылысына негіз болды.

Пьер Вильюн бұл экспедициялардың Оңтүстік Африка халқы үшін қаншалықты маңызды болғанын жақсы біледі. Преториядағы табысты кәсіпкер Пьер Вильюн кейінірек Илонның әкесі Эрролмен дос болды. Претория әрқашан тығыз байланысқан қауымдастық болған. Вильюн мен Халдеман-Маск әулеттерінің байланысы тіпті олардың білім алған мектебіне (Pretoria Boys High School) дейін созылады. Преторияда «алты қол алысу» (six degrees of separation) принципі өте орынды айтылған.

Мэй сонымен қатар қазіргі Ботсвана аумағындағы Калахариге жасалған көптеген отбасылық экспедицияларды есіне алады. Ол осындай сегіз кемпингтік саяхатқа шыққан және кейбіреулері үш аптаға дейін созылатынын, ата-анасы аман қалу үшін қажет нәрсенің бәрін жинап алатынын айтады. Оның қолында бауырларымен бірге ошақ қасындағы лагерь орындықтарында отырған фотосуреті бар, ортада дәстүрлі қара үш аяқты қазан тұр. Олардың бәрі кітап оқып отыр. Фонда көлік пен «Уинни» деп аталатын Bellanca ұшағы көрінеді.

Илон Масктің шытырман оқиғаларға деген сүйіспеншілігін атасынан мұра етіп алғаны анық. «Атам Оңтүстік Африкаға зерттеу жұмыстары үшін база ретінде пайдалану үшін көшіп келген», — деді ол. Ол атасының көптеген ұшулары туралы, соның ішінде оның Оңтүстік Африкадан Австралияға ұшқан алғашқы адам болғаны туралы мақтанышпен айтатын: «Ол мұны ешқандай электронды аспаптары жоқ ұшақпен жасады, кей жерлерде оларда дизель, кей жерлерде бензин болды, сондықтан ол қандай отын болса да, соған сәйкес қозғалтқышты қайта жинауға мәжбүр болды».

Мэй сондай-ақ әкесінің Калахари картасын жай ғана дәстүрлі компаспен қалай сызып шығатынын еске алады. Оның шытырман оқиғаға деген құштарлығында шек болмады, ол Калахари болсын немесе әлем болсын, әйелі екеуі халықаралық хиропрактикалық конференцияларға өздері ұшып баратын. «Тек әкем, анам және Уинни әлемді іздеп Тынық мұхитының үстінен ұшып бара жатты», — деп еске алды Мэй.

Атасы бұл әлемнен және жоғалған әлемдер туралы аңыздардан шытырман оқиға іздегені сияқты, оның немересі Илон да өз әлемдерін іздеуге аттанды — Интернет деп аталатын жаңа әлемнің тереңдігінен ғарыштың ең терең түкпірлеріне дейін.

Мэй Халдеман 21 жастағы өмірінің ең төменгі нүктесінде болған кезде, бұрынғы жігіті Эррол оның Кейптаундағы үйінің есігін қақты. Ол Мэйдің көргісі келген ең соңғы адамы еді, ал Эррол ұсынған неке жүзігі де Мэй өмірінен аластатқан ер адамнан күткен ең соңғы нәрсе болатын.

Міне, енді ол оның алдында тұрды, Мэй өзі туралы бәріне күмәнданып жүрген кезде.

Мэй таңғажайып сұлу жас әйел болатын, ал Халдеман егіздері Претория қоғамының басты тақырыбы еді. Бірақ 21 жасында оқудағы стресс, жұмыс табудың қиындығы және Эрролмен қарым-қатынасындағы кедергілер оның тамақтануының бұзылуына әкелді. Ол Кейптаундағы азық-түлік компаниясына тамақтану жөніндегі сарапшы ретінде алғашқы жұмысына орналасып, мейірбикелерге нәрестелерді тамақтандыру туралы дәріс оқи бастағанда, Мэйдің салмағы 93 кг болатын.

Оның Эрролмен қарым-қатынасы, кем дегенде, оның ойында аяқталған еді.

Эррол күтпеген жерден ұсыныс жасады. Мэй одан бірден бас тартты. Бірақ, оның айтуынша, Эррол Преторияға, оның ата-анасына барып, Мэйдің оның ұсынысын қабылдағанын айтқан. Олар таң қалды, өйткені оның қыздарымен болған тұрақсыз қарым-қатынасынан хабардар еді. Мэйге құттықтау жеделхатын жіберген соң, олар жақында ғана көптен бергі жігітіне тұрмысқа шыққалы жатқан егіз сыңары Кэймен бірге қос той жасауды ұсынды. Мэй есіне алғандай, ол не болып жатқанын түсініп үлгергенше, Халдеман егіздерінің қос тойына 800 қонаққа шақыру қағаздары жіберіліп қойған болатын.

Бұл Мэй үшін түсініксіз уақыт және түсінуі қиын сәт болды, ол өзінің қалайша үйленуге мәжбүр болғанын түсіндіреді. Мэйдің айтуынша, бұған сол кездегі байланыс құралдарының шектеулілігі себеп болған. Жеделхаттар стандарт еді, ал қалааралық телефон қоңыраулары (тіпті Претория мен Кейптаун арасында да) қымбат және сән-салтанат саналып. Ол Эрролдан бас тартқан уақыт пен оның ата-анасына мүлдем басқа әңгіме айтқан уақыты арасында неғұрлым көп уақыт өткен сайын, оның бастапқы бас тартуы алдағы үйлену тойы мен онымен бірге келген ізгі ниет толқынының астында қалып қойды. Эрролға тұрмысқа шыққысы келмеуі, қазірдің өзінде дайындалып жатқан үйлену жоспарлары және ата-анасының көңілін қалдырмау ниеті арасында қалған Мэй ақыры көнді. Өзіне деген сенімсіздік пен артық салмақтан туындаған арқа және тізе ауруларынан физикалық тұрғыдан ең төменгі нүктеде болған Мэйдің ол үшін жасалған жоспарларға және оның атынан шешілген болашаққа қарсы тұруға қауқары жетпеген сияқты: «Ол уақытты өте дәл таңдады. Мен жалғыз едім, арқам ауырып жүрген болатын. Артық салмақтың кесірінен өзіме ешқандай сенімділігім болмады. Өз түрімді жек көрдім және ешбір еркек менімен кездескісі келмейді деп ойладым». Мэй мойындады: «Ол маған ұнамайтын, бірақ ол алған бетінен қайтпады».

Ата-анасы оған жұмыстан шығып, үйлену тойына дайындалу үшін Преторияға оралуды бұйырып жеделхат жіберді. Ол 1970-жылдардағы көптеген жас әйелдер сияқты ата-анасының қалауын орындады. 1970 жылы Мэй Преторияда тұратын электр және механика инженері Эррол Маскқа тұрмысқа шықты. «Мен: "Енді бұдан жаман не болуы мүмкін? Тұрмысқа шығу соншалықты жаман болмас", — деп ойладым».

Оның айтуынша, Эрролмен некесі басынан бастап тозақ болған. Болмашы нәрсе оның ашуын туғызатын. Үйлену тойы күні, Мэйдің есіне алуынша, Эррол олардың тойы қарындасы мен оның күйеуінің бақытының көлеңкесінде қалып қойғанына және олардың осы сәтте екінші планда қалуға мәжбүр болғанына қатты ашуланған. Кейін бал айында, Мэйдің айтуынша, олар оның жинаған ақшасына Еуропаға ұшқан, Эррол диванда отырып «Playboy» журналын оқып жатқанда, Мэй барлық заттарды өзі орналастырған.

Мэйдің айтуынша, Эррол өте тұрақсыз болған. Оны ақымақ және ұсқынсыз деп атайтын. Оны қонақтардың көзінше қорлайтын, егер олар екінші рет келмесе, бұған Мэйдің нашар аспаздық қабілетін кінәлайтын.

Бәлкім, олардың ортақ жалғыз нәрсесі ұшақтар болған шығар. Джошуа Халдеман сияқты Эррол да жеке ұшақ сатып алған еді. Бірақ бұл да ауыр естеліктер алып келді. Илонға жүкті кезінде Мэй Эрролға ұшағын бояуға қалай көмектескенін еске алады. Бірақ ол жүктілікке байланысты баяулап қалса, Эррол оған ұрсатын. «Сен жай ғана жалқау әрі әлсізсің», — деп айтқан көрінеді ол.

Ол тіпті босанып жатқанда Эрролдың ауруханадағы мейірбикеге өзінің қаншалықты ыңғайсыз сезінетінін айтып шағымданғанын есіне алады. Мейірбике оған толғақ ауруын жеңілдету үшін әйелінің арқасын уқалауды өтінген. «Не айтып тұрсың? Ол менің арқамды уқалауы керек! » — деп айқайлапты ол.

Әкесі ұшақ апатынан қайтыс болғанда, Эрролдың жауабы «бізге қанша ақша тиеді? » деп сұрау болған. Ол барлық ақшаның Мэйдің анасына қалатынына ашуланып, оған екі жыл бойы отбасымен көрісуге тыйым салған. Анасы оған жасырын телефон соққанда, ол Мэйді басқа еркекпен сөйлесті деп айыптайтын.

Маск әкесі туралы ашық айтты, бірақ әлі де болған қатыгездіктің нақты ауқымы туралы көп мәлімет бермеді. Ол әкесін «нағыз зұлымдық» деп атады. CBS-тің «60 Minutes» бағдарламасына берген сұхбатында Маск: «Бұл бақытты балалық шақ болған жоқ. Әкемнің күрделі мәселелері бар», — деді.

Эррол бұл оқиғаны өзінің жеке Facebook парақшасындағы бірқатар жазбаларында растады. Эррол Facebook-те таңғаларлық белсенді болды, ол жерде өмірінің бірқатар тұстары туралы еркін еске алатын. Ал басқа уақытта, оның таспасын парақтасаңыз, 11 қыркүйек оқиғасынан бастап, пирамидаларды салған келімсектер мен COVID-19 вакциналарына дейінгі қастандық теорияларын қолдайтын жазбаларды таба аласыз. Оның Facebook жазбаларына жазылған пікірлер жиі қызықты болатын, онда бұрынғы достары байланыс орнатып, сүйікті естеліктерін бөлісетін. Дәл осындай пікірлердің бірінде Эррол балалық шақтағы досы Бобби Снодграсспен хат жазысқан.

«Біз Преторияның сол маңында бір-бірімізден бірнеше үй қашықтықта тұрдық. Мен Мэймен де дос едім. Бастауыш сынып балалары ретінде біз түрлі тентектіктер жасайтынбыз. Біз тұратын жерге жақын маңда Эрролдың көзіне түскен үш қыз болды, ол маған бірде көрші ауданнан да, мектептен де қызы болғанын қалайтынын айтқан болатын».

Снодграсс Эрролды өгей қызымен қарым-қатынасы үшін айыптады: «Мен оған "инцест" шегінен шыққаны үшін бірнеше рет қатал хабарлама жібердім, бірақ ол мені бұның әбден қалыпты екеніне сендірді».

Эррол Масктың тарихы қайшылықтарға, интригаларға және кіммен сөйлескеніңізге байланысты көптеген аңыздарға толы. Масктің «Rolling Stone» журналындағы әкесі туралы әшкерелеулерінен кейін және автордың түсініктеме беру туралы өтінішіне Эррол электронды пошта арқылы келесідей жауап берді:

Ол Илон туған күні Претория университетінің африкаанс студенттерін Оңтүстік Африкадағы нәсілдік мәселені шешуге шақырып жатқан Джон Форстердің оны «Бут» (Аға) деп атайтынын, ал Питер Виллем Ботаның оған «Құрметті мырза Маск» деп сөйлейтінін есіне алды.

Дәл осы саяси белсенділік кезінде Пьер Вильюн Эррол Маскпен алғаш рет кездескен: «Бұл жетпісінші жылдардың ортасы болатын. Мен Преториядағы әйгілі Steyn’s Garage иесі Ханси Стейнмен дос едім. Олар да Преториядағы өте танымал іскер отбасы болатын. Ханси өз үйінде Эрролдың құрметіне кешкі ас берді. Ол Эрролдың ең жас қалалық кеңесші болғанын айтып, мені оларға қосылуға шақырды. Мен Эрролды алғаш рет сонда кездестірдім».

Вильюннің айтуынша, ол кезде бұл адамнан ешқандай оғаштық байқалмаған: «Ол ақылды жігіт болатын және істері алға басып жатқан. Ол Халдеман отбасының қызына үйленген еді. Эррол маған өте көп жұмыс істейтіндіктен, қоғамдық ортада адамдарды аз танитынын айтты. Мен Эрролды үйімдегі қонаққа шақырдым және біз дос болып кеттік, бірақ тек әлеуметтік деңгейде».

«Мен онымен ешқашан іскерлік байланыста болған емеспін. Кейіннен мен ол туралы осы хикаялардың бәрін естідім, меніңше, адамдар әлеуметтік ортада өздерінің тек жақсы жақтарын көрсетуге тырысады, бірақ мен оны өте бақытты әрі ашық жігіт ретінде таныдым. Ол кештерді жақсы көретін... Некесінің неліктен бұзылғаны туралы ешқашан айтқан емес. Бірақ ол әйел затына құмар еді. Эррол өмірге толы болатын. Ол мақсатына жете білетін пысық адам деген әсер қалдыратын, жігерлі тұлға еді. Өз жетістіктері туралы айтудан қысылмайтын. Оның көптеген іскерлік қызығушылықтары болды».

Снодграсс та Эрролды зор жетістікке жеткен дарынды адам ретінде еске алады. Ол Эрролдың Facebook парақшасында жариялаған хабарламалар сериясында былай деп жазды: «Эррол керемет инженер болғандықтан үлкен жетістікке жетті. Илон Эрролдың дарынды гендерін мұра еткені үшін бақытты және одан да үлкен табысқа ие болды. Егер әлемді бәрі үшін жақсырақ орынға айналдырған отбасы болса, ол міндетті түрде Масктер болуы керек... Илонның қиялы әкесінікіндей өте ұшқыр; Эрролмен бірге өсу басқа планетада болғандай әсер беретін. Бала кезімізде біз Эрролдың шындығын оның ойдан шығарған хикаяларынан ажырататындай ақылды емес едік. Илон, әрине, «алма ағашынан алыс түспейді» дегендей, әкесіне тартқан. Соны айта отырып, егер оның шынайылыққа жанаспайтын қиялы болмағанда, оның осы уақытқа дейін қол жеткізген жетістіктеріне жете аларына күмәнім бар еді, мен оның біздің өмірімізде Марсқа адам қондыратынына сенімдімін... Мен Эрролмен бірге өстім және бала кезімізде ол бізбен бірге футбол немесе крикет ойнаудың орнына өзге планеталықтар мен ғарыш кемелері туралы айтқанда қатты ренжитінмін... Шынында да, Эррол — дана әке. Ол Илонның ДНҚ-сына қиял сыйын генетикалық тұрғыдан да, өз үлгісімен де сіңірді. Илонның қол жеткізген әрбір жетістігінде Эрролдың гендері мен ықпалының ізі бар».

Тағы да айта кетерлігі, кеніштің болғанын растайтын тек Эрролдың нұсқасы ғана бар, бірақ оның Business Insider-ге берген жауабын Питер ван Никерк растады, ол Преториядағы Эрролдың инженерлік-консультациялық бизнесінде серіктес болғанын айтты. «Оның осы мақалада айтқандарының бәрі дұрыс», — деп жазды Ван Никерк Эрролдың Facebook парақшасында.

Журналист ретінде Арнольд тарихтың осы жаңа кезеңінде журналистика мен журналистердің атқаратын рөліне алаңдаушылық білдіреді, мұнда бұрын-соңды болмаған көп адам ақпаратқа қол жеткізе алады. Және сол ақпараттың сапасы үлкен алаңдаушылық туғызады. Арнольд бірнеше жыл бойы бұқаралық ақпарат құралдарының «нашар түсіндірмелерінің» мысалдарын көрсетумен айналысты. Және ол тек негізгі БАҚ-тарға, адамдарға сөзсіз сену керек деп айтылатын дереккөздерге — BBC-ден бастап The New York Times-қа дейін назар аударды. Арнольд мұны түзетуді өзінің жеке миссиясы етіп алды. Ол ең ірі медиа-ресурстарды таңдайды, өйткені олар ең көп танымал, және ол егер олардың репортаждарындағы қателер мен сәйкессіздіктерді көрсете алса, жағдайды жақсарту үшін бірдеңе жасалуына көбірек мүмкіндік бар деп санайды.

Сондықтан Business Insider-ден басталған зүбәржат кеніші туралы хикаяны таратуды жалғастырған Ұлыбританиядағы The Independent газеті мен Forbes журналы сияқты басылымдардан кейін Арнольд тікелей дереккөзге — Эрролдың өзіне жүгінді. Нәтижесінде хикая төңірегіндегі бірнеше дәлсіздіктерді түзететін көлемді мақала жарық көрді, Илонның өзі сол мақаланың сілтемесін Twitter-де бөлісті. Ол өзінің байлығы Африкадағы апартеид пен тау-кен өндірісі құқықтарының арқасында құрылғаны туралы қауесеттерден шаршаған еді.

Мен Арнольдпен тікелей байланыстым және ол өзінің зерттеуін осында жариялауға қуана келісті: «Эрролдың өз сөзімен айтқанда, оның қатысуы өте шектеулі болған. Оның маған түсіндіруінше, бұл панамалық адаммен ауызша келісім (handshake deal) болған, нәтижесінде басында 110-ға жуық зүбәржат алған, содан кейін келесі бірнеше жыл ішінде өңделмеген тастар мезгіл-мезгіл келіп тұрған. Ресми меншік құқығы ешқашан болмаған». Арнольдтың зерттеуі бойынша, мұның ешқайсысын растайтын құжаттар жоқ: «Эррол ол адамның 2019 жылы қайтыс болғанын айтты».

Дегенмен, Эрролдың жетістігі мен оның ұлы Илонға берген мүмкін болатын бастапқы алаңы әрқашан оңай нысанаға айналатын еді. Эрролдың айтуынша, ол бір кездері Преторияның ауқатты Ватерклуф Ридж ауданында Виктория көшесінен бастап Джулиус Джеппеге дейін алты үйге иелік еткен. Бұл аудан әрқашан ең бай және «ескі ақша» иелерінің мекені болып келген. Бұл биік қабырғалардың артындағы кең бақтары бар зәулім үйлердің ауданы. Оның көшелері британдық корольдік отбасы мүшелері мен қазіргі Преторияның негізін қалауға көмектескен ауқатты ізашарлардың есімдерімен аталады; мұнда дипломаттар, бизнес лидерлері мен жергілікті танымал тұлғалар тұрады. Ол Преториядағы ең қымбат жылжымайтын мүлікпен мақтана алады және Эрролдың мұнда бірнеше үйі болғаны туралы мәлімдемесі оның қандай байлыққа ие болғанының көрсеткіші еді: «Мен үйлерді елшіліктерге жалға бердім, өйткені олардың бәрі «Елшіліктер орамында» орналасқан еді. Ватерклуфта менің барлығы алты үйім болды. Менің Мэймен бірге тұрған және Илон мен балалар өскен үй қазір Оңтүстік жарты шардағы Біріккен Ұлттар Ұйымының штаб-пәтері (Виктория көшесінде) болып табылады».

Өзінің барлық жетістіктеріне қарамастан, Илонды әкесінің байлығынан үлкен пайда көрді деген айыптаулар ізінен қалмай келеді, бірақ мұның ешқандай нақты дәлелі жоқ. Ол Оңтүстік Африкадан кеткенде әкесінен ешқандай қаржылық көмек алмағанын алға тартады. Соған қарамастан, Эррол Илонның алғашқы компаниясы Zip2 үшін бастапқы капитал бергенін мәлімдеді.

Илонның ақшамен қарым-қатынасы шынымен де күрделі, бұл оның қазіргі таңғажайып байлығы мен жетістігіне тек өз еңбегі мен табандылығы арқылы жеткені туралы айтқандағы ашу-ызасын түсіндіретін шығар. Ол ақшаға мүлдем қызықпайтынын, өте қарапайым өмір сүретінін және ешқандай ысырапшылдыққа жол бермейтінін айтады. Өз байлығының көп бөлігін ол басқа компаниялар мен жобаларға жұмсайды. Оның киімі көбінесе қарапайым қара футболка мен қара джинсы немесе кәдімгі қара костюм. Кейде қымбат көлік сатып алатыны бар, бірақ мұнда да ол нарықтағы ең жақсысын алудан гөрі, Джеймс Бондтың «Мені сүйген тыңшы» фильміндегі Lotus Esprit-ті аукционнан сатып алғандағыдай, көліктің бірегейлігіне көбірек мән береді. 2021 жылдың қазанында АҚШ-тың күрделі корпоративтік салық жүйесіне және өзі сияқты миллиардерлердің іске асырылмаған кірістерден тиіссіз пайда көріп, салықтан жалтару құралы ретінде пайдаланатыны туралы тұспалдарға ашуланған Маск өзінің ең жақсы білетін ісін жасады: ол Twitter-де Tesla акцияларының бір бөлігін сату керек пе деген сауалнама жүргізді. Көпшілік «иә» деп дауыс бергеннен кейін, Маск заң шығарушыларға өз ойын дәлелдеу үшін акцияларының он пайызын сатты. Ол «іске асырылмаған кірістерді салықтан жалтару құралы ретінде пайдалану» туралы әңгімелердің тым көп айтылып жатқанын жазды.

Бірақ Преториядағы сол алғашқы жылдары оның әкесі байлықтан құтылудың жолдарын іздеуден гөрі, оны жинауға көбірек көңіл бөлді. Механикалық инженер ретінде Эррол балаларын тәрбиелеуге де дәл солай прагматикалық тұрғыдан қарады. Ол Тоска, Кимбал мен Илонға жобаларды басқару тұрғысынан қарады. Эррол өзінің Facebook парақшасында былай деп еске алды: «Белгілі бір мағынада менің балаларым жобалар болды және менің міндетім сол жобаны барынша жақсы аяқтау болды. Балаларыма деген көзқарасымдағы ең маңызды мәселе: сенің аға-інің немесе апа-қарындасың — өміріңдегі ең жақын адамдар, сондықтан бір-біріңнен ешқашан ажырамаңдар. Одан да оң қолыңды кесіп таста. Мен көптеген отбасыларда бұлай болмағанын және оның соңы қандай қайғылы нәтижелерге әкелетінін көрдім».

Дегенмен, әкесінің сөздерінің бір бөлігі шындыққа жанасты. Кимбал Илонның ең ірі екі компаниясы — Tesla мен SpaceX-тің директорлар кеңесінің мүшесі. Әкесі мен баласы арасындағы барлық кикілжіңдерге қарамастан, Эррол Илонмен бәрінен де көп уақыт өткізген болуы мүмкін. Ажырасқаннан кейін Мэй мен үш баласы бастапқыда Дурбандағы демалыс үйіне көшті. Эррол Лоунхиллдегі шаруашылығына көшті. Кейін Мэй отбасын Блумфонтейнге көшірді, онда ол жергілікті ауруханада диетолог болып тәжірибеден өтті.

Бірақ дәл осы сәтте Илон оғаш шешім қабылдады. Әкесін аяғандықтан, ол Йоханнесбургке, Эрролмен бірге тұруға баруды ұйғарды. Мэйдің айтуынша, Илон әкесіне кеткен кезде олардың бәрі Блумфонтейндегі бір бөлмелі пәтерде тұрған: «Кимбал мен Тоска жатын бөлмеде, ал мен қонақ бөлмесінде/ас үйде ұйықтайтынмын. Бұл дәрігерлерге арналған жатақхана еді. Мен ауруханада жұмыс істеп, оқуымды аяқтағанша сонда тұрдым».

Мэй ажырасқаннан кейін басқа ер адаммен танысқанын айтты. Бұл да ол үшін біртүрлі қарым-қатынас болды. Танысқан сәттен бастап ол Мэйге үйленуге бел байлаған еді. Олар айттырылды, содан кейін ол басқа модельді жүкті етіп қойды. Ол жұп тіпті Мэйдің көршісі болып көшіп келді.

Содан бері Илон бұл шешіміне өкінетінін айтты.

Эррол пен Илон арасындағы қарым-қатынастың қалай үзілгені туралы болжам жасай отырып, Снодграсс былай деді: «Илон бала кезінде сезімтал әрі зерек бала болды және төрт жасынан бастап үлкен тәуелсіздік танытты. Мэй кетіп, екі ұл Эрролмен қалғанда, Эрролдың жағымсыз әсері өз дегенін істеді. Мен Илонның «әкесінің көзінде жасаған ешбір ісім жақсы болмады» деген сөзіне сенемін».

Әкесінің шынайы махаббаты мен мейірімінен айырылған ол энциклопедиялар мен ғылыми фантастиканың өз әлеміне еніп кетті. Іштей ол ешбір шекарасы жоқ көзқарасымен және қиялымен ақылға сыймайтын деңгейге дейін өсіп жатты. Бірақ сырт көзге ол ыңғайсыз және жалғыз жүретін — «біртүрлі бала» еді.

Бала кезінде ол өзіне жиі: «Мен ешқашан жалғыз қалғым келмейді» дейтін. Дегенмен, мектептегі құрдастарының көбі оны жалғыз жүретін бала ретінде сипаттайтын.

Уорник пен оның Илон Маскпен балалық қарым-қатынасы мектептегі фотосурет арқылы белгілі болды. Миллиардтарын технология мен интернетте тапқан адамның өмірін зерттегенде, цифрлық әлемнің құнарлы орта болып шығуы таңқаларлық емес. Facebook-тегі жазбасында Уорник 1983 жылғы Hatfield бастауыш мектебінің 5-стандарт (7-сынып) сыныбының суретін бөлісті. «Екінші қатардағы сол жақтағы балаға және атына назар аударыңыз», — деп жазды ол, «Илон Маск». Онда қарапайым сұр шорты мен ақ жағалы қысқа жеңді жейде киген, камераға қарап тұрған ыңғайсыз көрінетін бала тұр, оның қолдары денесінің жанында сіресіп қалған. Маск айналасындағы күлімсіреген жас жүздердің арасында қазірдің өзінде оғаш көрінеді. Данышпандығына байланысты мектепке бір жыл ерте жіберілген, бірақ ешқашан ортаға сіңісе алмаған ыңғайсыз әрі тұйық бала.

Сол сынып суреті арқылы мен Уорникті таптым. Маскті немесе оның отбасын білемін деп мәлімдеген көптеген адамдардың ішінен Уорник бұл мәселе бойынша сөйлесуге келіскен санаулы адамдардың бірі болды. Мүмкін, ол мектепте Масктың ең жақын досы болдым деп шындықты айтқандықтан болар. Facebook жазбаларында немесе топтарда Маскті білетінін батыл мәлімдеген басқалар мен олармен тікелей байланысқанда кенеттен үндемей қалды немесе артық ештеңе айтудан бас тартты. Көбінесе бұл: «Мен ол туралы білетінмін... » деген деңгейде ғана болды.

Уорниктің есінде қалған жалғыз нәрсе бұл емес.

Ол шынымен де солай айтты. Өз отбасы мен Уорник сияқты досы үшін Маск өз әлемінде еркін сезінгенімен, шынайы өмірде өзін оғаш ұстайтын.

Хатфилдтің өзіндік ерекше тартымдылығы бар еді, ол қала орталығына жақын орналасқандықтан, қаланың басқа аудандарына қарағанда бұл сипатын ұзақ сақтады. 1930 жылдарға қарай бұл қарбалас тұрғын үй ауданына айналды, ал кейбір нысандары Преторияның нышандарына айналды. 1935 жылы салынған Хиллкрест қоғамдық бассейні Преториядағы алғашқы қоғамдық бассейн және көптеген жылдар бойы жалғыз олимпиадалық өлшемдегі бассейн болды. Ыстық жаз күндері отбасылар мұнда көгалда демалуға келетін, сонымен қатар бұл жер мектепаралық тартысты жарыстардың орны болды.

Бірақ басқалардың көбі өз араларындағы болашақ миллиардерді байқамаған да еді және бір кездері Илон Маскпен бірге мектепте оқығандарын естігенде таңғалды. Бұл Масктың мектеп жылдарындағы негізгі тақырып — мектеп дәліздерінде ешкімге байқалмай өткен бала бейнесі.

Осындай күндердің бірінде, жер телімінде пневматикалық тапаншалармен бір-бірін қуып жүргенде, Маск абайсызда ең жақын досын атып жібереді.

Осы оқиғадан басқа, Уорник ол кезді өте бақытты уақыт ретінде еске алады. Және ол Илонның бала кезінде өте бақытты болғанын айтады: «Ол әкесімен өте жақсы тіл табысатын. Ол кезде әкесі ажырасқан болатын. Оның ағасы мен қарындасы Оңтүстік Африканың басқа жерлерінде тұратын. Бірақ Илон әрқашан бақытты көрінетін және бұл оның өміріндегі қиын кезең сияқты көрінбейтін. Ол өзін бақытты сезінетін. Мен тек оның әкесін ғана көрдім. Басқа бауырларын немесе анасын ешқашан кездестірмедім. Егер қателеспесем, оның інісі Кимбал ол кезде Блумфонтейндегі мектепте оқитын. Бұл Грей колледжі болуы мүмкін, нақты білмеймін. Қарындасы Тоска туралы ештеңе білмеймін. Мен онымен дос болған кезде ол туралы ешқашан айтылмайтын. Ата-әжесін бірнеше рет көрдім.

Уорниктің естелігінше, Эррол Илонның тәрбиесіне белсене араласатын әке болған: «Менің балалық естеліктерімде оның әкесі бізді әрқашан саяхатқа шығаратын және біз Вааль өзенінде су шаңғысымен сырғанайтынбыз. Эррол мен Илон екеуі де керемет су шаңғышылары болатын және мені де үйретті. Олардың арқасында мен провинциялық деңгейдегі су шаңғышысы болдым. Оның әкесі Хоедспруит аймағынан аңшылық үйін де сатып алған еді, біз ол жерге бір-екі рет бардық».

Сондай-ақ ол Эрролдың Илонның математика мен жаратылыстану ғылымдарына деген қабілетін және әлемге деген қызығушылығын белсенді түрде ынталандырғанын еске алады: «Әкесі әрқашан математика мен ғылым араласқан көлік ойындарын ойнататын. Мысалы, ол: «Ана төбеге дейін қанша километр бар деп ойлайсың? » деп сұрайтын. Ол бізбен ұшақтар мен авиация туралы сөйлесетін, бірақ балалармен сөйлескендей емес, әлдеқайда жоғары деңгейде түсіндіретін. Ол әрқашан Илонды сұрақ қоюға итермелейтін және кез келген ісіне математика мен ғылымды қосатын. Әкесі академиялық білімге қатты көңіл бөлді».

Маск әкесінен шынайы мейірім көрмесе де, бұл оның ойлау қабілетін ынталандыратын және ақпаратты сорғыштай сіңіретін ортамен өтелді. Маск анасы жағынан оғаштық пен батылдықты («Халдемандар істей алмайтын нәрсе жоқ» деген ұстанымды), ал әкесі жағынан логикалық және инженерлік данышпандықты бойына сіңірген өте қуатты қоспа ретінде қалыптасқан сияқты.

Эррол мұны байқады. 2015 жылы ол Forbes журналына берген сұхбатында: «Илон әрқашан интроверт ойшыл болды. Көптеген адамдар керемет кештерге барып, көңіл көтеріп, ішімдік ішіп, регби немесе спорт туралы айтып жатқанда, Илон біреудің кітапханасын тауып алып, кітаптарды парақтап отыратын. Ол содан ләззат алатын, бұл оның мүлдем көңіл көтермейтін адам болғанын білдірмейді», — деді.

Бұл сондай-ақ 2018 жылдың қыркүйегінде Илонның «The Joe Rogan Experience» подкастында камера алдында марихуана шеккеніне Эрролдың неге бүкіл әлем немесе Tesla акционерлері сияқты алаңдамағанын түсіндіреді. Бұл оқиға басты жаңалықтарға шығып, оның компанияларының акцияларының ауытқуына себеп болды. Бірақ Эррол байбалам салмады: «Илон — марихуанадан ләззат алатын әлемдегі ең соңғы адам. Ол ішімдіктің дәмін жек көреді және бәрінен де сүт коктейлін артық көреді». Мұнда тағы да атасының өмірге деген көзқарасы байқалады; Джошуа Халдеманның ішімдікке жалпы жиіркеніші болған.

Мэй болса оның қолына түскеннің бәрін оқитын бала болғанын еске алады: «Илон жас кезінде оның бәрін оқитынын байқадым... Илон оқыған нәрсесінің бәрін есте сақтайтын. Ол әрқашан ақпаратты сіңіріп жүретін. Біз Илонды «энциклопедия» деп атайтынбыз, өйткені ол «Британика» энциклопедиясы мен «Колльер» энциклопедиясын оқып шыққан және бәрін есте сақтаған. Сондықтан біз оны «Гений бала» деп те атайтынбыз. Біз одан кез келген нәрсені сұрай алатынбыз».

Стэнлиге шабыт берген Джозеф Луи Бейтс есімді бала болатын. Балаларға арналған жазғы бағдарламаны жүргізіп жатқан жергілікті информатика нұсқаушысы Бейтстің «ерекше зияткерлік дарындылығын» байқап, Стэнлиге хабарлаған. 1996 жылы жазған мақаласында Стэнли: «Басында бұл іске араласуға сәл тартындым, мүмкін құлықсыз да болған шығармын: басқа да шұғыл жұмыстар көп еді. Бірақ мен араластым, содан кейін менің өмірім мен мансабым мүлдем өзгерді», — деп жазды.

Стэнли Джоға одан да қиын тапсырмалар бергенде осындай нәтижені байқады: «Джо табысты болып, 17 жасында информатика саласында бакалавр және магистр дәрежесін алды. Содан кейін, әлі 17 жасында ол Корнелл университетінің докторанты болды».

Тіпті бала кезінен әкесінің үмітін ақтауға деген ішкі талпынысы болуы да мүмкін. Эрролдың Илонды тәрбиелеу тәсілі кемеңгерліктің жолын ашқан болар, бірақ ол сонымен бірге Масктың әкесіне деген бүгінге дейін сақталған реніш сезімін де оятты.

Соған қарамастан, Эррол Масктың ізденімпаз ойы мен жоғары интеллектісі үшін трамплин болған бір маңызды компонентті қамтамасыз етті. Ол — оның алғашқы компьютерге қол жеткізуі еді. «Компьютерлер ең алғаш шыға бастағанда, ол (Илон) осы жаңа компьютерлерді пайдалану курсына барғысы келетінін айтты», — деп еске алды Эррол Брюс Уитфилдке.

Дәл осы компьютерде Маск өзінің алғашқы «Blastar» атты компьютерлік ойынын жазды. Оны компьютерлік журналға 500 долларға сатты. Маск газет таратып, тіпті қор нарығына да араласып, өзін кәсіпкер ретінде көрсете бастаған еді: «Менің әртүрлі жұмыстарым болды... Сондай-ақ 15 немесе 16 жасымда қор нарығымен де айналыстым. Шын мәнінде, Оңтүстік Африкадағы кейбір акцияларға бәс тігу арқылы жақсы табыс таптым. Бірақ мен жай ғана сәтті шыққан бірнеше бәс жасадым. Бастапқы азғантай капиталымды үш еселедім, сосын оны тоқтаттым, өйткені бұл маған ұнамады», — деді ол 2009 жылғы подкаст сұхбатында.

Мектептен кейін Уорник автомобиль саласына кетіп, қазір Преторияда Mercedes-Benz дилерлік орталығының менеджері және жеке көлік брокерлік компаниясының иесі. «Мен Илон жеткен биіктікке жақын да емеспін», — деп әзілдейді ол және Масктың таңғаларлық жетістіктерін сырттай бақылап отырғанына қуанышты екенін айтады: «Бәрі он жыл бұрын басталды. Менің төрт әпкем бар, бәрі Илонның менің досым екенін білетін. Ол туралы мақалалар мұнда да, анда да шыға бастады. Бірақ бірде әпкем Илон Масктың газеттер мен медиада жиі бой көрсетіп жүргенін айтты. Бұл ол өзінің Zip2 компаниясын сатқан кез еді. Мен оны биікке жетеді деп әрдайым ойлайтынмын, бірақ қазір ол жұлдыздарға қол созып тұр. «Қап, онымен байланысты үзбеуім керек еді» деп ойладым».

Биязы сөйлейтін Уорник қазір бұрынғы досы Маскпен мүлдем байланыспайды. Ол Масктың Оңтүстік Африкамен барлық байланысын үзіп, туған елін ешқашан тілге тиек етпейтініне өкініш білдіреді: «Бастауыштан бері хабарласқан жоқпыз. Ол Оңтүстік Африкаға мүлдем қызықпайтын сияқты. Ел туралы еш айтпайды. Мүмкін ол жақты ұнатпайтын шығар, әлде бұл оның назарына ілінбейтін шығар».

Ол Масктың алдында «баяғыда жоғалған дос» болып кенеттен көрінгісі келмейтінін айтады. Бірақ өткен күн онымен өздігінен кезікті. Преториядағы Brooklyn Mall сауда орталығында жүргенде, Масктың өткені оның алдынан шықты: «Бірнеше жыл бұрын Brooklyn Mall-да оның әкесі Эролды жолықтырып қалдым. Ол маған Илонның жеке электронды поштасын берді. Ол кезде Илон танымал болып кеткен еді. Мен оған хат жаздым, бірақ жауап болмады. Қазір ол рок-жұлдыз болғанда, мен кенеттен достықты жаңартқым келмейді».

Hatfield бастауыш мектебінің баспалдағында басталған достық ортақ құштарлықтың — <span data-term="true">Рубик текшесін</span> (түрлі-түсті сегменттерден тұратын механикалық басқатырғыш) шешудің айналасында құрылған еді.

Уорник Илон Маск туралы бір естелікті ерекше бағалайды: «Hatfield бастауыш мектебін бітіргенде, мен сол жылғы математика кубогын жеңіп алдым. Оның атауы әлі есімде — Barrowman Cup. Неге екені белгісіз, сол соңғы жылы мен Илоннан озып кеттім. Ол бұған қатты ашуланған еді».

Ол соңғы рет көрген дүйсенбі таңертеңгі Bryanston High-ға бара жатқан бақытсыз Илон Масктың бейнесі де өте әсерлі болып шықты. Илон Маск үшін Bryanston-дағы жоғары мектеп кез келген математикалық жарыстан әлдеқайда қиын сынақ болмақ еді.

2013 жылы Илон Маск Time журналының мұқабасына «Әлемдегі ең ықпалды 100 адамның» бірі ретінде шықты. 2013 жылдың 15 мамырында Bryanston High мектебі Facebook-те Маскты құттықтап жазба қалдырды: «Бұрынғы Брайанстондық Илон Маскты Time журналының 2013 жылғы «Әлемдегі ең ықпалды 100 адамы» тізіміне (және мұқабасына) енуімен құттықтаймыз».

Мектеп бұрынғы шәкіртімен қаншалықты мақтанғанымен, Масктың Bryanston High мектебіндегі кезеңі туралы естеліктері мүлдем жағымды емес.

1984 жылдың қаңтарындағы сол бір таң, Дэнни Уорниктің есіндегідей Илонның 8-сыныпты бастау үшін Bryanston High-ға тасталған кезі оның жас өміріндегі ең ауыр ғана емес, сонымен бірге оны өлімге жақындатқан кезеңнің бастауы болды.

Bryanston High мектебінің сол дәуірдегі бұрынғы оқушылары әлеуметтік желілерде мектептегі бақылаудан шыққан қатыгездік мәдениеті туралы ашық айтты. Көбі мектеп дәліздерінде кезген бұзақы топтардың есімдерін де атады; олардың қолынан жапа шеккендер үшін физикалық жарақаттар уақытша болғанымен, эмоционалдық тыртықтар өмір бойына қалды.

Кейбіреулер мұны жай ғана есеюдің бір бөлігі, төзу керек дүние деп есептеді. Басқалары мұны «Африка әлсіздер үшін емес» деп ақтады. Бірақ Маск үшін бұл аман қалу мәселесі болды, өйткені ол бұзақылар тобының аяусыз нысанасына айналды: «Ұзақ уақыт бойы мен сыныптағы ең жас әрі ең кішкентай бала болдым, өйткені менің туған күнім 28 маусым — оқуға қабылдаудың ең соңғы күніне сәйкес келеді. Мен кеш жетілдім. Сондықтан мен жылдар бойы ең кішкентай болдым. Мектептегі топтар мені тікелей аңдитын — сөзбе-сөз аңдитын», — деді ол.

Эрол бұл оқиғаны оңтүстікафрикалық қаржы журналисі Алек Хоггқа жазған хатында растады. Илонның басынан өткенін оқығанда, Хогг өзінің ұлы Трэвистің бұзақылардан көрген азабы туралы мақала жазған болатын: «Менің марқұм ұлым Трэвис те, Илон Маск сияқты, мектепте аяусыз қорлық көрді. Өз қауіпсіздігі үшін тым ақылды болғандықтан, ол жиі өткір тілі мен кеш жетілген денесінің зардабын тартатын. Бірақ Трэвис қаншалықты қиындық көрсе де, Илон Масктың Bryanston-дағы бұзақылары мектеп қатыгездігінің жаңа деңгейіне көтерілді».

Эролдың Хоггқа жазған хатында Илонның «сондай ауыр жарақаттанғаны сонша, мен оны Sandton клиникасында танымай қалдым. Ол екі апта ауруханада жатты. Мен шағым түсірдім, бірақ Рандбург полициясы «бұл жай ғана мектеп оқушыларының ойыны» деп іс қозғаудан бас тартты. Мектептің өзі ешқандай жауапкершілік алмады. Илон 12 жаста еді. Мен оны бірден ол жерден алып кетіп, Преториядағы Boys High мектебіне ауыстырдым», — делінген.

Эрол өзінің де мектепте қорлық көргенін айтады: «Мен де Ритондейл мектебіне бардым. Ол жер нағыз тозақ болды. Мен Англиядан келген едім. Бірінші күні Джон Фишбахпен 10 раунд төбелестім. Мені қатты сабады. Мен сандал киіп жүретінмін, ал барлық ағылшын балалары солай істейтін. Соны үшін мені сабап, сөмкем мен кітаптарыма дәрет сындырды».

Эрол аман қалудың жолын былай деп түйіндеді: «Төмен қарап жүр, көзге түспе, білесің ғой».

Эрол сипаттаған оқиғалар сол кездегі ағылшын тілді және африкаанс тілді балалар арасындағы текетіресті көрсетеді

Тіпті Брайанстон орта мектебінде (Bryanston High School) бірге оқығандардың өзі Маск туралы көп нәрсені еске түсіре алмайды. Брайанстонның бұрынғы оқушыларына арналған Facebook тобында Маск туралы пікірлердің бәрі ұқсас сарында: «Ол өте тыныш болатын»; «Оны мүлдем естей алмаймын»; «Ол жуас, қарапайым адам еді».

Илон Маск үшін мектептің аяқталуы оның алдынан жаңа әлемнің есігі ашылғанын білдірмейтін. Ақ нәсілді Оңтүстік Африка еркектері үшін «әлем сенің уысыңда» деген ұғым бірнеше жыл — нақтырақ айтсақ, екі жыл күте тұруы керек еді. Оған дейін олар Оңтүстік Африка үкіметіне, атап айтқанда, Оңтүстік Африка қорғаныс күштеріне (SADF) тиесілі болатын.

Оңтүстік Африка үкіметі өз көшелерінде және шекараларында соғыс жүргізіп жатты. Ол үшін сарбаздар — өте көп сарбаздар қажет болды. «Шақыруды» немесе міндетті әскери қызметті қабылдағандардың арасында Құдайды және елді ішкі-сыртқы қауіптерден қорғауды өз борышы деп санағандар көп болды. Сондай-ақ мектептен кейін қандай мансап жолын таңдауды білмей, SADF-тағы екі жылды өз өмірімен не істегісі келетінін шешуге берілген уақыт деп қараған жас жігіттер де болды. Басқалары киген қоңыр формаларынан және шекарадан үйге жіберілген фотосуреттердегі кірлеген жүздеріндегі жарқын күлкілерден ортақтық сезімін тапты. Ал тағы біреулерін азаматтық ересек өмірдің күнделікті жұмысына кіріспес бұрын өздерін сынап көру және «ер жету» үшін соңғы шытырман оқиға мүмкіндігі қызықтырған болуы мүмкін.

Маск мектепті осындай жағдайда бітіруге дайындалып жатқан еді. Ол Чарльз Бестер туралы оқығаны сөзсіз. Йоханнесбургтегі Сент-Мартин мектебінде Стандарт 10-ды (12-сынып) бітіргеннен кейін, Бестер христиандық сенімін алға тартып, әскери қызметтен бас тартты. Ол 1988 жылы 5 желтоқсанда алты жылға бас бостандығынан айырылып, Кронстад түрмесіне жіберілді.

Бірақ тікелей АҚШ-қа бару Маск үшін мүмкін емес еді. Оның орнына ол анасының туған елі — Канадаға оралуды жоспарлай бастады. Тіпті бұл да оңай көрінбеді. Масктың ол жақта ешқандай танысы болмаған, тек ешқашан көрмеген алыс туыстары ғана бар еді. Оған кетуді жоспарлау үшін көбірек уақыт қажет болды, бірақ SADF оны өз қолына алуға асық болғандықтан, оның уақыты аз еді.

Әлі 18-ге де толмаған Маск өте батыл шешім қабылдағалы тұрды. Ол отбасын қалдырып, Канадаға жалғыз ұшып кетпек болды. Оның бұл туралы әке-шешесімен қалай сөйлескенін елестетіп көру керек. Қазіргі уақытта 17 жасар баланың үйінен кетуі өте күрделі шешім болып қала береді, ал 1980 жылдардың соңында бұл тіпті қиын еді. Оның үстіне, оның Оңтүстік Африкадан ата-анасының қалауына қарсы кеткенін ескеру керек.

Маск Тэулондардың фермасында небәрі алты апта өткізді, бірақ сол уақыт ішінде көкөністерге күтім жасап, астық қоймаларын тазалау арқылы ауыл шаруашылығының ауыр әрі сәнсіз жұмысына қабілетті екенін көрсетті. Оның балалық шақтағы досы Дэнни Уорник байқағандай, Маск спортшы (jock) емес еді, бірақ ол кәдімгі «ботаник» (nerd) қалыбына да сыймайтын. Астық қоймаларын тазалау өте ауыр және қауіпті жұмыс болатын. Қойма босап, түбінде аздаған астық қалғанда, Маск ішке кіруі керек еді, ал жалғыз жарық төбедегі кішкентай люктен ғана түсетін. Фермерлер бұл қоймаларды қараңғы, шаңды, шулы, ыстық және қауіпті деп сипаттайды. Астықты жинайтын техникадан жарақат алу немесе астық көшкінінің астында қалып, тұншығып өлу қаупі өте жоғары.

Оның бөлесі Масктың әдеттегі жасөспірім емес екенін тез аңғарғанын айтты. «Ол өте ақылды жігіт болатын. Біз оны тез түсіндік». 12 Маск өзінің 18 жасқа толған туған күнін фермада атап өтті, сол күні түскен фотосуретінде ол ковбой қалпағын, оның үстіне тағы бір кепка киіп, қолына балға ұстап тұр. Фермадан кеткеннен кейін Маск ағаш кесуші болып жұмыс істеді және бензин арасын қолданудан ешқашан қашпады.

Бірақ Канаданы аралап, атасы сияқты әртүрлі жұмыстар істегеннен кейін, Маск оқуға кірісуді жөн көрді.

Маск кейінірек сұрақ қою және мәселелерді шешудің жеке тәсілін жасау үшін осы философияны ғылыми әдіспен ұштастырды. Қарапайым тілмен айтқанда, Сократтық әдіс басқа адамға сұрақ қоюды көздесе, ғылыми әдіс табиғатқа сұрақ қоюды білдіреді. Осылайша, Сократтық әдіс ішкі, тұлғааралық фокусқа ие, ал ғылыми әдіс айналамыздағы әлемге, сыртқа бағытталған. Маск үшін, егер адамдарды жаңа планетаға жіберу сияқты жобаны қолға алғыңыз келсе, сізге қажетті орасан зор адам ресурстарын тиімді жұмылдыру үшін де, Жерден мүлдем өзгеше жаңа әлемде өмір сүрудің ғылыми мәселелерін шешу үшін де екі әдіс те қажет.

Бірақ, түптеп келгенде, Масктің Queen’s-ке бару туралы шешімі қарапайым тілекке негізделген еді, бірақ бұл оның балалық шағы мен оның әсерін көрсету тұрғысынан маңызды. Онтариодағы Queen’s немесе Ватерлоо университетіне бару мүмкіндігі туғанда, Маскке жақсырақ академиялық бағдарлама немесе зерттеу нысандары емес, қарапайым тілек әсер етті: «Мен Ватерлоода физика мен инженериямен айналыспақ болдым, бірақ кейін кампусты араладым... мүмкін мұны баспаға шығарғыңыз келмес, бірақ ол жақта қыздар жоқ сияқты көрінді! Сондықтан мен Queen’s-ке бардым, онда қыздар болды. Мен бакалавриат кезімді тек еркектердің арасында өткізгім келмеді», — деді ол 2013 жылғы сұхбатында.

Бұл — ол бала кезінен бері іздеген жауап және ол: «Мен ешқашан жалғыз болғым келмейді», — деп ойлап өскенін мойындады. Бұл — ол әрбір қарым-қатынасына және өзінің үш некесіне алып келген жауап. Rolling Stone-ға берген сұхбатында ол былай деді: «Егер мен ғашық болмасам, егер менің ұзақ мерзімді серігім болмаса, мен бақытты бола алмаймын».

Сонымен, Масктің ақырында Queen’s университетінде қалу туралы шешімінің астарында үлкен себеп болды. Және ол ақталды. Дәл осы жерде ол өзінің алғашқы әйелі Жюстинмен (Уилсон) танысты, ол 18 жасар өнер факультетінің студенті еді, ағылшын әдебиеті мамандығын бітіріп, кейіннен фэнтези романдарының авторы болды.

Маск үшін махаббат шынымен де жауап болса, Жюстин ұялшақ жасөспірімнің алдына алғашқы маңызды сұрақты қойды: оны кездесуге қалай шақырамын?

Жюстин Уилсон Илон Маскпен алғаш кездескенде, ол онша әсер алған жоқ.

Олар кездесе бастады, бірақ Маск АҚШ-қа көшу жоспарынан бас тартпады. Ол кезде Мэй, Кимбал және Тоска оған Канадаға келіп қосылған еді. Олар Торонтодағы кішкентай пәтерде тұрды және Мэй олардың үнемдегені сонша, балаларының шашын өзі қиып беретінін еске алды.

Илонның UPenn-дегі уақыты Эрролды бірнеше жылдан кейін Маск отбасының рухын сипаттайтын оқиғамен бөлісуге итермеледі. Эрролдың анасы Кора Маск карта ойнағанды және джин-тоникті жақсы көретін, сондай-ақ керемет юмор иесі болған деседі. Эррол Facebook-те былай деп жазды:

Кампустан тыс орналасқан бұл үй — Масктің тек ақыл-ой қабілетін ғана емес, басқа да қырларын дамытуға бағытталған тағы бір қадамы еді. Ол бүгінгі күнге дейін жақын досы болып келетін Адео Рессимен жатақханада бір бөлмеде тұрған. Жатақхана бере алмайтын жақсырақ әлеуметтік өмірге ұмтылу үшін Маскті үй жалдауға көндірген де осы Ресси болатын. Демалыс күндері үй кеш өткізетін орынға айналатын, өйткені екеуі студенттерге ішімдік ішуге рұқсат етілген орынға кіру үшін ақы ала бастады. Бірақ бұл бейберекет, кейде азғын жерде таныс тақырып пайда болды. Рессидің айтуынша: «Илон сіз кездестірген ең тәртіпті жігіт еді. Ол ешқашан ішпейтін. Ештеңе істемейтін. Нөл. Шынымен ештеңе». Бұл Эрролдың ұлының алкогольге қарсылығы және милкшейкті қалайтыны туралы айтқандарымен үндеседі.

Осы уақытта Маск Кремний алқабынан он минуттық жердегі Пало-Альтодағы бейнеойын компаниясында да жұмыс істеді, онда ол ойынды іске қосу кезінде бір уақытта ықшам дискіден бейнені оқи алатын C++ тілінде ДК-ге арналған мультитаскер (көпміндетті бағдарлама) жазды. Ол бейнеойын компаниясының аты, қызығы, Rocket Science Games еді. Бұл түнгі жұмыс болатын; күндіз ол Pinnacle Research-те рутений-тантал ультраконденсаторларымен жұмыс істеді. Қарапайым тілмен айтқанда — электр энергиясы. Tesla-да жүзеге асатын электромобильдерге деген қызығушылығының дәндері сол кезде-ақ егілген еді.

Ол сол кезде World Wide Web (дүниежүзілік желі) деп аталатын алғашқы кең танымал браузерді жасаушы Netscape компаниясына жұмысқа орналасуға тырысты. «Шындығында мен өскенде не істегім келетініне сенімді болмадым. Бір кездері жаңа нәрселер ойлап табу немесе бірдеңе жасау керемет болар еді деп ойладым. Бірақ бұл компания ашуды білдіре ме, әлде керемет нәрселер жасайтын компанияда жұмыс істеуді білдіре ме, оны білмедім», — деді Маск. «1995 жылы мен Интернет әлемді айтарлықтай өзгертетін нәрсе болады деп ойладым және оның бір бөлігі болғым келді. Шындығында, менің бірінші жасаған әрекетім — Netscape-ке жұмысқа орналасуға тырысу болды. Мен компания ашуға тырысқан жоқпын, Netscape-ке жұмысқа тұрғым келді.

«Маған ешқандай жауап келмеді. Менің Уортоннан физика және экономика немесе физика және бизнес дипломым бар еді, қолданбалы физика мен материалтану бойынша магистратурада оқып жүрдім. Меніңше... яғни, менде информатика дипломы немесе бағдарламалық қамтамасыз ету компаниясында бірнеше жылдық тәжірибем болған жоқ. Қандай да бір себептермен мен Netscape-тен жауап алмадым, мен тіпті вестибюльде күтіп тұрдым, бірақ біреумен сөйлесуге тым ұялшақ болдым. Сонымен мен жай ғана вестибюльде тұрдым. Бұл өте ыңғайсыз болды. Мен жай ғана сонда тұрып, сөйлесетін адам табыла ма деп күттім, бірақ сөйлесе алмадым... біреумен сөйлесуге тым қорықтым. Сөйтіп, кетіп қалдым».

100 000 доллар студенттік қарызы бар Маск Интернет революциясының бір бөлігі болудың жалғыз жолы — өз интернет-компаниясын ашу деп шешті. Сонымен, 2000 доллардан сәл асатын ақшамен және компьютермен, пәтерден арзан болғандықтан өзі тұратын кеңсе бөлмесін жалдап, Пало-Альтодағы Page Mill YMCA-де жуынып жүріп, Маск бағдарламалық жасақтама жаза бастады.

Және осы әлемге Оңтүстік Африкадан келген бала келді.

Кремний алқабындағы осы алып технологиялық компаниялардың қатарына Global Link Information Network атты аз танымал мекеме — Масктің алғашқы технологиялық компаниясы қосылды. Атауы кейінірек Zip2 болып өзгертілді. Бұл «Сары» және «Ақ» беттерді (бизнес-анықтамалықтарды) картамен бірге Интернетке шығарған компания еді. Негізінен газет индустриясы қолданатын іздеуге болатын бизнес-каталог, оның алғашқы клиенті The New York Times болды. Ең қарапайым сипаттамада, Маск әрбір адам өзіне ең жақын пиццерияны және оған қалай жетуге болатынын таба алуы керек деп есептеді.

Илон Маск үшін АҚШ-тың 100 долларлық банкнотындағы Бенджамин Франклиннің бейнесі алғашқыда көрінгеннен де маңыздырақ.

Өзінің алғашқы компаниясы Zip2-ні құруға келгенде, Маск бала кезінен бір нәрсені үйренгісі келсе істейтін әдетіне басты: ол кітаптарға жүгінді. Нақтырақ айтсақ, ол өмірбаяндар мен автоөмірбаяндарды оқыды. Оның назарын ерекше аударған Уолтер Айзексонның «Бенджамин Франклин: Америкалық өмір» (Benjamin Franklin: An American Life) атты еңбегі болды. Франклин Маск үшін үлкен шабыт көзі: «Ол, мәнісінде, үйінен қашып кеткен бала бола тұра, өз баспа бизнесін құрды. Сондай-ақ ғылыммен және саясатпен айналысты. Ол — мен ең қатты сүйсінетін адамдардың бірі. Франклин өте керемет тұлға». 1

Масктың құнды дүниелер жасауға деген ұмтылысы Франклиннің «жақсылық жасай отырып, табысқа жету» философиясына өте ұқсас. 3 Маск мұны былай түсіндіреді: «Мен пайдалы істер жасауға тырысамын. Бұл жақсы талпыныс. Ал "пайдалы" дегеніміз — оның қоғамның қалған бөлігі үшін құнды болуы. Олар жұмыс істейтін және адамдардың өмірін жақсартатын, болашақты жақсырақ етіп көрсететін және іс жүзінде жақсартатын пайдалы дүниелер ме? Меніңше, біз болашақты жақсартуға тырысуымыз керек». 4 Бірақ Масктың «мақсатқа бағытталған компанияға» деген сенімі тек утопиялық нәтиже бермейді. Ол үшін мұндай компанияның артықшылығы — әлемдегі ең үздік таланттарды табиғи түрде өзіне тартуында.

Бірақ сол кездегі өмірдің қарапайымдылығы өз мақсатын тапқандағы таза қуанышпен салыстырғанда түк емес еді. Өмірінде бірінші рет Маск өзін өз орнында сезінді. Оның басындағы қайнаған идеялар Силикон алқабындағы айналасындағы идеялардың ортасынан орын тапты. Өзінің басқаша екеніне алаңдаған оғаш бала енді планетадағы ең оғаш «балалардың» технологиялық көршілестігіндегі туысқан жанға айналды, олардың әрқайсысы өз бастарындағы қайнаған идеяларды жүзеге асырып жатқан еді. Мектепте ешқашан сіңісе алмаған бала компьютер экранының алдына отырып, пернетақтада код жаза бастағанда кім екенін нақты түсінді.

Соркин мен Маск арасындағы қарым-қатынас олардың бірге жұмыс істей алмауы салдарынан нашарлай түсті.

Ол бұл тармақтарды «күрделі нәрселерді түсіну үшін өте пайдалы» деп сипаттады. 32

Мәск тәуекел туралы ең көп айтатын жері — SpaceX, бірақ бұл тек жарылып жатқан зымырандар туралы емес. Ол мұны Жер мен адамзатқа төнген қауіптің кеңірек контекстінде айтады: «Анық айтайын, мен бізді қазір апат күтіп тұр деп ойламаймын. Бұл мәселеде түрлі пікірлер бар: біреулер CO2 туралы алаңдаудың қажеті жоқ десе, енді біреулер бәрі бітті, ештеңе істей алмаймыз дейді. Мен ортасындамын. Менің CO2-ге қатысты алаңдауым бүгінгі жағдайға байланысты емес. Бірақ егер бұл үдеп жатса және біз бейқам болсақ, сызықты емес климаттық өзгерістердің қаупі бар. Бұл — баруға болмайтын тәуекелдер. Ұзақ мерзімді перспективада бізге бәрібір жаңартылатын энергия қажет болады, себебі мұнай мен газ таусылады. Соңында бәрібір жаңартылатын және тұрақты энергияға көшеміз, мәселе тек оған ерте ме, әлде кеш пе жететінімізде. Оған ертерек жетейік. Бұл анық нәрсе. Сіз бұл экспериментті қанша уақыт жүргізгіңіз келеді? Тіпті апаттың нөл бүтін оннан бір пайыздық ықтималдығы бар десек те, дәл қазір бізде тек бір ғана планета бар. Неліктен мұндай тәуекелге баруымыз керек? Бұл ессіздік».

Жюстин үшін байсалдылық (перспектива) маңызды еді. Оның жазушы ретіндегі өз амбицияларына деген көзқарасы (ол Мәск басында қолдап, кейін неке кезінде елемей қойды дейді) және олардың қарым-қатынасының колледж жатақханасынан Пало-Альтодағы шағын кеңсеге, содан кейін Кремний алқабының жаңа дотком-мультимиллионерлерінің биігіне дейінгі дамуына деген көзқарасы.

Маск алға ұмтылу керек екенін анық түсінді, себебі ол әр секунд сайын жылдамдығы артып жатқан қарқынды әлемде өмір сүрді. Джастин олардың некесі Парис Хилтон мен Леонардо Ди Каприодан бастап, Боно, Ричард Брэнсон, Ларри Пейдж, Джон Кьюсак және басқа да атақты адамдар мен бизнес иконалары жиналған кештерден тұрғанын еске алады. Джастин тіпті актриса Дэрил Ханнамен бірге жергілікті Starbucks-қа барғанын айтады.

Жұп кеңесшіге барып көрді, бірақ ол көмектеспеді. Олар 2008 жылы ажырасты. Бұл өте қиын әрі жұртқа жария болған ажырасу процесі болды. Ажырасқаннан кейін көп ұзамай Джастин өз блогында былай деп жазды: «Менің бұрынғы күйеуімді білетін ешкім оны ерік-жігері нашар деп айыптамас еді. Оның керемет жетістікке жетуіне көмектескен қасиеттері, онымен бірге өткізетін өміріңіз — бұл тек оның өмірі болатынын айқындайды; сіз ол қалаған нәрсені қалауыңыз керек және бұл жерде ешқандай ымыраға орын жоқ (өйткені оның ымыра іздеуге уақыты да жоқ)».

Өзін Масктің «бастапқы әйелі» деп сипаттаған Джастин, ажырасуға өтініш бергеннен алты аптадан кейін бұрынғы күйеуінен ағылшын актрисасы Талула Райлимен кездесіп жүргені туралы хабарлама алды. Джастин Райлиді «бұрынғы күйеуімнің өмір салты мен мінез-құлқына маған қарағанда көбірек сәйкес келеді» деп сипаттады. Джастиннің айтуынша, Райли шашының түсін қоңырдан сарыға өзгертуге қарсы болмаған сияқты, бұл Джастин мен Маск арасындағы қарым-қатынастағы біртүрлі түсініспеушілік тудырған мәселе еді, өйткені Маск оның шашын тек сары түске бояуын талап еткен.

Маск пен Райли Лондондағы іскерлік сапары кезінде «Whisky Mist» элиталық клубында танысты. Оның айтуынша, бойжеткен физикаға деген қызығушылығын білдірген. Маск оған бірден ғашық болып, олар кездесе бастады.

Ол алғашқы кездесуден кейін он күн өткен соң-ақ үйленуге ұсыныс жасады. «Илон ұсынысты өте тез жасады. Біреудің сізді бірден баурап алуы өте тартымды идея», — дейді Райли. Бірақ оның 2010 жылы Маскпен некеге тұруы оның бизнестегі ең хаосты, қараңғы және үмітсіз жылдарымен тұспа-тұс келді. Ол Tesla, SpaceX және SolarCity компанияларын аман алып қалуға тырысып, өзінің ақша қорларын жойқын жылдамдықпен жұмсап жатқан еді. «Оның мұндай стрессті қалай көтеретінін білмеймін. Егер мен оның орнында болсам, жүрек талмасынан өліп кетер едім. Мұндай азапты тіпті ең жаман жауыңа да тілемейсің», — деді Райли сол кезде.

Маск тұрақты қарым-қатынасқа деген құштарлығы туралы бірнеше рет айтқан. 2016 жылы ол актер Джонни Депппен әлі некеде тұрған тағы бір актриса Амбер Хердпен кездесе бастады. Ол кезде Херд пен Депптің қарым-қатынасы шиеленісті әрі зорлық-зомбылыққа толы болғандықтан, олар бөлек тұратын және Херд Деппке қарсы сот шешімімен шектеу алған болатын. Кейінірек, Депптің «The Sun» газетіне қарсы сот ісі кезінде Лондон сотында Масктің Хердке жіберген, оның толықтай қауіпсіздігі үшін төлеуді ұсынған хабарламалары оқылды. Масктің айтуынша, ол мен Херд тек ол Депппен ажырасуға өтініш бергеннен кейін бір айдан соң кездесе бастаған. «Мен олардың некесі кезінде Амбердің маңында да болған емеспін», — деді ол.

Олардың қарым-қатынасы дамымады және 2017 жылғы «Rolling Stone» журналына берген сұхбатында Маск Херд онымен қарым-қатынасын үзгенде жүрегі ауырғанын мойындады: «Мен шынымен ғашық едім және бұл өте қатты батты... Маған адамдармен танысудың өзі өте қиын. Мен ұзақ мерзімді қарым-қатынас іздеймін. Мен бір түндік шытырманды іздемеймін. Мен маңызды серік немесе жан серігін, сондай бір нәрсені іздеймін».

Бұл Grimes лақап атымен танымал канадалық музыкант Клэр Элиз Буше еді (Roccoco емлесі оныкі болатын). Ол мұны 2015 жылғы «Flesh Without Blood» атты бейнебаянында кейіпкерлердің бірі ретінде атап өткен болатын. Бұл әзіл Twitter-де үш жыл бойы ешкім түсінбеген күйде тұрды, оны ақыры Илон Маск байқады. Twitter-дегі «флирттен» кейін және Twitter қолданушылары бірден байқап қоятын бірін-бірі оқуды тоқтатудың қысқа сәттерінен соң, Маск пен Граймс 2018 жылы Нью-Йорктегі Met Gala кешінде қарым-қатынастарын жариялады. Маск оны өзі кездестірген ең ерекше адамдардың бірі деп сипаттады.

Калифорнияда адам есімдерінде сандарды қолдануға тыйым салатын ережеге байланысты, жұп кейінірек 12-ні Xii деп өзгертті. Масктің айтуынша, есім «Икс Эш Эй Твелв» деп дыбысталады. Маск Граймстың жұмысқа деген қабілетіне таңданатынын айтса, ол Масктің ғарыштық амбицияларына тәнті екенін және Марстың қызыл шаңының астында өлуге дайын екенін мәлімдеді.

Бірақ Масктің шынайы махаббатты іздеуі тағы да басқа планеталардан тіршілік іздеу сияқты қиын болып шықты. 2020 жылдың қыркүйегінде Маск Twitter-де Граймс екеуінің жұмыс кестелерінің тығыздығына байланысты ажырасқандарын жариялады. Соған қарамастан, 2022 жылдың 10 наурызында «Vanity Fair» журналына берген сұхбатында Маск пен Граймс суррогат ананың көмегімен дүниеге келген Y есімді қыздары бар екенін хабарлады.

Джастин Масктің осы екі әлем арасындағы шекарадан өту қабілетін жіті бақылап, оның неге соншалықты табысты екенін түсіндіреді: «Илон екеуміз саяхаттап, кеденде кәсібіңіз туралы сұрайтын бланкілерді толтырғанда, Илон ешқашан СЕО немесе «Әлем королі» немесе «Халықаралық плейбой» деп жазған емес. Ол «инженер» деп жазатын. Ол жұмысқа джинсы мен футболка киіп баратын. Біз киім алуға барғанда немесе кейінірек Мартин есімді стилистпен кеңескенде, ол: «Жоқ, жоқ, сіз түсінбейсіз. Мен тым стильді немесе сәнді көріне алмаймын, өйткені мен инженер сияқты көрінуім керек», — дейтін.

«Оның маған айтқан бір нәрсесі — инженерлер неліктен олар сататын заттарды шын мәнінде жасап жатқанда, «костюм кигендер» (бизнес-менеджерлер) үлкен ақша табатынын түсінбейтін. Ал «костюм кигендер» инженерлердің сөзін тыңдап отырып, олардың не айтып жатқанын мүлдем ұқпайтын. Сол кезде мен Илонның екі тілде де сөйлеуді үйренген адам екенін түсіндім. Ол екі топтың арасында еркін қозғала алатын, өйткені ол костюм киген инженер еді. Ол әлемдерді біріктірді. Көреген адамның істейтіні де осы».

Бұл пікір Масктің өзі туралы бірде айтқан сөзін еске түсірді: «Маған өте түсінікті және анық көрінетін нәрселер бар, мен олардың басқаларға неге соншалықты анық емес екенін түсінбеймін». Бұл Преториядағы басы толы идеялардан өзін «біртүрлі» сезінген алты жасар баланы еске түсіреді.

2002 жылы оның күйеуі әлемдер арасындағы осы саяхаттардың ең батылына кіріспекші болды, өйткені оның көзқарасы жұлдыздарға бағыттала бастаған еді.

Масктің идеясы ауқымды жарнамалық акцияның бір бөлігі еді. Ол ұшу қашықтығы 11 000 шақырымға дейін жететін әлемдегі ең қуатты баллистикалық зымырандардың бірі — үш SS-18 зымыранын сатып алуды көздеді. Алғаш рет 1960 жылдары Кеңес Одағының Стратегиялық зымыран күштері үшін жасалған SS-18 содан бері үнемі жетілдіріліп келді. Ол басында Кеңес Одағына өз жауларына, соның ішінде негізгі нысана — АҚШ-қа қарсы қуатты «бірінші соққы» жасау мүмкіндігін беру үшін жасалған. Ресейдегі жердегі қондырғыдан ұшырылған SS-18 АҚШ-қа жету үшін бар болғаны 30 минут жұмсайды. Бұл он ядролық оқтұмсыққа дейін тасымалдауға қабілетті орасан зор зымыран. НАТО оны «Сатана» (Satan) деген атаумен атайды.

Зымыран сатып алу үшін орыстармен келіссөз жүргізу «Қараңғылық иесінің» өзімен мәміле жасаумен бірдей болды. Zip2 және PayPal үшін болған басқарма шайқастары, ғарышқа барғың келетінін айтқанда сені мазақ етіп, байыппен тыңдамайтын орыстармен зымыран туралы келіссөз жүргізумен салыстырғанда түкке тұрғысыз болып қалды.

Маск баллистикалық зымырандарды дәл осы үшін — өзінің ғарышты игеру жоспарларын іске қосу үшін іздеген еді.

Масктің зымырандар туралы идеясы бір жыл бұрын туындаған. Бұл Адео Рессимен бірге Хэмптондағы демалыстан қайтып келе жатқан жолда болды. Екі дос алдағы мансаптарында не істейтіндерін талқылап келе жатқан. Маск PayPal мәмілесін аяқтаған болатын, ал Ресси өзінің интернет-жобаларынан байлық жинап жатқан еді.

Екеуі ғарыш туралы сөйлесе бастады. Алғашында бұл жай ғана қияли әңгіме сияқты көрінгенімен, кенеттен оған жету үшін қанша шығын кететінін зерттеуге ұласты. Көліктен түскенде, Ресси бұл әңгімені жай ғана жолда уақыт өткізудің қызықты тәсілі ретінде ұмытып кеткен болар. Бірақ Масктің ойы келесі нысанасына бекіп қалды. Шын мәнінде, ол өзінің балалық шақтағы арманына қайта оралған еді. Zip2, PayPal және бүкіл интернет Маск үшін оның ең ұлы идеясы — ғарышқа барар жолдағы баспалдақтар ғана болатын.

Нақтырақ айтсақ — Марс.

Бірақ Марс Масктің көзқарасындағы екі маңызды тармаққа сәйкес келді. Біріншіден, ол ғарышты игеруді салық төлеушілердің ақшасын босқа жұмсау ретінде емес, зерттеуге деген құштарлықты қайта оятатын жаңа оқиға ретінде ұсына алды. Оның ашық мәлімдеген мақсаты жай ғана ғарышты зерттеу емес, адамзатты көппланеталы түрге айналдыру болатын. Әдеттегідей, Масктің өз көзқарасын қалай жеткізуі оны сатудың кілті болды. Екіншіден, Марс адамзаттың ғарышты игеруіндегі ең алыс шек болатын.

Алғашында «Mars Oasis» деп аталған жоба аясында Маск тасымалданатын биосфера немесе жылыжай жасап, оны зымыранмен Марсқа ұшыру идеясын ойлап тапты. Ол жерде алғашқы планетаралық өсімдіктерді өсіруді жоспарлады. Сондай-ақ, Марсқа тышқандарды жіберіп, оларды тірі қайтару идеясы болды, бұл халықты Марсқа барудың маңыздылығына сендірудің бір жолы еді. Масктің өзі айтқандай: «Мен Марста өлгім келеді, бірақ соқтығысқан сәтте емес».

Мұның бәрі халықты ғарышты игерудің жақсы нәрсе екеніне және ең бастысы, оның мүмкін екеніне сендіру әрекеті болатын. Интернеттен жаңа ғана миллиондаған қаржы тапқан бұл жас жігіт мұны дәлелдеуге бекінді.

Оның ақшасы болды. Оның көзқарасы болды. Оның өсімдіктері болды. Оның тышқандары болды. Бірақ оның зымыраны болмады.

Маск Ресси мен тағы бір инженер Джим Кэнтреллді «Life to Mars» атты компанияның астында жұмыс істеуге көндірді. Ғарыш саласында тәжірибесі мол Кэнтрелл оларға Парижге ұшып, еуропалық спутниктердің көпшілігін ұшыруға жауапты «Arianespace» компаниясымен кездесуді ұсынды. Бірақ «Arianespace» басшыларымен кездесу нәтижесіз аяқталды, өйткені Маск, Ресси және Кэнтрелл «ұшу аппаратының» құны тым қымбат деген шешімге келді.

Дегенмен, «Arianespace»-пен кездесу басқа жолды ашты: Ресей. Француздар мен орыстар 1960 жылдардың соңынан бастап ғарыш саласында ынтымақтастықта болған. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін жаңадан құрылған «Роскосмос» корпорациясы «Arianespace»-ті батыс нарығына шығу мүмкіндігі ретінде қарастырды. Марс тақырыбы «Роскосмос», «Arianespace» және NASA үшін де, Маск үшін де ортақ болды. Оңтүстік Африкалық азамат үшін ғарышқа ұмтылыс пен SpaceX-тің құрылуы Преториялық баланың санасында басталған саяхаттың орындалуын білдірер еді. Жаһандық ғарыш бәсекесі Маскті күтпеген жолмен — интернет арқылы өз иіріміне тартып алды.

1957 жылдың 5 қазанында, сенбі күні таңертең американдықтар газеттерден: «Ресей жер серігін ұшырды: АҚШ-ты күніне 15 рет айналып өтеді» немесе «Ресей Жер спутнигін ұшыру бәйгесінде жеңіске жетті» деген тақырыптарды оқыды.

Кеңес Одағы Спутникті ұшыру үшін құрлықаралық баллистикалық зымыранды (ICBM) пайдаланды және бұл АҚШ-қа екі анық хабарлама берді. Біріншіден, орыстардың жоғарыда АҚШ-ты бақылап тұратын құрылғысы бар еді. Бұл Кливлендте көгал шауып жүрген адамнан бастап, Қорғаныс министрлігінің жоғары шенді әскерилеріне дейін бәрін мазалады. Ғарышта — орысқа тиесілі бір нәрсе — бақылап тұрды. Екінші мәселе — Ресейдің ғарышқа жете алатын ядролық оқтұмсықты зымырандары бар болса, демек олар АҚШ-қа да жете алады деген сөз еді.

Спутник-1-дің қолтаңбасына айналған «бип, бип, бип» сигналы америкалық радиостанциялардан берілгенде, халық оны өздері қатты қорқатын коммунизмнің «қызыл толқыны» келе жатқанын хабарлайтын қорқыныштың метрономы ретінде қабылдады. Америкалықтар өздерін молшылық пен материалдық прогресс дәуірінің таңында, әлемдегі ең ұлы елде өмір сүріп жатырмыз деп сенген болатын. Спутник-1-дің сигналы америкалық арманның ақырзаман қоңырауындай естілді.

Бірақ 1990 жылдардың басында НАСА Марсты бақылау шарымен жұмыс істей бастаған кезде басталған жоба Масктің Марсқа қатысты амбицияларымен тоғысты. Француздар да Марс шарымен жұмыс істеп жатқан болатын. Бірақ олар өз шарын Марсқа ресейлік зымыранмен жіберуді жоспарлаған еді. 1980 жылдардың соңында бұрынғы Кеңес Одағының ашылуымен француздар НАСА-ға Ресеймен бірге үш жақты Марс шары жобасына қосылуды ұсынды. Жас та талантты америкалық инженер бұл жобадан орын алды. Оның аты — Джим Кантрелл болатын. Бұл кейіннен Халықаралық ғарыш станциясына (ХҒС) алып келген америкалық және ресейлік ғарыштық ынтымақтастықтың бастауы еді. Кейінірек, Кантрелл Маскке өз зымырандарын құрастыра алатынын айтқан кезде, бұл ынтымақтастық жеке сипатқа ие болды.

Марс шары жобасындағы рөлінің нәтижесінде Кантрелл Ресейде ресейлік инженерлермен жұмыс істеп, біраз уақыт өткізген болатын, сондықтан ол жергілікті жағдайды және ресейлік ғарыш индустриясының жұмысын жақсы түсінді. Бір қызығы, ол кезде Марсты одан әрі зерттеуге төнген ең үлкен қауіп Жердегі жаңа өзгеріс — бейбітшілік еді. Кеңес Одағының ыдырауы Қырғи қабақ соғысты аяқтап, жаңа бейбітшілік дәуірін жариялады, бірақ бұл ғарыш бәйгесін де тоқтатып қоя жаздады. Соғыс қаупінің азаюы ғарыштың шекараларын кеңейтуге арналған ресейлік және америкалық қорғаныс қаржыландыруының тоқтауына әкелді.

Осылайша Маск, Ресси және Кантрелл 2001 жылдың қазанында Мәскеуге келді. Бірақ арақ ішілген сол алғашқы кездесуде орыстар Масктің олардың зымырандарын сатып алу ниетіне немқұрайлы қарады. Шындығында, олар оны ақылынан ақшасы көп кезекті шетелдік ретінде келеке етті. Бір инженер Маскті «ақшасы көп, бірақ миы жоқ адам» ретінде қабылдап, осындай кемелді жасалған соғыс қаруын сатып алғысы келгені үшін оған жиіркенішпен түкірген көрінеді.

Келісімнің бір нұсқасына қол жеткізу үшін Ресейге тағы екі рет баруға тура келді. Маск үш ICBM үшін келісілген 21 миллион долларын ала келді. Дәл сол кезде орыстар келісімді өзгертіп, олардың «әрқайсысы 21 миллион доллар» екенін хабарлады. Өзін әдейі мазақ етіп, байсалды қабылдамай жатқанын түсінген Маск үйге қайтар жолда Кантреллге бұрылып: «Біз зымыранды өзіміз құрастыра аламыз», — деп мәлімдеді. Кантрелл оны дәл солай істеуге итермеледі.

Маск қолына түскеннің бәрін оқыды. Ол бітірген кезде зымыран техникасын инженерлердің өзінен кем түспейтіндей түсінетініне сенімді болды. Шындығында, оның зымыран инженерлерімен пікірталастарда тең дәрежеде сөйлесе алатыны айтылатын. Масктің өзге адамдарға құрастыртатын зымырандарының әрбір элементін бес саусағындай білетініне еш күмән болмады.

Маск танымал аэроғарыш инженерлеріне және зымыран ғылымының ең жарқын өкілдеріне хабарласып, оларға өзінің жеке зымыран компаниясын ашу жоспары туралы айта бастады. Олардың көбі оны жынды деп ойлады. Бірақ біртіндеп ол өз жақтастарын жинады, солардың бірі — зымыран қозғалтқыштарын жасаудағы жаңа жұлдыз ретінде сипатталған Том Мюллер болатын. Мюллер Масктің ғарышқа деген оптимизмін бөлісті. Сондай-ақ, ол өз амбицияларына қатысты туыстарының теріс көзқарасын да бастан өткерген еді. Маск ата-анасына Оңтүстік Африкадан Канадаға кететінін айтқанда, Эррол оның үш айдан кейін қайтып келетінін айтқан болатын. Сол сияқты, Мюллер отбасына «зымыран құрастыратынын» және аэроғарыш индустриясынан жұмыс табатынын айтқанда, әкесі де оның қайтып келетінін және Айдахо штатындағы туған қаласында «ормандар оны күтіп тұрғанын» айтқан еді.

Маск өз жоспарларына серпін бере бастағанда, оның жақын адамдары оны тапқырлық емес, ақылсыздық жолына түсіп жатқанына сендіруге тырысты. Әсіресе Адео Ресси ең сенімді дәлелдердің бірін келтірді. Ол қаржылық кестелерді немесе пайда мен зиян туралы әңгімелерді қамтымады. Ол жай ғана аспанда керемет жарылып жатқан сәтсіз зымыран ұшырылымдарының мұқият жинақталған бір сағаттық видеосы болатын. Ресси Маск қанша зымыранның жерден көтеріле алмайтынын көрсе, досы бұл нәтижесіз талпынысын тоқтатады деп сенді.

Әрине, ғарышқа деген қызығушылықты оятып қана қоймай, оған жетуді әлдеқайда арзандататын бірдеңе істеу керек еді. Маск Мохаве шөлінде Мюллермен кездескеннен бері оның ойы зымырандарды қаншалықты арзанға жасауға болатынында болды. Бұл оның ойлау жүйесіне өте сәйкес келетін мәселе еді. Бұл оның қызығушылығын ояту үшін жеткілікті деңгейде ерекше болатын. Бұл бұрын жеке компаниялар үшін қолжетімсіз деп саналған индустрияны өзгерту үшін жеткілікті деңгейде «бүлдіруші» (disruptive) идея еді. Және оның ағасы Кимбал байқағандай, бұл өте ауқымды еді. Ғарыш Масктің санасы үшін жеткілікті деңгейде үлкен болды.

Маскті таң қалдырғаны — басқа технологиялық секторлар қарыштап дамып жатқанда, ғарышты зерттеуде көрінетін ілгерілеушіліктің болмауы еді. «Бұл басқа технологиялық секторлармен мүлдем сәйкес келмейді», — деді ол. «Жетпісінші жылдардың басында сатып алуға болатын компьютер бүкіл бөлмені алып жатар еді және оның есептеу қуаты қазіргі ұялы телефоннан аз болатын. Сонымен, технологияның кез келген саласы жақсарды. Неге бұл жақсарған жоқ? »⁹

Маск егер сіз 40 жыл артқа болашақ туралы көрініспен барып, адамдарға болатын нәрселер туралы айтсаңыз, олар болашақта адамдардың қалтасында суперкомпьютерлер (ұялы телефондар) алып жүретініне қарағанда, ғарыштағы баяу прогреске көбірек таң қалатын еді деп сенді: «Егер сіз 1969 жылға, біз Айға қонған кезге қайта барып, жұртшылықтан 2015 жылы жағдай қандай болады деп сұрасаңыз, олар біздің Айда базамыз, Марста базамыз болады және бүкіл Күн жүйесінде жүреміз деп елестетер еді». ¹⁰

Бірақ олай болмады. «Сондықтан мен мұны зерттей бастадым». ¹¹

Бұл шынымен де қызықты. Маск Колумб болу және жаңа сауда жолын ашу туралы айту бір бөлек, бірақ адамдарды шынымен қызықтыру үшін беймәлім тайпалар мен теңіз құбыжықтары туралы да айту керектігін түсінді. Преториялық кішкентай баланың санасын ғылыми фантастика мен суперқаһармандар қызықтырған болатын.

2002 жылдың 6 мамырында «Марстағы өмір» Space Exploration Technologies Corporation немесе SpaceX болып өзгерді. Бірнеше қызметкері және Калифорния штатының Хоторн қаласындағы зауыты бар Маск пен оның батыл ғарыш инженерлерінен тұратын командасы алғашқы зымыранды құрастыру жұмысына кірісті.

Falcon 1 ұшуы үшін оған бустер (үдеткіш) қажет болды.

Нәтижесінде Merlin қозғалтқыштар әулеті пайда болды. Алдымен Merlin 1A келді, содан кейін 2003-2012 жылдар аралығында Merlin 1B, 1C және 1D болып дамыды. Атауды Мюллердің өзі таңдады, Маск оған осындай еркіндік берді. Маск зымыранды Falcon (сұңқар) деп атады және Мюллерге қозғалтқышқа ат қою мәртебесін берді — тек оған сериялық код сияқты сандар жиынтығын емес, нақты ат беруді шарт етті. Falcon атауынан үлгі алып және сұңқар баптаушы әріптесінің кеңесімен Мюллер Merlin-ді (тұрымтай — сұңқар тұқымдас шағын құс) таңдады.

Қысқаша айтқанда, Маск, Мюллер, SpaceX және барлық кемеңгер ақыл-ой иелері құрастыруға, жетілдіруге және жақсартуға тырысқан нәрсе — осы.

Ғарышты зерттеуді қолжетімді ету және шығындарды азайту ниетін түсіндіре отырып, Маск бұған дейін американдық астронавттардың Ресей зымырандарымен ХҒС-қа өте қымбат бағаға «жолай» ұшып жүргенін мысалға келтіріп, бұл американдықтар үшін жақсы нәтиже емес екенін атап өтті. Оның бұл жағдай үшін патриоттық ұялыс сезінуі Масктің жүрегі шын мәнінде қайда екенін көрсетсе керек. Ол АҚШ-тан басқа еш жерде мұндай жетістікке жете алмайтынын бірнеше рет айтқан.

Бастапқыда олар АҚШ-тағы әскери сынақ және ұшыру алаңдарына рұқсат ала алды. Бірақ әскери немесе мемлекеттік ұшырылымдардың алғаш өтуін күту жаңадан құрылған компания үшін тым қымбатқа түсті. «Компанияның ресурстары таусылып жатты. Іс жүзінде бұл аштыққа ұқсас болды», — деді Маск.

Омелекті ұшыру алаңына айналдыруға келіскеннен кейін, SpaceX инженерлерінің шағын тобы үш жарым жыл ішінде екі ұшыру алаңын және зымыран салу үшін аянбай еңбек етті. Олар ұшыру алаңына бетонды өз қолдарымен құйды. Бұл «бәрі де мүмкін» деген Маск философиясының айқын мысалы болды. Команда джунгли жағдайында жұмыс істеді, қарапайым әскери казармаларда ұйықтады және әскери асханадан тамақтанды. Олар компаниядан бұрі тайпаға көбірек ұқсайтын. Инженерлер өздері жасаған футболкаларды киіп жүрді, онда олардың бәсекелестік ұраны жазылған еді: «Көбірек терле. Көбірек іш. Көбірек ұшыр». Команда арасында «Квадж» деп аталып кеткен жерде, бірінші түнді өткізе алған кез келген жаңа SpaceX қызметкеріне осындай футболка берілетін дәстүр қалыптасты.

Үшінші сәтсіз ұшырылымнан кейін SpaceX командасы бөлшектеніп қалған Falcon 1-ді жинап, қайта құруға мәжбүр болды. Маск пен SpaceX-ке тән әдетпен, оларға бұл үшін өте аз уақыт — небәрі бір ай берілді.

Илон Маск 2008 жылдың Рождествосына дейінгі жексенбі күні таңертең оянды. Бұл Falcon 1-дің сәтті төртінші ұшырылымынан кейін үш ай өткен кез еді. Басында идеялар атылып жататын баланың ойына кенеттен жаңа бір ой келді. Ол ой өзіне ұнамады. Онымен не істерін білмеді. Ол ой оны қорқытты.

Оның жаңа сүйіктісі, актриса Талула Райли, оның түнде айғайлап оянатынын және физикалық ауырсынуды сезінетінін айтып есіне алды.

SolarCity-дегі фиасконы бір сәт ауызға алмай-ақ қойғанда, SpaceX пен Tesla-ның екеуі де Масктың қаржылық ресурстарын сарқып жатты. SpaceX оның жеке байлығын тауысты. PayPal-ды сатудан түскен ақшаның бәрі кетті. Ол тақырға отырды. Питер Тильдің 20 миллион долларлық инвестициясы SpaceX-ті тұрақтандыруға көмектесті, бірақ бұл мүлдем жеткіліксіз еді. Олардың тізіміндегі жалғыз жоба Малайзия үшін жерсерік ұшыру болды. Бірақ тапсырыс беруші тек сәтті ұшырылған жағдайда ғана ақы төлейтін еді. SpaceX командасы бір апта ішінде әрең құрастырған Falcon 1 зымыраны олардың соңғы жұмыс істеп тұрған аппараты болатын.

Соңғы бәсін қайда тігетіні туралы қиын шешімнің алдында тұрған Маск қолында қалған ақшаны SpaceX пен Tesla арасында бөлуді жөн көрді: «Мұндай жағдайлардағы қиындық – сенің қызметкерлер мен инвесторлар алдындағы жауапкершілігіңнің өте жоғары болуында. Егер мен компаниялардың аман қалуы үшін өз жауапкершілігімді орындай алмасам, қатты өкінер едім».

Бірақ 2008 жыл Масктың жеке «Рождестволық кереметі» болған жыл еді. Рождество алдындағы сол аласапыран үш күнде бәрі өзгерді. Және бәрі ғарыштан келген қоңыраудан басталды.

Содан кейін, Рождество қарсаңында Tesla инвесторлары бизнеске 40 миллион доллар көлемінде қосымша ақша құюға шешім қабылдады. Небәрі бірнеше күннің ішінде Маск пен оның компаниялары құтқарылды. «Ойыншықтар» аман қалды.

Бірақ Маск бұл мәселеде ешқандай қателік жасамағанын алға тартып, өз есімін ақтауға бел буып, сот процесін жалғастыруды шешті. Әлі де жалғасып жатқан сот кезінде Маск Tesla директорлар кеңесіне мәмілеге келісу үшін қысым жасағанын бірнеше рет жоққа шығарды, бірақ оның мәмілеге айтарлықтай ықпал еткені және сол кезде SolarCity-нің қаржылық қиындықтарынан хабардар болғаны туралы дәлелдер ұсынылды. Оның абыройына айта кетерлігі, Маск «маңызды қателіктер» жіберілгенін, әсіресе орнату жұмыстарына қатысты қателіктер болғанын мойындады.

Қалай болғанда да, Маск Tesla мен SolarCity-ге араласпай тұрып SpaceX-ті негіздегендіктен, ғарыш бірінші кезекке шықты. Бірақ Tesla ол үшін де, оның жұмыс процесі үшін де өте маңызды болды және ол компанияның құлдырауына жол бере алмады.

Мартин Эберхард жақында ажырасқан болатын және спорттық көлік алғысы келді. Бірақ оның Кремний алқабындағы тәжірибесі, электротехника саласындағы білімі және жаһандық жылыну мен тұрақтылыққа деген қызығушылығы оны дәстүрлі спорттық көліктерден гөрі электр көліктеріне көбірек бұрды.

Бірақ алдымен Эберхард электр көлігіне ие болу шығындарының шын мәнінде тиімді екеніне көз жеткізгісі келді. Сонымен, ол планетадағы кез келген қолжетімді энергия көзімен жүретін көліктің барлық түрлерін есептеуге кірісті. Әр жолы ол бірдей жауапқа тап болды. «Мен есептеулерді қалай жүргізсем де, электр көліктері басқаларға қарағанда әлдеқайда жақсы болды», – деді ол CNBC-ге берген сұхбатында.

1990-жылдары нарықта бірнеше электр көліктері болды, бірақ Эберхардтың ойынша, олардың ешқайсысы қолдан жасалған «го-карт» (шағын жарыс көлігі) сияқты көрінуден ары аспады. Эберхардтың назарын аударған Калифорниядағы AC Propulsion атты жаңадан бастаған электр көлік компаниясы болды. Олар TZero деп аталатын электр көлігін жасап шығарған еді, бірақ олар банкротқа ұшырап жатқан. Технология әлемінде табысты кәсіпкер болып үлгерген Эберхард компанияны құтқару үшін өз ақшасын салды, бірақ оның мақсаты біреу ғана еді – олардың оған электр көлігін жасап беруі.

Алайда, одан әрі қайда баратыны мүлдем басқа сынақ болды. Тарпеннинг атап өткендей, олардың Кремний алқабына тән ойлау жүйесі көлікке қуат беретін нәрсені жасай алатындарына сенімділік берді, бірақ олар көліктің өзін жасауға онша сенімді емес еді. Ол үшін олар ағылшындық Lotus автоөндірушісімен серіктес болды, ол алғашқы Tesla Roadster-дің шассиі мен корпусын өз мойнына алды.

Сол уақытта AC Propulsion да Маскты компанияға инвестиция салуға көндіруге тырысып жүрген еді. Бірақ Масктың AC Propulsion-ға қызығушылығы жоқ екені белгілі болды, сондықтан олар Tesla-мен жасалған келісім бойынша Маскқа мазаламайтындарын және егер Tesla қаласа, оған өздері бара алатынын айтты.

Аппараттық мәселелерді шешумен қатар, Маск «бағдарламалық» қиындықтарға да тап болды. Дәлірек айтсақ, бұл тұлғааралық кикілжіңдер еді. Маск пен Эберхардтың қарым-қатынасы Tesla-ның негізін кім қалады және технологияның нағыз «миы» кім деген сұрақ төңірегінде ушыға түсті. Tesla туралы алғашқы сұхбаттардың көбінде Масктың есімі аталмауы жағдайды қиындатты. Эберхардтың айтуынша, Маск тарихты қайта жазып, оны Tesla шежіресінен мүлдем өшіріп тастауға тырысқан.

Бұл екеуінің арасындағы соттасулар мен келісімдерге ұласқан ұзаққа созылған жауластыққа әкелді. Маск өз «негізін қалаушы серіктесіне» Tesla-дағы уақыты біткенін айтқан сәттен бастап, бұл шайқаста басымдыққа ие болды. Масктың PayPal бас директоры қызметінен қуылғанына ұқсас жағдайда, Эберхард 2007 жылы Tesla бас директоры қызметінен босатылды. Бұл Масктың бастамасы болатын; кейінірек ол Эберхардты өзі жұмыс істеген ең нашар адам және компанияның дамуына кедергі келтіруші ретінде сипаттады. Тарпеннинг Эберхард қуылғаннан кейін көп ұзамай, өз сапарынан ләззат алғанын және алға жылжуға дайын екенін айтып, компаниядан кетті.

Алайда Тарпеннинг Масктың Эберхард көре алмаған немесе бағалай алмаған қырын байқады. Эберхард өзі құрған дүниеден шеттетілгеніне өкінішпен қараса да, Tesla акционері болып қала берді. «Илон керемет істер жасады. Бірақ оның неліктен Tesla-ның негізін қалаушысы болдым деп айтуы керектігін түсінбеймін. Онысын ұқпадым», — деді ол CNBC-ге берген сұхбатында.

Бірақ әрбір мушкетер білетіндей, әрқашан басқаша көзқарастағы кардинал Ришелье табылады. 2008 жыл жаңа электр көлігі үшін жақсы жыл болғанымен, Маск үшін ең ауыр жыл болды. Оның жеке өмірі де, бизнесі де дағдарыста еді: SpaceX құрдымға кетуге шақ қалды, ал Tesla көлік батареялары қуатталғаннан да жылдам ақша жоғалтып жатты. Содан кейін оның Рождестволық кереметі орын алды. Бірақ Tesla-ның алдағы жолы әлі де кедергілерге толы болды.

2008 жылы автоиндустрия блогы «Tesla Death Watch» (Tesla-ның өлімін бақылау) айдарының — Tesla-ның күйреуіне дейінгі кері санақтың негізін қалады. Бұл автоиндустрия сарапшысы Эдвард Нидермейердің идеясы болатын. 2019 жылы оның «Ludicrous: The Unvarnished Story of Tesla Motors» атты кітабы шығып, онда Tesla-ның жоғары бағалануына күмән келтірілді.

2018 жылы АҚШ Әділет министрлігі компанияның өндірістік мүмкіндіктері туралы инвесторларды жаңылыстыруы бойынша тергеу бастады. 2019 жылы Маск қызметкерлердің 7 пайызын қысқартуға мәжбүр болды. Масктың Twitter-дегі әрекеттері оның директорлар кеңесінің де наразылығын тудырды, бұл жағдай 2018 жылы Тхам Луанг үңгіріндегі құтқару жұмыстары кезінде шегіне жетті.

Тайландтық футбол командасы үңгірде қалып қойғанда, Маск көмекке SpaceX пен Tesla инженерлерін және шағын сүңгуір қайық жіберді. Бірақ құтқарушылардың бірі Вернон Ансворт Масктың бұл әрекетін «пиар-акция» деп атағанда, Маск оған жауап ретінде Twitter-де оны «педофил» (pedo guy) деп атады.

Бірақ Мак тергеу барысында Илон Масктің мінезі мен болмысын шынайы ашатын маңызды жайтты байқады. Ол BuzzFeed-те жазғандай, Маск өзін Ансворт сыйламай қойды деп есептеп, соған ашуланғаны сонша — тек өз Twitter аккаунтын ғана емес, сонымен қатар оны қызу қолдайтын және қарсы шыққандарды аяусыз сынайтын «Маскеттерлер» (Масктің фанаттары) армиясын да іске қосты. «Миллиардер кәсіпкер электр көліктерін қатарға қосқан сол бір қайсарлығын өзінің жағымсыз қылығына қатысты құқықтық дауда да көрсетті. Әдеттегідей, Маск қиындықтарға қарамастан жеңіске жетті... Бірақ бұл оқиға оның таблоидтарға шығатын технологиялық жетістіктерінен де көрі оның тұлғасын көбірек ашады. Бір апталық сот процесі Масктің шындықты бұрмалау қабілетін көрсетті — бұл оның мифологиясының бір бөлігі болғанымен, жұмыстан тыс жерде сирек көрінетін дағды. Ол осы қабілетін инженерді көлік бөлшегін күні-түні жетілдіруге мәжбүрлеу үшін немесе PR маманын жағымсыз оқиғаны жоқ қылуға итермелеу үшін қолданады және бұл оны талай рет сәтсіздік шегінен құтқарып қалған».

Ал бейтарап бақылаушы үшін бұл Брайанстон мектебінде өзі кезіккен қорлау әрекеттерін енді өзі жасай бастаған данышпан адамның психикасына үреймен қарауға негіз болды. Маск сотта «педо жігіт» сөзі Оңтүстік Африкадағы жағымсыз егде адамдарға қатысты қолданылатын сленг десе де, оның замандастары болып табылатын бірқатар оңтүстікафрикалықтар мұндай сөзді бұрын-соңды естімегендерін айтып, Twitter-де жазды. Мак мұны өзі зерттеп, бұл терминді Оңтүстік Африка сленгімен байланыстыратын ешқандай дерек таба алмағанын айтты.

Бірақ Маск АҚШ-тың салық жүйесіне де соққы жасап: «Соңғы кездері іске асырылмаған пайда салықтан жалтару құралы ретінде көп айтылуда»,— деді. Маск өзінің байлығы қолма-қол ақшада емес, компанияларында екенін, жалақы алмайтынын, тек акцияларға ие екенін жиі айтады. Ол сенатор Берни Сандерспен Twitter-де бірнеше рет сөзге келді, ал Сандерс «миллиардерлердің табыс салығын» енгізуді қолдаушылардың бірі. Планетадағы ең бай адам ретінде Маск басты нысана болып табылады. Дегенмен, Tesla-ның құны оның басқаруымен өсуін жалғастыруда, ал ол тудыратын құбылмалылық нарық үшін мәселе емес сияқты.

Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығынан ұшырылған SpaceX-тің Dragon кемесі адамзат тарихында алғаш рет төрт қарапайым азаматты орбитаға шығарды. Олар кәсіби астронавт емес еді және бұл тек жүк тасымалы емес болатын. Бұл төрт қарапайым адам — ғарышқа аттанды.

Төрт азамат ғарышқа жалғыз кетті. Адамзаттың бұған дейінгі ғарышпен байланысы — Жер орбитасына алғашқы шығудан бастап, Айға қонуға және Халықаралық ғарыш станциясына (ХҒС) дейін — шынымен де таңғаларлық еді. Бірақ осының бәрінде қарапайым адам тек бақылаушы ғана болды. Біз тек мамандардың біз армандаған нәрсені қалай іске асырып жатқанын таңданыспен тамашаладық.

2021 жылғы 15 қыркүйек, сәрсенбі — бетбұрысты кезең болды. Белгілі бір мағынада, бұл 1960 жылдардағы футуристік отбасы туралы «Джетсондар» анимациялық сериалының шындыққа айналған күні болды. Қарапайым адамдар жұлдыздарға қарап, кәсіби астронавт болмай-ақ ғарышқа ұшатын күнді армандай алатын болды.

Дегенмен, осы тарихи алғашқы рейске орын брондау үшін миллиардер болу қажет болды. Бұл баяғыда алғашқы коммерциялық ұшақтарға билет ала алған немесе ұялы телефоны бар ауқатты адамдардың жағдайына ұқсайды — ал қазір бәрі ұша алады және бәрінде ұялы телефон бар. Маск дәл осындай траекторияны көздейді. Ол жаңа технологияны тек жоғары интеллектуалды адамдар ғана түсінетін заманда алғашқы интернет-миллиардерлердің бірі болды. Қазір бес жасар балалар интернетті түсінеді және оны уысында ұстап отыр.

Бірақ Inspiration4 экипажының төрт мүшесін мұндай мәселелер толғандырмады. Экипажды миссия командирі болу мәртебесі үшін шамамен $200 миллион төлеген технологиялық миллиардер Джаред Айзекман бастап барды. Тәжірибелі ұшқыш Айзекманның шағын ұшақтардан бастап жойғыш ұшақтарға дейін басқаруда үлкен тәжірибесі бар. Оның компанияларының бірі Draken International АҚШ Қорғаныс министрлігіне ұшу дайындығы қызметтерін ұсынады. Маск сияқты Айзекман да мектепті ұнатпаған, өз өмірін технология мен шытырман оқиғалардан тапқан. Сонымен қатар, ол өзінің артықшылықтарын жақсы түсініп, ұшу тәжірибесін қайырымдылыққа қаражат жинау үшін қолданады.

Осыны ескере отырып, Айзекман қалған үш орынның екеуін Сент-Джудқа ұсынды. Аурухана Хейли Арсеноны таңдады — ол осы ауруханада емделген және қатерлі ісікті жеңген қызметкер. Ол кейін дәрігердің көмекшісі мамандығын алып, лейкемия және лимфомамен ауыратын науқастармен жұмыс істеу үшін ауруханаға оралған.

Сент-Джуд екінші орынды ұтысқа салуды жөн көрді. Ол орын аэроғарыш саласында тәжірибесі бар АҚШ Әскери-әуе күштерінің ардагері Кристофер Семброскиге бұйырды. Қызығы, ол студент кезінде ProSpace компаниясында ерікті болып, үкіметті ғарыш саяхатын ашуға және SpaceX сияқты компанияларға жол салуға итермелеген болатын.

Безос бұдан да ары баруды көздейді. Оның пайымы бойынша, адамдар ғарышқа саяхаттап қана қоймай, айналмалы орбиталық ғарыш колонияларында өмір сүріп, жұмыс істеуі керек. Ай базасын құру да оның ауқымды жоспарының бір бөлігі, сондай-ақ планетаны таза ұстау үшін Жер өнеркәсібінің көп бөлігін ғарышқа көшіруді көздейді. Және, әрине, ғарыш туризмі.

Масктің жоспарлары бәрінен де алысқа — Марсқа бағытталған. Ғарыш туризмі де оның күн тәртібінде бар. Бірақ Масктің түпкі мақсаты — адамдардың ғарышқа тек барып қана қоймай, сонда тұрақты тұруы. Ол Марсты «жаңа Жер» ретінде нысанаға алды.

Миллиондаған адам Challenger-дің бөлшектеніп кеткенін шошып тамашалады. Бұл трагедия Америка қоғамы мен бүкіл әлемді дүр сілкіндірді. Президент Рональд Рейган бір апталық аза тұту жариялады. Бірақ содан кейінгі жаңалықтарда Криста Маколиффтің мектеп мұғалімі болғаны үнемі атап өтілгенін айта кеткен жөн. Бортта мектеп мұғалімінің бар екенін бәрі білді.

2016 жылғы 17 желтоқсанда Маск бәріміздің ренішімізді түйіндеп: «Кептеліс мені ақылдан алдыра жаздады»,— деп твит жазды. Бірақ Илон Масктің ойында бұл жай ғана аяқтала салған жоқ: «Мен туннель қазатын машина құрастырып, жай ғана қаза бастаймын»,— деп жалғастырды. Ал егер сіз оған сенбеуге батылыңыз бар ақылсыз болсаңыз, ол: «Мен мұны шынымен жасаймын»,— деп қосты.

The Boring Company — Масктің идеядан іске қалай көшетінінің айқын дәлелі. Компанияның негізін қалағаннан кейін Маск сөзбе-сөз қаза бастады. Ол және оның командасы Хоторндағы SpaceX тұрақ алаңында шұңқыр қазды. Бастапқыда оған қандай да бір нәтижеге қол жеткізу үшін екі апта қажет болатыны айтылды. Масктің жауабы — жұма күні түстен кейін бастап, «осы кез бен жексенбі түстен кейінге дейін қандай ең үлкен шұңқыр қаза алатынымызды көрейік» деу болды. Бұл үлкен идеяларды тым ұзақ ойлап, уақыт жоғалтатын адам емес. 2018 жылға қарай жұртшылық 1,6 шақырымдық сынақ туннелінің алғашқы бөлігін тамашалай алды.

The Boring Company басты бетінің жоғарғы оң жақ бұрышында туннель қазуға еш қатысы жоқ, бірақ үлкен дау тудырып, тіпті заңнамалық өзгерістерге әкелген өнімге сілтеме бар: Отшашар (Flamethrower).

Дегенмен, бұл өнім әлі де компанияның басты бетінде тұр. Бірақ «Flamethrower» сілтемесін басқанда, «The Boring Company: Бұл отшашар ЕМЕС» деген тақырыпшасы бар бетке өтесіз. Онда жай ғана: «20 000 «Бұл-отшашар-емес» сатылды — өрт сөндіргіштер бөлек сатылады» деп жазылған. Төменде Масктың мынадай твиті тұр: «Отшашарларға сұраныс тудыру үшін мен жасырын түрде зомби апокалипсисін дайындап жатырмын деген қауесет мүлдем жалған».

Масктың ЖИ адамзатқа не істей алатыны туралы шынайы қорқынышы бар сияқты, бұл бәлкім оның жастық шағындағы «Терминатор» фильмдерінен туған шығар. Ол Alphabet Inc (Google-дың бас компаниясы) иелігіндегі британдық DeepMind компаниясына қатысты жиі алаңдаушылық білдіреді. «Олар жасап жатқан ЖИ-дің табиғаты — барлық ойындарда адамдарды жеңіп кету», — деді ол. 9 Роботтың шахматтан сізді жеңуі аса қауіпті көрінбеуі мүмкін. Бірақ Масктың түсінігінде, «барлық ойында адамдарды басып озу» деген сөз әлдеқайда қорқынышты естіледі. Оны ЖИ-дің шахматты және басқа ойындарды бірнеше ай ішінде меңгеріп, әлем чемпиондарын жеңу жылдамдығы шошытады.

2012 жылғы «Кек алушылар» (The Avengers) фильмінде эксцентрлік миллиардер Тони Старк (Темір адам) Капитан Америкаға қарап: «Біреудің соңынан еру менің стилім емес», — дейді. Илон Масктың жанкүйерлері оны Старктың өмірдегі нұсқасы деп санайды. Тіпті актер Роберт Дауни кіші Marvel франшизасындағы бұл кейіпкерді сомдау үшін Масктан шабыт алған.

Оның ең жанкүйері, суретші Салина Гомез Масктың 52 твитін бояу кітабына айналдырды. «Илон Масктың жарық твиттері» (The Illuminated Tweets of Elon Musk) оның Ill Ink веб-сайтында «бояу кітабы түріндегі гонзо стиліндегі көрнекі редакциялық журналистика» деп сипатталған. 1 2018 жылы Бижан Стефен Гомездің өзіне қол жұмсамақ болғаннан кейін ауруханаға түсіп, Масктың твиттерін кездейсоқ тауып алғанын жазады. Бұл оны әлемде әлі де жақсы істер істейтін адамдар бар екеніне сендірген.

Филип Пекневский (PhD), компьютерлік көру және ЖИ саласындағы зерттеуші, Маскқа деген көзқарасының қалай өзгергенін жазады. 2018 жылы ол: «Бірнеше жыл бұрын мен оны келесі Стив Джобс деп ойладым, тіпті одан да жақсырақ деп санадым... Мен SpaceX-ке таңғалдым, Tesla көліктерінде көптеген тамаша шешімдер бар деп ойладым... »3

Соған қарамастан, Пекневский ғарышты зерттеу қажеттілігін жоққа шығармайды және адамзаттың болашағы осында деген Масктің сенімін қолдайды. Бірақ ол Марсқа қарағанда Айға баса назар аударғанды жөн көреді. Ол Айдың жақын екенін және біз онда бұрын болғанымызды алға тартып, қарапайым дәлел келтіреді: «Біз Айдан қандай да бір үңгір тауып, сол жерде тұрақты база сала бастауымыз керек. Мүмкін, Ай бетінің терең қабаттарынан біз су және көмірқышқыл газы сияқты қажетті ресурстарды табармыз (әрдайым көлеңкеде болатын кратерлерде су бар сияқты). Егер біз сол жерде өндірісті бастауды үйренсек, Ай болашақта алыс миссияларды ұшыру үшін тамаша бекет болар еді. Қазір Марсты отарлауды көздеу — жай ғана ақымақтық». 8

Дегенмен, Маск өзінің бүкіл байлығын осы «ақымақ» идеяны жүзеге асыруға жұмсап жатыр. Ол мұны жалғыз істеп жатқан жоқ, бірақ ол, сөзсіз, ең өршіл және ғарышқа ұмтылысы ең жоғары адам. Масктің адамзатты құтқару және Марсты отарлау туралы асқақ жоспары мен Пекневскийдің «Айдан үңгір тауып, сол жерде база салған дұрыс» деген уәжі арасында қиын тепе-теңдік бар.

Менің Пекневскийден мұншалықты ұзақ дәйексөз келтіруімнің себебі — бұл ортақ тақырыпты ашады. Масктің жалынды жанкүйерлері де, сондай жалынды сыншылары де бар. Оның орасан зор байлығына, паңдығына немесе көптеген адамдар айтып жүрген, бірақ ешқашан батылы бармаған істерді істеп жүргеніне байланысты ма, әйтеуір, адамдардың оған реакциясы не оны адамзаттың құтқарушысы деп жариялау, не оны бірден алаяқ деп айыптау болып табылады; оған және оның идеяларына салмақтырақ қарау сирек кездеседі.

Илон Маск туралы осы сапарды бастағанда, Масктің кез келген ісі геометриялық прогрессиямен әсер ететінін бірден түсіндім.

Осы кітапты жазу кезінде Дүниежүзілік азық-түлік бағдарламасының (WFP) директоры Дэвид Бисли CNN мақаласында Маск байлығының екі пайызы әлемдегі аштықты шешеді деп айтқан болатын. Әлемдегі аштықты шешу. Бұл — Маскке қатысты жиі айтылатын пікірлердің бірі. Сен — жер бетіндегі ең бай адамсың, демек, сенің ақшаң Жердің мәселелерін шеше алады.

Адамдар оны дәл осы үшін жақсы көреді. Илон Масктың өз пайымы бар және сол пайым үшін ешбір нәрсе тым үлкен емес. Ол мұны шын жүректен жеткізеді, кейде сұхбаттарда көзіне жас алады. Оның өркөкіректігі қаншалықты зор болса, ол өзіне айтылған сынды «ауыр» деп сипаттай алады. Оның идеялары, кейде тіпті өзі де аңғал сияқты көрінеді. Басқалары оны қатыгез деп сипаттайды. Туған ағасы оның бойында көптеген жақсы қасиеттер бар екенін, бірақ басқаларға деген жанашырлық (эмпатия) олардың ішінде емес екенін айтқан.

Илон Маскқа дейін электромобильдерге көшу әлі де таңсық дүние ретінде көрінетін және өте баяу жүретін. Қазір бірде-бір ірі көлік өндірушісі өз өнімдерінің қатарында электромобильсіз болашақты елестете алмайды. Бұл абсолютті қажеттілікке айналды. Маск, басынан бері айтып келе жатқандай, бұл өзгерісті тездетті.

Және бір жерден, мүмкін, ол өзі қатты іздеген және онсыз өмір сүре немесе жұмыс істей алмаймын деп мәлімдеген шынайы махаббатын табатын шығар.

Бұл кітаптың мақсаты ешқашан толық биография ұсыну болған емес. Керісінше, бұл Оңтүстік Африкадан шыққан адамның өміріне шолу жасау және оның тамыры оны біздің дәуіріміздің алыбына айналдыруға қалай әсер еткенін көрсету болды.

Комикстер мен ғылыми фантастиканы жақсы көрген Преториялық ыңғайсыз мектеп оқушысы ретінде Масктің алғашқы жылдары мен ерекше отбасылық жағдайы оның жұлдызды амбицияларын қалыптастыруда шешуші рөл атқарды. Маскпен бір мектепте оқыған журналист әрі автор Майкл Влисмас оны қалыптастырған ортаны жақсы біледі және Масктің дамуына, соның ішінде әкесімен болған күрделі қарым-қатынасына жаңа қырынан үңіледі.

Оның Оңтүстік Африкадағы балалық шағынан бастап, 17 жасында Канадаға, содан кейін АҚШ-қа қоныс аударуына дейінгі айтулы өмірінің ізімен — мұнда Маск PayPal-дан миллиондаған пайда тауып, Tesla мен SpaceX-ті әлемдегі ең танымал екі компанияға айналдырды — бұл адамзатқа деген <span data-term="true">оптимизмді</span> (жақсы нәтижеге деген сенім мен оң көзқарас) сақтауға және адамдар үшін «анау жақта, жұлдыздардың арасынан» болашақ табуға бел буған жанның хикаясы.