– Біздің Еңлікжан тілге әбден жүйрік!

– Сен, Сембай, кекірт ағылшындардың қалай таң қалғанын көрдің ғой! Тіл-көзден сақтасын бұ қызымызды.

– Қазақшасы қандай таза! Және өте жатық аударады-ау!

– Оу, Еңліктің қазақтың ұлттық салт-дәстүр туралы өткен телеконкурсында бірінші орын алып, "Алматы аруы"атанғанын білесің бе?

– Неге білмейін! Талай ауыздың сілекейін ағызып жүр ғой бұл қарындас!

– Әй, тәйт! Көргенсіздік жасама! - деп Маржан килікті.

– Әу, Мәке! Маржан тәте, көз сұлулықты көру үшін берілмеп пе еді. Әсемдік жанға ләззат сыйлайтынын айтқаныма да кінәлімін бе?

– Рас! Рас! Өзін үріп ауызға салғандай-ау! Тәрбиесі де жақсы. Алдыңнан кесіп өтпейді-ау бір!

– Анау менің Кебек інім телевидениенің "Жігіттің сұлтаны" аталған конкурсына түспек. Екеуі бір-біріне лайық-ақ. Таныстырар ма еді өздерін!

– Кешігіп қалдың, Көбен! Кешігіп жүресің ылғи. Мен сендерге дәл осы арада бұл еліктей Еңлік қыздың кімнің қақпанына түскенін көрсетем қазір... О-о! Әне! - дауыстайды. - Үсенжан!

– Мама-а!

– Жә! Енді мына ағаларыңмен амандас. бұл - менің ұлым.

– Ә-ә, дұрыс екен. Ұлыңыз, Мәке, "Алашойлда" істейтін болар.

– Иә, Сембай! Көмейіңдегіні бүксең де, бүкпесең де, біздің Үсенжан әрине " Алашойлда" істеуге тиіс.

– Жөн, жөн...

– Дұрыс-ақ...

– Ал анау Еңлікжан - біз сияқты шетел тіліне мақаулардың сайраған кеудесі, бүлкілдеген көмекейі. Мынау Үсенімнің болашақ қалыңдығы!

– Үсен!?.

– Еңлік!

– Кешіріңіздер... Самолет техникалық себептермен бір сағаттай бөгеледі екен. Офис-бөлмеде дем ала тұрыңыздар дейді.

– Не дейді!? Мақтаулы Еуропада да кібіртіктеулер болады екен-ау, ә!

– Жә! Өзгені кінәраттағанша, өздеріңді жетістіріп алсаңдаршы.

– Әй, Мәке-ай! Ауыз аштырмайсың-ау!

– Жә! Жүріңдер. Шәй-суын ішіп, дем алайық. Үсен, сендер...

– Ма! Біз қазір... бара беріңіздер.

– Энглика! Мен сені сондай сағындым!.Сондай!.. Сен не?!

– Папам... Папамның денсаулығы күрт төмендеп кетті... Күн сайын нашарлауда... Мамам екеуміз әбден уайымдап біттік.

– Ой, Энглика, уайымдама. Бәрі дұрыс болады Алматыға барысымен менің мамам ең мықты врачты ертіп апарады. Сен менің мамамды білесің.

– Иә... Білем Маржан апайды... Еще қалай білем, - деп күрсінді - Тауда, Шымбұлақтан жоғарырақта бір керемет емші бар дейді... Жазбайтын ауруы жоқ көрінеді. Аты Абыл.

– Емші?!. Шарлатан шығар тағы бір.

– Жо-жоқ, Үсен! Ол нағыз білгір...шөппен, тамырмен емдейтін ғажайып адам!... Бұрынғы медик. Профессор. Академик. Парламентте спикер болған. Соны тапса ғой.

– Ой, Энглика!..

– Мені Еңлік десеңші, Үсен.

– Иә! Иә! Еңлік, Еңлігім, анау Абыл ата ғой. О-о, оны мен өзім тауып алып, папамызға ертіп әкелем! Бәрін жасаймын. Тек қана сен, Энг... Еңлікжан, мынау әдемі көзіңе көлеңке жолатпашы!...

– Жарыс-конкурсымыздың беташар сайысы - өнер сайысы. Оның шарты бойынша жарысқа қатысушы әр жігіт не әсем ән салып, құлақ құрышын қандыруы тиіс. Не тәтті күй шалып, жүрек тебірентуі қажет.

– Көбен, былай оңашарақ шығайықшы.

– Ә-ә, иә, Әбеке! Сіз... сіз әлгінде біздің Кебек баланың салмағын арттырдыңыз да жібердіңіз. Енді ол бірінші орынды шаппай алады.

– Әй, Көбен! Жайдақтатпа! Жігіт - шын өнерпаз екен! Жарысқа түспей - бақ қайда. Шапсын - жеңсін. Желпілдетпе, жеңілдетпе. Әліптің артын бақ. Сен маған мынаны айтшы. Англияда болдың... Шет елінде не бар? Өз еліңде не бар?

– Дәл бүгін соны айтайын дейтін даурық жоқ қой, Әбеке.

– Неге болмасын. Эс-Эн-Гэ басшылары бас қосар мезетте Ельциннің үнемі аяқ астынан ауыра қалатыны қалай? Шалақұрсақ жұртың газ жоқтықтан не ыстық іше алмай, не иінін жылыта алмай, бүрсеңдеп отыр. Оған қандай уәж айтарсың?

– Мәжілісте дауымыз да көп. Көздеп алған жауымыз да жоқ емес. Анау "Трактабель" бәле басы тәрізді. Бүкіл жылу мен жарық көзін арзанға сатып алып, енді өзімізге қымбаттатып сатпақшы.

– Мәжіліс не дейді? Үкімет не дейді?

– Не десін. Үкімет басшыларынан электр стансалары мен газ құбыры жолдары "Пауер консолидитедке" қай бағамен сатылды, қай мезгілге, қандай шартпен сатылды?" деп сұрау берумен мәжіліс әлек. Нағыз бұлтарма, ойнап Үкімет әлек. Әбеке, әркімнің ішіндегі бүкпесін сыртқа шығару үшін трактор түгіл танк те ештеңе істей алмас-ау.

– Мәселені неге төтесінен қоймайсыңдар?

– Оу, Әбеке! Алдыңнан жарды, артыңнан орды өзің қазасың ғой онда. Бір-екі бұлқынсақ, үшіншіде не Үкіметті, не парламентті Елбасы таратып жіберсе қайтеміз...

– Сөйтіп, Көбен, басын таудай, аяғын қылдай етуге әбден үйрендім деңдер.

– Әбеке, таңдайыңызды жібітіп отырыңыз.

– Ә-ә, Маржан!?. Керегі қанша еді...

– Оу, Әбеке! бұл сізге керек болмаса да, сіз елге керек адамсыз. Ел ағасысыз. Сіздің алдыңыздан ас, аузыңыздан уәж кетпеуі тиіс. Әй, Көбен!

– Өзің...Өзің, Маржан!.. Мен қазір...

– Осы ініңіздің, Әбеке, табанының мөрі жоқ. Тайғанайды да жүреді. Аздап коньяктан алсақ...

– Құй онда, Маржан, көзге тамызатындай етіп!

– Сыныңызды алғызбаған, Әбекем-ай! Онда қағыстырып та қоярмыз.

– Ал, Маржан, құлағым сенде.

– Сезіп отырсыз. Сезесіз сіз, Әбеке. Әлгінде Кебек баланың жұлдызын аспанға шығардыңыз. Рас, оның өнеріне дауым жоқ. Сол ұлмен сайысқа түсетін менің ұлыма да оң қабақ күтем.

– Өнері асып жатса, оң қабақ емес, он қабағымды да беремін. Шын жүйрікке көтермешінің қажеті болмайды, Маржан.

– Әбеке, кейде бап шаппай, бақ шабатынын ескерген абзал.

– Жөн, жөн, Маржан. Кім еді ұлыңның есімі?

– Үсен. Осы жолы бағы жанса, өмірлік өкіл әкесі өзіңіз боласыз онда.

– Сембай! Кел бері! Әбекеңнің қасында бол. Қызмет қыл. Әбеке, мені анда тосып қалды.

– Ә, иә, бара ғой, Маржан... Сембай, жағдайың қалай? Әлі министрмісің?

– Астананы Ақмолаға көшіреміз деп сабылып жүрміз. Кеше сол жақтан келдім. Министрліктің үйінің фундаментінің алғашқы күрегін өзім көтердім.

– Бопты. Шешулерің тез еді, көшулерің созылып кетпесе. Жә! Көшуге үйренген халықпыз. Оның бір реті болар. Сен, Сембай, маған мұнайды айтшы. Басы-қасында жүрсің ғой. Каспийді қалай бөлетін болдыңдар? Үлес әділ бола ма? Ұпайды Ресейге жібереміз бе?

– Оу, Әбеке! Үкіметті талай жыл өзіңіз де басқардыңыз ғой. Жер бөліс емес, көл бөлістің қитұрқысы мол екенін менен артық білесіз.

– Есе бермей, еңсеріп ұтам деушілерден ығысып жүрген жоқсыңдар ма? Бөлінер дүние бірдікі емес, елдікі екенін мықтап ескерген жөн. Ельциннің, менің байқауымша, аларда алақаны ашық, берерде жұдырығы түюлі-ау..

– Сылтың айтып қайтем. Өзіңіз біліп тұрсыз, Әбеке. Олар одырайса, біз ылдиламай қоймаспыз...

– Қымбатты ағайын. Халқымыз "жігіт сегіз қырлы, бір сырлы болсын" деп ұлына талабын күшейтіп, талантын ұштап отырған ғой. Сол дәстүрдің жалғасын бүгінгі конкурстан байқасақ, онда тағы да бақ сынаудың бір парасы - палуандық аренасы -қазақша күреске кезек береміз. Алғашқы жұп - Кебек пен Үсен! Үсен мен Кебек! Қабыл алыңыздар!

– Саспа, бала! Желкеңе әлі талай мінермін!

– Ал, мен, Үсен аға, міне дәл қазір үстіңіздемін. Бірақ еш өкпе-қыжылым жоқ әлі. "Күш атасын танымас" деген, тізем батып кетсе, кешіріңіз.

– Неге көңілсізсің, Энглика?

– Папам бүгін тіпті нашарлады. Мамам безсодержания алып қасында отыр.

– Ауруханаға неге жатқызбадыңдар?

– Көп жатты ғой... Өзі де шаршады. Оның үстіне ауруханаға тамағын да, дәрісін де, төсек жабдығын да үйден тасимыз... Үсен, басым айналып кетті... отырайықшы.

– Энглика! Сен мына КВВК-дан аздап, а? Басың ауырғаны қояр.

– Үсен, менің есімім Еңлік қой.

– Ә-ә... А мне Энглика-Анжелика больше нравится.

– Мамамды жұмыстан қысқартуы мүмкін. Биылдың өзінде тура үш ай безсодержаниемен жүр. Әлі июль ғана...

– Энг... ә, Еңлік! Ох, ұмытып барам... Мынау инсулин. Ал мынау басқа дәрілердің қаражаты.

– Керек жоқ!..

– Сен не , Еңлік? Я разве тебе, вам чужой? Папаң маған да пахан ведь. Ала бер. Көп емес. Всего-навсего тысяча баксов.

– Еңсем бір көтерілмей қойды.

– Көтеріледі әлі-ақ, Энгли... ә-ә, Еңлікжан! Біз медовый месяц жасаймыз. Сначала в Америке. Оған дейін Көктөбедегі трехэтажный, Ақмоладағы двух-этажный особняктарымыз бітеді.

– Бәрібір мамаң уысынан шығармас бізді.

– Да, она такая... Но ол бізді... екеумізді жақсы көреді. Ох, чуть не забыл! Энжелика... Еңлік, қане жұм көзді! Ну, прошу!

– Ой! Бұл не? Алқа ма?! Үсен! Мынау өте қымбат қой!...

– Сен қымбатсың маған. Сен ғана!

- Құйрығы жоқ ,жалы жоқ

– Қайран Мұхтар-ай! Айтыпсың-ау! Дәл бүгінгі күңді айтыпсың. Ерімнен нәр қашты. Елімнен хал қашты. Қашты ғой... Шұбырған жұрт... шұбырынды тобыр. Даламнан безіп, қалаға топырлауда... Неге солай?.. Даладан аң да, мал да, жан да безуде. Даламның тұл, ұлымның құл болғаны ма сонда... Ал мен... Мен қаладан далаға ұмтылдым... Таудағы Робинзонмын... Кешегі академик-профессор... бүгінгі диуана. Диуана Робинзон... Жо-оқ! Мен керекпін әлі. Анау әрі ауруханасыз, әрі панасыз қалған, дәрігерсіз әбігер қарапайым қазағыма шөптен дәрі, тамырдан дәру іздеймін. Ерінбей епсектеймін. Менің ендігі көкейкестім осы. Осы ғана...

– Армысыз, ата!

– Бар бол, балам! Сәлем берісің жақсы екен!

– Мұхтар Әуезов атамыз осылай сәлемдесуді жөн көрген дейді. Өнегесін алғымыз-ақ бар.

– Қабағың ашық, жүзің жарқын екен бүгін. Кеудең де таза бол,ай... Төрлет, Кебек... Оу! Аяғың...

– Аңда жүргенде тасқа құлап... Жарасы сарысуланып жазылар емес. Өзіңізді, ата, әдейі іздеп келдім.

– Ашшы... О-о, мұныңды жазып берем. Уайымдай берме.

– Айтқаныңыз болсын.

– Кебек балам, қазір өзім дайындаған тамырмаймен майлап, таңып берейін. Екі-үш рет майлағаннан қалмайды.

– Ой, Энглика! Баллон жарылыпты.

– Ой! Үсен! Авариядан қалай аман қалғанбыз. - Жолдың шетіндегі қияға үңіле қарайды. - Енді болмаса ауып кетердей болыппыз-ау!

– Қорықпа, Еңлік! Мен барда ештеңеден үрейленбе. Бәрі ол райт болады.

– Көп тосамыз ба?

– Мен дөңгелекті тез ауыстырам. Он бес, жиырма минуттай күтесің.

– Ой, Үсен! Анау Абыл атаның саяжайы ғой. Мен мынау соқпақпен бара берейін. Сен сонда кел.

– Жарайды.

– Сәламатпысыз. - Кебекті көріп, ыңғайсызданып қалған.

– Сәламатсыздар ма?

– Шүкір, шүкір, қызым. Кел, төрлет.

– Ата... Мен... мен сізді... Анау асуда машинамыздың дөңгелегі жарылып... .

– Апырай, өздерің аманбысыңдар, қызым?! Асудың жолы тым қиын еді...

– Жо-жоқ! Дін аманбыз, ата. Үсен джиптің дөңгелегін ауыстырып жатыр. Мен шыдамай жаяу тарттым. Папам... Көкем қатты ауру... - Дауысына діріл араласады.

– Отыр, қызым. Көкеңді жақсы көтеретініңді білдім. Уайымдай берме босқа. Сендей сезімтал ұрпағы бар әкені ауру жеңбейді. Ал, айта бер. Көкең қалай, Қай жері ауырады?

– Мәссаған! Жарты сағаттай бөгеліппін-ау. Еңлік кешікті ғой. Осы қыздың қылтың-сылтыңы әлі де бітер емес. Қолыма бір қондырып алсам...

– Күй "Көкейкесті!" Қайран "Көкейкесті!" Бүгін тынбаған көңіл.... тыңдалмаған тілекті айтпадың. Сабылған ел, сандалған ерді де діттемедің.

– Жараса қалыпсыңдар ғой... Күй күңіренткен жігіт!.. Күйге балқыған қыз. Мәре-сәре тірлік...

– Үсен!..

– Күй тыңдауға келіп пең?

– Үсен аға, амандық-саулық қайда?

– Кебек! Тағы да сен! Шыға бердің алдымнан!

– Онда мен сұрайын. Есен-саумысың, Үсен аға!

– Осы сен маңыма жоламасаң!

– Тарылма, Үсен. Қолды қағуың бекер болды. Бекер!

– Еңлік, бұ не сыр?

– Еңлік деді ме?! Сен... сіз Еңлікпісіз?! Бәсе... бәсе!...

– Еңлік болса, қайтпек едің?

– Қайтушы ем, Үсен аға. Қызыққанымды... марқайғанымды ғана айтар едім. Пәлі, Үсен аға! Жұрттың аузынан түспейтін бас жүлдені жеңіп алған қазағымның мақтанышы -"Алматы аруын" алғаш дәл қасымнан көріп тұрып, қалай әсерленбейін!

– "Алматы аруына" сілекейің шұбырғаны содан екен ғой.

– Әсемдік пен сұлулық - көз қуанышы, көңіл мерейі!

– Аш көзіңді! Қара мына ақ тамақты аймалаған кулонға! Оны Энжелика... Еңліктің мойнына мен таққам! Мен!

– Бриллиант алқа - қарғыбау емес жетектеп сүйреп кететін. Тағылған нәрсенің сыпырылуы да оңай, Үсен аға!

– Килікпе, Кебек! Жөніңді біл!

– Жөнімді де, жолымды да өзім ғана іздесем ше?

– Жоқ! Саған жол мен жөнді мен нұсқаймын. Мен!

– Үсен!...

– Еңлікжан, бөгеме! Айтсын маған неліктен, не себептен жол нұсқайтынын.

– Айтам, қарасирақ! Ендігі билік те, тізгін де біздерде екенін көзіңе шұқып айтам, тас кедей! Билік бүгін акщада, долларда! Доллар мұнайда! Мұнай бізде! Менде!

– Жоқ, Үсен аға! Мұнай - елдікі! Халықтікі! Бүгін сендер уыстағанмен, бәрібір мұнай ел атты иесін табады. Байлық та, билік те халыққа тиеді.

– Қайқаясың ба осы арадан, жоқ па?

– Жоқ десем ше...

– Онда не сен! Не мен!

– Мылтық менде де бар... Келсең кел , Үсен аға!.

– Оу! Жігіттер! Тоқтаңдар! Қызылға, қызға таласатын кешегі кезең өткен. Жөн-жобамды мен өзім білем! Өзім!

– Бәсе, Еңлікжан! Алтыннан қарғыбау тақтым деп өктемсінген Үсен аға ғой.

– Шалма аяқтан! Тұрма жолымда, Кебек!

– Үсен, қызғанам деп қорлама мені! Табалдырығыңнан аттағам жоқ әлі.

– Еңлікжан... Ақылдым. Мынаны көкең аш қарында ішсін. Жарты стақаннан ғана. А-а, жігітім, ау... Үсенбісің?

– Иә, ата, сәлем бердік.

– Алдық, алдық сәлеміңді. Рахмет.

– Жүр, Еңлік! Менің кешікпеуім керек. Совещаниеден қалсам, мамам...

– Сау болыңыз, Кебек аға! Мен де жұрттың аузындағы "Жігіттің сұлтаны" конкурсының бас жүлдегерін жақсы білем. Білдім, аға!

– Сау бол, Еңлік... Еңлікжан!

– Балам! Сен де "Алашойлда" істеймісің?

– Иә! Жай сұра дыңыз ба, Әбеке!

– Осы күні әкелі-балалылар бір жерде істейтін әдет шықты ғой. Жөн-жөн. Әкең екеуің "Алашойлды" дүрілдете алсаңдар, ел белін көтерер ме еді...

– Оны реттейміз. Америкада бір жыл стажировкада болғанымда капитализмнің бергенін де, жасырғанын да түгел қамтығам.

– Оқығаның дұрыс болған. Тоқығаның одан да абзал. Ұлым, түп мақсатың қандай?

– Әбеке, бәсеке деген асу тұр алдымда. Содан өту - бас мақсат. Сонсоң жар құшу дейтін талап бар. Осы екеуіне де өзіңізден бата ал деп еді мамам.

– Ә-ә, Маржан сөйдей ме... Ал онда - айтып көрші мән-жайды. Үсен ілгері ентелейді.

– Әлгінде көрдіңіз... алдымды үнемі кескестеп жүретін Кебек бар!

– Ер білігі ел тілегімен қабысарын ойладыңдар ма... Кебек деймісің?!

– Иә! "Жігіттің сұлтаны" конкурсында алдымды ораған Кебек! Енді ол маған лайықтаған "Алаш-ойлдың" шетелдік сауда өкілдігінің бастықтығына таласып отыр. Елім дейтініңіз шын болса, Кебек баланы жолымнан ысырып тастаңыз, ата.

– Жә, шырақ! Тілек - есепшіл, жүрек - кекшіл болмасын! Ілгергім болар ма десем, кешегілердің күншіл шоқпарына жармасқаның қалай? Ел игілігі десең - Кебекпен неге бірлеспеске! Соңыңнан неге ертпеске! Еліңнің жоғын екеулеп іздесеңдер, артық па! Шетелде тобыңды көбейтсең, мұндағы көбіңнің ырзығы молаймас па?

– Бұл - папамның беріп жіберген тойға шақыртуы. Айтқаныңызды түсіндім, Әбеке! Өмір - күрес! Жеңермін, жеңілермін. Өзім... Өзім ғана!..

– Ата, әлгінде Үсен екеуміз... шыдамсыздық... шәлкестік танытқанымызды естісеңіз.. Кешіріңіз.

– Күйің керім екен, ұлым... Толғақ буғандай, ойды адастырып, бойды құрсаулағандай... Ашшы сырыңды! Ақтаршы бүкпеңді.

– Рас, ата! Бәрі рас. Ойымның адасқаны да, бойымның құрсауланғаны да рас... Мен... мен бүгін оқыс күйге бөктім, ата. Оқыс хал кештім... Армандаушы ем әлдекімді аңсардай! Алқынушы ем перизатты табардай!..

– Айттың-ау, Кебек балам. Жалының өрттей... Өртер ме өзекті? Өзгені де өртер ме?! Қиянатын көрер ме? Қиянатын себер ме?.. - бөгеліп қалады. Кебек Абылдың қолынан ұстай алады.

– Ата!?. Не дедіңіз?! Сүюдің несі қиянат? Сүйіспеншіліктің сұмдығы бар меді?

– Талас бар ғой, балам... Үсен көнер ме.. Өгейсіретер өмір кездесер ме алдыңнан... Күдігім кеудемді түйрейді.... Қызықпа.... қызынба десем ше...

– Ата! Ау, ата! Онда мынау жалындаған жүректі жұлып алып, итке тастайын ба?

– Сабыр.... Ерді сабыр сақтайды. Алып-ұшпа, ұлым.

– Ұтылдың, Өскенбек!

– Жоқ, жезде! Бұл ойын жолғым. Кел, тағы бір. Ендігі жеңіс менікі.

– Көрерміз. Құй! Оңашада тартып жіберейік.

– Әпкемнен қорқасыз, ә, жезде!..

– Маржаннан сескенбейтін адамды өзің атай аласың ба, Өскенбек?

– Рас, рас? Маржан тәтемнен бар болса, Тәңірінің өзі айналып қашар...

– Әй! Сендердің күлкілерің-ақ таусылмайды екен.

– Тәте-ау, енді жылау керек пе?

– Жыла, Өскенбек! Жыла! Бірің - "Алашойлдың" президентімін деп қоқиланып, біреуің Мәжіліс комитетінің төрағасымын деп дүрдиіп, не бітірдіңдер? Шөп толтырған қапсыңдар!

– Болды, мамасы! Бас жаққа барыспайық!

– Әй, Бағлан! Қышытпа тілімді! Сенің маубастығың Көбенді кеңірдегімнен сығымдатқан.

– Маржан! Осы бүгінде Көбенсіз отыра алмағанымыз ба. Аты өшсін оның!

– Пішту! Сол сен бе? Сен екеуің бе оның атын өшіріп, көмейіне құм құятын?! Оу, Үсен неге кешікті... ә.

– Мазам болмай отыр, Үсен.

– Неге, Анжелика - Элика, Еңлік?

– Білмеймін. Әлденеге елегзи берем.

– Тойымызды тездетейік онда, а?

– Жоқ! Күнін белгіледік емес пе...

– Онда, на уик-энд менің джипімнен охотаға барып кел.

– Ал сен ше?

– Біз бір мероприятие жасаймыз. Обще клановое совещание в узком кругу. Бір преграданы алып тастау қажет.

– Ол не тосқауыл?

– Кебек! Выскочка Кебек! Именно мына мен үшін ғана ашылған Америкадағы "Алашойлдың" торговое представительствосына таласады.

– Мамам сенің свадебный нарядыңды тіктіру үшін бүгін Москвадан Зайцевты алдырған. Қазір бізге барамыз. Сонсоң мамаммен Зайцевке кіресіңдер.

– Бүгін бара алмаймын.

– Неге, Энжелика?

– Барғым келмейді.

– Тәте, ас дайын...

– Мен саған, Рахия, қашанғы айтам! Менен белгі берілмей мазамды неге аласың! Үсенжан жоқ әлі.

– Кешіріңіз, апай! - деп келіншек шығып кетеді.

– Тұтақ! Апай деуін қыршаңқының! Ауызын апандай ашқызбасам ба... Үсен неге бөгелді екен?..

– Келер... Жас бала емес ес білмеген.

– Сен! Сен кінәлісің, Бағлан, бәріне! Не қырың, не нәрің, не сырың жоқ. Елдің бәрін басымызға сен шығартып жібердің. Сен! Балаңды да басқалар әлден-ақ басына бастады. Сеңгірбайдың Кебек дегені - кедергінің басы!

– Кебек - білгір жігіт. Алғыр-ақ!

– Алғыр-ақ! Онда Үсеннің орнына Кебекті "Алашойлдың" Америкаға представителі етіп жібер де, Сеңгірбайға қойының мен қолтығыңды аш. Күні ертең-ақ "Алашойлды" Сеңгірбайдың ру-ұрығы билеп-төстеп, уысыңнан суырып әкетсін!

– Атама ондай сұмдықты, Маржан! "Алашойл" тек біздің кланның...

– Кланың не ей, сенің?!

– Кланым - клан! Мына сенің, менің және тек қана біздің туыстардың... біздің төңіректің ғана меншігі емес пе әзірше "Алашойл"! Оны мен неге өзгеге қиям!

– Есуас неме-ау, сенің мынау қуыс кеудең мен бос қауашағыңды көркейтіп тұрған бақ пен атақ сол "Алашойлдың" арқасы! "Алашойл" мұнайының қып-қызыл ақшасы! Жап-жасыл доллары! Қазіргі бір бәрел.

– Баррелль де, Маржан! Баррель!

– Өскенбек, жағаласпа! Сол бір бәрелі қырық алты долларға сатылатын мұнайдың әр бәрелінен түсетін доллар сенің қалтаңды тесіп бара ма?

– Маржан, басқалармен... бастағылармен бөлісетінімізді де ұмытпа!

– Ұмытқам жоқ! Құбырдың шүмегін бұрайтын сен! Сенің қанша ағызғаныңды, қаншасын жасырғаныңды басқалар да, төбе басындағылар да біле ме?

– Жо-оқ!.. Неге білгізейін.

– Ал сол сен жасырған... біз жасырған сан мың бәрель мұнайды, төбедегі үкімет те, төрдегі парламент те білгісі-ақ бар. Әсіресе Сеңгірбай әулеті итше тіміскілеп, тілін салақтатып жанын салып жүр.

– Олар ма... Олар аянбайды... аямайды. Мәжіліс отырысында мұнайдан түсетін таза пайданың мөлшерін, оның қайда кететінін үкіметтен қатал сұрау керек деп қайта-қайта ұсыныс жасауы бекер деймісің. Көре алмайды олар өзгенің озғанын да, кекірігі азғанын да.

– Жә! Суырылмаңдар! Сеңгірбайдың Кебек баланы тықпалауында осындай гәп бар. Сол бөлтірігі арқылы, Бағлан, сенің жасырғаныңды анықтап, жамбасыңа басқаныңның тең жарымына жармасқалы үздігіп жүр. О не, Сеңгірбайдың екі иығын жұлып жеп, ел мүддесін ойлағандағысы. Оныкі тек өз қамы, өз кланы!

– Апырай, ә!? Сәкең... кешегі басшы Сеңгірбай аға да сөйте ме?

– Сәкешілін!.. Ол нағыздың өзі... Ал сен тым сенгішсің.

– Неге кешіктің? Еңлік қайда? Свадебный нарядының бүгін примеркасы.

– Үйінде қалды, - деп Үсен күңк етті.

– Әй! Мен саған ертіп әкел демедім бе? Анау Мәскеудегі Зайцевты неге алғыздым. Айтқанды осы қашан орындайсыңдар?!

– Ма! - деп баласы шатынай қарады.

– Ма! Неге зіркілдей бересің!

– Ойбай! Мынаның тілі шыға бастапты. Маңырауын! Бүгін тілдесе, ертең сабар әлі бәрімізді, - деп Маржан безектеп ала жөнелді.

– Әй, сен! Бүкіл Қазақстан сыйлайтын Маржан Төлебаевнаға нос көрсетпекпісің. Мен сені! Мен саған...

– Әй, Өскенбек! Сен қойсаңшы дүрілдемей... Үсен... Үсенжан, байқасаңшы балам, мамаңның жүрегі ауру...

– Дәрігер!... Скорый... шақырыңдар!...

– Бәлкен! - деп әлсіз дыбыс берді.

– Әу, Сапар! Шай әкелейін бе?

– Шайды қоя тұр. Анау дәрің... Еңлікжан әкелген дәрі маған жақты-ау дейім... Сарайым ашылғандай. Шіркін!... Сол емшінің өзін көрсем!..

– Папа! Рас көргіңіз келе ме? Онда Абыл атаны өзім шақырып әкелем.

– Еңлікжан-ай, әбден мазаңды алып біттім-ау! Жұмысыңа бөгет боп...

– Жо-жоқ, папа!.. Өйдемеңіз..

– Бүгінде жұмыс табу қиын. Шығарып тастаса... - күрсінеді. Көзінің қиығына жас үйіріледі. - Келе қоймас ол емшің. Кешегі дүрілдеген дөкей ғой. Менікі жай далбаса қиял ғана. Жердің түбіне іздеп барам деп әуре болма, Еңлікжан.

– Папа! Мына тұрған Шымбұлақ емес пе. Үсеннің джипімен...

– Үсен?! Сол Үсен немең... Қарағым-ай, айтпайын десем де... еркіңе бұрын жағаласпаушы ем...

– Сапар, сен не дегелі тұрсың? Жастар өзі шешсе...

– Мама! Папа, айта беріңіз. Мен... мен сізді түсінем, папа. Түсіндім бәрін.

– Түсінсең болды... Еңлікжан!

– Ке-ебек?!

– Иә, мен ғой, Еңлік! Абыл атаны ертіп әкелдім.

– Абыл атамды деймісің?! Қайда ол кісі?

– Сәламатпысың, қызым. Келіп қалдық.

– Ата! Сізді...Өзіңізді! Апырай! Қандай керім болды! Папа! Мама! Көке! Абыл атам келді! - Төргі үйге ұмтыла түсіп, кері бұрылады. - Ата! Кіріңіз! Бері өтіңіз!

– Қайда? Еңлікжан, көкең қайда жатыр? - деп Абыл кідіріп қалды.

– Ә-ә. Бері... мұнда кіріңіз, - деп Балкен Абылды ішкі бөлмеге кіргізіп әкетеді.

– Әдірісті қалай білдіңіз?

– Ә-ә... Не? Еңлік... Еңлікжан! - деп Кебек көз айырар, емес. - Сізді... Сені бір көрсем деп... Өзіңді кездестіргеннен бері... Уақыт өтпейтіндей... - Көзі де, көңілі де ажырамастай, Еңліктен басқа жаққа бұрылмайды.

– Екі-ақ күн... Иә...тым ұзақ екі күн... Ал мен Абыл атаны іздеп барайын деп... - деп Еңлік те толқып тұр.

– Сол екі күн бүкіл ғұмырымды мүлде өзгертіп жіберді-ау, Еңлікжан. - Қолы ілгері созылды. Дір ете қалған Еңлік ес жиғандай орындыққа жармасты.

– Отырыңыз, Кебек аға...

– Ә-ә... Рахмет... - Отырып жатып көзін әлі де қыздан айырмайды. - Бүгін кеште... Уақытыңыз... уақытың болса... Дискотекаға...

– Ештеңе етпейді. Жазылады. Жүйке жұқарған. Жүйкеге жүк түспесе... әлі-ақ тұрып кетеді. Әлгі мен айтқан ретпен дәріні ұқыптап ішкізе беріңіз.

– Жасаймын... Айтқаныңызды түгел істеймін. Оу, Еңлікжан! Дастарқан жаймапсың ғой.

– Алла разы болсын, келінжан! Тағы баратын екі кісім бар. Мынау Кебек балам ғой, алдымен осы үйге барайық деп, болмай ертіп келген...

– Рахмет, балам! Сапар... Еңліктің көкесі емші ағасын бүгін керемет іздеп еді... Сен, ұлым, бізді қайдан біліп жүрсің? Құдай өзі білдірді ме екен?

– Ой, мама! Кебек алдыңғы күні мені Абыл атама барғанда көрген... Папамның ауырып жатқанын сонда естіген.

– Кебек?! Сен анау телевизордағы жігіттің сұлтаны болған Кебекпісің? Ой, айналайын! Азаматым! Келші, маңдайыңнан сүйейін.

– Рахмет, ата!

– Не үшін, қызым?

– Бәріне. Ниетіңізге. Мені... бізді түсінгеніңізге...

– Әлгінде неге кешіктің, Еңлікжан?

– Үсен ғой... Келіп... Отырып алғаны.

– Үсен... Алдымнан шыға берді-ау. Неге келе береді? Папама дәрі алу үшін деп ақша әкелген.

– Ақша?! Неге аласыңдар?

– Бүгін бәрін ақша билейді. Папамды сол ақшаның ғана күшімен ұстап отырмыз. Дәрі-дәрмек удай қымбат.

– Оның ақшасы енді қажет болмайды, Еңлік. Абыл ата көкеңді ақшасыз-ақ жазып береді. Ол, ол медицина ғылымының докторы, академигі!

– Білем, Кебек! Папам бүгін ғана атамның дәрісінің пайдасы көп деп қатты үміттеніп еді. Жазылады! Жазылады ә, Кебек!

– Е, өстіп, осылай құлпырып күлші, Еңлікжан! Сен сондай сұмдық сұлу боласың!

– Күлмесем... ұнамаймын ба, - деп сыңғырлап күледі.

– Сен ылғида әсемсің! Көріктімсің!

– Көріктімсің деймісің? Иемденемісің, Кебек...

– Иә! Саған енді өзгенің таласы жоқ. Ешкімнің! Мен - Кебек! Сен - Еңліксің! Еңлік -Кебекпіз! Екеумізді атымызбен, затымызбен тағдыр қосақтаған.

– Неге күрсіндің? Неге бөгелдің?

– Еңлік - Кебек?! Сонау алыс ертедегі күндердің, Мұхтар Әуезовтың Еңлік пен Кебегіне ұқсап кетпейміз бе? Солардың тағдырындай тағдыр кешпейміз бе?

– Жо-оқ! Ол күндер енді оралмайды. Біз бүгінгі демократия алған азат елдің ұл-қызымыз! Біздің тағдырымыз, келешегіміз мүлде басқаша!

– Солай болса ғой, Кебек?!

– Болады, Еңлікжан. Еремісің соңымнан?

– Апам!... Мамам! Папам! - жыламсырайды. - Маржан тәте, Үсендер аямайды бізді! Бәрімізді!

– Қорқатын болсаң - қиналма. Үсенмен бірге тойыңа дайындал, онда.

– Жоқ! Мен... Мен, Кебек!.. Сенсіз маған өмір жоқ!

– Жарадың, ұлым. Күй - қазақтың ділі ғой. Жүрегінің лүпілі ғой. Толқыған сезімі ғой! - деп Абыл Кебектің иығына қолын салып, бетіне риза пішінмен қарап тұр. - Қабағың ашылып, жүзің жарқырап тұр екен. Кеудең де таза болсын да. Ұлым, көмейімде тұрғанды да бүкпейін.

– Айтыңыз, ата!

– Абызшылады деме, жауың бар ма, соны айтшы алдымен?

– Жау деймісіз?!. Жоқ қой ол, Әбеке. Жау қайдан болсын менде.

– Дұрыс екен! Досың бар ма?

– О, досым көп, ата! Қазағы мен орысы, ұйғыры мен немісі де бар. Шетке шықсам, французы мен шведі де бар сол достардың ішінде. Көп қой досым.

– Ал, жүрек қалауың?..

– Әбеке-ау, жүрек қалауын анық таппасам, дәл осылай жалындап тұрар ма ем алдыңызда! Қазақтың бір қаракөз сұлуына кездескенімді өзіңіз де құптап едіңіз ғой.

– Көктем-ау, көктемің-ау кеудеңе нұр құйған, балам! Жалындаған жастың бәрі өзіңдей болсын дермін де!.. Табыс құштарыңмен! Көп болсын досың! Бірақ жау іздеме ешқашан!

– Айтқаныңызды құп алдым, ата!

– Солай, Кебегім! Күні еңкейген шағында адам секемшіл де күдікшіл бола түседі екен... Сонда да... Еңлігіңді ренжітпе. Жүрегіңді алдама. Ал Еңлікжанның көкесін, құдай сәтін салса, жүйкесіне әлдебір кездейсоқ зіл түспесе, аяғынан тік тұрғызып берем.

– Рахмет, Әбеке! Еңлігімді танып-біліпсіз...

– Бақытың жансын, қызым!... Әйтеуір, жылама... Сені жылатып қойып... қайтіп отырам. Көңілің қоспағанды қайтіп қосақта дермін.

– Папа-а-м! Үн-түнсіз кетіп барам. Ренжиді-ау...

– Өзім кейін айтам. Папаң түсінеді, күнім. Ол оны жақтырмайтын. Бізді уайымдама.

– Үсен аянбайды... Аямайды ол.

– Үсен өзіне ғана Үсен! Жауабын оған мен берем! Мен!

– Көйлек, туфлилерді... анау Зайцевқа тіккізгендерді қайтарып бере салыңыз.

– Папаңа кірсең, а... Үндемей-ақ... Көңілінде қалар.

– Әу, папасы! Еңлікжан тағы да командировкаға бармақ. Әкесі құшағын жаяды.

– Аман-есен жүр, балам... балапаным...

– Cay болыңыз, папа-а-а!..

– Әу, Еңлікжан! Жылағаны нес! - Маңдайынан сүйеді. - Сен мықтысың, күнім. Абыл атаңның дәрісі шипасын салды ғой. Ертең-ақ тұрып кетем. Бара ғой, ботам. Ештеңені ойлама! Ешнәрсені уайымдама!

– Уай, жаппар ием! Бар болсаң, сол бір екі жасқа рақымыңды жасай гөр! Жақсылығыңнан айырма! Біріне бірі жүрек лүпілімен қол созған екеуді тия алған өлімнен басқа құдірет жоқ еді ғой. Жасаған! "Өлім!" дедім бе? Қалай айттым? Неге айттым?! Аулақ! Аулақ ол аты өшкір сөздің! Жасаған, игілігің қайда? Мейірімің қайда? Екі жасқа игілік қыл, мейіріміңді төк! Қаскөйліктен, қастандықтан сақта!

– Ассалаумағалейкум, Көбен аға!

– Әй, сенбісің? Қайдан жүрсің?

– Ой, Көбен аға! Мен - бүгін асабамын!

– Халық артисі асаба болды де. Әй, заман-ай!

– Енді қайтеміз. Айлық шайлыққа да жетпейді. Ал мына дөкейлер - министрлер, корпорация президенттері - оң қабағына іліксем, ішек-қарнымды майлап-ақ тастайды.

– Сеңгірбай ағаны көрдің бе?

– Әне, ол аға анау жекеленген бесеудің ортасында тұр. Менің көптен бері байқағаным. Той - сылтау ғана. Осы арада топ-топ боп оқшауланып, әрқайсысы әртүрлі келісім-шарттар жасайды. Ой, кешіріңіз!

– Халқымыздың аса мәртебелі асқақ ұлы, еліміздің асқар белі, ұлтымыздың ағасы, қамқа тонның жағасы Абыл ақсақал - Әбекең келе жатыр! Әбекеңе мың сәлем!

– Әй, жігітім! Оу, Ұлтанбай! Сахнагерім! Сенбісің! Соншама дабырайтқаның не? Шуы көп жердің шындығы болмайды.

– Армысыңдар! Бәріңе жаппай сәлем. О-о! Ханумдар мен бикештер әулетіне бас ием!

– Қалай, Маржан тәте, дұрыс па бәрі?

– Сен маған қарама, қолыңдағы тізімге қара! Белгі қойылғандарға ерекше құрмет. Анау пенсионер шалды соншама неге дүбірлеттің?! - деп көзін шүңірейте қадалды.

– Ой, тәте-ау, Әбекең бұрынғы парламент басшысы ғой.

– Бұрын болған, бұрын. Бүгін шөп жинап тәлтіректеген шал ғана!

– Өскембек, комиссияларың не деп шешті? Атом қалдықтарын жолатпайтын болдыңдар ма?

– Бәрін де орнына келтіреміз.

– Сонда да не тындырғандарыңды білгіміз бар. Өзіңе сенбесек, тапсырмас едік қой, -деп тақымдап жатыр.

– Әй, Көбен! Қажағанды қашан қоясың! - деп анау осқырынды.

– Ой, сығыр! Не дедім сонша?

– Той үстінде тонымды бер дегендей бүйірден қадалып тұрсың ғой.

– Елдің қамын ойлағаным ба айыбым. Радиация қазаққа опат боп тұрса, соны тоқтатар комиссияның не тындырғанын білейік дегенімді шам көремісің?

– Орынды - орынсыз қамшылай берме, Көбен!

– Неге кешіктіңдер? Еңлік қайда?

– Еңлік жоқ!

– Не дедің? Неге жоқ ол? Сен... сен!..

– Ма? Перестань!

– Өзің онымен сөйлесіп пең бүгін?

– Кеше үйіне телефон соққам! Бүгін күндіз загске барамыз деп.

– Иә! Ол ше?

– Шығам деген... Тостым!

– Неге тосасың сен! Алып шықпадың ба өзің?

– Ол шұнақ қарды қазір бар да, дәл осында шашынан сүйреп әкел! Ожар! Ожар!

– Ожар! Бірге бар Үсенмен. Мына сүмелек қызға батылы жетпей ыбылжып тұрса, сен Еңлікті шашынан сүйреп осында жеткіз!

– Қыз қайда? Еңлік қайда деймін? Балкен Ожарды итермелеп :

– Неге қағасың қолын ауру адамның? Өкіреңдеме өйтіп... Әу, Үсенжан! - деп қалбалақтайды.

– Еңлік қайда, ма? - деп Үсен көзімен атып барады.

– Еңлік пе?.. Айрылдық қой Еңлікжаннан... Үсен қуара жақындайды. Әлденені енді ұққандай.

– Кебек пе? Сол ма? Балкеннің даусы қылғына шығады.

– Иә - ә...

– Ну падла! Сен, қатын! Көрсетем мен сендерге! Ол қаншыққа! - деп Үсен енді қайнар ашумен зіркілге басты.

– Әй, Үсен! Не дедің? Еңлік қайда?

– Ә -ә! Сен өлмеп пең әлі. Өл! Сен шал! - деп Үсен оны кеудесінен итеріп жібереді.

– Итерме! Тиме, Балкенге!... Жауы-ы-ыз!.. Еркек сұлқ қалады. Көзі аларып кеткен. Дем-тынысы білінер емес.

– Көкесі! Әу! Кімің барсың? Скорыйға... скорыйға телефон соғыңдаршы!.. Көкесі! Папасы, ашшы! Көзіңді...

– Жоқ Еңлік! Ол қаншық қашып кетіпті!

– Қашып деймісің?

– Қашқаны қалай? Тойы емес пе?

– Кіммен қашыпты?

– Осындай бақ-дәулеттен неге безеді, ей?

– Ой, салдақы қар!

– Кімді тәлкек етеді ол қыз!

– Әй, ақмақ! Кіммен қашыпты ол... шошақай қыз? Кім алып қашқан?

– Ке-ке-бе-ек!..

– Кебек?!

– Әй, Тобықтының тоқтышағы! Сен!.. Сен! Бүлдіріп келіп, бұғынып отыр ма едің! Ініңмен қашыртып жіберіп, тойымды топалаңға айналдырмақ па едің!

– Тарт қолыңды, Өскембек!

– Жә! Даурықпандар!

– Былай болсын. Етегі түрілген қыз енді маған келін болмайды. Оған бола қапаланбаңдар.

– Дұрыс айтасың, Маржан тәте!

– Пәлесі өзімен кетсін!

– Үсенжанға қыз табылады.

– Жә! Ол қыздың төріме шықпай, төсегімді былғамай кеткеніне қуанам. Ал кесірлі ісіне орай кесапат жасау парыз. Әскен! - деп иегін көтере саңқ ете қалады.

– Мен мұндамын, тәтей!

– Әскен! Сен бүкіл ГАИ-ды... МАИ-ды аяғынан тік тұрғыз! Садық! Бармысың? - деп екінші тұсқа бұрылады.

– Иә! Менмін! - деп мосқал еркек ентелеп жетеді.

– Омонынды, "Альфанды" тегіс жап! Қаладан да, даладан да іздемеген қуыс қалмасын. Жәркен! Радио мен телевидениеден екеуінің суретін беріп, бүкіл республикаға іздеу салғыз! Жерге кіріп, көкке ұшып кетпесе, дәл бүгін екеуін табатын болыңдар! Жаза! Жазалау қажет!

– Дұрыс! Өте дұрыс!

– Несі дұрыс? Махаббатқа бұғалық салу ма?

– Неге алып қашады біреудің қалыңдығын?

– Маржан тәтенікі жөн.

– Жөн емес!

– Жаза деймісің, Маржан! Көзіңді ашып қара! Қыз теңін тапса, ұл жарын тапса - несі қылмыс! Екі жастың соңына бүкіл жұртты салғызғаның - мақтаулы демократия ба?

– Тиіспе демократияма! Маған билікті де, байлықты да сол берген, - деп Маржан қарсы атылды.

– Жо-оқ! Асқынба, Маржан, баймын, бармын деп! Мынау мылқау күйеуің "Алашойлдың" президенті болғанымен, байлық оныкі емес, бүкіл алаштікі! Ал, Алаш алдымен - Арғын! Арғыным арындап, алаш ұрандап көтерілсе, бірің түгіл, осындағы оның, жүзің ығып, сынып қаларсың. Анау Чаушескуден артық емессің. Ашынған халқы оны да бір-ақ сыққан!

– Әй, Көбен! Шашпа жыныңды! Құспа қоқсығыңды! Сол ашынған халықты менің саған қарай аудара салуым оңай. Учти осыны, недоумок!

– Оу, зиялы қауым! Сендерге қарап отырып, қатты қайран қалдым. Аттарың дардай да, заттарың қылдай екен. Арсылдап ит, арылдап қасқыр болуға бейімсіңдер. Жоқты тоқ қылып, тоқты оқ қылып атуға әбден үйренгенсіңдер. Тірліктеріңнен де, тәртіптеріңнен де түңілдім.

– Қауқарсыз кәрінің сөзі кім, өзі кім. Тыңдамаңдар! Қане, тез жөнеліңдер!

– Тоқтат! Шолақ байталдың құйрығындай шолтаңдама, Маржан! Әрекемен азған ел, аярлық билеген мына бикеге ерсең, қай ісіңде қасиет бар? Ел шырқын бұзар қаттылыққа пейіл берсең, қай сөзінде мақұлдық бар, ағайын? Қадір тұтар нең қалды?

– Иә-ә! Айттыңыз. Намысымды қуам. Өзім ғана. Бірақ қайтпаған кек ше? Мына қаңтарылған жұрт ше?

– Кебек, ас дайын, - деп сыртқа мойын бұра наздана дауыс созады.

– Еңлік, білесің бе менің қанша форель ұстағанымды?

– Біреу! - деп Еңлік сықылықтай күледі. Күлкісі күй үніндей бой балқытады.

– Жоқ! Таппадың, Еңлігім, таппадың, - деп Кебек мәз.

– Онда ма, онда, - деп Еңлік дауыс, көтереді: - Кө-өп!

– Иә! Көп! Біздің бақытымыздай көп! Қуанышымыз да көп! Алдағы... - Біріне-бірі ұмтылған екеудің көздерінен шуақ шашырап барады.

– Ой! Сенің, Кебек, жүрегің қалай соғады! Дүрс- дүрс! Дүрс-дүрс!

– Ең-лік! Ең-лік! - дейтін болар. Дұрыстап тыңдашы.

– Ой, рас! Ең-лік, Ең-лік дейді. Анық айтады!..

– Өзім ше? Көзім ше, Еңлігім! Олар не деп тұр?

– Олар ма? Олар үздігіп тұр ғой!.. Үздіктірмейін онда, - деп жабыса сүйеді. Ұзақ сүйіседі.

– Тағы да Үсен!.. - деп еріксіз дауыстап жібереді.

– Үсен бе? Қалмап педі ол? - деп Еңлік шошына сөйлейді.

– Қалмаса, бүгін біржолата қалады ол, - деп Кебек ілулі мылтығына жармасады. Еңлік жанұшыра безектейді.

– Кебек! Қан жүктемейік! Кетейікші. Көрінбейікші соған.

– Ешкім жоқ. Мүмкін емес. Олар осында.

– Ну, падла! Қашасыңдар ма?! Құтылмассыңдар! Құтқармаспын.

– Түстіңдер ме уысыма! Ха-ха-ха!

– Тоқта, Кебек! Қашпа! Қатын болмасаң, қашпа! - деген Үсеннің дауысы қуып жетеді.

– Сенбе оған! Ол ешкімді аямайды, Кебек! Мен оны білем!

– Бәрібір құтылмайсың, Кебек! Сенің ажалың тап менен бүгін! Менен!

– Әу, Кебек! Еңлік! Бәрібір құтылмайсыңдар! Құтқармаспын!

– Азуды егеген сайын бетіне ызғар шапшиды..

– Жай ма, Маржан тәте?

– Бері! Құлағыңды тос! - деп Маржан әлгіге иек қағады.

– Кебек сұмның басын кесіп әкеп, қолыма ұстат! Қолыма! - деп сыбырлап жатыр. -Төбеңнен алтын құям! Естідің бе?

– Иә, Маржан тәте! - деп Ожар бас изеді.

– Естісең, болды. Тез орында. Басқа жан білмесін!

– Топырақ салыңдар! Топырақ!

– Оу, жұртым-ау! Жоқтаусыз кетті ғой қайран арысым! Тым болмаса жалғызынан, қызынан топырақ та бұйырмады-ау, байғұсқа!

– Оу, Балкен олай деме! Қой, қарағым! - деп біреуі басу айтады.

– Мәйітке обал жасама. Көз жасы ауыр тиеді. Мықты бол! Берік бол, Балкен! - деп екінші адам нығызданды.

– Сұңқадам, көкесіне топырақ та сала алмады-ау, айи! Оу, жұртым-ау, қызымды тауып берсеңдерші!.. Еңлігім қайда ойбай, Еңлігім!

– Қашан?! Үш күн бұрын ба?.. Біз... біз. Осында... Қасымда... Иә! Барамыз. -Трубканы іледі. Еңлік иегін көтеріп, Кебектің бетіне қарайды. - Папам ба?! Рас па?! Кебек күрсініп, бас изейді. Еңлік еңіреп жылайды... Егіліп жылайды.

– Келді! - дейді қасындағысы.

– Көрдім - деді Ожар.

– Тоқтай тұр, Ерғали! - деп Ожар шынтағымен серігін түйіп жібереді. - Шу шығарып қайтеміз. Анау күшік неме қаншығымен қоштасады да, қазір лашығына қайтады. Біз оны соңынан қалмай қаладан шыға бергенде-ақ тарс еткізіп, доптай ұшырамыз.

– Басын... басын маған кескіз! Иә, Ожар!

– Екіленбе! Тыныш отыр!

– Атасың ғой аң құсатып! Көрейік онда!

– Шыңғыстау, Орда, Хан, Дегелең, Ащысу, Маңғыстау тағы басқа жерлерді радиоактивті қалдықтарды көму үшін беру жөніндегі комиссия бастығының қорытындысын тыңдадық. Бәрі түсінікті болды. Дауды көп соза бермей осымен доғаруға да болатын шығар.

– Тоқтатқан жөн. Әйтпесе анау Маржан тобы мен Көбен тобының қызу таласы, бір-біріне деген қыжылы халықтық мүддені көкпарға тартқан лақтай етті.

– Төраға мырза! Сіз комиссия бастығының тұжырымына бас шұлғи бермей, істің байыбына жетіп, мәселенің төркінін ажыратыңыз. Саудаға түсіп тұрған қазақ халқының тағдыры, сағат санап радиацияның зардабынан өшіп, құрып бара жатқан бейкүнә жұртыңның мүшкіл халі. Бір өзі Хиросимаға тастаған атом бомбасының он мыңына татитын Семей полигоны мен Байқоңыр космодромының зілзаласының зардабы ұрпақтан ұрпаққа кетті.

– Нағыз шындық!

– Қазаққа, халыққа ешкімнің жаны ашымайды!

– Халық құрып кетеді!

– Жетеді үндемей келгеніміз.

– Төраға мырза, елдің тоқсан процентін қан ауруы, рак ауруы меңдегенін неге көрмеген боламыз? Ұлтымыздың он бес проценті биологиялық ауытқумен кемтар, құбыжық боп туатынын неге жасырамыз? Әлгі аталған жерлерге атом қалдығын көмдірсек, бүгінгі тәжірибе жасау үшін құрбандыққа шалынған қазағың күні ертең тарихтан көшеді! Өшеді! Төраға мырза, сонсоң анау ата-бабаң қанын суылдатып төгіп қорғаған, терін сарылдатып құйып құлпыртқан Алып Далаңа жуа ек! Жо-оқ! Жуа да еге алмайсың? Өйткені мен де, сен де тірі қалмаймыз. Казақ атаулыдан иіс қалмаған қасиетті Атамекенге орыс пен шүршіт лап қояды. Бірі қырыңа құйылады, бірі Сырыңа шұбырады. Әне, комиссия тұжырымының келешектегі түйіні! Әне, Өскембек мырзаның халқына нұсқаған жолы! Қайдағы жолы? Көрі!

– Өте дұрыс!

– Байқоңыр да, полигондар да, атом қалдықтары да, халыққа төнген зауал!

– Тоқтату керек жер беруді! Маржан трубкаға аузын төсейді. Ерсілеу күледі.

– Демагогия! Де-ма-го-гия! Көбен мырза, сен қашаннан халық қамын жегіш едің. Халық қамын ойласаң, өзің туған облыстағы нан зауытын, май зауытын, үй құрылысы комбинатын, құс фабрикасын су арзанға ініңе алып бермес едің.

– Су арзаныңыз не, Маржан тәте! Су тегін!

– Босқа әперген!

– Депутаттық лауазымын саудалаған.

– Облыстағы әкім - бірге оқыған досы! Маржан даусын қырнайды.

– Оу, қойсаңдаршы шуылдамай! Мен бәрін де білемін. Ал, Көбен, әділетшіл болсаң туған ініңнің қолындағы жұмысы құлдыраған нан зауытын, үй комбинатын халықтың өз меншігіне неге қайтармайсың демейін, "Қазақмысты" ғана қаншаға сатқаныңды... сатуға көмектескеніңді... Анау Ақжал, Ақшатаудағы кен орнын... жерді кәрістерге неге сатқызғандарыңды қазір бізге түсіндіріп берші!..

– Жә! Бұл күлетін жер емес. Талқылап отырғанымыз күлетін мәселе емес.

– Сөйлесін Өскембек!

– Айтсын уәжін!

– Көбен босқа ісінбесін!

– Білеміз ғой керіауыз Өскембегіңді! Сағыз шайнағандай жағын қиқаңдатып, ол қиырдан бұл қиырға ойқастар!

– Белгілі бекбике ол. Не деп уәж айтар. Халқы ертең емес, тап бүгін қырылса да, ол мыңқ етпейді. Ұпайы мол оның!

– Ау, жігіттер! Мырзалар! Бөрік кигендер! Әлде бастарыңа орамал тартқыларың келе ме? Базардағы пісте сатқан әйелдер де сендердей шулықпас. Сөзге төре берсендерші. Сөйле, Өскембек!

– Бұ не? Мәжіліс төрағасы Маржан ба? Неге билеп-төстейді?

– Төрағаң әлден ығып қалыпты. Ыңғайына жығыла береді.

– Жығылады ол. Әнеугүні Кебекті түрмеде шірітем деп кіжінгенін өз құлағыммен естігем.

– Бүгінгі айқай-шуы тегін емес - есе қайтару, кек қуудың әрекеті.

– Төраға мырза! Біз қайда отырмыз? Мәжіліс залында ма? Жоқ әлде базарда ма? Ауыздан шыққан сөздің өңін айналдыруды қашан қоямыз? Кез келген пікірден пәле іздесек, депутаттығымыздың қасиеті қанша? Неге тыймайсыз бассыздықты?

– Ескертемін, депутат мырзалар... и бикелер! Тұс-тұстан жамырасаңдар - сөйлеу хұқығынан айырам. Учтите осыны. Өсеке... ә-ә... Әбділданов Өскембек, түсініктемеңізді жасаңыз.

– Мінберге шығайын ба, осында-ақ айта берейін бе?

– Орныңыздан айта беріңіз.

– Мырзалар! Сонсоң сен, Көбен! Менің сенде ұзында өшім, қысқада кегім жоғын білесің.

– Қалай құбылады! Өшің де, кегің де жеткілікті сенің! Бүркеме!

– Ел тағдыры Көбен, - ойыншық емес. Ол рас. Бірақ он мың, жүз мың адам - тұтас ел де емес. Аз ауыл Тобықтыңның жай-жапсарымен өлшеме! Өз туырлығың астындағы есеп-қисабыңды мынау киелі шаңыраққа әкеліп салма, Көбен!

– Сондағы сенің тапқан қаржың жерімізге атом қалдықтарын көмдіру ме? Халқыңды сол бұрынғысынан да жаман сынақ обьектісі етіп қалдыру ма?

– Ау, енді сен киліктің бе, Сембай? Екеулеп-үшеулеп қуып, бүйірлеп қосылып, мені оп-оңай умаждайық дейсіңдер-ау!..Сен министрсің ғой, Сембай, білсең айтшы. Совет заманында Қазақстанда қаншама ядролық қару сынақтан өтті? Қанша тонна уран рудалары алынды? һәм қалай, қайтып алынды? Ашылып-шашылып, тесіліп-тасылып алынды. Радио-изот қолданылатын қаншама энергетикалық өндіріс орны болды?

– Оныңмен не айтпақсың, Өскенбек?

– Айтарым - олар адам денсаулығына ғана емес, дүйім жан-жануарға, мынау бізді қоршаған аялы табиғатқа тегіс зиянды. Ал, атомдық реакторларды, жабдықтарды тексерген біреу бар ма? Байқоңырдың, полигондардың адамзатқа келтірген зиянын сараптап, соны ел-жұртқа айтқан біреу бар ма?

– Жоқ! Ешкім айтпаған. Әдейі айтқызбаған.

– Иә, Маржан, айтқызбаған. Ал бүгін тәуелсіздік тізгінін ұстаған біз неге айтпаймыз! Радиация қаупін, зардабын шектейтін, реттеп отыратын "Халықтың радиациялық қауіпсіздігі туралы" заңды қабылдап, нормативтік құжаттарды неге дайындамаймыз? Осыған жауап берші, Маржан?

– Көбен, сол мәселені талқылап отырған жоқпыз ба... Мен емес, мәжіліс шешетін заңды маған неге тірейсің? Комиссия бастығының түсініктемесіне үзіп-жұлқыламай зер сал, Көбен!

– Елу жылға жуық жер асты, жер үсті һәм аспанда жарылған атом, сутек бомбаларының зардабы бір күнде тыйыла қалмайды. Ол ондаған жылдарға созылады. Шыңғыстауды, Дегеленді, Маңғыстауды атом қалдығын көмуге берме, бәрібір топырақ йен суға сіңген, ауаға жайылған радиация бүлігі өз әрекетін тоқтатпайды. Сонда не істеу керек? Ауру халқыңды емдеу керек! Дерт меңдеген ұлтыңа шипа жасау керек! Әлгі жерлерді беруден отыз жылда алатын қырық миллиард долларды дәрі-дәрмекке жұмсасақ, ем-домға жаратсақ, ауру қазағың сауығып кетеді деп қорқамысың, Көбен! Қаны ағарған Арғын-найманың етейіп кетеді деп үрейленемісің, Сембай!

– Тосқауылдың тар кезеңінен ұстадым деймісің, Өскенбек! Сонда бір қолыңмен аузы-мұрнынан сірнелеп у құйып, бір қолыңмен таңдайына дәрі тамызып, қазағымды құтқарып қалам деуің қай сандырағың? Бір қолыңмен тозақ отына жалаңаш қақтаған Әлімұлың мен Жетіруыңа екінші қолыңмен су тамшылатып жәдігөйленгенің қалай?

– Ой, сен, Сембай, даудың қарасын көбейтсем ұтам дейсің- ау. Арғын, Найман десем, жек көргеннен айтам ба. Мынау Маржан тәтемнің шешесі – Арғын емес пе. Менің әкем бір, шешем бөлек болса да, мен Маржан тәтемді қашан жек көрдім. Атом қалдықтарын көмуге рұқсат берейік десем, күрмеуге келмес қысқа жіпті ұзартам ба деген далбасам. Қышытпа тілімді! Арысымды өлтірген шарпуыңды ерден асырып, елге тигізбекпісің әлде. Кемтар, дімкәс, дертті, кеселді халқыңа шипа бергізбей, ем-дом енгізбей, кесір жасамақ ниетің - жаулық емей немене!

– Оу, Өскенбек, ақыры түпкі ойынды айтып тындың. Сенің ел қамы деген есебің -Үсен екенін мен білмей ме екем? Көзім жасты, көкірегім зарлы десең де көмейіңе өксік тығылмай, асатулы қомақты май жүгіргенін қалай сезбейін. Әрине, дауың орайсыз емес, бірақ даудың орны бұл ара емес.

– Көбен мырза! Бері қарашы! Көрдің бе? Көресің бе?

– Әу, Маржан, сені отыз жыл бұрын көру керек еді. Ендігі түрің жүрек шошытады. Жүрек!

– Жоқ! Сен өйтіп жайдақтатпа. Өктемдігің асқан соң, сен, Көбен, сен, Сембай, анау Сеңгірбай ағаларың менің жүрегімде қазылған көрді көрмейсіңдер! Дауымды жасытпаңдар! Үсен десем, есем кеткенін айтқаным-ақ болсын. Ал, айттым бүкпесіз! Бастым ашуға! Даудың орны бұл емес дедің. Сеніңше жүректегі жарам бұл арада бітеліп, басқа жерде сыздауы қажет пе?

– Иә! Айтқаным рас. Бірақ бүгінгі мынау шуылдақ демократия кезінде қай ұсыныстың бірден мақұлданғанын көріп едіңдер?

– Иә! Көрген емеспіз!

– Рас! Дау - дамайсыз қабылданбайды бір де бірі.

– Сөйту - жазылмаған заңға айналды ғой.

– Соның көбінде ел мүддесі емес, есеп мүддесі алға шығып тұр. Көптің тілі, халықтың үні - депутаттар десек, сол ел өкілдерінің көмейінен төгілер сөздің төркіні мүлде бөлек. Көмейінен өтетін сый-сияпаттың жөн-жосығы мүлде басқа. Айтары - ел қамы дейтін жадағай популизм. Астары - көмескі емексітпе, тақыс тәсіл. Өскембектікі де сол. Ауру елді емдейік, кеселді елді сауықтырайық дегенде, "Азаматым-ай!" деп бас шұлғығың бар. Бірақ... Сонау Маңғыстау, анау Шыңғыстауды қалдық көмуге беруден түсер миллиардтаған доллардың ең болмаса мыңнан бірі ауру елдің ем-домына жұмсалмайтынын мен де, сендер де жақсы білесіңдер. Ал сонда Өскембектікі қай құбылу? Қай безілдеу?

– Иә! Соны айтыңызшы!

– Ашып беріңізші бет пердесін!

– Сіз де бұлтартып кетесіз қазір, Көбеке!

– Несіне бұлтартайын. Әлгінде көмекейден төгілер сөз бен көмейге тығылар сыбағаның ұқсамайтынын айттым. Мәселенің ең қитұрқысы да осында. Елінің ұлы емес, құлқынын доллар тескен өңештің құлы көбейген. Жаңағы сауалдарыңа жауабымның төркіні осылай деп ұғыңдар. Швейцарияның құлпы мен құпиясы берік сақталатын банкіне арнайы аударылған миллиондаған доллар әрі сайратады, әрі жайратады.

– Сонда Өскенбек мырза мұртын майлаған ба?

– Дәлеліңіз бар ма, Көбен аға?

– Бұнысы өңешке тыққан пара емес, халыққа дайындаған мола ғой. Мола!

– Алло! Сенбісің, Көбен?

– Иә! Менмін. Қалай, Маржан? Мөңки бересің бе әлі де?

– Жоқ! Мөңкіген сен, Көбен! Сен ғана. Әйелше салғыластың. Бақырып батыр болмайтынын ескер.

– Ал мен батырып жібергенімді білем. Ерегіссең, Маржан, одан зорғыға да барам. Ерегістірме босқа.

– Пәле! Сонда сен бе, Көбен, менен асып түсетін!

– Иә! Мен! Асып та түсем! Алып та түсем, Маржан.

– Аса алмайсың. Асырмас асуың - Кебек! Кебек інің! Менің құныкерім!

– Құныкерім дедің бе Кебекті... Маржан?

– Иә...Ұлымның...Үсенімнің қаны бар мойнында. Жасырмаймын қанға қан деуімді!

– Қан жұтам деймісің? Өкінбеймісің, Маржан?

– Жоқ, Сеңгірбай аға! Өкінбеймін. Сіз де ұғынатын жеріңізді, ұтатын тұсыңызды біліңіз!

– Бауырымды отқа қақтамақсың, ә!..

– Бауырдан да тәуір бар, Сеңгірбай аға! Соны ескеріңіз! Сіздерге "Алашойлдың" шетелдегі орны керек пе? Керек! Неге үндемей қалдыңыз?

– Ал керек дейін... Маржа-ан...

– Онда сіз маған Кебектің қайда тығылғанын айтасыз. Мен сізге әлгі орынды ұстатам!

– Сонда да... Алқымға қанжар қададың-ау!...

– Болды! Басқа сөзім жоқ! - трубканы тастап жібереді.

– Оу, Маржан! Есіңнен адасқаннан саумысың?! Ойбай-ау! Жіліктің майлы басын берем дегенің қалай? Ата жауға!

– Жап аузыңды! Жалғыз ұлдан айрылсаң, кегі қайтпаса, сенің қалай сайрағаныңды көрер ем!

– Ой, тәтесі-ау, біз Кебекті Сеңгірбайсыз-ақ ұстаймыз.

– Сен бе сөйтетін? Айтшы онда қайда жүргенін? Көрсетші маған тығылған жерін!

– Мен... мен киллер жалдағам...

– Жарайды. Оның да қажет. Бірақ менікі де бекершілік емес. Қайда жасырынғанын білсек ол қанішердің, милиция силициясыз-ақ, бітіре саламыз. Ал анау заң орны араласты дегенше, газеттер шуылдап, радио-телевизорлар дүрілдетіп ала жөнеледі. Әу, Өскенбек, сен мені әлі де білмейді екенсің. Біз Сеңгірбайға "Алашойлдағы" орынды оп-оңай бере салады деп пең. Жоқ! Бос уәде беру бар да, соны орындаудың түкке қажеті жоқтығы және бар.

– Бара бер! Ваннаны дайындат! Құйсаңшы, Өскенбек!

– Ә -ә,.. қайыссын? Коньяк қана ішетініңді ұмытып...

– Шай! Шайды құй!

– Таппадым. Сіз білер ме деп? Түс көрдім. Кебек менен теріс айналады.

– Кебектің неге қашып жүргенін түсінбедім, қызым. Адам өлтірген жоқ. Қылмыс жасаған жоқ .

– Сіз, ата- ау, шынымен Маржан мен Өскенбектің кім екенін білмейсіз бе? Олар... олар Кебекті сотсыз-ақ, өз беттерінше өлтіре салмақ. Ал Кебек... тосқауылға кез болған шарасыз аңдай тығылар қуыс таппай, безіп жүр.

– Ассалаумағалейкум, Әбеке!

– Бар бол, бар болғыр, Көбен. Көп күттірдің.

– Е-е, жай ма? - Көбен асыққанын сездіре тықыршиды.

– Асықпа, Көбен! - Іште отырған Сембайды көреді.

– Әй, Сембай! Амандық-саулығың сатулы ма еді, сенің.

– Ә-ә, Әбеке! Байқамай.

– Жә! Сендер бүгін байқаудан кетіп біттіңдер ғой. Әйтпесе анау Кебек інілеріңнің жазықсыздан жазықсыз тау тағысындай дала кезіп кеткенін көрер едіңдер-ау.

– Әбеке, сондай сөздің не керегі бар. Іздегеніңіз мен болсам, айтсаңызшы айтарыңызды.

– Сызданасың, ә, шырақ! Сені іздегенмен, шаруам сенде емес. Сен оны шешпессің, шиелерсің. Маған Сеңгірбай ағаларың керек!

– Өзімен неге хабарласпайсыз онда?

– Әй, Көбен! Ұстатып тұр ма, тапқызып тұр ма ол ағаң. Телефоны да, үйі де жауап бермей, діңкемді құртты ғой.

– Оған, ағаға не демексіз?

– Не деуші ем.., Кебекке араша түс. Арандатпа жалынды жасты. Арзытпа адал ғұмырын. Бекер қиналтпа! Өксітпе өмірін. Өкпеге қисаң да, өлімге қима бауырыңды демекпін.

– Білмеймін.Уәде бере алмаймын. Ағаны мазалау... Бәріміздің жағамызды қинау... О-о! Жо-оқ!

– Әй, Көбен! Ініңді індетіп, соңына жендетін салып қойған Маржандардан да сен қияс болдың ғой... Онда мен... мен сол Маржандарға барам.

– Әй, Әбеке-ай! Қинадың-ау! Онда Кебек бала мына телефонмен... өзі хабарлассын... Өзі ғана!

– Бұның қай телефон? - дейді.

– Ағаныкі! Сеңгірбай ағамыздікі... Ал, сау болыңыз.

– Трогай! - дейді шоферға.

– Сен неге бұртиып отырсың, ей Сембай?! Сен де бүлінгенбісің бауырым деп. Кебекке қимаң қыши ма?

– Қышыса ше, Көбен? Туған інім ғой ол! - Сембай тесіле қарайды.

– Сонда "Алашойлдан" күдер үзгеніміз бе? Әй, Сембай! Нағыз кембайсың-ау сен осы!.. Әріден ойлау жоқ қой сенде. Түптен қопару қайда саған! Қағыл онда ауыздағы нәріңнен!

– Молодец, Еңлік! Кебек бүгін тұтылады! Үстінен түсірдің, Еңлікжан!

– Таптым-ау! Қанша іздегенімді білсең, Кебек!

– Бекер келдің-ау, Еңлігім!..

– Неге, бекер?..

– Білмеймін... Сезіктенем. Аңдығыш, іздегіш көз көп... Көрді ғой сені де...

– Күдікшіл боп кеткенсің. Енді бәрі түзеледі. Мен саған... сені іздегенде ағаңның... Сеңгірбай ағаның...

– Сәкемнің... Сеңгірбайдың ба?

– Иә, Сол ағаның сәлемін әкелдім! Өзі іздетіп жатыр.

– Рас па?!

– Рас! Кебек, сол ағаң саған телефон соғып, өзімен сөйлессін депті.

– Кімге айтыпты!

– Абыл атама! Сөйлессін. Менімен кездессін. Құтқарам депті.

– Абыл атам...Әбекем!.. Әбекем ғой Сен ағамды иліктірген... Әйтпесе...

– Немене, әйтпесе, Кебек?

– Әй, бәрібір, Үсеннің өліміне тікелей болмасам да кінәлімін ғой. Сені де қиналттым.

– Олай деме, Кебек! Екеуміздің тағдырымыз бір жіппен шырмалды. Енді жанымыз шығарда да бір болады.

– Еңлігім! Ақылдым! Жан серігім!

– Ожар!

– Иә! Менмін! Басыңды алуға келдім, басыңды! - Қарқ-қарқ күліп тап береді.

– Кім бар-ау! Қайдасыңдар! Көмектесіңдер! Келіңдер!

– Тағы да өлім! Мен өлтірмесем де, қанын маған жүктейді. - Ауыр күрсінеді. -Келмесе ғой. Ожар өлмес еді.

– Сен... сен өлтірген жоқсың... Теуіп өлтірген жылқы!.. Айғыр! Сен қорғандың, - деп Еңлік еңіреп тұр.

– Кеттік!..

– Қайда?...

– Поштаға. Сәкеммен сөйлесуім керек.

– Аға! Сенаға! Иә! Өзіммін...Рас...Қателік болды. Бекер қаштым ба? Баласының өлгенін менен көрді ғой... Енді міне тағы біреу қаза болды... Киллер... Ожар деген... Иә! Ол да өлді... Мен емес, аға! Ат теуіп!..Имандай шыным... Солай болды ғой. Амал жоқ... Әбден шаршадым.-.Кездесейік деймісіз?.. Оңаша ма?.. Жарайды, аға. Қай жерде?. Иә! Естідім!.. Келем, аға! Кешікпеймін. - Трубканы қояды.

– Не?! Көмектесем деді ме?

– Кездесетін болдық. Оңаша. Көмектеседі, Еңлік. Сеңгірбай ағам бүкіл елдің ағасындай ғой.

– "Көкейкесті" күмілжіп, көңілім қобалжып... жүрегім суылдап отырысым мынау... Қалжыраған көңіл... Шошынтқан өмір. Шошындырған тірлік. Адам адамға жау...?! Жауыздық үнемі жағаласа бере ме? Жанды алқымнан сығымдай ма?

– Ырымшыл, секемшіл-кәрілік!.. Далбаса іздейсің, ә! Ал ізде онда! Тап Кебек баршынға тіректі! Тәңір хақтың жебеуіндей анық жәрдемді.

– Күпті көңілдің көлеңкесінің түсе қалғанын қарашы ұйыған айрандай боп қоюланып құмалаққа! Сұмдық көре ме?

– Алө-о! Иә! Мен... Менің кім деймісің?! Ойбай, тұтақ! Бұл Қазақстанда Маржанды даусынан танымайтын біреу бар ма еді? Маржанмын! Маған Сеңгірбайды бер! Күйеуіңді! Күйеу қылмаймын. Өзімнің байым бар.

– Кім ол? - дейді әйеліне.

– Мар-жан!... Аласыз ба?

– Әкел!

– Иә, Маржан! Жайшылық па? Маржанның даусы өктем, қыжыл мен зіл көп.

– Әй, Сеңгірбай! Жайшылық па деп кергіме! Кердеңдей берсең, кеудеңнен асып түскенімді білмей қаласың.

– Ой, Маржан келін! Сен мені... мені бүгін Сеңгірбайлап маңдайымнан салып қалдың ғой. Бұ Қазақстанда мені Сеңгірбай деп Елбасы да тікелей айтпаушы еді.

– Жә, Сеңгірбай! Бұрын ағалап келгем. Енді әке-жәке деп жатуға уақыт жоқ. Ақырғы рет ескертем. Сенің өңешің - апандай! Менің жаным жаралы. Апандай өңешіңе "Алашойлдың" шетелдегі өкілдігін тығам! Сөйтіп толтырам. Сен менің жарамды Кебектің қанымен емдейсің!

– Әй-әй! Тоқташы!.. Сәл- сәл!..

– Жоқ! Енді мен тоқтаудан кеткем. Айтқаныма көнсең, аларың мол. Онда көп созбай қазір Кебектің қайда екенін айт! Басқа қолқам жоқ!

– Не деп тұр?!. Сіз... сіз сонда... Кебекжанды!..

– Неге үндемейсің, Сеңгірбай!? Қолқам қолқаңды суырды ма? Менің үңірейген жүрегім одан да қорқынышты.

– Жарайды, Маржан. Айтайын...

– Не ғып сораңды ағызып тұрсың. Аяқ киімімді тазартып па ең!

– Қайсысын киюші едіңіз?

– Қоңырын. Аузыңа сақ бол! Әйтпесе...

– Мінекейіңіз...

– Әй, мына жүрек сезеді-ау!.. Сезеді-ау бірдеңені! Тыпырлауын! Тулауын! Аласұруын! Кеудемді тесіп өтердей-ау!.. Күй қайда!.. "Көкейкестім" қайда? Құлақ неге ызыңдайды? Азалы күйдің ызыңы емес пе?

– Көресің, Еңлік! Сәкем бәрін реттейді.

– Сөйтер... Жүрегім қобалжи береді бірақ...

– Ештеңені уайымдама, Еңлігім! Аға араласты дегенше, жағдайымыз дұрыстала береді. О-о, мен Сәкемді білем ғой. Менің туысым болса да, бірақ ол нағыз ел ағасы!

– Апырай, Әбеке! Жолым болады екен! Сізді іздеп...

– Оу, жай ма?

– Анау Кебек бала Сеңгірбай ағамен кездеспек...

– Иә! - деп Абыл тесіле қалған.

– Отырыңызшы, Әбеке! - деп машинаны бұрып кері жүйткітеді. - Бір шикілік бар... Сәкем мен Кебектің кездесетін жерін Маржандар біліп қапты.

– Не дейсің. Сонда Сеңгірбайың?!. - Абыл басын шайқап-шайқап қалады.

– Әбеке-ай! Мен не дейін... Кебек туған інім болған соң... Қазір дүниені ақша билеп кетті ғой. Ақшасы мол дәрежені де, лауазымды да, құдіретті де сатып алады. Сонан соң ата ма, аса ма - үкімін қолма-қол жасай береді. Ал "Алашойлдың" Америкадағы сауда өкілі - доллар кранының тұтқасын ұстаушы. Маржандар Сеңгірбай ағаға соны берем деп уәде ғып... Кебекті! - жылайды.

– Сұмдық екен өйтер болса! Тездет, Сембай! Айтпақшы қайда кездесуші еді?

– Қапшағай ГЭС-інің ұзын көпірінде! "Алашойлдың" өкілдігіне талас ақыры осылай шешілмек... - деп күрсінеді.

– Онда сол өкілді Маржандардан да, сендерден де шығармай, көпке ортақ елден неге таппайсыңдар?

– Ондай өкілді кім бекітеді? Парламент тұп-тура екіге жарылып, үкімет қақ бөлініп, әрқайсысын әлгі екі топтан... өз тобынан ұсынып отыр ғой. Оны тоқтатар құдірет қайда?

– Елбасы ше?

– Ойбай-ау екі топ оған өз кандидатураларын тықпалап, басын қатырып тұр ғой... Оның үстіне ертеңгі сайлау жақындап қалды. Ешкімнің көңілін қалдыруға болмайды. Елбасыға нағыз шебер саясаткер болудан басқа амал жоқ .

– Әй, Сембай! Көрерің - тобың. Көздегендерің - қамың, есе, есеп! Жә! Тездет! Көкейкесті күй қайда? Байыздар көңіл күйі қайда? Биік отырғандарым одан да биікке құмар. Іштегі күйікке ем қайда? Біз өнерге - өpic, еңбекте - табыс тілеуші ек. Жарыста -жеңіс, халыққа - ырыс іздеуші ек. Ал, мыналар долларды өз қордасына сауылдатып құймақ. Доллардан қан сауылдарын ескермейді де...

– Әй, Сембай! Асықсаңшы! Тездетсеңші!

– Екеуі мотоциклмен бері қарай келе жатыр. Бақылаушыларым хабарлады. Біз...

– Жә! Арғы беттегілер тасада ма? Көрініп қалмасын!

– Көрінбейді. Мықтап тапсырғам. Маржан әлдекімге қол бұлғайды.

– Кебек мынау заң өкілдерінің қолына тірі түспесін. Түсірме!

– Қатырам, Маржан тәте!

– Қызға тиме. Ал Кебек сұмды жер жастант! Жер жастантсаң дәл қазір, айтқанымнан да артық берем!

– Ешкімге көрініп қалма. Бар!

– Көремісің, Еңлікжан! Тұп-тура жауға қарсы шыққандай...

– Керек жоқ, Кебек! Қарғыс алмайық. Өлсек те, жазықсыз өлейік...

– Шының ба, Еңлігім?

– Иә! Құшағымыз ажырамасын дегем... Ажыратпайық.

– Кеш мені!..

– Сен де кеш, қимасым! Құштарым!

– Болсаңшы, Сембай! О, Жасаған! Бірінші рет, ақтық рет жалбарынам өзіңе! Тоқтат зауалды! Бұр кесапатты! Жазықсыздарға жанашыр бол! Тынбаған көнлімнің бір тілегін, зар тілегін бүгін ғана тыңдашы, Жасаған! Әу, Сембай! Машинаң тұсалып қалған ба...бассаңшы газды!.

– Апырай, ә! Қалай ғана дәті жетті!

– Әбден түңілген-ау байғұс балалар!

– Түбіне жеттік қой ақыры.

– Кешір, бауырым! Сенсіз-ақ құдай оған зауалын берді. Ал сен уайымдама! Мен саған шақырғаным үшін төлеймін. Ақыңды жемеймін.

– Жыртқыш! Жыртқыш боп бара жатқан дүние? Әу, Сеңгірбай! Өз күшігіңді өзің жұғып сап тұрмысың! - деп Абыл күңіренеді.

– Қайран ел! Сен нені өгейсисің? Мен нені көксеймін. Тынбаған көңіл менде ғана... Тыңдалмайтын тілек сенікі ме? Шарпысқан сөз... тартысқан тобыр тоқтар ма бір. Ел шер төксе, ер құм жұтты. Зар бітер ме? Бұрын бұғалық мойында, ауыздық азуда еді. Тізгін қолға тиген тәуелсіздіктегі халіміз неге бұлай? Елге ерік, ерге ырық берсе қайтер еді?