— Ешкім, — деді Капитан Билл салтанатты түрде, — су перісін көріп, оны айтып беру үшін тірі қалған емес.

— Қайырлы таң, Мэйри, — деді жағымды дауыс.

— Сіз... сіз мұны естідіңіз бе, Билл капитан? — деп сыбырлады ол салтанатты түрде.

— Иә, жаным, — деген жұмсақ жауап естілді.

— Біз бәріміз су перілеріміз! — деп күлкілі хор қосыла кетті, сонда қайықтың айналасында су бетінде қалқып жүрген көптеген сүйкімді жүздер пайда болды.

— Сіздер жартылай балықсыздар ма? — деп сұрады Трот осы бір ғажайып көрініске қатты қуанып.

— Жоқ, біз толықтай су перісіміз, — деп жауап берді қоңыр шаштысы. — Балықтар бізге жартылай ұқсайды, себебі олар теңізде өмір сүреді және үнемі қозғалыста болуы керек. Ал сен, Мэйри жаным, бізге жартылай ұқсайсың, бірақ жерде жүруің үшін сенің ебедейсіз қатты аяқтарың бар. Бірақ су перілері балықтардан да, адамзаттан да бұрын өмір сүрген, сондықтан екеуі де бізден бір нәрселерді қабылдаған.

— Онда сіздер перілер боларсыздар, егер әрдайым өмір сүрсеңіздер, — деп атап өтті Трот, білгірсіне басын изеп.

— Солай, жаным; біз су перілеріміз, — деп жауап берді ақ сары шаштысы, жақындай түсіп, су бетіне көтерілгенде оның аппақ мойны анық көрінді.

— Біз... біз... біттік, Трот! — деп күрсінді Билл капитан, жүзі қуарып, мүшкіл халде.

— Олай емес шығар, Капитан, — деп сабырмен жауап берді ол. — Бұл сүйкімді су перілері бізге зиян тигізбейтініне сенімдімін.

— Әрине, жоқ, — деді бірінші болып сөйлегені. — Егер біз сіздерге жамандық жасағымыз келетіндей қатыгез болсақ, біздің сиқырымыз сіздерге бұл үңгірде де, құрлықта да оңай жетер еді. Бірақ біз кішкентай қыздарды өте жақсы көреміз және тек оларды қуантып, өмірлерін бақыттырақ еткіміз келеді.

— Мен бұған сенемін! — деп айқайлады Трот шын ниетімен.

— Біздің неге көрінгенімізді тапшы, — деді қайықтың шетіне жақындаған тағы бір су перісі.

— Неге? — деп сұрады бала.

— Кеше сенің су перісін көргің келетінін айтқаныңды естідік, сондықтан тілегіңді орындауды жөн көрдік.

— Бұл өте жақсы болды, — деді Трот ризашылықпен.

— Сондай-ақ біз Билл капитанның біз туралы айтқан барлық ақымақтықтарын естідік, — деді қоңыр шаштысы жымиып; — және оған оның қателескенін дәлелдегіміз келді.

— Мен тек естігенімді айттым, — деп қарсылық білдірді Билл капитан. — Бұрын-соңды су перісін көрмегендіктен, дәл айта алмадым; және мен оны көріп, бұл туралы айтып беру үшін тірі қаламын деп ешқашан ойламаппын.

— Маған қабыршақтарыңызды көрсетіңізші? Олар Билл капитан айтқандай жасыл, күлгін және қызғылт па?

— Біздің патшалығымызға қонаққа барып, теңіз астындағы барлық кереметтерді көргің келе ме?

— Барғым келеді, — деп тез жауап берді Трот; — бірақ бара алмаймын. Мен батып кетемін.

— Солай болады, жолдасым! — деп айқайлады Билл капитан.

— О, жоқ, — деді су перісі. — Біз екеуіңді де өзіміз сияқты етеміз, сонда сендер де су астында біз сияқты еркін өмір сүре аласыңдар.

— Оның маған ұнайтынын білмеймін; әйтеуір, мәңгілікке емес, — деді бала.

— Біздің қасымызда өзің қалаған уақыттан бір сәтке де артық қалудың қажеті жоқ, — деп жауап берді су перісі, бұл сөзге таңырқағандай жымиып. — Үйге қайтуға дайын болған кезіңде, біз сені осы жерге қайта әкеліп, қазіргі қалпыңа келтіруге уәде береміз.

— Менің балық құйрығым бола ма? — деп сұрады Трот ынтамен.

— Сенің су перісінің құйрығы болады, — деген жауап болды.

— Қабыршағымның түсі қандай болады — қызғылт па, әлде күлгін бе?

— Түсін өзің таңдай аласың.

— Тыңдашы, Трот! — деді Билл капитан қобалжып, — сен мұндай ақымақтық істеуді ойлап тұрған жоқсың ба, а?

— Әрине, ойлап тұрмын, — деді кішкентай қыз. — Бізге мұндай шақырулар күн сайын келе бермейді, Капитан; егер қазір бармасам, су перілерінің қалай өмір сүретінін ешқашан біле алмаймын.

— Олардың қалай өмір сүретінінде менің шаруам жоқ, — деді Билл капитан. — Мен тек өзімнің тірі қалғанымды қалаймын.

— Ешқандай қауіп жоқ, — деп сендірді Трот.

— Оған сенімді емеспін. Су перілерінің соңынан сүңгіп, батып кеткен басқа адамдар да солай айтқан.

— Кімдер? — деп сұрады қыз.

— Кім екенін білмеймін, бірақ естігенім бар...

— Сіз ешкім су перісін көріп, тірі қалмаған деп естідіңіз ғой, — деді Трот.

— Бұл туралы айтып беру үшін, — деп қосты ол басын изеп. — Егер олар айтқандай төменге сүңгісек, өзіміз де тірі қалмаймыз.

— Жақсы, егер қорықсаңдар, келмеңдер. Қаласаңдар, қайықпен бұл үңгірден шығып кетіп, бізді ешқашан көрмеулеріңе болады. Біз тек кішкентай Мэйриді қуантқымыз келді және оған әдемі үйіміздің көрікті жерлерін көрсетуге дайын болдық.

— Мен оларды көргім келеді, бәрі дұрыс, — деді Трот, көздері қуаныштан нұрланып.

— Мен де, — деп мойындады Билл капитан; — егер бұл туралы айтып беру үшін тірі қалсақ.

— Сіз бізге сенбейсіз бе? — деп сұрады су перісі, өзінің сұлу көздерін қарт теңізшіге қадап, әдемі жымиып. — Сіздерді аман-есен қайта алып келетінімізге сенуге қорқасыз ба?

— Ж-ж-жоқ, — деді Билл капитан; — мәселе онда емес. Мен Тротқа бас-көз болуым керек.

— Онда менімен бірге жүруіңіз керек, — деді Трот нық сеніммен, — өйткені мен бұл шақыруды қабылдаймын. Егер барғыңыз келмесе, Билл капитан, үйге барыңыз да, анама менің су перілеріне қонаққа кеткенімді айтыңыз.

— Ол мені сілкілеп ұрсар еді! — деп ыңырсыды Билл капитан дірілдеп. — Меніңше, төменде бағымды сынап көргенім жақсы болар.

— Жақсы; мен дайынмын, Су перісі ханым, — деді Трот. — Мен не істеуім керек? Киіміммен бірге секіре берейін бе?

— Қолыңды бер, жаным, — деп жауап берді су перісі, судан аппақ әдемі қолын көтеріп. Трот оның нәзік қолынан ұстады, ол жылы әрі жұмсақ екен, ешқандай «балық иісі» сезілмеді.

— Менің атым — Клия, — деп жалғастырды су перісі, — және мен біздің теңіз түбіндегі патшалығымыздың ханшайымымын.

— Келіңіз, Капитан! Еш ауыртпайды екен!

— Қолымнан ұстаңызшы, Билл капитан, — деді Ханшайым Клия, нәзік қолын оған созып; кенеттен қарт кісі батылданып, оның жұмсақ саусақтарынан ұстады. Ол мұны істеу үшін қайықтың жиегіне еңкеюі керек еді, сонда оның аяқтарында оғаш бір жеңілдік пайда болып, суға түсуге деген үлкен құштарлық туды. Сонымен, ол да бір аударылып, Троттың жанына секіріп түсті, онда ол өзін жайлы сезінді, бірақ сәл қорықты.

— Сіз қазір-ақ жақсы қозғалып жүрсіз, — деп атап өтті Трот. — Капитан, сіздің құйрығыңыз керемет, ал оның жасыл қабыршақтары өте әдемі.

— Олар жасыл ма, иә? — деп сұрады ол, оларды көруге тырысып бұрылып.

— Зүбәржаттай жасыл, Капитан. Олар қалай сезіледі?

— Сезіледі дейсің бе, Трот? Мына құйрық анау ескі ағаш аяқтан әлдеқайда жақсы! Енді мен ескі ағаш аяқпен мың жылда да істей алмайтын трюктерді жасай аламын.

— Ревматизмнен қорықпаңыз, — деп кеңес берді Ханшайым. — Бірде-бір су перісі су ішінде суық тигізбейді немесе ауырсынуды сезбейді.

— Билл капитан қазір су перісі ме? — деп сұрады Трот.

— Ол су перісі (ер адам) шығар, меніңше, — деп күлді сұлу ханшайым. — Бірақ ол үйге қайтқанда қайтадан Билл капитан болады.

— Ағаш аяғымен бірге ме? — деп сұрады бала.

— Әрине, жаным.

— Ал, жаным, егер дайын болсаң, саяхатымызды бастайық, өйткені біздің сарайларымызға дейінгі жол өте ұзақ.

— Жақсы, — деп жауап берді Трот және өзіне созылған қолды сенімді күлкімен ұстады.

— Сізге жол көрсетуіме рұқсат етесіз бе, Билл капитан? — деп сұрады ақ сары шашты су перісі қарт теңізшіге қолын созып.

— Әрине, ханым, — деді ол оның саусақтарынан сәл ұялып ұстап.

— Менің атым — Мерла, — деп жалғастырды ол, — және мен Ханшайым Клияның бөлесімін. Біз бәріміз бірге болуымыз керек, білесіз бе, мен жолдан адасып қалмауыңыз үшін қолыңыздан ұстап жүремін.

— Біз енді үңгірден шықтық, — деді Клия, — енді тікелей үйге қарай жүзе аламыз.

— Меніңше, мұхитта ирек-ирек жолдар жоқ шығар, — деп атап өтті бала, жаңа досының жанында жылдам жүзіп келе жатып.

— О, иә, әрине бар. Түбінде жол мүлдем түзу немесе тегіс емес, — деп жауап берді Клия. — Бірақ біз қазір судың орта шеніндеміз, мұнда біздің саяхатымызға ештеңе кедергі болмайды, егер...

— Егер не?

— Егер біз жағымсыз тіршілік иелерін жолықтырмасақ, — деді Ханшайым. — Судың орта тұсы ең түбі сияқты қауіпсіз емес, біздің қолдарыңыздан ұстап жүргеніміздің себебі де сол.

— Оның қандай пайдасы бар? — деп сұрады Трот.

— Біздің перілер екенімізді ұмытпауың керек, — деді Ханшайым Клия. — Осы себепті мұхиттағы ештеңе бізге зиян тигізе алмайды; бірақ сендер екеуің пендесіңдер, сондықтан біз қорғамасақ, әрдайым толық қауіпсіз емессіңдер.

— Олар бізге зиян тигізе ме? — деп сұрады Трот.

— Жоқ, әрине, — деп күлді Ханшайым. — Балықтар көбінесе ақымақ тіршілік иелері, ал бұл тұқымдас мүлдем зиянсыз.

— Акулалар туралы не айтасыз? — деп сұрады олардың қасында әдемі Мерланың қолынан ұстап, сырбаз жүзіп келе жақан Билл капитан.

— Акулалар сендер үшін шынымен де қауіпті болуы мүмкін, — деп жауап берді Клия; — сондықтан мен олардан қауіпсіз қашықтықта болуды кеңес беремін. Олар ешқашан су перісін тістеуге батпайды және мүмкін олар сендерді біздің топқа жатады деп ойлайтын шығар; бірақ мүмкіндігінше олардан аулақ болған жөн.

— Сақтықты ұмытпаңыз, Капитан, — деп қосты Трот.

— Әрине ұмытпаймын, досым, — деп жауап берді ол. — Көрдің бе, мен бұрын акулалардан қорықпайтынмын, өйткені олар жақындаса, ағаш аяғымды оларға қарай созатынмын. Бірақ енді, егер оларға мына жасыл қабыршақтар ұнап қалса, қарт Биллдің ісі бітті дей бер.

— Ешқашан қорықпаңыз, — деді Мерла; — саяхатымызда мен сізге бас-көз боламын, ал біздің сарайларымызда акулаларды мүлдем жолықтырмайсыз.

— Олар ішке кіре алмай ма? — деп сұрады ол мазасызданып.

— Жоқ. Су перілерінің сарайларында тек өздері ғана тұрады.

— Теңізде қорқатын тағы бір нәрсе бар ма? — деп сұрады кішкентай қыз, біраз уақыт үнсіз жүзгеннен кейін.

— Мен білемін; мен оларды көргенмін, — деді Трот.

— Сен, бәлкім, кейде су бетіне шығатын немесе жағалауға жақын баратын және балықшылар жиі аулайтын кішігірім түрлерін көрген боларсың, — деді Клия; — бірақ олар мен айтып отырған қорқынышты теңіз түбіндегі сегізаяқтардың тек алыс туыстары ғана.

— Солардың өзі де жеткілікті жаман, — деді Билл капитан. — Егер сіз бұдан да жамандарын білсеңіз, мен олармен танысқым келмейді.

— Алып сегізаяқтар мұхиттың бұдырлы, таулы аймақтарындағы үңгірлерде мекендейді, — деп жалғастырды Ханшайым, — және олар өздеріне жолыққандардың бәріне зиян тигізуден ләззат алатын зұлым рухтар. Біздің сарайларымыздың жанында ешкім тұрмайды, сондықтан біздің қонағымыз болған кезде оларды жолықтыру қаупі аз.

— Жолықтырмаймыз деп үміттенемін, — деді Трот.

— Мен де, — деп қосты Билл капитан. — Кез келген «перілерден» аулақ жүру керек, ал сегізаяқтар теңіз жыландарынан да жаман.

— О, сіз теңіз жыландарын білесіз бе? — деп сұрады Мерла таңырқағандай.

— Оларды аса біле қоймаймын, — деп жауап берді теңізші; — бірақ оларды көрген адамдар туралы естігенім бар.

— Олар бұл туралы айтып беру үшін тірі қалды ма? — деп сұрады Трот.

— Кейде, — деп жауап берді ол. — Олар жай ғана сұмдық тіршілік иелері, досым.

— Қателесу қандай оңай, — деді Ханшайым Клия биязы дауыспен. — Біз теңіз жыландарын өте жақсы білеміз және оларды жақсы көреміз.

— Солай ма! — деп таң қалды Трот.

— Иә, жаным. Бүкіл әлемде олардың тек үшеуі ғана бар, олар тек зиянсыз емес, сонымен қатар өте ұялшақ әрі жуас. Олар мейірімді, сырт келбеті сұлу болмаса да, көптеген қайырымды істер жасайды және оларды бәрі жақсы көреді.

— Олар қайда тұрады? — деп сұрады бала.

— Осы мұхитның патшасы болып табылатын ең үлкені бізге өте жақын тұрады, — деді Клия. — Оның аты — Анко.

— Оның жасы қаншада? — деп сұрады Билл капитан қызығушылықпен.

— Оны ешкім білмейді. Ол мұхит пайда болғанға дейін осында болған және ол құрлыққа қарағанда суды мекен етуді көбірек ұнатқандықтан осында қалған. Бәлкім, Анко патша он мың жаста шығар — бәлкім жиырма мыңда. Біз мұнда теңіз астында ғасырлардың есебінен жиі жаңылысамыз.

— Бұл өте көп екен, солай емес пе, — деді Трот. — Билл капитаннан да үлкен шығар, меніңше.

— Сәл-пәл, — деп күлді теңізші; — сәл-пәл үлкенірек, досым; бірақ көп емес. Мүмкін теңіз жыланының ақ сақалы жоқ шығар.

— О, иә, бар, — деп жауап берді Мерла күліп. — Және оның екі ағасы — Унко мен Инкода да бар. Білесің бе, олардың әрқайсысының өз мұхиты бар; және жүз жылда бір рет олар ағасы Анкоға қонаққа келеді. Сондықтан біз үшеуін де көп рет көрдік.

— Ал су перілерінің жасы қаншада? — деп сұрады Трот, айналасындағы сұлу мақұлықтарға таңырқай қарап.

— Біз жасы белгісіз барлық ханымдар сияқтымыз, — деп жауап берді Ханшайым жымиып. — Біз оны айтқымыз келмейді.

— Билл капитаннан үлкен бе?

— Иә, жаным, — деді Клия.

— Бірақ біздің ақ сақалымыз жоқ, — деп қосты Мерла көңілді, — және біздің жүрегіміз әрдайым жас.

— Бізге әлі қанша жүзу керек? — деп сұрады Билл капитан көп ұзамай.

— Сіз шаршадыңыз ба? — деп сұрады Мерла.

— Жоқ, — деді ол; — бірақ мен сіздердің сарайларыңыздың қандай екенін көргім келіп тұр. Судың іші оның беті сияқты қызықты емес екен. Жүзу тамаша, мен келісемін; және маған ұнайды; бірақ мен көре алатындай ерекше ештеңе жоқ екен.

— Бұл рас, мырза, — деп жауап берді Ханшайым. — Біз сізді мұхит өміріне көбірек үйренгенше ештеңеден қорықпасын деп, әдейі судың орта шенімен алып келдік. Сонымен қатар, біз мұнда тезірек жүре аламыз. Қалай ойлайсыз, біз қанша жол жүрдік, Капитан?

— О, шамамен екі миль, — деп жауап берді ол.

— Шындығында, біз бастаған үңгірден қазір жүздеген миль қашықтықтамыз, — деді ол оған.

— Мүмкін емес! — деп айқайлады ол таңданып.

— Онда мұнда сиқыр бар, — деді Трот салмақты түрде.

— Рас, айналайын. Сені шаршатпау үшін және уақытты үнемдеу үшін біз аздап перілердің күшін пайдаландық, — деді Клиа. — Соның нәтижесінде біз үйімізге жақындап қалдық. Енді сәл төмен түсейік, өйткені су перілерінің сарайлары мұхиттың ең түбінде — оның ең терең жерінде орналасқан.

— Менің салмағым мүлдем жоқ сияқты, — деді ол Капитан Биллге.

— Желбезегіміз жоқ екеніне сенімдісіз бе? — деп сұрады ол бос қолымен тамағын ұстап көріп.

— Әрине. Су перілерінде де ол жоқ, — деді Капитан Билл.

— Олай болса, — деді Трот, — біз сиқырдың көмегімен дем алып жатырмыз.

— Дұрыс таптың, айналайын. Енді сәл баяулаңдар, сарайлар көріне бастады.

— Қайда? — деп сұрады Трот асыға.

— Тура алдыңда.

— Анау ағаштардың арасында ма? — деп сұрады қыз. Шынында да, олар әдемі тоғайға жақындап қалғандай көрінді.

— Олар қауіпті ме? — деп сұрады Трот.

— Біз үшін емес, — деп жауап берді ол. — Семсер-балықтар — біздің ең құнды әрі адал қызметшілеріміз, олар сарайларымызды қоршап тұрған бақтардың кіреберісін күзетеді. Егер қандай да бір мақұлық шақырусыз кірмек болса, бұл күзетшілер олармен шайқасып, қуып жібереді. Сендіре аламын, олардың семсерлері өткір де мықты, әрі олар қатал жауынгерлер.

— Мен олардың кемелерге шабуыл жасап, семсерлерін ағаштан өткізіп жібергенін білемін, — деді Капитан Билл.

— Олар семсер-балықтардың қаңғыбас тайпаларына жатады, — деп түсіндірді Ханшайым. — Ал мына біздің қызметшілеріміз кемелерге шабуыл жасамайтындай ақылды әрі зияткер.

— Қош келдіңіздер! — деді Клиа өзінің жағымды даусымен. — Мұнда сіздерді тек достар қоршайды және толық қауіпсіздіктесіздер. Қонақжайлылығымызды қалағандарыңызша қабыл алыңыздар, өйткені біз сіздерді құрметті қонақ ретінде санаймыз. Үйіміз сіздерге ұнайды деп үміттенемін, — деп қосты ол сәл ұялыңқырап.

— Міндетті түрде ұнайды, қымбатты Ханшайым, — деді Трот асығып.

— Иә, төбесі бар, әйтпесе біз сарайымызға басқа теңіз тұрғындарын кіргізбей тұра алмас едік. Бірақ төбе жарық түсуі үшін шыныдан жасалған.

— Шыны! — деп айқайлап жіберді таңғалған бала. — Онда бұл өте үлкен шыны парағы болғаны ғой.

— Солай, — деп келісті Клиа. — Біздің төбелеріміз өте ғажайып деп саналады және біз бұған патшайымымыздың сиқырлы күші үшін қарыздармыз. Әрине, су астында шыны жасаудың табиғи жолы жоқ екенін түсінесің ғой.

— Иә, әрине, — деді Капитан Билл. Сосын ол: — Сіздердің патшайымдарыңыз осында тұра ма? — деп сұрады.

— Иә. Ол қазір тақ бөлмесінде сіздерді қарсы алуды күтіп отыр. Кірейік пе?

— Мен дайынмын, — деп жауап берді Трот аздап именіп; бірақ ол ханшайымның соңынан батыл ерді. Олар басқа бір доға арқылы кішкентай бөлмеге өтті, онда бірнеше су перісі маржан дивандарда жантайып жатыр екен. Олар өте әдемі киінген және көптеген жарқыраған асыл тастар тағынған.

— Мәртебелі патшайым бейтаныс қонақтарды күтіп отыр, Ханшайым Клиа, — деді олардың бірі. — Сіздерді дереу кірулерін өтінді.

— Жүріңіздер енді, — деді Клиа және Троттың қолынан тағы да ұстап, қызды келесі бір доға арқылы бастап жүрді, ал Мерла Капитан Биллді соңдарынан ертіп келді.

— Қош келдіңіз, Мейри, — деді ол; — және қош келдіңіз, Капитан Билл. Теңіз бетінің астындағы өмірді бір көріп, риза болдыңыздар деп сенемін.

— Мен ризамын, — деп жауап берді Трот патшайымның сұлу жүзіне сүйсіне қарап.

— Мұның бәрі өте қызық әрі таңғаларлық, — деді матрос баяу. — Мен су перілерінің мұндай болатынын мүлдем ойламаппын!

— Біз туралы қате ойларыңды түзету үшін сендерді қонаққа шақырғанымды түсіндіруге рұқсат етіңіздер, — деп жауап берді Патшайым. — Біз әдетте жер бетіндегі адамдарға көп көңіл бөлмейміз, өйткені өз иеліктерімізде бақыттымыз; бірақ, әрине, біз жер бетінде не болып жатқанын білеміз. Сондықтан, Ханшайым Клиа кездейсоқ біз туралы айтқан ақылға қонымсыз сөздеріңді естіп қалғанда, біз қатты көңіл көтеріп, өз көздеріңмен біздің қандай екенімізді көруге шешім қабылдадық.

— Солай жасағандарыңызға қуаныштымын, — деп жауап берді Капитан Билл бұрынғы су перілерін суреттегенін есіне алып, ыңғайсызданып көзін төмен түсірді.

— Енді мұнда болған соң, — деп жалғастырды Патшайым жылы дауыспен, — бізде бірнеше күн болып, мұхитымыздың ғажайып көріністерін тамашалай аласыздар.

— Сізге өте ризамын, ханым, — деді Трот. — Менің де қалғым келеді, бірақ үйге уақытында бармасақ, анам қатты уайымдайды.

— Мен оны шешемін, — деді Акварейн жымиып.

— Қалай? — деп сұрады қыз.

— Мен анаңа уақыттың қалай өткенін ұмыттырамын, сонда ол сендердің қанша уақыт жоқ болғандарыңды сезбейді. Сонда ол уайымдамайды.

— Сіз солай істей аласыз ба? — деп сұрады Трот.

— Өте оңай. Мен анаңды үйге оралуға дайын болғанша созылатын терең ұйқыға жіберемін. Дәл қазір ол терезе алдындағы креслосында отырып, тоқыма тоқып жатыр. — Патшайым қолын көтеріп, оны баяу алға-артқа сермеді. Содан кейін ол: — Енді сенің мейірімді анаң ұйықтап жатыр, кішкентай Мейри, мен оған уайымның орнына жақсы түстер көруге уәде беремін.

— Ол ұйықтап жатқанда біреу үйді тонап кетпей ме? — деп сұрады бала мазасызданып.

— Жоқ, жаным. Менің сиқырым үйді кез келген басып кіруден қорғайды.

— Бұл тамаша! — деп айқайлады Трот қуанып.

— Бұл жай ғана ғажайып! — деді Капитан Билл. — Солай екеніне көзім жетсе ғой. Троттың анасы мазасызданғанда сөзі өте өткір болады.

— Өздерің көре аласыңдар, — деді Патшайым және қолын тағы да сермеді.

— О, иә! — деп айқайлады Трот. — Бірақ мұны қалай істедіңіз?

— Мен оларды көргенмін, — деді Капитан Билл басын изеп. — Мен сағымдарды көргенмін, бірақ оған не себеп болатынын бұрын білмеппін.

— Түсінбейтін бірдеңе көрсеңіздер немесе сұрақ қойғыларыңыз келсе, мен қуана жауап беремін, — деді Патшайым.

— Мені мазалайтын бір нәрсе, — деді Трот, — айналамыз мұхит суы болса да, неге біз су болмаймыз?

— Өйткені су сіздерге шын мәнінде тимейді, — деп түсіндірді Патшайым. — Сіздер біздің қонағымыз болудан толық ләззат алуларыңыз үшін денелеріңіз су перілерінікімен бірдей етіп жасалды. Біздің ерекше қасиеттеріміздің бірі — судың біздің денемізге немесе көйлектерімізге тиюіне ешқашан жол берілмейді. Біз бен судың арасында әрқашан қылдай да болса өте кішкентай бос орын қалады, сондықтан біз әрдайым жылы әрі құрғақ болып жүреміз.

— Түсіндім, — деді Трот. — Сондықтан сіздер суланып немесе мыжылып кетпейді екенсіздер ғой.

— Дәл солай, — деп күлді Патшайым, қалған су перілері де оның қуанышына қосылды.

— Желбезексіз қалай дем алатынымыздың сыры да осында шығар, — деді Капитан Билл ойланып.

— Иә; ауа кеңістігі құрамында ауасы бар судан үнемі толығып отырады, бұл сіздерге жер бетіндегідей еркін тыныс алуға мүмкіндік береді.

— Бірақ бізде жүзу қанаттары бар, — деді Трот Капитан Биллдің арқасындағы тік тұрған қанатқа қарап.

— Иә; олар бізге жүзгенде бағытты басқаруға мүмкіндік береді, сондықтан өте пайдалы, — деп жауап берді Патшайым.

— Олар бізді толықтырып тұрғандай, — деді Капитан Билл жымиып. Сосын кенеттен салмақты қалыпқа еніп: — Менің ревматизмім (буын ауруы) қалай болады, ханым? Мына ылғалдан буындарым қатып қалмай ма? — деп сұрады.

— Жоқ, әрине, — деп жауап берді Акварейн; — біздің иеліктерімізде ревматизм деген нәрсе атымен жоқ. Мен бұл сапардан ешқандай жаман нәтиже болмайтынына уәде беремін, сондықтан барынша бақытты әрі риза болыңыздар.

— О, бұл — Аңқо Патша, — деді Патшайым баланың қараған жағына қарап. — Клиа, есікті аш та, оны ішке кіргіз, меніңше, ескі досымыз жер бетінің адамдарын көруге асығып тұрған сияқты.

— Ол бізге зиян тигізбей ме? — деп сұрады кішкентай қыз қорқыныштан дірілдеп.

— Ол сөйлей ала ма? — деп сұрады Трот.

— Иә, әрине.

— Біз оның не айтқанын түсіне аламыз ба?

— Керемет түсінесіздер, — деп жауап берді Патшайым. — Мен сендерге мұнда болған кездеріңде теңіздің әрбір тұрғынының тілін түсінуге күш бердім.

— Бұл жақсы екен, — деді Трот ризашылықпен.

— Қайырлы таң, Мәртебелі ием. Өзіңізді жақсы сезініп тұрсыз ба? — деді.

— Өте жақсы, Мәртебелі ханым, рақмет, — деп жауап берді Аңқо; содан кейін бейтаныс қонақтарға бұрылды. — Бұлар сіз күткен жер бетінің адамдары шығар?

— Иә, — деп жауап берді Патшайым; — қыздың аты — Мейри, ал мына кісі — Капитан Билл.

— Қыз жас екен, ал мына адам егде тартқан, — деді Аңқо Патша жұмсақ дауыспен. — Бірақ мен Капитан Биллдің менен үлкен емес екеніне сенімдімін.

— Жасыңыз нешеде? — деп сұрады матрос.

— Дәл айта алмаймын. Бірнеше мың жыл бұрынғы оқиғалар есімде, бірақ одан арғысы жадымда жоқ. Капитан Билл, сіздің жадыңыз қалай?

— Сіз менен озып кеттіңіз, — деп жауап берді ол. — Сіздің менен үлкен екеніңізді мойындаймын.

— Денсаулығыңыз қалай? — деп сұрады ол.

— Жаман емес, — деді Капитан Билл. — Өзіңіз қалайсыз?

— О, мен өте жақсымын, рақмет, — деп жауап берді Аңқо. — Өмірімде тек үш рет қана ауырғаным есімде. Соңғы рет Юлий Снизер жер бетінде жүргенде болған еді.

— Сіз Юлий Цезарьды айтып тұрған шығарсыз, — деді Трот оны түзетіп.

— Жоқ; мен Юлий Снизерді (Снизер — пысқырушы деген мағынада) айтып тұрмын, — деп табандады Теңіз жыланы. — Оның шын есімі сондай еді — Снизер. Оны кейде Цезарь деп атайтын, өйткені ол қолына түскеннің бәрін тартып алатын. Мен мұны білемін, өйткені ол тірі кезінде мен оны көргенмін. Капитан Билл, сіз оны тірі кезінде көрдіңіз бе?

— Жоқ шығармын, — деп мойындады матрос.

— Сол жолы менің тісім ауырған еді, — деп жалғастырды Аңқо; — бірақ мен бір шаянға тісімді қысқышымен жұлдыртып алдым, содан кейін ауру тез басылды.

— Жұлғанда ауырды ма? — деп сұрады Трот.

— Ауырды дейсің бе! — деп айқайлады Теңіз жыланы сол сәтті есіне алып, күрсініп. — Айналайын, сол мақұлықтар содан бері лобстер (ағылшынша "тартып алушы" сияқты мағынада) деп аталып кетті! Екінші рет мен сонау Неверкулдневердің (Ешқашанболмайды деген мағынада) кезінде ауырғанмын.

— О, сіз Навуходоносорды айтқыңыз келген шығар, — деді Трот.

— Сендер оны қазір солай атайсыңдар ма? — деп сұрады Теңіз жыланы таңғалғандай. — Ол тірі кезінде Неверкулдневер деп аталатын, бірақ мына жаңаша жазу бәрін шатастырып жіберген сияқты. Навуходоносор деген ешқандай мағына бермейтін сияқты көрінеді маған.

— Бұл оның шөп жегенін білдіреді, — деді бала.

— О, жоқ; ол шөп жеген жоқ, — деді Теңіз жыланы. — Ол алғаш рет латук жапырағының жеуге жарамды екенін біліп, оны өте жақсы көрді. Адамдар оны шөп деп атаған болуы мүмкін, бірақ олардыкі қате. Мен мұны білемін, өйткені Неверкулдневер өмір сүргенде мен тірі едім. Сен ол кезде тірі ме едің?

— Жоқ, — деді Трот.

— Сіз не істедіңіз? — деп сұрады Капитан Билл.

— Біріншіден, мен ол сегізаяқты медузаға айналдырып жібердім, содан кейін толқынның қайтуын күттім. Құйрығым жазылғанда, ауру да басылды.

— Мен... мен мұны түсінбедім, — деді Трот аздап басы айналып.

— Рақмет саған, айналайын, — деп жауап берді Теңіз жыланы риза дауыспен. — Әрқашан түсінікті болатын адамдар өте көп кездеседі. Ал сен түсіне алмайтын адамдарды құрметтейсің, өйткені олар сенен көп білетін шығар деп ойлайсың.

— Сіздің ұзындығыңыз шамамен қанша? — деп сұрады Капитан Билл.

— Соңғы рет өлшегенде, жеті мың төрт жүз сексен екі фут, бес дюйм және төрттен бір бөлік еді. Ол төрттен бір бөлікке сенімді емеспін, бірақ қалғаны дұрыс шығар. Қабыл (Кейін) нәресте кезінде мені Адам ата өлшеген.

— Онда қалған денеңіз қайда? — деп сұрады Трот.

— Үйде, өз бөлмемде жинаулы жатыр деп үміттенемін, — деп жауап берді Теңіз жыланы. — Мен далаға шыққанда әдетте тек қажетті бөлігімді ғана аламын. Бұл артық әурешіліктен сақтайды және мен ең қараңғы түнде де сыртқа шыққан бөлігімді жинай отырып, жолды тауып аламын.

— Сізге теңіз жыланы болған ұнай ма? — деп сұрады бала.

— Иә, өйткені мен өз мұхитымның Патшасымын және маған тең келетін басқа теңіз жыланы жоқ. Менің басқа мұхиттарда тұратын екі ағам бар, бірақ оның бірі менен жеті дюймге қысқа, ал екіншісі бірнеше футқа қысқа. Аяғымыз болмаса да, фут (ағылшынша "аяқ" деген мағынада) туралы сөйлесу қызық, иә?

— Солай сияқты, — деп мойындады Трот.

— Менің мақтанатын нәрселерім көп, — деп жалғастырды Аңқо қиялға беріліп; — үлкен жасым, шексіз билігім және ерекше ұзындығым.

— Мен мұншалықты ұзақ өмір сүргім келмес еді, — деді Капитан Билл ойланып.

— Жеті мың төрт жүз сексен екі фут, бес дюйм және төрттен бір бөліктей ме? — деп сұрады Теңіз жыланы.

— Жоқ; мен мұншама жылдарды айтып тұрмын, — деп жауап берді матрос.

— Бірақ теңіз жыланы болсаң, басқа не істей аласың? — деп сұрады Аңқо. — Теңізде маған зиян тигізетін ештеңе жоқ, ал бізде карбол қышқылы, от қаруы немесе газ болмағандықтан, мен өзіме қол жұмсай алмаймын. Сондықтан бұл таңдау емес, мен өлі болғаннан гөрі тірі болғанды жөн көремін. Бұл соншалықты бірсарынды емес қой. Бірақ менің мұнда болғаным жетер, енді түскі асқа үйге барайын. Уақыттарыңыз болғанда келіп тұрыңыздар.

— Рақмет, — деді Трот; ал Мерла былай деп қосты:

— Біз далаға шыққанда мен сендерді Мәртебелі иеміздің сарайына алып барып, оның қалай тұратынын көрсетемін.

"Иә, солай істеңдер," — деді Анко; содан соң ол тесіктен ақырын сырғып шықты, тесік оның артынан дереу жабылып, маржан қабырға бұрынғыдай берік болып қалды.

"Ой!" — деп айқайлап жіберді Трот; "Анко патша үшінші ауырсынудың не туралы екенін айтуды ұмытып кетті."

Көп ұзамай келушілер жер бетіндегі өмірлері туралы көптеген сұрақтарға жауап бере бастады. Патшайым құрлықта не болып жатқанын қадағалап отыратынын айтқанымен, адам өмірінің көптеген қыр-сырына барлық су перілері қатты қызығушылық танытты.

"Біздің түскі асымыз тал түсте болады, өйткені күн сәулесі жарқырап тұрғанда, күннің ортасында тамақ пісіруіміз керек," — деді ол.

"Тамақ пісіру?!" — деп айқайлады Трот. "Су астында от жаға алмайсыздар ғой, солай емес пе?"

"Ал егер күн бұлтты болып, күн шықпаса қайтесіздер?" — деп сұрады кішкентай қыз.

"Онда біз сарайдың басқа бөлігінде бұрқылдап шығып жатқан ыстық бұлақтарды пайдаланамыз," — деп жауап берді Мерла. "Бірақ тамақ пісіру үшін күн ең жақсысы."

"Теңіз түбінде балмұздақ жеу қандай қызық!" — деді бала.

"Бұл сені неге таңғалдырады?" — деп сұрады Патшайым.

"Оны қатыру үшін мұзды қайдан алатыныңызды түсінбеймін," — деп жауап берді Трот.

"Әрине, Трот; мұны ойлауың керек еді; мен ойлағанмын," — деді Билл капитан.

"Енді," — деді Акварейн, "мен сендерді Мерламен бірге жүзуге жіберемін, ол сендерге біздің теңіздің кейбір қызықты көріністерін көрсетеді. Бүгін түстен кейін алысқа барудың қажеті жоқ, ал оралған соң біз тағы бір қызықты әңгімелесетін боламыз."

"Жолдас, егер мен шылым шеге алсам, бәрі жақсы болар еді," — деді қарт теңізші балаға; "бірақ су астында мұны істеу мүмкін емес."

"Неге мүмкін емес?" — деп сұрады оның сөзін естіп қалған Мерла.

"Түтікті тұтату керек, ал сіріңке су астында жанбайды ғой," — деп жауап берді ол.

"Көріңіз," — деп ұсынды су перісі. "Егер бұл сізге ләззат сыйласа, мен сіздің шылым шеккеніңізге еш қарсы емеспін."

"Бұл менің жаман әдетім, оны тастау үшін тым кәрімін," — деді Билл капитан. Содан кейін ол пальтосының үлкен қалталарын қармап, мүштек пен темекі салынған қапшықты шығарды. Темекінің мүлдем су болмағанына қуанып, мүштегін мұқият толтырғаннан кейін, ол сіріңке қорабын шығарып, от жақты. Сіріңке жарқырап жанды және көп ұзамай теңізші үлкен ризашылықпен мүштегінен түтін шығара бастады. Түтін су ішімен көпіршіктер түрінде жоғары көтерілді, Трот мұхит бетінде қалқып жүрген адам судан түтін шығып жатқанын көрсе не ойлайтынын елестетіп таңғалды.

"Міне, мен шылым шеге алады екенмін," — деді Билл капитан; "бірақ мұның неліктен екенін түсіну мені қинайды."

"Себебі су мен сіздің айналаңыздағы барлық заттардың арасында ауа қабаты бар," — деп түсіндірді Мерла. "Ал енді, осы жолмен жүрсеңіздер, мен сіздерді кейбір көршілерімізбен таныстырамын."

"Қандай әдемі!" — деп айқайлады Трот, бұл көрініске тәнті болып.

"Мұның бәрі нені білдіреді?" — деп сұрады Трот.

"Меніңше, олар балянустардың кемелерге жабысатын қасиеті туралы айтып жатыр," — деп жауап берді Мерла; "бірақ әдетте олардың әндері ешқандай мағына бермейді. Кішкентай балянустарда ми көп емес, сондықтан біз олардың әндерін өте ақымақ деп санаймыз."

"Олар комикалық опералар жаза ма?" — деп сұрады бала.

"Олай ойламаймын," — деп жауап берді су перісі.

"Оларға әндері өздеріне ұнайтын сияқты," — деп атап өтті Билл капитан.

"О, иә; олар күні бойы ән айтады. Бірақ олар үшін әндерінің мағынасы бар-жоғы маңызды емес. Осы бағытқа барып, басқа теңіз тұрғындарына барайық."

"Бұл жай ғана сандырақ!" — деді Трот менсінбей. "Олар неге 'Энни Лори' немесе 'Туған үй' әндерін айтпайды немесе үндемей отырмайды?"

"Егер олар үндемесе," — деп жауап берді Мерла, "олар әнші балянустар болмас еді."

"Бәрі тыныш па?" — деп сұрады Мерла олардан.

"Әдеттегідей, Мәртебелім," — деп жауап берді күзетшілердің бірі. "Муммеркаббл бүгін таңертең ауырып, қатты қорсылдады; бірақ ол қазір жақсы болып, ұйықтап қалды. Анко патша біраз қозғалып жүр еді, бірақ қазір түскі астан кейінгі ұйқысында. Егер қаласаңыз, біраз уақытқа жүзіп шығу сіз үшін мүлдем қауіпсіз болады деп ойлаймын."

"Муммеркаббл деген кім?" — деп сұрады Трот, олар терең суға шыққанда.

"Ол — теңіз шошқасы," — деп жауап берді Мерла. "Оның ұйықтап жатқанына қуаныштымын, өйткені енді біз оны жолықтырмаймыз."

"Ол сізге ұнамай ма?" — деп сұрады Трот.

"О, ол бәріне соншалықты ащы шағымданады, бізді жалықтырып жібереді," — деп жауап берді Мерла. "Муммеркаббл бір минут та риза немесе бақытты болған емес."

"Мен ондай адамдарды көргенмін," — деді Билл капитан басын изеп; "және олардың кездестірген ең бақытты адамдардың көңіл-күйін бұзатын қасиеті бар."

"Кім? Қайда?" — деп сұрады Трот мазасызданып.

"Иә, саусақтарыңыз бен мұрындарыңызға абай болыңыздар!" — деді жыланбалықтардың бірі Билл капитанға қарай ұмтылып. Алдымен теңізші қолын созып, мақұлықты итеріп жібергісі келді, бірақ саусақтарының қауіпке ұшырайтынын ескеріп, қозғалмай тұрды, жыланбалық оның бетінің алдында ғана зиянсыз шап беріп, содан кейін алысқа жүзіп кетті.

"Тоқтатыңдар!" — деді Мерла; "дәл қазір тоқтатыңдар, әйтпесе сендердің әдепсіздіктеріңді Акварейнге хабарлаймын."

"О, кімге бәрібір?" — деп айқайлады жыланбалықтар. "Біз су перілерінен қорықпаймыз."

"Егер жер адамдарына зиян тигізбек болсаңдар, ол сендерді бұрынғыдай тағы да қатырып тастайды," — деді Мерла.

"Бұлар жер адамдары ма?" — деп сұрады біреуі. Содан кейін олардың бәрі ойындарын тоқтатып, Трот пен Билл капитанға кішкентай қара көздерімен қарады.

"Мен шөмішбалық емеспін!" — деп жауап берді Билл капитан ашуланып. "Мен құрметті теңізшімін және маған лайықты қарауыңды талап етемін."

"Теңізші!" — деді басқасы. "Бұл судың ішінде емес, бетінде қалқу дегенді білдіреді. Сен мұнда не істеп жүрсің?"

"Мен жай ғана қонаққа келдім," — деп жауап берді Билл капитан.

"Ол біздің патшайымымыздың қонағы," — деді Мерла, "және мына кішкентай қыз да. Егер өздеріңді дұрыс ұстамасаңдар, өкінетін боласыңдар."

"Жақсы, бәрі дұрыс," — деп жауап берді ең үлкен жыланбалықтардың бірі шеңбер бойымен ирелеңдеп, содан кейін жолдасына тап беріп, ол да тез арада жол беріп үлгерді. "Біз су перілері сияқты қонақтармен қалай сыпайы болу керектігін білеміз. Біз оларға зиян тигізбейміз."

"Жүріңдер, жігіттер; кәрі Муммеркабблды қорқытайық," — деп айқайлады басқасы; содан кейін олар көзді ашып-жұмғанша жоқ болып кетті де, достарымыз жалғыз қалды.

"Маған жыланбалықтар ұнамайды," — деді ол.

"Олар зиянды емес, тек сотқар," — деп жауап берді Мерла; "бірақ олар маған да онша ұнамайды."

"Иә," — деп қосты Билл капитан; "олар сыйластық білмейді."

"Олар қандай балықтар?" — деп сұрады қыз.

"Солай емес пе?" — деп жауап берді екіншісі. "Мұндай қарапайым су перілеріне өздерінен жоғары тұрғандарды талқылауға тыйым салатын заң болуы керек."

"Тәңірім-ай!" — деді Трот таңғалып; "олар неткен паң, солай емес пе?"

"Жүріңдер, қымбаттыларым, мына дөрекі мақұлықтарды тастап кетейік."

"Мен сендерден дөрекі емеспін!" — деп айқайлады Трот, бұл сөзге қатты ренжіп. "Мен келген жерде үйде жейтін ештеңе қалмағанда ғана нәлім жейміз."

"Нәлімді жейді дей ме, расымен де!" — деді басқасы асқақ кейіппен.

"Иә, сендер өте тұздысыңдар, соны айта кетейін. Үйде сендер тек жеңіл-желпі тамақсыңдар!" — деді Трот.

"Апыр-ай!" — деді бірінші сөйлеген балық; "біз осындай қорлау сөздерін тыңдауымыз керек пе — оның үстіне біз ешқашан таныстырылмаған адамнан ба?"

"Жүріңдер, достар; кетейік."

"Ештеңе етпейді; біз өзіміз де кетіп барамыз," — деп жариялады Мерла және қонақтарының соңынан жүріп, әдемі су перісі жүзіп кетті.

"Мен 'нәлім ақсүйектері' туралы естігенмін," — деді Билл капитан; "бірақ оның нақты не екенін бұрын-соңды білмеппін."

"Олар өздерінің паңдығымен менің ашуымды келтірді," — деді Трот; "сондықтан мен оларға бәрін бетіне айттым."

"Сен солай істедің, жолдас," — деді теңізші; "бірақ олардың тұздалып, қоймада ілініп тұрғанда қандай болатынын түсінгеніне сенімді емеспін. Адамдар әдетте өздерін басқалар білетіндей білмегендіктен паңданады."

"Біз қазір Шаянвилге жақынбыз," — деді Мерла. "Шаяндарға барып, олардың не істеп жатқанын көрейік пе?"

"Иә, барайық," — деп жауап берді Трот. "Шаяндар өте қызықты. Мен оларды жағалаудағы жартастардың арасынан жиі ұстап алып, іс-әрекеттеріне күлетінмін. Түскі ас кезінде олардың тәрелкелермен қалай сырғып жүргенін көру қызық болды емес пе?"

"Олар жақсы," — деп қарсылық білдірді бала, "тіпті кейде заттарды аударып алса да. Бірақ теңіз сарайында жұмыс істеу оңай екеніне сенімдімін, өйткені шаң сүртудің немесе сыпырудың қажеті жоқ."

"Немесе жуудың," — деп қосты Билл капитан.

"Шаяндар," — деді Мерла, "омарлардың екінші немере ағайындары болып келеді, бірақ өлшемдері әлдеқайда кіші. Шаяндардың көптеген отбасылары — немесе түрлері — бар және олардың көбі осы маңда бір жерде тұратындықтан, біз оны Шаянвилл деп атаймыз. Меніңше, сендерге бұл кішкентай мақұлықтарды өздерінің табиғи мекенінде көрген ұнайды."

"Мұнда скрипкашы шаяндар тұрады," — деді Мерла; "бірақ біз оларды күтпеген жерден басып қалған сияқтымыз, бәрі тым тыныш."

"Дайын болыңдар — дайын болыңдар, жақсы скрипкашылар. Біз №19 туындыны — 'Су перілеріне сәлем' әнін орындаймыз. Дайындал! Көзде! Ат!"

"Ал, бұған не дейсіздер?"

"Айтарға сөзім жоқ," — деді Трот шынын айтып. "Бұл не туралы?"

"Маған ұнамады," — деді Билл капитан. "Жаңа жыл қарсаңында шу шығару үшін жарап қалар, бірақ бұл шыңғырған дыбысты музыка деп атау—"

— Үйіңе қош келдің! — деп айғайлады біреуі, артқа қарай аунап түсіп, тағы бір шаянды қағып кетіп. — Су перісі мен итшабақтың айырмашылығы неде? — деп сұрады екіншісі қатты дауыспен және кідірместен жалғастырды: — Себебі біреуі құйрығын тастап кетеді, ал екіншісі оны ұстап тұрады. Ха-ха! Хо-хо! Хи-хи!

— Теңіздегі шаяндар автомобильдер туралы қайдан біледі? — деп сұрады Трот. — Томми Блимкен мен Гарри Хастлді бірде адамдар ұстап алып, аквариумға салып қойған, — деп жауап берді су перісі. — Бірақ бір күні олар ол жерден шығып қашып, соңында теңізге, өз үйлеріне қайта оралды. Сондықтан олар көп жерді көрген және шаяндар арасында өте танымал. Құрлықта болған кезде олар көптеген қызықты нәрселерді көрді, сондықтан автомобильдерді де көрген болар деп ойлаймын.

— Көрдік, көрдік! — деп айғайлады Гарри Хастл есімді бір қысқышы үлкен, бірі кішкентай, епсіз шаян. — Біз аяқтары бар құрлық адамдарын көрдік — олар өте күлкілі болды; және аттар деп аталатын аяқты жануарларды көрдік; және басқа да аяғы бар тіршілік иелерін; адамдар үстерін ең біртүрлі нәрселермен жабады — тіпті бастарына қауырсындар мен гүлдер тағады, және... — Ой, біз бұның бәрін білеміз, — деді Трот, — біз өзіміз құрлықта тұрамыз.

— Онда сендердің ол жерден құтылып, мына жақсы суға келгендерің — үлкен бақыт, — деді шаян. — Мен құрлықта өле жаздадым; ол жер өте іш пыстырарлық, құрғақ және ауалы екен. Бірақ цирк керемет болды. Олар қойылымды біз тұрған аквариумның дәл алдында өткізетін, сонда Томми екеуміз акробаттардың барлық айла-тәсілдерін үйреніп алдық. Ей! Кәне, жігіттер, құрлық адамдарына не істей алатындарыңды көрсетіңдер!

— Әй, тыныш болыңдар да, кетіңдер! — деді тақуа шаяндардың бірі күңкілдеген дауыспен. — Мұнда ешкімге су перілерінің керегі жоқ. Содан соң әрбір шаян басын қабыршағының ішіне тығып алды да, біздің достарымыз оларды қайтып көрмеді.

— Олар аса сыпайы емес екен, — деп ескертті Трот, Мерла ортаңғы су қабатына қарай жоғары жүзгенде оның соңынан еріп. — Енді түсіндім, неге ашушаң адамдарды «crabbed» (шүйірке, шаян мінезді) дейтінін, — деді Капитан Билл. — Олардың мінезі дәл осы тақуа шаяндар сияқты екен.

— Ой, Мерла! Естідің бе? Біздің Флиппитиіміз жаңа ғана даңққа бөленді! — Қашан? — деп сұрады су перісі. — Қазір ғана, — деп жауап берді біреуі. — Біз суда тыныш қана сөйлесіп жатқанбыз, кенет бір айналған, жылтыраған нәрсе пайда болды да, біздің сүйікті Флиппитиіміз оны жеп қойды. Содан соң ол судың бетіне қарай оқша атылып кетті де, бір бұлқынды да — даңққа бөленді! Бұл керемет емес пе, Мерла?

— Байғұс Флиппити! — деп күрсінді су перісі. — Өкінішті, ол бүкіл топтың ішіндегі ең әдемі әрі ең жақсы скумбрия еді. — Бұл нені білдіреді? — деп сұрады Трот. — Флиппити қалайша даңққа бөленді? — Ол қармаққа түсіп қалды, оны судан қандай да бір қайыққа тартып алды, — деп түсіндірді Мерла. — Бірақ бұл бейшара ақымақ тіршілік иелері оны түсінбейді; олардың бірі судан суырылып шығып жоқ болғанда, оны даңққа бөленді — яғни олар үшін белгісіз, бірақ әдемі бір теңізге кетті деп ойлайды.

— Балықтардың қармақты қауып алатындай неге ақымақ болатынына әрқашан таңғалатынмын, — деді Трот. — Олар бұның қармақ екенін білуі керек еді, — деп қосты Капитан Билл ойланып. — Олар біледі, — деп жауап берді Мерла. — Мен балықтардың қармақты айналып алып, оған ұзақ уақыт мұқият қарап тұрғанын көргенмін. Олар мұның қармақ екенін және егер ондағы жемді қапса, судан шығарылатынын жақсы біледі. Бірақ олар кейін өздерімен не болатынын білуге құмар, бұл өлім емес, бақыт деп ойлайды. Соңында, біреуі қармақты қабады да жоқ болады, ал қалғандары оның не болғанын ешқашан білмейді.

— Неге сендер оларға шындықты айтпайсыңдар? — деп сұрады Трот. — Біз айтамыз. Су перілері оларға талай рет ескерткен, бірақ бұдан еш пайда жоқ. Балықтар — ақымақ тіршілік иелері. — Бірақ мен Флиппитидің орнында болғым келеді, — деді скумбриялардың бірі Тротқа өзінің үлкен, дөңгелек көздерімен қарап. — Мен қармақты өзім жемей тұрып, ол даңққа бөленіп кетті. — Сенің жолың болды, — деп жауап берді бала. — Флиппити біреудің түскі асына табада қуырылады. Саған бұл ұнамас еді, солай емес пе?

— Мұндай ақымақтықты ешқашан естімеппін, — деді Трот, мөлдір көгілдір судың ішімен баяу жүзіп келе жатып. — Иә; бұл өте ақымақтық және өте өкінішті, — деп жауап берді Мерла. — Бірақ, егер балықтар ақылды болса, адамдар оларды тамақ үшін аулай алмас еді, ал сендердің құрлықтарыңдағы көптеген кедей адамдар балық аулау арқылы күн көреді. — Мұндай әдемі нәрселерді аулау жауыздық сияқты көрінеді, — деді бала. — Мен олай ойламаймын, — деп күліп жауап берді Мерла; — өйткені олар біреуге тамақ болу үшін жаралған, және балықтарды тек адамдар ғана жемейді. Теңіздің көптеген тіршілік иелері олармен қоректенеді. Тіпті олар кейде бір-бірін де жейді. Егер олардың ешқайсысы ешқашан жойылмаса, көп ұзамай олардың саны соншалықты көбейіп, мұхит суларын бөгеп тастап, қалғандарымызға орын қалдырмас еді. Сондықтан, бәлкім, олардың ойсыз әрі ақымақ болғаны жақсы да шығар.

— Оңтүстік теңіз аралдарында бұл балықтарды аулап, олардан шамдар жасайды, — деді Капитан Билл. — Алдымен олардың терісін сыпырып алып, кебуі үшін қайтадан тігеді, содан соң ішіне майшам қояды, сонда жарық кепкен тері арқылы сыртқа сәуле шашады.

— Біз кешкі асқа дайындалуымыз керек, өйткені суда жақында қарай бастайды, — деп жалғастырды олардың жолбасшысы. Осылайша олар сарайларды қоршап тұрған тоғайларға қарай асықпай жүзіп қайтты, олар бақшаларға кірген кезде күн батып, мұхит тереңдігінде қою көлеңкелер пайда бола бастады.

— Шамдар қайдан келген? — деп сұрады ол жолбасшыдан таңғалып. — Олар шамдар емес, қымбаттым, — деп жауап берді Мерла бұл сұраққа күліп; — біз сарайларымызда электр жарығын қолданамыз және оны мыңдаған жылдар бойы қолданып келеміз — құрлық адамдары электр жарығы туралы білмей тұрып-ақ. — Бірақ оларды қайдан аласыздар? — деп сұрады Капитан Билл, ол да қыз сияқты қатты таңғалған еді. — Табиғи түрде күшті әрі әдемі электр жарығын шығаратын мөлдір медузалардан аламыз, — деген жауап болды. — Біздің сарайларымызда олардың жүздегені бар, оны қазір көресіңдер.

— Мені мазалайтыны, жолдас, — деді ол кішкентай қызға Патшайым Акварейн күтіп тұрған үлкен зияпат залына қарай жүзіп келе жатып, — біз мына терең теңізде болсақ та, судың бізді жаншып тастамайтыны. — Ол қалай, Капитан? Неге бізді жаншуы керек? — деп сұрады қыз. — Өйткені теңіздің неғұрлым тереңіне түскен сайын, судың сені соғұрлым қатты қысатынын бәрі біледі, — деп түсіндірді ол. — Тіпті болат киім киген сүңгуірлер де өте тереңге шыдай алмайды. Ал біз мұнда судың бетінен мильдеген тереңдіктеміз деп ойлаймын, бірақ ешқандай қысым сезіп тұрған жоқпыз.

— Мен неге екенін білемін, — деп жауап берді бала ақылды кейіппен. — Су бізге тимейді, көрдің бе? Егер тисе, ол бізді жаншып тастар еді; бірақ ол тимейді. Ол су перілерінің сиқырымен біздің денемізден сәл алыс ұсталып тұр. — Өте дұрыс, Трот, — деді матрос. — Мұны өзім ойламаған мен қандай ақымақ едім!

— Мына су перілерінің сарайының бір жаман жері бар екен, — деді ол өзіне-өзі; — бұл жер тым ашық. Теңіздегі барлық нәрсе шыны арқылы саған қалағанынша қарай алады. Балықтардың қарағанына мән бермес едім, егер олардың көздері мұншалықты үлкен болмаса, және — Тәңірім-ау! Мынау тек бастан тұратын құбыжық қой! Ал анау балықтың арқасында желкені бар екен; ал мынау кәрі Муммеркаббл екеніне сенімдімін, өйткені басы дәл шошқанікіндей.

— Мен бүгін таңертең сендерді ең ірі әрі ең ғажайып теңіз тіршілік иелері тұратын мұхиттың ең қызықты бөлігіне апарамын. Сондай-ақ біз Анко патшаға да баруымыз керек, өйткені егер мен қонақтарымды оған таныстыруға апармасам, теңіз жыланы ренжіп, елеусіз қалдым деп ойлауы мүмкін.

— Бұл жақсы болар еді, — деді Трот асыға; бірақ Капитан Билл сұрады: — Қандай да бір қауіп жоқ па, ханым? — Жоқ деп ойлаймын, — деп жауап берді Патшайым Акварейн. — Мен сендермен бірге болғанда, сендерге ешқандай қауіп төнбейді. Бірақ біз кейбір қатыгез, тіпті қорқынышты тіршілік иелерінің маңына барамыз, егер олар сендердің құрлық адамдары екендеріңді сезсе, бірден шабуыл жасайды. Сондықтан, қауіпсіздіктеріңді қамтамасыз ету үшін, біз жолға шықпас бұрын екеуіңнің де айналаңа «Сиқырлы шеңбер» сызып қоюды ұйғарып отырмын.

— «Сиқырлы шеңбер» деген не? — деп сұрады Трот. — Бұл кез келген жаудың саған тиюіне жол бермейтін перілердің тұмары. Теңіздің қандай да бір құбыжығы, ол қаншалықты күшті болса да, сендер «Сиқырлы шеңбермен» қорғалып тұрғанда денелеріңе жете алмайды, — деді Патшайым. — Онда мен мүлдем қорықпаймын, — деп жауап берді бала толық сеніммен.

— Менің айналама да «Сиқырлы шеңбер» сызыла ма? — деп сұрады Капитан Билл. — Әрине, — деп жауап берді Акварейн. — Сендерге бұдан басқа қорғаныс қажет емес, дегенмен ханшайым Клия екеуміз де сендермен бірге боламыз. Бүгін біз оралғанша Мерла біздің орнымызға сарайларды басқарады.

— Міне, қымбаттым, — деді ол, — енді сен біз кездестіруі мүмкін кез келген мақұлықтан қауіпсізсің.

— Құрлықта тұратын адамдар тек ауға немесе қармаққа түсетін немесе жарақат алып жағаға шығып қалған теңіз жануарларын ғана біледі, — деп ескертті Патшайым, олар мөлдір сумен жылдам жүзіп келе жатып. — Ал кемемен жүзетіндер тек кездейсоқ су бетіне шыққан тіршілік иелерін ғана көреді. Бірақ мұхиттың терең үңгірлерінде ешбір ажалды адам естімеген немесе көрмеген біртүрлі тіршілік иелері бар, солардың кейбіріне біз барамыз. Біз сондай-ақ сұлулығымен сендерді қуантатын кейбір теңіз бұталары мен гүлді балдырларды көреміз.

— Бұл көбелек-балықтар өте белсенді, — деді ханшайым, — олардың жылдам қозғалыстары жауларынан қорғайды. Бізге олармен кездескен ұнайды; олар әрқашан көңілді әрі ақкөңіл. — Ой, мен де сондаймын ғой! — деді қастарынан шыққан өткір дауыс, олардың бәрі кім сөйлегенін көру үшін тоқтай қалды.

Ол жез түймелері бар қызыл бешпент киіп, жібек цилиндр қалпағын бір құлағына қисайтып қойыпты. Оның көздері біршама бұлыңғыр әрі сулы еді, ал мұрты ұштары қатты ширатылған ұзын, қылшық тәрізді «сезімтал қылдардан» тұратын. Ол оларға жымиғысы келгенде, екі қатар өткір ақ тістері көрінді. Қызыл бешпенті мен сары кестелі жейдесіне, тік жағасы мен мұқият байланған галстугіне қарамастан, октопустың аяқтары жалаңаш еді. Трот оның кейбір аяқтарын қол ретінде қолданатынын байқады: олардың бірінде жіңішке таяқ, екіншісінде орамал ұстап тұрды.

— Сонымен, сонымен! — деді Октопус. — Бәріңнің тілдерің байланып қалған ба? Әлде көршіңді жолықтырғанда әдеп сақтауды білмейсіңдер ме?

— Біз достарымызға қалай әдеп сақтауды білеміз, — деп жауап берді Трот, оған оның сөйлеу мәнері ұнамады.

— Ендеше, біз дос емеспіз бе? — деп сұрады Октопус паңдана.

— Меніңше, жоқ, — деді кішкентай қыз. — Октопустар — жиіркенішті мақұлықтар.

— Окто_пи_ (Octo_pi_), өтінемін; окто_пи_, — деді құбыжық күліп.

— Мені қуантатын ешқандай пирогты (pie — пирог) көріп тұрған жоқпын, — деп жауап берді Трот ашулана бастап.

— Окто_пус_ (Octo_pus_) — біздің бірімізді білдіреді; екеу немесе одан да көбін окто_пи_ (octo_pi_) дейді, — деп ескертті мақұлық, оның сөзін түзеткендей.

— Сендердің көбің жиналса, бүтін бір наубайхана болатын шығарсыңдар! — деді ол менсінбей.

— Біздің атауымыз латынша. Оны бізге көп жылдар бұрын білгір ғалымдар берген, — деді Октопус.

— Бұл шындық, — деп келісті Капитан Билл. — Ол білгір ғалымдар кезіккен әрбір бәлені атап шықты, әдетте ешкім түсінбейтін немесе айта алмайтын атауларды таңдап алды.

— Кеттік, — деді Трот; — мен октопустармен араласқым келмейді.

— Окто_пи_, — деді мақұлық оның сөзін тағы да түзетіп.

— Сен «пустар» болсаң да, «пилар» болсаң да бәрібір жиіркеніштісің, — деп мәлімдеді ол.

— Жиіркенішті! — деп айғайлады құбыжық шошыған дауыспен.

— Тек жиіркенішті емес, сонымен бірге қорқыныштысың! — деп табандады қыз.

— Қандай мағынада екенін сұрауға бола ма? — деп сұрады ол, оның ренжігені анық көрініп тұрды.

— Өйткені октопустардың зұлым әрі алдамшы екенін бәрі біледі, — деді ол. — Мен тұратын жер бетінде Standard Oil компаниясын октопус дейді, Көмір тресін де октопус дейді, және...

— Тоқта, тоқта! — деп айғайлады құбыжық жалынышты дауыспен. — Сен мені, мен әрқашан құрметтейтін жер адамдары, Standard Oil компаниясымен салыстырады деп айтқың келе ме?

— Иә, — деді Трот нық сеніммен.

— Олар солай істейді, — деп қосты Капитан Билл бурыл басын изеп.

— О, қандай масқара! Қандай терең, қайғылы, қорқынышты масқара! — деп күңіренді Октопус басын ұяттан төмен салып; Трот оның жақтарымен үлкен жастардың домалап жатқанын көрді.

— Жаман аттың салдары осындай болады, — деді Ханым жұмсақ үнмен, өйткені оны құбыжықтың қайғысы тебірентті.

— Бұл әділетсіздік! Бұл қатыгездік әрі әділетсіздік! — деп еңіреп жылады мақұлық мұңайып. — Бізде бірнеше ұзын қол болғаны үшін және қолымыз жеткен нәрсенің бәрін алғанымыз үшін, олар бізді... бізді... о, мен оны айта алмаймын! Бұл өте ұят — өте қорлық!

— Жүр, кеттік, — деді Трот тағы да; осылайша олар сулы көздерін орамалмен сүртіп, жылап қалған бейшара октопусты қалдырып, жолдарын жалғастырды.

— Мен ол үшін титтей де өкінбеймін, — деді бала; — өйткені оның аяқтары маған жыландарды еске түсіреді.

— Маған да, — деп келісті Капитан Билл.

— О. Теңіз азезілдері олардың туыстары ма? — деп сұрады Трот.

— Иә; және олар біз қатты қорқатын мұхиттағы жалғыз мақұлықтар, — деп жауап берді Акварейн. — Мен бүгін ешқайсысын жолықтырмаймыз деп үміттенемін, өйткені біз олар тұратын көңілсіз үңгірлерге жақын бара жатырмыз.

— Теңіз азезілдері неге ұқсайды, ханым? — деп сұрады Капитан Билл аздап мазасызданып.

— Жаңа ғана көрген октопусқа ұқсайды, тек әлдеқайда үлкенірек және қара жолақтары бар ашық қызыл түсті, — деп жауап берді Ханым. — Олар өте өктем әрі қорқынышты мақұлықтар, олардан мұхит тұрғындары Зог сияқты қорқады және олардың күші Анко патшаның өзімен бірдей дерлік.

— Зог! Зог деген кім? — деп сұрады қыз. — Мен ол туралы бұрын естімеппін.

— Біз Зогтың есімін атағанды ұнатпаймыз, — деп жауап берді Ханым бәсең дауыспен. — Ол теңіздің зұлым рухы және үлкен күшке ие сиқыршы.

— Ол неге ұқсайды? — деп сұрады Капитан Билл.

— Ол қорқынышты мақұлық, жартылай балық, жартылай адам, жартылай аң және жартылай жылан. Ғасырлар бұрын оны жер бетінен теңізге қуып жіберді, ол жерде ол көптеген қиындықтар туғызды. Бірде ол Анко патшаға қарсы сұмдық соғыс жүргізді, бірақ теңіз жыланы соңында Зогты жеңіп, сиқыршыны қазір қамауда отырған сарайына қуып тықты. Егер Анко құбыжықты сиқырлы сарайының сыртында ұстап алса, оны өлтіреді, Зог мұны өте жақсы біледі.

— Біздің жер бетіндегідей, сендерде де өз мәселелерің (проблема) бар сияқты, — деді Капитан Билл.

— Бірақ мен кәрі Зогтың өз сарайында қамалып отырғанына қуаныштымын, — деп қосты Трот. — Ол сендердің сарайларың сияқты теңіз сарайы ма?

— Мен айта алмаймын, жаным, өйткені сиқыр оны тұрғындарынан басқа барлық көздерге көрінбейтін етеді, — деп жауап берді Акварейн. — Қазір ешкім Зогты көрмейді, біз ол туралы сирек естиміз; бірақ барлық теңіз халқы оның бір жерде екенін біледі және оның күшінен қорқады. Тіпті Анко оны жеңгенге дейінгі ескі күндерде де Зог барлық жақсы әрі құрметті теңіз жұртының жауы болған сияқты су перілерінің де жауы болған. Бірақ сиқыршы үшін алаңдамаңдар, өтінемін, өйткені ол көптеген жылдар бойы зұлымдық жасауға батылы барған жоқ.

— О, мен қорықпаймын, — деді Трот нық сеніммен.

Акварейн айтып үлгергенше, олар алдындағы суда иірім мен дүрбелеңді көрді, ал құлақтарына тұншыққан гүрілдей дыбыс естілді. Содан кейін тұмсықтарының алдында ұзын аралары бар, қатар-қатар орналасқан өткір ілмекті тістермен қаруланған үлкен балықтар тобы оларға қарай шапшаң ұмтылды. Олар семсер-балықтардан үлкенірек және өктемірек әрі батылырақ көрінді. Бірақ су перілері, Трот және Капитан Билл олардың шабуылын сабырмен күтті, балықтар оларды араларымен жарақаттағысы келгенімен, оларға мүлдем тие алмады. Олар өз құрбандарына жетудің барлық мүмкін жолдарын қарастырды, бірақ Сиқырлы Шеңбер өте қуатты еді және сұрықсыз араларды шетке ысырып жіберді; осылайша біздің достарымызға ешқандай зақым келген жоқ. Мұны көрген ара-балықтар көп ұзамай әрекеттерін тоқтатып, ренішпен гүрілдеп, ақырып жүзіп кетті және тез арада көзден ғайып болды.

Шабуыл кезінде Трот сәл қорыққан еді, бірақ енді ол көңілді күліп, ханымға ертегі күштерімен қорғалу өте жақсы екенін айтты.

Күн сәулесінен алыстап, тереңдікке түскен сайын су қою көк түске айнала бастады. Трот үстіндегі биік су қабырғасы арқылы бәрін анық көре алатынына таң қалды; бірақ күн өз сәулелерін мөлдір теңіз арқылы тікелей төмен түсіре алды және олар жартасты түбінің әрбір бұрышы мен жарығына енетіндей көрінді.

Аргонавттар флотына ілесе отырып, төрт саяхатшы судың жоғарғы қабатына көтерілді және көп ұзамай ашық кеңістікке тап болды, бұл Тротқа биік төбенің тегіс төбесі сияқты көрінді. Құмдар өте ашық түсті балдырлармен жабылған еді, теңіз бетінің астына ешқашан үңілмеген адам оларды бояу дүкенінің өнімі емес деп сенуі қиын болар еді. Ағын қозғалған сайын жұмсақ тербелетін нәзік папоротник тәрізді жапырақтарда кез келген белгілі түс бар сияқты көрінді. Бұл керемет реңкті бұтақтар бір-біріне жақын орналаспаған, бірақ теңіздің құмды түбінде сирек шашыраңқы болды, сондықтан алыстан олар қалың болып көрінгенімен, жақынырақ қарағанда олардың арасында кең құмды кеңістіктер бар екені анықталды.

Осы құмды кеңістіктер бұл жердің нағыз тартымдылығын құрады, өйткені мұнда барлық жастағы адамдарды таң қалдырған әрі қызықтырған теңіз тереңдігінің көптеген ғажайыптары болды.

— Біз аралға жақынбыз, — деді Ханым, — сондықтан мұнда теңіз жұлдыздары өте көп, өйткені олар жағаға жақын жүруді ұнатады. Сондай-ақ кішкентай теңіз айғыршықтары осы балдырларды жақсы көреді және олар маған теңіз жұлдыздарынан да қызықтырақ көрінеді.

Трот теңіз айғыршықтарын алғаш рет байқады. Олар өте кішкентай — небәрі екі-үш дюйм биіктікте еді — бірақ аттың басына ұқсайтын күлкілі кішкентай бастары мен ашық, зияткерлік (интеллектуалды) көздері болды. Олардың аяқтары жоқ еді, өйткені денелері құйрықтармен аяқталды, оларды теңіз балдырларының сабақтарына орап, өздерін ұстап тұру үшін және ағындар оларды алып кетпеуі үшін пайдаланды.

Трот осы оғаш кішкентай мақұлықтардың бірін зерттеу үшін жақын иіліп, таңдана айғайлады: — Ой, теңіз айғыршықтарының жүзбеқанаттары немесе жүзуге арналған ештеңесі жоқ екен ғой.

— О, бар, — деп жауап берді Теңіз айғыршығы титтей, бірақ анық дауыспен. — Басымның бүйіріндегі мына нәрселер — жүзбеқанаттар.

— Мен оларды құлақ деп ойладым, — деді қыз.

— Солай да. Жүзбеқанаттар мен құлақтар бір мезгілде, — деп жауап берді кішкентай теңіз жануары. — Сондай-ақ арқамызда кішкентай жүзбеқанаттар бар. Әрине, біз су перілері сияқты, тіпті балықтар сияқты жылдам жүзе алмаймыз; бірақ біз қозғала аламыз, рақмет сізге.

— Балықтар сендерді ұстап алып жемей ме? — деп сұрады Трот қызығушылықпен.

— Кейде, — деп мойындады Теңіз айғыршығы, — және бізді жоюдың жолын табатын көптеген басқа тірі тіршілік иелері бар. Бірақ мен мұнда тұрмын, көріп тұрғаныңыздай, алты аптадан астам өмір сүрдім және осы уақыт ішінде мен кез келген қауіптен аман қалдым. Бұл жаман емес қой, солай ма?

— Пф! — деді жақын жерде жатқан Теңіз жұлдызы, — менің жасым үш айдан асты. Сен небәрі сәбисің, Теңіз айғыршығы.

— Емеспін! — деп айғайлады Теңіз айғыршығы қозып. — Мен толық өстім және сен сияқты ұзақ өмір сүре аламын!

— Егер мен өмір сүруді жалғастырсам, жоқ, — деді Теңіз жұлдызы сабырмен, Трот оның сөзінің дұрыс екенін білді.

— О, маған мыналар ұнамайды! — деді Трот серіктестеріне жақындай түсіп.

— Ұнамайды ма, солай ма? — деді үлкен Теңіз өрмекшісі ашулы дауыспен. — Онда неге бұл жерде жүрсің, сені ешкім шақырған жоқ, менің түскі асымды қорқытып жібердің?

— Бұл _сенің_ мұхитың емес, — деп жауап берді Трот.

— Иә; және сенікі де емес, — деді Өрмекші шапшаң. — Бірақ ол екеуіміз үшін де жеткілікті үлкен болғандықтан, сенің кеткеніңді қалаймын.

— Солай істейміз, — деді Акварейн жұмсақ үнмен және бірден су бетіне қарай жылжыды. Трот пен Капитан Билл Клиамен бірге соңынан ерді, бала сұрады:

— Біз қандай аралға жақынбыз?

— Оның аты жоқ, — деп жауап берді Ханым, — өйткені онда адам тұрмайды, оны ешкім әлі тапқан жоқ. Мүмкін сендер бұл аралды көрген алғашқы адамдар боларсыңдар. Бірақ бұл құлазыған, жартасты жер, тек түлендер (seal) мен тасбақаларға (turtle) ғана қолайлы.

— Қазір ол жерде олар бар ма? — деп сұрады Капитан Билл.

— Меніңше, иә. Көреміз.

Трот мұхиттың «шыңына» қаншалықты жақын екенін білгенде таң қалды, өйткені олар су арқылы ұзақ көтерілген жоқ, кенеттен оның басы ауаға шығып кетті және ол Алыптар үңгіріне есіп кіргелі бері алғаш рет ашық аспанды көріп, таңданыстан демін ішіне тартты.

Ол басы мен бетін судан шығарып, суда ыңғайлы қалқып тұрды және айналасына қарай бастады. Капитан Билл оның қасында болды, екі су перісі де сонда еді. Күн ашық, көз жеткен жерге дейін созылып жатқан теңіз беті жеңіл желден толқып тұрды. Олар ортасы биік, бірақ біртіндеп суға қарай еңістеген кішкентай жартасты аралдың жиегінен шықты. Еш жерде ағаштар, бұталар немесе шөптер өспеген; тек сұр және суық жартастар ғана көрінеді.

Трот алғашқыда бұған онша мән бермеді, өйткені арал қозғалыссыз немесе қозғалып жүрген пішіндермен жабылған сияқты көрінді, кәрі теңізші оларды бірден түлендер деп таныды. Көбі ұйықтап жатты немесе күнге қыздырынып жатты; басқалары күшті жүзбеқанаттарын аяқ немесе «ескек» ретінде пайдаланып, өзгелердің ұйқысын бұзып жатқанына мән бермей, ебедейсіз өрмелеп жүрді. Кейде орыннан ысырылып қалғандардың бірі қатты әрі ашулы үріп, басқаларын оятып, оларды да үруге мәжбүрлейтін.

Түлендердің балалары өте көп болды, олар ересектеріне қарағанда белсендірек және ойнақы еді. Олардың құрлықта қалай өрмелей алатыны шынымен таңқаларлық еді, Трот олардың қылықтарына бірнеше рет күлді.

Судың жиегінде көптеген алып тасбақалар жатты, кейбіреулері арба дөңгелегіндей үлкен, басқалары кішірек еді.

— Үлкендері өте кәрі, — деді Ханым, Троттың көздері тасбақаларға қадалғанын көріп.

— Қанша жаста? — деп сұрады бала.

— Жүздеген жылдар, меніңше. Олар өте ұзақ өмір сүреді, өйткені олар аяқтары мен бастарын қалың бақалшақтарына тығып алғанда, ештеңе оларға зиян келтіре алмайды. Біз кейбір тасбақаларды тамақ үшін пайдаланамыз, бірақ жастауларын жөн көреміз. Адамдар да тасбақа аулап, оларды жейді, бірақ, әрине, мұхиттың бұл шалғай жеріне ешбір адам келмейді, сондықтан бұл кішкентай аралдың тұрғындары өздерін толық қауіпсіздікте сезінеді.

Аралдың ортасында биік жартастар көтеріліп тұрды, олардың басында теңіз шағалаларының үлкен топтары көрінді, кейбіреулері ауада айналып жүрсе, басқалары жартас ұштарында қонақтап отырды.

— Құстар жеуге не табады? — деп сұрады Капитан Билл.

— Олар көбінесе жазатайым оқиғадан немесе кәріліктен өлген түлендермен қоректенеді және олар шебер балықшылар, — деп түсіндірді Ханым Акварейн. — Бір қызығы, түлендер де бұл құстармен қоректенеді, егер шағалалар тым жақын келсе, оларды өздерінің күшті жақтарымен ұстап алады. Сондай-ақ түлендер жиі ұялардағы жұмыртқаларды ұрлайды, оларды өте жақсы көреді.

— Мен қазір бірнеше шағала жұмыртқасын жегім келіп тұр, — деді жағада жатқан үлкен түлен. Трот оны қатты ұйықтап жатыр деп ойлаған еді, бірақ енді ол судағы топқа жалқаулықпен қарау үшін көзін ашты.

— Қайырлы таң, — деді Ханым. — Сіз Маффруфф басшы емессіз бе?

— Солай, — деп жауап берді кәрі түлен. — Ал сен Акварейнсің, су перілерінің патшайымы. Көрдің бе, мен сені танимын, бірақ сенің мұнда келмегеніңе көп жыл болды. Ал мынау Клиа ханшайым ба? Әрине! Бірақ басқа су перілері маған бейтаныс; әсіресе мына тақырбас біреуі.

— Мен су перісі емеспін, — деп мәлімдеді Капитан Билл. — Мен теңізшімін, су перілеріне қонаққа келдім.

— Біздің достарымыз — жер тұрғындары, — деп түсіндірді Ханым.

— Бұл оғаш екен, — деді Маффруфф. — Жер тұрғындарының бұрын-соңды бұл жаққа келгені есімде жоқ. Мен ешқашан алысқа саяхаттамаймын, көріп тұрғаныңыздай, мен осы аралда тұратын — оның үстінде де, айналасында да — осы тәртіпсіз түлендер отбасының басшысымын.

— Сен нашар басшысың, — деді түленнің қасында жатқан үлкен тасбақа. — Егер сенің халқың тәртіпсіз болса, бұл сенің өз кінәң.

Маффруфф қарқылдап күліп жіберді. Содан кейін найзағайдай жылдам қозғалыспен басын тасбақаның бақалшағының астына тығып, кенеттен жұлып алды. Алып тасбақа қырынан аударылып, содан кейін шалқасынан түсті, оның қысқа аяқтары аударылған денесін түзеу үшін бекерге тырбаңдап жатты.

— Міне! — деп пысқырды Түлен менсінбей. — Мүмкін сен енді қонақтардың көзінше мені қорлауға батылың бармас, уа, кәрі батпаққа батқан неме!

Тасбақаның ауыр халін көрген бірнеше жас түлендер күліп сол жерге теңселіп келді және олар көмексіз мақұлыққа жақындағанда, ол аяқтары мен басын ішке тартып, екі бақалшағын тығыз жауып алды. Түлендер тасбақаға соғылып, оны итеріп жіберді, ол жағажайдан төмен қарай шана сияқты сырғанап кетті, бір минуттан соң суға күмп беріп түсіп, көзден ғайып болды.

Бірақ мақұлықтың қалағаны да осы еді. Жағада аударылған тасбақа өте дәрменсіз еді; бірақ тентек түлендер оны құтқарып қалды. Өйткені ол суға тиген бойда бұрылып, денесін түзеп алды, мұны ол бірден істеді. Содан кейін ол басын судан шығарып, сұрады:

— Бұл бейбітшілік пе, әлде соғыс па, Маффруфф?

— Қайсысын қаласаң, сол, — деп жауап берді Түлен немқұрайлы.

Мүмкін тасбақа ашуланған болар, өйткені ол таңқаларлық жылдамдықпен жағаға қарай жүгірді және алға жылжыған сайын ащы дауыс шығарды. Бірден басқа барлық тасбақалар оянып, бастарын көтеріп, түлендерге қарай ұмтылған жолдасына қосылды. Маффруфф басшының тобының көпшілігі жартастардан тез төмен түсіп, тасбақалардың жетуін күтпей-ақ теңіз суына секіріп кетті; бірақ басшының өзі қашуға баяулық танытты. Мүмкін ол су перілері қарап тұрғанда қашудан ұялған болар, бірақ егер солай болса, ол үлкен қателік жасады. Тасбақалар оның жүзбеқанаттары мен құйрығынан қауып, олардан дөңгелек кесектерді тістеп ала бастады, сондықтан Маффруфф басшы ауырсыну мен ашудан айғайлап, мүмкіндігінше тезірек суға қарай қопаңдап қашты. Кекшіл тасбақалар сөзсіз жеңімпаз атанды және енді аралды еш талассыз иемденді.

Трот бұл оқиғаға көңілді күлді, соғысты ақымақтықпен бастаған кәрі түленге титтей де жаны ашымады. Тіпті биязы ханым да жымиып былай деді:

— Тасбақалар мен түлендер арасындағы бұл жанжалдар өте жиі болып тұрады, бірақ олар тез аяқталады. Бір сағаттан кейін олардың бәрі біз тапқандағыдай бірге ұйықтап жатады; бірақ біз оны күтпейміз. Жүріңдер, кеттік.

Ол қайтадан баяу су астына түсті, басқалары оның соңынан ерді.

— Күн бұлттың астына кіріп бара жатқан шығар, — деді Трот алдына қарап.

Олар тағы да мұхиттың тереңіне түсті — қыз бұрын-соңды болмаған жерге қарағанда тереңірек деп ойлады.

— Жоқ, — деп жауап берді Ханым алдына көз тастап; — бұл — кальмар (cuttlefish), ол бізден жасырыну үшін айналасындағы теңізді сиямен бояп жатыр. Біршама солға бұрылайық, өйткені ол сиялы суда ештеңе көре алмаймыз.

— Мәссаған, мына жақта тағы біреуі жүр екен ғой, — деді Билл Капитан кішкене топ кенеттен тоқтап қалғанда.

— Олар алдыңғы жағында ішіне сия толтырылған үлкен қапшықтарды алып жүреді, — деп жауап берді Ханшайым Клия. — Сиялы балықтар (қауіп төнгенде айналасына сия шашатын теңіз жәндігі) қалаған уақытында бұл сияны сығып шығара алады, сонда ол айналадағы суды үлкен аумаққа дейін бояп жібереді.

— Бірдеңе дұрыс болмай жатыр ма, ханым? — деп сұрады Билл Капитан патшайымның сүйкімді жүзінен реніш нышанын байқап.

— Мүмкін кері қайтармыз, ханым?

— Жоғары қарама, — деп сыбырлады Клия кішкентай қыздың бүйіріне жақындап.

— Бұлар теңіз ібілістері ме? — деп сұрады бала, қорқудан бұрын қызығушылығы оянып.

— Меніңше, олар бізді тұзаққа айдап бара жатыр, — деп ақырын сыбырлады Патшайым. — Бірақ не болса да, батылдықтарыңды жоғалтпаңдар, жердегі достарым. Клия екеуміз сендерді қорғау үшін осындамыз, біздің сиқырлы күшіміз сендерді кез келген зияннан сақтап қалуға жетеді.

— Қойсаңызшы, Капитан, — деді ол. — Қауіпті екені рас, шынымды айтсам, мына теңіз ібілістері маған да мүлдем ұнап тұрған жоқ. Бірақ, біздің айналамызда сиқырлы шеңберлер бар ғой, сондықтан өлім қаупі жоқ деп ойлаймын.

— Қараңдаршы, біз қозғалып бара жатқан сияқтымыз! — деп айқайлап жіберді Трот.

— Біз теңіз үңгірінің ішінде немесе оған өте жақын жерде болуымыз керек, — деп сыбырлады Ханшайым Клия.

— Жүріңдер, достарым; бірақ бір-біріміздің қолымыздан ұстап, тығыз болайық, — деді.

— Сіз бұрын мұнда болдыңыз ба? — деп сұрады Трот.

— Зог су перілерінен күшті ме? — деп сұрады Трот мазасызданып.

— Өзімнің не болатыным маған бәрібір, — деді ол Ханшайым Клияға ақырын дауыспен, — бірақ біздің Трот үшін қатты уайымдаймын. Ол осындай жағдайда құрып кететіндей жас емес, тым сүйкімді бала.

— Кішкентай қыздың ажалы әлі алыс екеніне сенімдімін, — деп жауап берді ол. — Біздің құдіретті патшайымымызға сеніңіз, ол бәріміздің аман-есен құтылуымыздың жолын табатынына күмәнданбаңыз.

— Демек, Зог сендерді ақыры ұстаған екен ғой! — деді ол мүсіркеген үнмен. — Оның билігі жүретін теңіздің бұл бөлігіне жүзіп келгендерің қандай ақымақтық болған.

— Қамалға барайық, — деді Патшайым нық дауыспен. — Зог бізді өзі іздеп келгенше, тағдырымызға батыл қарсы шыққанымыз дұрыс болар.

— Сәлем, — деді Трот.

— Бұл өте қорқынышты, жалғыздыққа толы өмір емес пе? — деп сұрады Трот.

— Егер мен Зогтың неге ұқсайтынын айтатын болсам, маған бір жыл керек болар еді, — деп жауап берді ол. — Бірақ мен оны айтып бере алмаймын. Әркімнің ол туралы өз түсінігі бар, жақында оны өздерің көресіңдер.

— Жол баста, Сачо, — деді ол. — Біз соңыңнан ереміз.

— Біз тұзаққа тереңдеп бара жатқан сияқтымыз, — деп күркілдеді Билл Капитан. — Жан сақтау үшін бұл жерден шығар жолды өзіміз таба алмас едік.

— Кіріңдер! — деді бір анық дауыс.

— Сонымен, — деді ол, — сендер мені бұрын-соңды көрген ең жек көрінішті тіршілік иесі деп таппадыңдар ма?

— Айтыңызшы, Зог; бізді неге алдап, мұнда әкелдіңіз?

— Сіз қорқақсыз, — деді Патшайым мақтанышпен. — Сіз бізбен ашық теңізде кездесуге батылыңыз бармады.

— Бірақ бізден неге кек алғыңыз келеді? — деп сұрады Клия. — Біз сізге ешқашан зиян тигізген емеспіз.

— Бәрі жақсы, — деді Трот көңілді. — Неғұрлым ұзақ өмір сүрсем, соғұрлым риза боламын.

— Олай істеме, Зог! — деп айқайлады Трот ашуланып, сосын Кэптен Биллге бұрылып: — Кэптен, мен сізді мұнда мына былықтың ішінде қалдырып кетпеймін, тіпті ол туралы ойламаңыз да. Егер осы шырмауықтан біреуіміз шығатын болсақ, онда екеуіміз де шығамыз; сондықтан Зогпен екі рет өлу туралы мәміле жасамаңыз.

— Өлудің өзі түкке де тұрмайды, — деді ол; — жер пенделеріне сол туралы ойлау көбірек ауыр тиеді. Мен теңіздегі көптеген кеме апаттарын бақыладым, кеме қирағанға дейін адамдар сағаттап ұлып, айқайлайтын. Олардың қорқынышын тамашалау өте қызықты еді. Бірақ соңы келгенде, олардың бәрі ұйықтап жатқандай тыныш суға батып кететін, сондықтан бұл мені мүлдем қызықтырмайтын.

— Мен уайымдап тұрған жоқпын, — деді Трот.

— Сонымен қатар, бұл сізде жоқ күшті қажет етеді, — деді Патшайым.

— Неге өзіңді өлтірмейсің? — деп сұрады Трот.

— Су перілері мен баланы Раушан бөлмесіне апар; — деп бұйырды Зог; — ал кәрі адам-балықты Пион бөлмесіне апар.

— Сонымен, ол сіздерге қалай ұнады? — деп сұрады Сачо күліп.

— Міне, Раушан бөлмесі, қожайын сендерге өлгенше осында тұруды бұйырды. Қамал ішінде қалаған жерлеріңізге бара аласыздар; одан шығу мүмкін емес. Раушан бөлмесіне оралған сайын, оны перделерде інжу-маржанмен тігілген мына раушан өрнектерінен танитын боласыздар. Адам-балық тұратын Пион бөлмесі — келесі бөлме.

— Кэптен, әдемі емес пе? Зог сияқты сұмдық тіршілік иесінің осындай зәулім қамалы бар екенін және тұтқындарын осындай тамаша бөлмелерде ұстайтынын кім ойлаған?

— Ой, Трот, бұл айнадағы менің бейнем екен ғой. Басында басқа біреу екен деп қалыппын.

— Жақындама! Жоғал бұдан! — деп айқайлады Кэптен Билл. — Сен әруақсың — бұрынғы менің әруағымсың — мен сені көруге шыдай алмаймын. Жоғал!

— Сен создың; сен сол қоңыраудың жібін тарттың, — деді бір аяқты жан.

— Бұл өте әдемі сиқыр екен, Акварейн, — деді мақұлық. — Менің өзім бұл айланы бірнеше мың жыл бұрын үйренгенмін, сондықтан бұл мені таңғалдырмайды. Сендерде, перілерде, маған көрсететін жаңа ештеңе жоқ па? — Біз тек өзімізді қорғағымыз келеді, — деп жауап берді Патшайым салмақтылықпен. — Олай болса, мен сендерге сондай мүмкіндік беремін, — деді Зог.

— Осы бір кішкене кедергі үшін кешірім өтінемін, — деді Зог. — Мәрмәр блоктардың сендерге зиян тигізе алмайтынын жақсы білдім. Бірақ ойын уақытша аяқталды. Енді өз бөлмелеріңе қайта беріңдер, сендерді келесі жолы шақырғанда, көңілдеріңді көтерудің бұдан да жақсырақ жолын табатын боламын.

— Біз бүгін Зогтың шабуылдарынан аман қалдық, бірақ оның бізді жою үшін бұдан да қуатты жоспарлар құратынына сенімдімін. Ол өзінің шебер сиқырын көрсетті, бәлкім, мен оны әрдайым тоқтата алмаспын. Сондықтан, мүмкіндік болса, осы түнде қашып кеткеніміз абзал. — Сен күмбездегі алып теңіз ібілісімен айқасып, оны жеңе аласың ба? — деп сұрады Трот.

— Мен ол ібіліс мақұлықтарға мүлдем шыдай алмаймын, өз басым олармен бетпе-бет келмейміз деп үміттенемін. Көрдің бе, Трот, біз айтарлықтай үлкен былыққа баттық, егер осы хикаяны біреуге айтып беру бақыты бұйырса... — Неге олай дейсіз, Капитан? — деп сұрады бала. — Әзірге біз қауіпсіздіктеміз. Біздің жақсы досымыз Патшайымға сенбейсіз бе? — Ол өзі де бәріне толық сенімді емес сияқты, — деп ескертті теңізші. — Су перілері жақсы әрі мейірбан, достым, бірақ мына сиқыр жасаушы — кәрі Зог — нағыз зұлымның өзі, егер қолынан келсе, бізді өлтіруден тайынбайды. — Бірақ ол мұны істей алмайды! — деп батыл дауыстады Трот. — Солай болса екен, жаным. Мен әзірге Зогтың мүмкіндіктеріне бәс тікпес едім, сонымен бірге біздің мүмкіндіктерімізге де ақша тігу тәуекел болар еді. Меніңше, бұл жерде кімнің жеңетіні сәттілікке байланысты сияқты. — Уайымдама, досым, — деді Патшайым. — Менде бізді құтқаратын жоспар бар. Түн батқанша сабырмен күтейік.

— Қазір түн болайын деді ме? — деп сұрады Патшайым, Томм Атто үстелге өрілген теңіз балдырынан жасалған дастарқанды жайып, адамдарына ыдыстарды қоюды бұйырып жатқанда. — Түн! — деп ол таңғалғандай дауыстады. — Мұнда түн болмайды. — Мұнда ешқашан қараңғы түспей ме? — деп сұрады Трот. — Ешқашан. Біз уақыттың өтуі немесе күн мен түн туралы ештеңе білмейміз. Жарық әрқашан дәл қазіргідей жарқырап тұрады, біз шаршағанда ұйықтаймыз және демалып болған соң қайта тұрамыз. — Жарықты тудырып тұрған не? — деп сұрады Клиа ханшайым. — Бұл — сиқыр, Мәртебелім, — деді аспаз салтанатты түрде. — Бұл — Зогтың істей алатын таңғажайып істерінің бірі. Бірақ мына жердің бәрі қамал орналасқан алып үңгір екенін ұмытпаңыздар, сондықтан жарықты мұнда тұратындардан басқа ешкім көрмейді. — Бірақ неге Зог жарықты үнемі жағып қояды? — деп сұрады Патшайым. — Меніңше, бұл оның өзі ешқашан ұйықтамайтындығынан болса керек, — деп жауап берді Томм Атто. — Олардың айтуынша, теңіз жыланы Анко оны жеңіп, осы жерге қуғаннан бері, қожайынның ұйықтамағанына жүздеген жыл болған.

— Мұнда түн болмайтынын және Зогтың ешқашан ұйықтамайтынын біліп, қатты көңілім қалды, — деді Патшайым. — Бұл біздің қашуымызды қиындата түседі. Соған қарамастан, біз әрекет жасауымыз керек, ал алдымызда үлкен айқас тұрғандықтан, ұйықтап, күш жинап алғанымыз дұрыс болар.

— О, Құдайым-ау! — деп дауыстады Трот, өзінің қызғылт қабыршақты құйрығы мен жүзбеқанаттарын қозғалтып бойын көтеріп; — Мұнда неге сонша ыстық болып кеткен?

— Ыстық! — деп қайталады теңізші, — мен өзімді паровоздың ішінде жүргендей сезініп тұрмын!

— Қазір бізге ең қажеті — желдеткіш, — деді ол. — Қалай ойлайсыз, бұл неліктен? — деп сұрады Трот. — Бұл — мақұлық Зогтың тағы бір айласы, — деп жауап берді Патшайым сабырмен. — Ол біздің бөлмелеріміздегі суды қайнағанша қыздырып жіберді, егер ол бізге тиетін болса, біз қазір пісірілген болар едік. Қазірдің өзінде қызған ауамен тыныс алу бәрімізге қолайсыздық тудырып тұр. — Енді не істейміз, ханым? — деп күрсінді теңізші. — Бұл ақымақтықтың соңы ыстық суға түсумен аяқталарын біліп едім, бірақ тірідей пісу сезімі маған ұнамай тұр.

— Енді жақсы болды, — деді Трот ризашылықпен. — Қайтадан ұйықтағыларың келе ме? — деп сұрады Патшайым. — Жоқ, менің ұйқым толық ашылды, — деп жауап берді бала. — Егер мен қайта ұйықтасам, духовкадағы ет сияқты оянамын ба деп қорқамын, — деді Билл капитан. — Қашудың жолдарын қарастырайық, — деп ұсынды Клиа. — Зог бізді жоюдың жолын тапқанша мұнда жайбарақат отырудың пайдасы жоқ сияқты. — Бірақ біз қателеспеуіміз керек, — деп сақтықпен қосты Акварейн. — Сәтсіз әрекет жасау Зогтың үстемдігін мойындаумен тең болады, сондықтан жоспарды бастамас бұрын оны мұқият ойластыруымыз қажет. Сіз не кеңес бересіз? — деп ол Билл капитанға бұрылды. — Менің ойымша, ханым, құтылудың жалғыз жолы — осы жерден шығу, — деп бұлдыр жауап берді теңізші. — Мұны қалай істеу сіздің шаруаңыз, өйткені менің түрім де, білімім де перілерге ұқсамайды.

— Ал сенің ойың қандай, жаным? — Меніңше, біз келген жолымызбен қайта жүзіп шыға аламыз, — деп жауап берді бала. — Егер Сачо бізді шырмауық жол арқылы кері бастап шықса, біз сол ұзын туннельмен ашық мұхитқа жетер едік, сосын... — Сосын ол жерде бізді теңіз ібілістері күтіп тұрады, — деп қосты Билл капитан тақыр басын шайқап. — Олар бізді бірінші реттегідей туннельге қайта қуып тығады, Трот. Бұл болмайды, достым, бұл болмайды. — Сенде бір ұсыныс бар ма, Клиа? — деп сұрады Патшайым. — Мен бір істі бастау туралы ойладым, — деп жауап берді сүйкімді ханшайым; — бірақ бұл өте батыл жоспар, Мәртебелім, сіз бұған тәуекел етпеуіңіз мүмкін. — Қандай болса да айта бер, — деді Акварейн жігерлендіріп. — Бұл — Зогтың көзін жойып, оны мәңгілікке бұл дүниеден аластату. Сонда біз кез келген уақытта үйімізге еркін қайта алар едік. — Зогты жоюдың жолын ұсына аласың ба? — деп сұрады Акварейн. — Жоқ, Мәртебелім, — деп жауап берді Клиа. — Жолын өзіңіз анықтарсыз. — Баяғыда, — деді Патшайым ойланып, — құдіретті Анко патшаның өзі бұл мақұлықты жоя алмаған. Ол Зогты жеңіп, оны осы алып үңгірге қуып тықты; бірақ тіпті Анко да оны құрта алмады. — Теңіз жыланының мұны сиқыршыға жете алмағандығынан деп түсіндіргенін естігенмін, — деді Клиа. — Егер Анко патша Зогты өз орамдарымен қыса алса, зұлым мақұлықтың соңын тез-ақ келтірер еді. Зог мұны біледі, сондықтан да өзінің панасынан сыртқа шығуға батылы бармайды. Анко — ол үнемі қорқатын жау. Бірақ сіздің жағдайыңыз басқаша, менің патшайымым. Сіз Зогқа оңай жете аласыз, тек сіздің күшіңіз оны жоюға жете ме, мәселе сонда.

— Зогқа қарсы күшімнің жететініне сенімді емеспін, — деді ол ақыры, — сондықтан оған тікелей шабуыл жасауға тартынамын. Оның құлдары мен одақтастары — теңіз ібілістерін оңай жеңе аламын; сондықтан олардың қорқынышты қожайынымен кездескеннен көрі, кіреберістегі күзетшілерді жеңудің жолын тапқанды жөн көремін. Бірақ тіпті күзетшілерге де сиқыршы күш пен қуат берген, мұны біз байқадық; сондықтан олармен соғысу үшін маған қару керек.

— Оған судың біршама ысып кеткенін, сондықтан біз оны суытқанымызды айта бар, — деп жауап берді Патшайым. Содан кейін олар Сачоға ұйықтап жатқанда қайнаған судың қалай қолайсыздық тудырғанын айтып берді.

— Зог — ақымақ, — деді ол. — Кек алу — уақытты босқа шығындау екенін оған қанша рет айттым. Ол сендерді қалай жоюды ойлап мазасызданады, бұл — уақытты босқа өткізу. Сендер оның зиян тигізуінен қорқып уайымдайсыңдар, бұл да — уақытты босқа өткізу. Құдай-ау, бұл қамалда қаншама уақыт босқа кетіп жатыр! — Меніңше, бізде уақыт өте көп, сондықтан бұл маңызды емес сияқты, — деді Трот. — Уақыт жалпы не үшін беріледі? — Уақыт бізге бақытты болу үшін беріледі, басқа ешқандай себебі жоқ, — деп жауап берді бала салмақты түрде. — Уақытты босқа өткізгенде, біз бақытымызды жоғалтамыз. Бірақ уағыз айтып тұратын уақыт жоқ, мен барайын. — Бір сәт күте тұршы, Сачо, — деді Патшайым. — Сіздерді бақытты ету үшін бірдеңе істей аламын ба? — деп ол қайтадан жымиып сұрады. — Иә, — деп жауап берді Акварейн. — Біз мына әдемі алтын бұйымдар мен әшекейлерді кім жасайтынын білгіміз келеді. — Мұндағы кейбір құлдар — зергерлер, оларды Зог су астында металды соғып, өңдеуге үйреткен, — деп түсіндірді Сачо. — Мұхиттың кейбір бөліктерінде таза алтын тамырлары мен алтын кесектеріне толы жартастар бар, сонымен қатар батқан кемелерден де көп қор аламыз. Мұнда алтын тапшы емес, бірақ ол жер бетіндегідей құнды емес, өйткені мұнда бізге ақшаның қажеті жоқ. — Біз зергерлердің жұмысын көргіміз келеді, — деді Патшайым.

— Мен сендерді олардың бөлмесіне апарамын, ол жерде оларды біраз уақыт бақылай аласыңдар. Бұл үшін Зогтан рұқсат сұрамаймын, өйткені ол бас тартуы мүмкін. Бірақ маған сендерге қамал ішінде еркіндік беру туралы бұйрық берілген, сондықтан зергерлік шеберхананы көрсетуге рұқсат беремін.

— Бұл мен теңізде апатқа ұшырап, суға батып кете жаздағанға дейін алтынмен жұмыс істеген Калькуттаға мүлдем ұқсамайды. Зог мені құтқарып, мұнда құл ретінде алып келді. Бұл — күн сайын бір нәрсені қайталай беретін іш пыстырарлық өмір; бірақ, бәлкім, өлгеннен жақсы шығар. Сенімді емеспін. Менің өмірімдегі жалғыз қуаныш — алтыннан әдемі заттар жасау. — Маған алтын қылыш соғып бере аласыз ба? — деп сұрады Патшайым зергерге нәзік жымиып. — Істей алар едім, ханым; бірақ Зог бұйырмаса, істемеймін. — Сонда сіз Зогты менен артық жақсы көресіз бе? — деп сұрады Акварейн. — Жоқ, — деп жауап берді ол. — Мен Зогты жек көремін. — Онда сол қылышты менің көңілім үшін және өз шеберлігіңізді көрсету үшін жасамайсыз ба? — деп өтінді сүйкімді су перісі. — Қожайыннан қорқамын. Оған бұл ұнамауы мүмкін, — деп жауап берді ер адам. — Бірақ ол ешқашан білмейді ғой, — деді Клиа ханшайым. — Зогтың не білетінін немесе не білмейтінін айта алмайсың, — деп күңкілдеді зергер. — Зогтың ашуына тиетіндей тәуекелге бара алмаймын, өйткені мен онымен мәңгілікке құл болып қалуым керек.

— Егер патшайымға алтын қылыш жасап берсең, саған мынаны беремін, — деді ол.

— Екеуін де ала аласың, — деді ол.

— Жарайды, достым, — деді ол; — маған мына ұсақ-түйектерді бер, мен саған әдемі алтын қылыш жасап беремін. Бірақ ол тек сән үшін ғана жарайды, өйткені біздің алтынымыз өте таза, сондықтан ол тым жұмсақ. — Оған ештеңе етпейді, — деп жауап берді Билл капитан. — Бізге тек қылыш болса болғаны.

«Сіздер сақ болуларыңыз керек,» — деп кеңес берді ол, — «өйткені менің қатыгез қожайыным сіздерді тірі қалдырмауды көздеп отыр және оның бұл жоспары іске асуы мүмкін. Мұңаймаңыздар, бірақ сақ болыңыздар. Зог сіздердің оның Шыңғырушысынан, құлаған тастар мен ыстық судан аман қалғандарыңызға ашулы. Ол ашуланған кезде уақытты босқа өткізеді, бірақ бұл сіздерге көмектеспейді. Өздеріңіз де уақытты босқа өткізбеуге тырысыңыздар».

«Зогтың бізге бұдан кейін не істемекші екенін білесің бе?» — деп сұрады Клиа ханшайым.

«Жоқ,» — деді Сачо, — «бірақ ол зұлым болғандықтан, жамандық жасауды көздейді деп болжауға болады. Оның ешқашан жақсылық жасауды ойламайтынына сендіре аламын».

«Тамаша!» — деп қуана айғайлады Трот. «Қазір жолға шығамыз ба?»

«Әзірге емес, қымбаттым. Бұл алтын жүзді менің бұйрықтарыма бағынып, жұмысымды атқаратындай етіп дуалау үшін маған біраз уақыт керек. Артық асығудың қажеті жоқ, сондықтан мен біраз уақыт ұйықтап, тынығып алуды ұсынамын. Біздің ұлы шытырман оқиғамызға тың әрі дайын болуымыз керек».

«Сен қатты тоңдың ба?» — деп сұрады Акварейн.

«Ж-жоқ, қ-қ-қатты емес!» — деп жауап берді Трот; бірақ оның тістері сақылдап, әлі де дірілдеп тұрды.

«Су бірнеше минуттан кейін жылиды,» — деді патшайым. «Бірақ енді мен қалған мұзды ерітіп, Клианы босатуым керек».

«Сіздің шашыңыз жоқ қой, Билл капитан,» — деп жауап берді Трот; «сондықтан уайымдамасаңыз да болады».

«Әрине, дайынбыз!» — деп айғайлады Трот.

«Ханымнан соғысуды сұрау онша дұрыс емес сияқты,» — деді Билл капитан; «бірақ сиқыр менің мықты жағым емес, ал сіздің қолыңыздан келетін сияқты, ханым. Сондықтан алға жүзе беріңіз, біз де сіздің соңыңыздан қозғалып, қиындықтарымыздан құтылуға тырысамыз».

«Егер мен кенеттен сәтсіздікке ұшырасам,» — деді Патшайым, — «мені кінәламауға тырысыңыздар. Мен қашып құтылуымыз үшін қолымнан келгеннің бәрін жасаймын және бәрін тәуекел етуге дайынмын, өйткені мұнда қалу соңында өлімге әкелетінін жақсы білемін».

«Бәрі дұрыс,» — деді Трот үлкен батылдықпен. «Бәрін тезірек аяқтайық».

«Онда біз осы жерден бірден кетеміз,» — деді Акварейн.

«Тікелей күмбездегі саңылауға қарай жүзіңіздер!» — деп айғайлады Акварейн, және бұл бұйрыққа жауап ретінде төртеуі де жылтыр құйрықтарын бұлғап, жүзбеқанаттарын тербетіп, судың ішімен бар жылдамдықпен зулады; олардың бағыты күмбездің төбесіне қарай қиғаш жоғары бағытталды.

«Мен сені құтқара алмаймын, кішкентай серігім,» — деді ол мұңайып, — «бірақ біз ұзақ уақыт бірге болдық, енді бірге өлеміз. Трот, мен сол су перілерін алғаш көргенде-ақ біздің... біздің...»

«Бұл оқиғаны айтып беру үшін тірі қалмайтынымызды білдім,» — деді бала. «Бірақ ештеңе етпейді, Билл капитан; біз қолымыздан келгеннің бәрін жасадық және жақсы уақыт өткіздік».

«Кешіріңіздер мені! Ох, кешіріңіздер!» — деп шарасыздықпен айғайлады Акварейн. «Мен сіздерді құтқаруға тырыстым, менің бейшара достарым, бірақ...»

«Бұл не?» — деп жоғарыға нұсқап айғайлады Ханшайым.

«Бәрі бітті, достар,» — деді ол жұмсақ үнмен, оның күлкілі бейнесінде қайтадан жұмсақ өрнек пайда болды; «қалаған уақыттарыңызда үйлеріңізге қайта аласыздар, өйткені мен өз денемді өткізіп болған соң, күмбездегі жол ашық болады».

«Егер сіздер мен шақырған кезде маған қонаққа келгендеріңізде,» — деді Теңіз жыланы, — «осы әурешілік пен қиындықтың бәрі болмас еді. Мен жер бетінің тұрғындарын қабылдау үшін сарайымды ретке келтіріп қойып, сіздерді күтіп өз інімде (den — інім, мекенім) шыдамдылықпен отырдым. Бірақ сіздер мүлдем келмедіңіздер».

«Үшінші ауырсыну қалған екеуіндей жаман болды ма?» — деп сұрады Трот.

«Бірақ сол үшінші ауырсыну туралы айтсаңызшы,» — деді Трот. «Егер сіз қазір айтпасаңыз, мен сұрауды ұмытып кетемін бе деп қорқамын».

«Егер кенеттен ұмытып қалсаң, маған есіме сал,» — деді Анко, — «сонда мен саған міндетті түрде айтып беремін».

— Анко, үңгірге барғанда өзіңмен бірге бүкіл денеңді алып кетпеп пе едің? — деп сұрады.

— Мәртебелі патша сіздерге қош келдіңіздер дейді, — деді қуыршақ балықтардың бірі нәзік дауыспен. — Патша сарайына кіріңіздер, мұхит билеушісі сіздерді қабылдауға дайын.

— Мәртебелі патша сіздерді өзінің жеке бөлмесінде қабылдауға дайын, — деді.

— Қош келдіңіздер, достарым! — деді Анко жылы шыраймен. — Менің үйім қалай екен?

— Біраз уақытқа су перілерінің үйіне барып демалғыларыңыз келе ме, әлде бірден Дәу үңгіріне жол тартасыздар ма? — деп сұрады.

— Бір кездері, — деді ол, — бәріміз де жер бетінде туып, ауамен тыныс алып өмір сүргенбіз; бірақ қазір бәріміз балықтар сияқты өмір сүріп жатырмыз және біздің үйіміз — мұхит суы. Біз бұл жерге бірінен соң бірі келдік, Зог сиқыршы бізді суға батудан құтқарып, су астында жайлы өмір сүруге мүмкіндік берді. Бізді құл еткен құдіретті иесі енді мәңгіге кетті, бірақ біз өмір сүріп жатырмыз және туған жерімізге қайта алмаймыз, онда біз тез өліп қалар едік. Зогтың мүлкіне бізден басқа мұрагер жоқ, сондықтан осы зәулім қамалда қалып, бұрынғыдай қоғамның жайлылығы үшін еңбек еткеніміз дұрыс болады. Тек еңбекпен ғана бақытқа жетуге болады, біз басқалар үшін емес, өзіміз үшін еңбек ете аламыз.

— Бәріміздің өз міндеттеріміз бар, сондықтан патша болуға уақытымыз жоқ. Ал сен, Сачо, Зогтың жеке көмекшісі болдың, қазір ешқандай міндетің жоқ. Сондықтан бізді сенің басқарғаның дұрыс болады. Не дейсіңдер, жолдастар? Сачоны патша етеміз бе?

— Біз үйге қайтып бара жатырмыз, — деп түсіндірді Капитан Билл, — бұл жаққа қайтып келмейтін шығармыз. Бірақ сенің осындай зәулім қамалдың патшасы болғаныңа қуаныштымын, Жо, енді сенің жағдайың жақсы екенін біліп, көңілім тыныш болады.

— Егер өміріңнің қайсыбір кезеңінде су перілерінің көмегі керек болса, жаным, — деді ол, — мұхит жағасына келіп, «Акварейн» деп шақырсаң болғаны. Егер осы жүзікті тағып жүрсең, мен сені бірден естіп, көмекке келемін.

— Енді біз сәл тереңірек түсуіміз керек; өйткені Дәу үңгірі осында, ал оның кіреберісі теңіз түбіне жақын.

«Бұл өте оңай болады», — деп жауап берді Клиа ханшайым көңілді күліп. «Қараңыз! Міне, біз су бетіне шықтық».

«Біз жоқта аяқтарымыз қайда болды екен?» — деп ойланды Билл капитан кішкентай досына үлкен қуанышпен қарап.

«Қош болыңдар, достар!» — деп дауыстады олар.

«Трот, анаң бізді жоғалтып алған жоқ па екен», — деді ол мазасызданып.

«Құрлық бәрібір жақсы екен, капитан», — деді.