Мұқағали МАҚАТАЕВ

Фариза!

Фаризажан, Фариза қыз!

Өмірде ақындардың бәрі жалғыз.

Шыдай-шыдай ақыры жалығармыз,

Бірімізден-біріміз арылармыз.

Біздерді де іздейтін жан болса егер,

Шаң басқан архивтерден табылармыз.

Сен мені білесің бе, білесің бе?

Жаралмаған жан екем күресуге.

Жылай жүріп, өтірік күлесің де.

Жүресің де қоясың, жүресің де.

Бірі итеріп кеудемнен, бірі шалып

Тастағысы келеді күресінге,

Фаризажан, сен соны білесің бе?..

Жанарымды тұманмен тұмшаладым,

Серіппесі үзіліп, тұр садағым.

Жігітінен қазақтың дос таба алмай,

Қыз да болсаң, мен саған мұң шағамын.

Ауырлар деп ойлап па ем мұнша халім...

Ақын болып несіне жаратылдым,

Арасында қап қоймай қара түннің.

Қасиетін сезем деп Ана тілдің,

Қауырсыны қалмады қанатымның.

Қу тірлікке құл болып, аяқ басып,

Құлашымды жая алмай баратырмын.

...Момын едім, жақсы едім, ұяң едім,

Аттап өттім олардың қия белін.

Енді, міне, қауқарсыз құр ашуды,

Жия бергім келеді, жия бергім.

Маңдайымнан сипаған бір жан болса,

Енді қалған өмірімді қияр едім.

Білмеймін, бұзықпын ба, жындымын ба?

Кеп тұрады телігім мұңды-мұңға.

Енді қалған өмірдің құрдымында,

Өлтірсе де көнбеймін жырды құмға!

Нөл болады деп айтам, жалтармаймын,

Көбейтсең де қаншама мыңды-мыңға.

Айналаға қарайық анық барлап,

(Түн кеткесін, күн шығып, жарық болмақ).

Не туралы жазсақ та, Фариза ақын,

Бағыштайық бәрін де халыққа арнап...

Фариза!

Фариза ақын, Фариза қыз!

Бірімізден-біріміз арылармыз.

Том-том болып дүкенде тұрмасақ та,

Подвалдағы архивтен табылармыз...

Емхана. Түн. Алматы

15.ХІІ. 1974

"Еркелете алмай жүрмін мен..." атты өлеңіңді оқыдым, түсіндім. Жігіт боп жауап жазғым келсе де, жасыма дөп келмеді, ең болмаса жеңге де емес, анамын. Менің де құзырлы жүрегімді қозғап жіберді ме, әйтеуір мына өлеңімді жолдап отырмын.

Сәлеммен Данабике Байқадамова апаң.

Алтыным, қызым, ақыным!

Жүрек қылым жақыным.

Тебіренген өлең-жырыңмен

Көңілдің күйін шақырдың.

Тербедің күміс жырыңмен,

Сеземін, шабыт тірілген!

Махаббат түрткі болмаса,

Жыр тумайды біріңнен.

Бар екен тірі арнарың,

Сүйдірер, құшар, қарғарың.

Мың оқып мына жырыңды

Сезінер күйіп талғанын.

Шөлдеме! Өрле жұғыспай,

Беріспе сынға тұрыспай.

Сүйе алмау - арман. Қауышпау –

Тағдырдан деймін, ұрыспай.

Көз-құлақ бар артыңда:

Тек өлеңнен тартынба!

Егіз жүрек - қос тірек

Жалғыздық бар ма ақынға?

Төрле, төрле, қыз балам!

Серме, серме, болма алаң!

Ұшқыр жүрек, тіл-қалам –

Көрінсін шаңнан бір қараң...

Жігіт болсам, ақыным –

Өзіңе ғашық болар ем.

Білдірмей ғана ақырын,

Қолыңа ғана қонар ем!

1975 жыл, ақпан.

Уәйіс ҚАЙРАЛАПОВ

Тұрпаты шымыр киік асығындай,

бар сыры жайнап-ақ тұр жасырынбай.

Талдырмаш тал бойында артық тұрған

бір қылаң жоқ иненің жасуындай.

басқан сайын жосылып барады ізі.

жырменен күмбездепті-ау мұнарасын.

кейде ол Ақбөбек боп толғанады.

Талантын тотықтырмай баптап қатты,

жүйріктердің аяғын аттатпапты.

«Сеңдей қалқып селтиген сарыларға»

аяулы ақ намысын таптатпапты.

Қыз Жібек боп құсадан арыла алмай.

кейде ол ән шырқайды Майра болып.

тастапты көмейінен бір ақтарып.

Махамбеттің аруағын жалғастырып.

кетеді кейде ақ шаш ана болып.

тіл тауып сөйлесіпті жесірмен де.

сырласар тіл тауыпты негрмен де.

жүрегін көтереді жалау қылып.

Күші оның жүрегі мен тілегінде,

сенімін балайды көк тірегіне.

Тар қапас зынданға да түсіп барып,

зерттепті қарақшының жүрегін де.

Ақындық тұғырына дара қонып,

берер қолы көрмепті ала болып.

Қазақтың қайта туған бір қызы бұл

біздер үшін Шолпан боп, Сара болып.

Жырын жұтып шөлдесем, қанатынмын,

сезуші ем шырақ болып жанатынын.

Тілеймін жыр шыңына самғап ұшқан

топшысы талмасын деп қанатының!!!

Бейнеу ауданы, Маңғыстау.

Наурыз, 1978.

қалтыраған қаламның соты ма едің?

әлсіз екен ұрпағым дегізбедің.

Жыр жазуды жасыңнан машық еттің,

тұман басқан көңілді ашық еттің.

Жігіт болсаң қайтер ем, ай, білмеймін...

қыз болсаң да өзіңе ғашық еттің!

Жамбыл облысы

1974 жыл, қаңтар.

Ақындар тірейтінін ат маңдайын.

Жүгіріп жалғыз өзі жазықта алғы,

тербеткен бөбектейін нәзік талды.

Сыбырлап құлағына құпиясын,

бұл жайды самал ғана сезіп қалды.

Шыдай ма, шарықтамай, ұнатқасын,

қалайша шабыт құсы тұрақтасын.

Жайсаң жыр жалт қаратып құба жонды,

жаңғыртты келісімен бұлақ басын.

Тамаша толып жатыр, сұрамаңыз,

бұл өзі, айтар болсақ, біраз аңыз.

Торғайдың топырағын тебірентіп,

бір кезде сөйлеп кетті Сыр-ағамыз:

мүмкін бе көру бәрін, шырақтарым.

Төскейде келер-ау деп бізді күткен,

білсеңдер болды осындай бұлақ барын.

болсын да бұлағы бұл Фаризаның!

Ұмтылған альпинистей өрге күнде,

өлеңнің өз перзентін көрмедің бе?!

Өзгеше сый-құрметке лайықты,

жайнаған бір жұлдызың жыр көгінде...

Соңына құлын да ерген, бота да ерген,

асқанда ақын аға атағы елден.

Табиғат аясында тілек тілеп,

Талантқа осылайша бата берген.

Ерлікті,

Елдікті де Торғайдағы,

талайлар тебірене толғайды әлі.

Бұлақтан бастау алған жыр жолына,

байқалды баршасының қол қойғаны.

Сағыныш болып айтар бір-ақ әні,

сандуғаш саясына оралады...

Қыр асып бара жатты қимас көңіл,

желбіреп қол ұшында орамалы.

Ақтөбе. 1978 ж.

Өлеңге емес, өлеңді табындырған,

Муза қызды өзіне жалындырған

Фаризамыз! Сәлем ал Маңғыстаудан!

Бір көрмесек айына сағындырған.

Маңғыстауың, жазираң, жатқан аңыз,

Қашаған мен жырлаған Ақтан-абыз.

Сіз солардан ізбасар, өр сәтті жол

Солар берген мұра деп мақтанамыз.

Бұл өмірдің ағы мен қарасы мол.

Дос қуантса, жаманның жаласы мол.

Біздер Сізді көрелік биіктерден.

Бүкіл елдің, адамның баласы бол!

Ақмоншақ БАУЖАНОВА, Киев МЫРЗАБАЕВ, Құлыбек СҮЛЕЙМЕНОВ, Сайком ЕДІЛХАНОВ, Асан ӘБДІРОВ, Әбубәкір ҚҮДАЙБЕРГЕНОВ, Нұржігіт АРЫҚБАЕВ.

25 желтоқсан, 1979 жыл.

Айтамыз «Құтты болсын» жасыңызға

Қарт Каспий,

Қиыршық құм, тасымыз да.

Біздерден жүрсеңіз де қанша шалғай

тұрамыз сезіп Сізді қасымызда.

Кеудеміз тілектерге толып ізгі

аламыз ілтипатпен қолыңызды.

Өлеңнің өрнегімен барасыз Сіз

әсемдеп жүріп өткен жолыңызды.

Күмәні,

күдігі бар шақтар бұғып,

қараймыз сол жолға біз мақтан қылып.

«Атырау ақиығы ұшар!» — деген

ақталды ел сенімі,

ақталды үміт.

Бүгін де ізбасар көп еліңізде

жүр енді солар Сізден сенім іздеп.

Жолдаймыз Маңғыстаудан құттықтауды

«Қияға құлаш ұра беріңіз!» - деп.

«Коммунистік жол» газетінің журналистері.

Шевченко қаласы. 1979 ж.

біз Сізге бас иеміз!

біз Сізге бас иеміз!

біз Сізге бас иеміз!

Шабыт отына жана беріңіз,

өмірден бақыт таба беріңіз.

Қазақ халқының ән-жыр бағына

жыршы бұлбұл боп дара қоныңыз!

Алматы. 7 сәуір 1981 ж.

Евней БУКЕТОВ

Сізді газет бетінен, теледидардан көрген сайын бір хат жолдасам деп ойлап жүр едім. Соның сәті бүгін түскен тәрізді. «Маңғыстау монологтарын» оқып таныстым. Әртүрлі сырлар бар екен. Әсіресе «Қашағанның монологы». Терең ойшыл адам екеніңізді аңғартады. Арасында күйініштері де бар:

«Бас сүйер болмаса да бір туғаным,

Сенемін аялайтын жұртым барын.

Қаншама құлшынғанмен, күңкілдердің

шылбырын жетпей әсте қырқуға әлім,

шаршады шырылдаумен бұл қу жаным».

Тамаша!

Талай дарын басынан өткізген қасірет қой…

Сөз маржанын төгілткен жалғыз қызын

ант атқандар күңкілмен жасқап жүзін…

Қарағым, қарындасым, жасқанбағын!

Тайсалмай шарықтасын аспанға әнің!

Үрген ит керуенге құр шәуілдер,

Күйбеңге құл болмайды асқан дарын.

Ант атқандар күңкілін айта берсін,

солардан жоғары бол, асқақ жаным!..

Қарағанды. 28 шілде, 1982 ж.

Гүлзәкира ӘБДІЛДАЕВА

Жұрт аузында сіз жайлы аңыз-дастан,

қатал жан жоқ оларша Сізден асқан.

Кәдімгідей қаймығып, сондықтан ба...

кабинеттің есігін сескене ашқам.

Күлімсіреп, қарсы алып, қолды қысып

қуанышқа кеудем де толып, ысып...

Бір-бірінен әлі әзір сыр үзбеген,

жыр іздеген жанарлар жолығысып...

Тіл қатқансыз Сіз маған жайлап қана:

«Тірлік істе, жайыңды ойлап, бала!

күндер, түндер алмасып қаптап өтті.

Қызметтес жандармен қалжыңдасып,

тіл табысар, сырласар шақ та жетті.

Тұмауратып жүрсем де, жұмысыма,

кіріскенмін көңілсіз сұрым сына.

Байыппенен бас шайқап, маған кенет,

зер салғансыз «пысылдап» тұрысыма.

Әркез сол күн есімде болар ерек:

«Ана жақта немене бар ма, дерек?

Неге ауыра бересең, қалқам, бізге

ауырмайтын, өлмейтін адам керек!

Жұмыс уақыты біткен жоқ, әлі бар уақыт.

"Қыңсыламай үйге қайт, дәрігер шақырт!"

қазір ішер «волакардин» беріп жатып.

Құдіретіңізге сол кезде-ақ бас игенмін,

бірер сағат өткен жоқ ас үйдемін.

Ыстық-ыстық қайнатып сүт ішпекпін,

жапырағымен жайқалған жас изеннің.

Таңдайымнан кетпейтін дәмі, демі,

сол бір сәттер жанымның әні ме еді?!

«Пионердің» берген сол тәрбиесі

тік құлатпай келеді әлі мені!

Алматы. Желтоқсан, 1983 ж .

Рахат НАУРЫЗБАЕВА

Өзің жақтан естілер асқақтаған биік үн,

көріп жүрсің өмірдің қызығы мен қиынын.

Ар-намыстың жорғасын ерттеп мініп

бәйгеге,

тарқатасың тағдырдың тоқсан түрлі түйінін.

жалғандықтың бәрімен жалғыз жүріп айқастың.

Сендей жанға өмір де – мұхиттағы мұз-ағын,

еңбектемей Өлеңнің өрлеріне ұзадың.

Жігер, өрлік сатпайтын қос серігің жаныңда,

талантыңмен шырқадың Махаббаттың жүз әнін!

Қызылорда.

7 желтоқсан 1984 ж.

жырларыңнан шарпиды жалын қарып.

Жүрегімді жандырып жіберердей,

Мұңын сілкіп көңілдің, шаңын қағып.

Алмас қылыш секілді жарқыл-отты,

алаулаған сезімің шарпып өтті.

Кесапатты қаймықпай талқандайсың,

көзіңе де ілмейсің парқы жоқты.

Кім біледі... Өмірдің соқпағында,

пәк көңілмен алаңдап тоқтадың ба?

Кеудеңдегі көгершін аласұрар,

қайғы-мұңды серпіген шақтарыңда.

Неткен асқақ шалқыған отты жыр ең!

Арманың да асқақтап кетті, білем.

Өлең сені танытты бар әлемге,

өйткені өзің космос-көктің үні ең.

Талай түндер, білемін, көз ілмедің,

тағат таппай таусылды-ау төзімдерің...

Жырларыңда жатыр ғой өзіңдей боп,

Шартарапқа шарқ ұрған кезім менің!

Жас жүрегің түнекте оттай жарық

өлмес өлең жолына кетті айналып.

Күлкісі мен көз жасы тіршіліктің

жырларыңда өрілді шоқтай қарып.

Қыз біткенге өзіңсің айна тұлға

Өр мінезің, өзгеше айбатың да!

Жаси қалсам тылсымды тіршілікте,

қуат құйды жырларың қайратыма!

Маусым, 1984 ж .

Жалаңтөс ЖАЙПАРҰЛЫ

Ардақты Фариза!

«Дауа» атты кітабыңызды оқып шықтым. Ақындық талантыңызға бас иемін. Осынау ғажайып туындыңызды таңданбай, тебіренбей оқып шығу мүмкін болмады. Мен ақын емеспін. Өзімді ақынмын деуге хақым да жоқ сияқты. Себебі, мен қырықтың қырын асып, елудің еңісін еңсерген шағымда ақын болуым қиын екендігі басқадан бұрын дәл Сізге аян.

Сіздің жүрекпен жазылған жырларыңызды оқи отырып көңілімнің шарықтап, шабыттанғаны соншалықты, өзімнің Сізге деген сезімім мен құрметімді поэзия тілімен жеткізуді жөн көрдім.

Ғажайып таңның рауаны, -

оқыған кезде, - «Дауаны».

Жадырар жаның жыр кернеп

жұтқандай жұпар ауаны.

Сыр-сандығы,

қыз жаны — қазынасы,

Кемеңгердің «Дауада» назы, жасы.

Жерін, елін,

халқының тілін сүйген

ғажап жанның бұл бізге базынасы.

Сөзін ұрмас папкалы қарындының,

танытасың дүбірін дарындының.

Айқара ашып қақпасын мәңгіліктің

орын алар нақ төрден жалын-жырың.

Қарыштай бер, қазақтың Фаризасы,

бәрі риза халқыңның кәрі-жасы.

Поэзия атанған бір әлемнің

өзің дер ем данышпан падишасы.

Ақтөбе. 1985 ж.

Жеңилдик АРАЛБАЕВА

Абай, Жамбул, Мүхтар өскен торларда,

Аска жоктур басшы булут челбеген?!

Алматыда — аймагы кең казакта,

Адам жоктур доско кулач кербеген?!

Сан жұлдызға сапар тартып ордогон,

Сары-Арканын гүлдарұнон тербеген.

Саамал жуттуу, сапырылган булактуң

Жылгаларын жыл айлантып корбогон.

«Тологандай» топ жарашкан күйоого,

«Қыз Жибектей» қыз узарып бербеген.

Курмангазы, Бибигүлдей булбулду

тыңдаш учүн таңда аттанып келбеген.

арманымды, арылдып.

Ал, биздердей окурманын Жерде-кең,

Арзысын деп, ыр көгүнда термеген.

Фаризадай акын кыздуу боорлам

тагзим этем талантка бай элге мен!

Фрунзе қаласы.

19 шілде 1985ж.

Бақытгүл НҰРМАХАНОВА

Тұлғаңыз елестетті Күн жарығын.

Болған жоқ сіздей ақын жырда бұрын.

Ақыл, ой, сезім, дарын – бәрі Сізде,

табиғат аямапты мырзалығын.

Шындықтың перзентісіз – ұғынды жұрт.

Қала алмас ешкім Сізден сырын бұғып.

Жырыңмен, жанарыңмен тазартасың,

кір шалған жүректерді жуындырып.

Жүзіңді, ақын Апа, келед көргім,

Өзіңе көңілімді құлай бөлдім.

Сымбатты өр бейнеңе басымды иіп,

Келеді, қабыл алсаң, сәлем бергім!

Мені де сілкіндіріп отты лебің,

Сіз бар деп бұл дүниеде көк тіредім.

Көлденең көк аттының оқтарынан,

тіл-көзден аман болғай деп тіледім.

Ақпан, 1986 ж.

ақынсыз жолы да үлкен, жасы да үлкен.

Баласы ем жақсы ауылдың қыз сыйлаған,

атымның сізге арнайы басын іркем.

Айтарым басқа бірақ, кешір, ақын,

сіз бе екен кеш сезініп, кеш ұғатын.

Келмесе бір-біріне мұңын шаға,

ақынның ақындарға несі жақын.

Біреулер мені мүлде түсінбеген,

оларды көп көремін түсімде мен.

Баспаның маңайына бара қалсам,

қарайды ала көзбен ішіп-жеген.

Бірінен қарамайтын бөле бірін,

пір тұтқан жан едіңіз өлең ұлын.

Ақынға жақсы жазу айып па екен,

өзіңіз айтыңызшы төрелігін?

Күн жақсы,

көріскенше қайта айналып,

Жақсы жыр жанды әлдилер, айқай қалып.

Әпкетай, айтшы, қалай сөз саптауым,

ақынды ақын ғана байқайды анық.

Алматы.

Тамыз, 1986 ж.

сілтідей тынды даусыңды естіп дүйім жан.

Қалғандай болам асып бір биік асудан

оқыған кезде жырыңды сенің құйылған.

Жырларың сенің аққулар жүзген нұрлы айдын,

жағада тұрып орамалымды бұлғаймын.

Сусыным қанып сусылдап ұшар қаздаймын,

сіздің жырларсыз шөліркеп қалатындаймын...

Алматы облысы.

17 қазан, 1988 ж.

шындыққа мен ентелеп жақын бардым.

Қуаныш пен қайғысын паш ететін,

сүйем жырын ақиық ақындардың.

Адамдық «дәнін» сепкен көкірекке,

жолатпайтын әрқашан өтірікке.

Көзге - сәуле, жүрекке - нұр құятын,

Өлең - сарай, күн - күмбез сыр жиятын.

Ондай жүрек мен таптым адамзаттан,

жанымызға жылылық отын жаққан.

Ондай жүрек жұбатып жылағанды,

жақсыларды жаныңа жақындатқан.

Таныс бүгін бір адам бәрімізге,

жас балаға, ержеткен кәрімізге.

От жалындай өлеңі Фариза ақын

сән қосады салтанат – сәнімізге.

Қуат құйып жырымен ғашық жанға,

аққу-ақын сырларын жасырған ба?!

ұрандайды алдағы ғасырларға.

Алматы облысы.

1988 ж.

Жұмаш СОМЖҮРЕКОВ

Болатын уәзипасыз заман бар ма,

Көнген елміз зауалға, тажалдарға.

Пысықтар жүр қалпағын аспанға атып,

Не көрінген бұл күнде адамдарға?

Неге арнадым жырымды саған ғана,

Желік бітіп кетті ме маған жаңа?

Мен тұрғанда, Фариза, тіршілікте,

Жігіттікке ешқашан алаңдама?!

Мен, мен деген еркек ем, ереуілді,

Салмақ салып отырсың маған дара.

Ой кешем адам жайлы, заман жайлы,

Өмір қайсы, қайда жүр адам жаңа?

Жолдас болдым жомартқа, сараңға да,

Ақ пейілге, бықсыған жаманға да.

Дәмдес етті өмірім, тіршілігім,

Некесіз боп туылған адамға да.

Өзім жүрмін қалтарыс арпалыста,

Дүбірлер дүрілдейді санамда да.

Барлығын ойда бардың айта алмаспын,

Неге өмірмен келіспей, тайталастым?

Алып біттім мазасын қайран бастың.

Ризамын ба, білмеймін, бұл өмірге,

Қабыл болып жүр кейде тілегім де.

Айқара ашып есігін кірдім қанша,

Мен адаммын дегеннің мына өмірде?

«Азаматтық қалмады жігіттерде»-

Деген сөзің өртенді жүрегімде.

Таусылмас тасқыны едім адамдықтың,

Жай түсірер үстіне жамандықтың.

Сайқалдықты шашынан сүйреп тұрып

Талақ етер алдыңда адалдықтың.

Өзіңменен сырласып отырғаным,

Арқасы деп білемін амандықтың.

Дегенім бе жорытып, шабар мықтым,

Неге көзді, Фариза, саған тіктім?

Бір сөзімді жоғалттым жыр бастаған,

Жігіт пе қыздарменен сырласпаған.

Жыр тілеп тұр, Фариза, білесің бе?

Құлағы елеңдеген түнгі астанам.

Жігіттер де баршылық тіршілікте,

Қырқын ертсең жабылып қыр аспаған.

Бір орыннан шіркіндер жылжымаған,

Мың салсаң да алға аттап бір баспаған.

Қыздар жайлы ойлаймын тіптен басқа,

Өмір жүгі қаншама түскен басқа.

Айтып қайтем әйтеуір тірі болсын,

Мәз болған киген киім, ішкен асқа.

Ізеттілік іздеуші ем әйелдерден,

Ізгілікті бас игем қарындасқа.

Көгенделген көп оймен көкірегім,

Бәрі керек өмірде тарынбасқа.

Қыздар көрем жауласқан жігітпенен,

Мода болды дүние-мүлік деген.

Бәйшешектей жайнаған жас өмірлер,

Білмейді деп өз тілін күдіктенем.

Қыздар жайы жүректі мұңайтады,

Не қайыр нем кетеді жігіттерден.

Дел-салмын көше бойлап жүріп келем,

Не пайда үзілмеген үміттерден?

Бұл күнде топқа түсер жасымдамын,

Желігімнен әлі де басылмадым.

Бір мінез бар қайтейін тіке тартқан,

Ешқашан, ешкімге де бас ұрмадым.

Айтпай неге сырымды жасырамын?

Емес бұл алас ұрып, тасынғаным!..

Өтсе екен шырайымен жазым аман,

Шоқ тастады, Фариза, назың маған.

Еленбей жұрт катары жүрсем деп ем,

Ойыма қолқа салдың жазылмаған.

Белгісіз мен ақ түтек азынаған.

Сырым бар кем де емес қазынадан,

Болмаған екпініне, сазына алаң?!

Төпеп, төгіп жіберер әдетім бар,

Ғафу ет, асып кетсем базынадан?

Жан емеспін арманнан ажыраған.

Маймыл өмір мәз болған жеміс тауып,

Кейбіреуше жатпаспын керіс салып.

Кетпесе егер әділет елден ауып,

Тіршілікті жүрген жоқ теріс танып

Мендегі басқа күдік, басқа хауіп.

Пысықтар құр қу сөзді сапырады,

Фонтан дерсің - тіркестер атылады.

Құны жоқ кітаптарды тізсек бүгін,

Толады қазақ жері, атырабы.

Халық па сонда өмірдің ақымағы,

Тәртіпке бізді кімдер шақырады?

Қалтырап поэзия калды, жаным,

Нашар кітап қалайша сатылады?

Алдында келер ұрпақ не айтамын,

Ақшаға айналыпты ақын ары?

Тынымсыз танысына жүгіретін.

Малданып асқақ муза құдіретін,

Күні үшін қырт алдында бүгілетін.

Жырында жоқ ешқандай тұғыр-екпін,

Күн бола ма күңіренбей үңілетін?

Өмір-ай, қырттың әні түзелді де,

Қайран жыр жал-құйрығы күзелді де.

Шарлайтын қазақ жерін асқақ өлең,

Аяғын сала алмай жүр үзеңгіге.

Жарымаған қойшыдай күзем жүнге,

Не шара жырдан күдер үзем мүлде.

Халқымның мінезіндей жырларымды

Қарбаласып қағазға тізем күнде.

Кондырардай әкеліп айдан нұрды,

Біреулер жаңартпақшы қайран жырды.

Қалғандай қалың өрттің ортасында,

Ажырата алмадым Айдан Күнді!

Өлеңге өлігімді артқаныммен,

Асырар одан артық пайдам кімді?

Белгісіз қашан, қалай аяқтарым,

Өмір деген тұрлаусыз майданыңды?

Құм басар құлазытып қайнарымды,

Барында пайдаланбай айбарымды.

Өз жанымның отына жылынбасам,

Кім берер алаулаған бай жалынды.

Шоламын дүниені, аймағымды,

Көмекке шақырамын қайдан кімді?

«Жұт шіркін жеті ағайын» - дейді қазақ,

Момын бабам, қайранмын, қайдан білді?

Сарыны дүбірлеткен жайлауымды,

Мұқалып Мұқағали қайда жүрді?

Кешіргін, Фаризажан, кетсем артық,

Сыйпадым тұлымыңды, маңдайыңды?!

Кім шешер түйінделген байлауымды?

Арқалық, 1988 ж.

Экраннан көріп түріңді,

Үніңе құлақ тосамын.

Есітіп кейбір жырыңды,

Елжіреп сол кез босадым.

Саумысың, сәулем Фариза!

Талантыңа сенің тәнтімін.

Өзіңе елдің бәрі риза,

Тіліңе тапқыр шалқыдым.

Емеспін жігіт, бозбала,

ғашық боп саған калатын.

Сонда да жүрек қозғала

Жанымсың еске алатын.

Тіліңнен тапқыр нәр алып,

Көк дөнен көңіл желеді.

Бойыма жылу таралып,

Қосыла кеткім келеді.

Кітабың түспей қолыма,

Шөліркеп жүрмін жырыңа.

Қапамын көптен соныма,

Түсінсең, қызым, сырыма?

Таңдамалы қос том шықты деп,

Оқыдым кеше газеттен.

Фариза жыры мықты деп

сол хабар мені мәз еткен.

Жалғыз да жарым адаммын,

Кәрілік, қайғы құрсаған.

Қарыштай берсін қадамың,

Фариза, алғыс бұл саған.

Мамыр, 1988 ж.

Сәлеммен, қарт апаң Нұрәсила БӘРМЕНБАЕВА

Бейсебай КІРІСБАЕВ

Мұқағали мұңын шаққан тегін бе?!

«Фаризажан, Фариза қыз...» Елуде!

Ақ шағала — ақ тілектер келуде!

Қыз намысын жанын салып қорғаштап,

Қысылғанда жүріп кетер жол бастап.

Жыр-пырағын қамшыласа әр ақын

Ел жүрегі өршіл жырға толды асқақ…

Шалағайлар тиіп кетсе шамына,

Екінші рет жолай алмас маңына…

Тамырында Махамбеттің қаны ойнап,

Тастаған ол сан жүйрікті шаңына.

Жырын оқып жадырап бір жасап қап,

Ағалары мақтан еткен шашы аппақ.

«Ұрсады,- деп неге жазбай жүрсің?» - деп,

інілері кейде жүрер қашқақтап.

Үлкендерге жыр сыйлады том-томдап,

Дейміз, отты өлеңдері тартымды-ақ…

Балалардың баспасөзін басқарып,

Балаларға жазады апай там-тұмдап…

Алматы.

Желтоқсан, 1989 ж.

Аманқос ЕРШУОВ

Апа емес, аға деуім жарасады,

Орныңа қай азамат таласады?!

Ұлым деп, ұрты толып, сүйер сені,

Қазақтың қасиетті қара шалы.

Қыз емес, қызы десем жарасады,

Халқыңа жырдан соқтың тамашаны.

Киелі кимешекті әжелерің -

Кідірсең,

Сапарыңа бал ашады.

Ал, енді ашыл десең ашылайын,

Жаныма батушы еді — осы уайым.

Інің болып,

тынысың бола алмаған

кездерімді несіне жасырайын!

Күн сайын асқақтаған алып тұлғаң,

Қазақтың қызы едің ғой жанып туған.

Азамат боп

атыңды ерттемеген...

Ақымақ мен екенмін барып тұрған.

Алдынан тектілердің кеспеп едім,

Содан ба, тексіз болып өспегенім:

Ұстарадай жүзіңе тік қарауға,

Сенесің бе,

Әлі де сескенемін.

Мөп-мөлдір жанарыңнан мұңды көрем,

Мөлдіреп мұншалықты тұнды неден?

Сұмдық-ай!..

Сұсыңыз баспаса ғой,

Мұқағали арнар ма сұмдық өлең!

Мұқаң жырын мұқият таратқанда,

Тарайтын шұғыла бар таң атқанда.

«Алдына пендесі көп мұңын шаққан»

Апатай, айналдың ба жаратқанға?

Еліңнен тапқандықтан жанашырды,

Елуде еншіледің дара шыңды.

Анасы ақын қызын туғандықтан —

Қазақтың өлеңінің бағы ашылды.

Батагөй баласы едік біз атаның,

қызғыштай қорғап өскен қыз атағын.

Жасадың жасауыңды —

Жақұт жырдан

Жасқанбай болашаққа ұзатамын...

Болашақтың есігі жабылмайды,

Төре жырың төріне адымдайды...

Жүзге кел!

Жамбылдың жапырақтай —

жалғыз қызы...

Өзің деп қабылдайды.

Атырау. 1989 ж.

Тоқтарбек ЕСЕНҚҰЛОВ

Қазақта сендей болса барлық ақын:

Дүниені дүрліктіріп таң қылатын,

ту етіп туған елдің ар-мұратын,

арнаған сұлулығын, бар қуатын.

Дауылдай екпінімен нар жығатын,

жаныңа жай түсіріп, жандыратын.

Жырымен бар дүниеге ғашық етіп,

сүйгізіп және есіңнен тандыратын.

Тек қана адалдықты тақ қылатын,

жанынан жылағанның таптыратын.

Айналған отты шардай маңайына

жолатпай бықсықтарды лақтыратын.

Дертіне байлық, билік алдырмаған,

жақпаса көңіліне, ханды «ұрмаған».

Жек көріп, жақсы көріп, кездескенін

әйтеуір жайбарақат қалдырмаған.

Қобыланды болса дейді бар баласы.

Рахатты айырбастап мұңға, азапқа

келесің, ендеше, апа, жырла, жатпа!

Жазықсыз күйгендерге сенен басқа

араша болар жан жоқ бұл қазақта.

Фариза, Фариза апа, алау ақын,

Өзіңде құпия бір күш бар-ау, ақын?!

Шарқ ұрып Намыс-шыңға қол бастайсың

жалы-жел мініп жырдың жарау атын.

Сау болса туған елің — ақ босағаң,

сол ғана — махаббат та, бақ та саған.

Қазақтың Айы оңынан туар еді-ау,

даламның бар жігіті тартса саған!

Жамбыл қаласы, 1989 ж.

Мағзұмбек МАШАЙЫҚОВ

Елудің ерттеп міндің арғымағын,

жастыққа тимей жүріп жар құлағың.

Табысты еңбек етіп елің үшін,

демейсің қажыдым бір, қалжырадым.

Өнердің алдың асқар биіктерін,

халқыңа сөз маржанын жиып бердің.

Фариза, құтты болсын туған күнің,

әрқашан құрметтейді сүйікті елің.

Ұмытпай сені сүйер ауыл барын,

ел, жер деп жыр арнадың, дауылдадың.

Есен-сау жүрсе екен деп биіктерде

тілейді ұлытаулық бауырларың.

Жезқазған.

25 желтоқсан, 1989 ж.

Серік ТОМАНОВ

Семсер — жырдың иесі Сіз бе едіңіз,

Хош келдіңіз! Үмітті үзбедіңіз!..

Жүрегімді, санамды шиырлаған,

Жатыр Сіздің жосылып іздеріңіз.

Жүрегімді, санамды шиырлаған,

Сіз бе едіңіз сан жылдар сиынған ән.

Ақиқаттың ауылын шыр айналып,

Шыр-шыр етіп шарқ ұрып құйындаған.

Сіз бе едіңіз сол ақын шырылдаған,

Шарттылық, қасаңдыққа ұрынбаған.

Сіз жасаған қарап ап жыр-айнаға,

Бойы-басын түзейді бүгінде адам.

Жыр-айнадан көреді ел кемшілігін,

Кемшілігін, көзге ұрған ерсілігін.

Сіз жасаған айнаның алдында жүр,

егінші де, малшы да, кенші бүгін.

Сіз бе едіңіз сол ақын ел іздеген,

буырқанған мен Сізді теңіз дегем.

Өр іздеген жырыма бағыт берген,

өзіңізге арналар ең ізгі өлең.

Сертке соққан семсер - жыр

Сіз бе едіңіз,

Хош келдіңіз! (Көңілді бірледіңіз).

Жыр елінде, елімнің жүрегінде,

Жатыр Сіздің жосылып іздеріңіз...

Жамбыл қаласы.

1989 ж.

болмысында.

Қазақ жырын жалғаған өрлі шыңға,

дұшпандары әдейі сүрінсін деп,

Қастандықпен қамалап көрді сында.

Төзді бірақ бәріне,

не көрмеді…

Төзбесе ақын жыр-селін төгер ме еді?!

Тоса алмады алдынан еш құдірет,

Құдіретсіз арам ой көгермеді.

Кім қашады, қол жетсе, ұлылықтан,

Отаны бар,

Елі бар жырын ұққан.

Жел-қайықтай дүние теңселеді,

қуаты оның құйылған жылылықтан.

Былайғы жұрт, шүкірлік, түсінеді.

Шүкіршілік,

ақыннан кенде емеспіз,

Жүре ала ма дүниеде пенде емеспіз.

Ақ жарыла ол жайлы айтқан кезде

кете бердің, мендей-ақ елдегі ессіз!

Сыйлаушы едім

Сыйлатқан ақындығын,

Сыйламайды мәрт болса ақынды кім?!

Өзіңіз айт, Сіз солай болған кезде,

Енді бізге береді ақылды кім?!

секілді едің асқар тау-тірегіміз!

сонша неге бүлініп жүдедіңіз?!

Іштарлыққа соншалық үйір ме адам,

ұғымымды сұйылттың сұйылмаған.

Халқымыздың қайда да сый құрметі,

Тектен-тегін ешкімге бұйырмаған.

Сыр да қалды айтылмай ойымда сан,

адалдығым «қор» екен пайымдасам.

Еш жалғансыз именбей,

жұрт алдында

ұлылықты ұлылық мойындаса.

сыймағасын ұғымға отты жыры.

Қайда барам көгінде ұшқанда әрі

Абайды да сабаған дұшпандары.

Әркімде де бар шығар бір ҚҰДІРЕТ,

Жарқ ететін кеудесін қысқанда Ары!

Дарындыны кез емес отқа ататын,

әділдікті қиянат жоқтататын.

Сенем бірақ ешқандай күш жоғына,

Хас тұлпарын Отанның тоқтататын!

Қазалы.

Қаңтар, 1990 ж.

Рысты ШОТБАЕВА

Алмас қылыш жарқылдаған жүзі бар,

Тасқа түскен тұлпарлардай ізі бар.

Қазағымның 20-шы ғасырда

Фариза атты әйгілі ақын қызы бар.

Өзге емес өзіндік бір үні бар,

Өз сипаты, өз бояуы түрі бар.

Кең даланы кернеп кеткен жыры бар,

Фариза атты жырдың жалқы пірі бар.

Тура мінез, теріс ойға бармаған,

Егестерде қатарынан қалмаған.

Ақындықтың дауылынан сескенбей,

Шартарапта шағала боп шарлаған

Фариза атты қызы бар.

Әдеп пенен әділеттен нәр алған,

Санасында сарғайса да сан арман.

Тағдырына тарту етіп сыйлаған

бұл өмірге өлең үшін жаралған

Фариза атты қызы бар.

Толысқан шақ ақыл менен санамыз,

Тағдыры да, талғамы да дара қыз.

Фаризашым, құлыным деп, жаным деп,

Осы тойға келген шығар анаңыз.

Арман таудай шыңы болса өлеңнің,

Оның атын Фариза - шың қояйық.

Қош иісті гүлі болса өлеңнің,

Оның атын Фариза-гүл қояйық.

Жарық құяр нұры болса өлеңнің,

Оның атын Фариза-нұр қояйық.

Жан жүректі жарып шыққан жыр болса,

Оның атын Фариза-жыр қояйық.

Тау бұлақтай құйған жырың еселер,

Алуан-алуан жүйріктер бар нешелер.

Жан біткенді жақсы жырмен суарып,

Фаризажан, ортамызда өсе бер!

Ақмола. Қыркүйек 1990 ж.

Тоғабай БЕГАЛИЕВ

Мақтанышы ұлтымның - Фаризасың,

Жайма шуақ мінезің жазирасың.

Өлең сөзден еш жерде жаңылмайсың,

дүлдүлдей-ақ, Фариза, арындайсың.

Асқақтық пен мұң есіп өлеңіңнен,

даңқың кетті жайылып өнеріңмен.

Өлеңіңнен сусындап жалпы халық,

талантыңды киелі көре білген.

Кейде мұңды өлеңің мұңайтады,

мұңайма деп халқыңыз сыр айтады.

Фаризажан, тасқының арта берсін,

бұл тілекті біз айтпай, кім айтады?!

Қаңтар, 1990 ж.

Бүркіт БАЗАРБАЕВ

Қанаттымын, халқыммен іргелімін,

қай кезде де қуаныш, бірге мұңым.

Жаттап өстім «Мазасыз шағыңызды»,

жаттап өстім «Бозбала күнделігін».

Ана тілдің қаймағын қалқып ішкен,

Апа, сенің дәл бүгін даңқың үстем.

Тілегім де тартады

саған қарай,

Жүрегім де әлемдік тартылыспен.

Әр адамның өзіндік бар әлемі,

әсем жырың-еліңнің дара кені.

Қалай айтам демейсің,

тірі болса,

Абай атаң арқаңнан қағар еді.

Өмір - күрес, деп жүрміз, өмір - егес,

өр күшпенен алынар тегі белес.

Мұқағали марқұмның жігіт таппай,

мұңын Сізге шағуы тегін емес.

Өтті Сара ақтарып нелер зарды,

Өнердегі тауыпсың кемел заңды.

Меңдекеш те асылдың сынығы ғой,

мейірімін біліпті төгер жанды.

Жүректердің серпесің шымылдығын,

жырың-мәңгі, ендеше ғұмырлы үнің.

Сағынышын кеудеге жиып келген,

сол бәйгеге қосылмақ інің бүгін.

Көп жайларды жиюшы ем миығыма,

келіп тұрған көңілдің күйі мына.

Шаттығымды шалқыған Ұлыс күні

шапан қылып жабамын иығыңа.

Сан байлықтың қойнауы - нулы жерім,

сөзбен салам даламның нұрлы зерін.

Үміт - өлең сәукеле, ендеше, апа,

Үкі тағып басыңа кигіземін.

мойыныңа тағамын алқа қылып.

Дұрыс болса несіне қысыламын,

дарынымның өзіме күші мәлім.

Гүл кестелі, бұлқыныс бір кештегі,

Жыр-дестені байрақ қып ұсынамын.

Тура сөздің түбі бар, қосыламын,

түзу жолға түскен жоқ көшім әлі.

Риза бол жырыма, Фариза апа,

риза бол - ініңнің осы бары.

Атырау облысы, 1988

өзін асқақ ұстап жүрген бір тұлға.

Азаматтық жүрегі бар ақаусыз

пенделіктің көне бермес ырқына.

Қар жатады шыңның шырқау басында,

ұқсастық бар Фаризаның шашында.

Келе жатқан дүниеге тік қарап,

тартыс-талқы алқымдаған ғасырда.

Табиғатын қайсарлыққа жүр егеп,

жыр-шыбықпен бықсығанды дүрелеп.

Тазалықтан, заңғарлықтан жаралған

жырларыңыз әлем ғой ол бір ерек!

Жағымпазды маңайына жуытпай,

үркектерді тізгіндейтін құрықтай.

Асау жаның ырық бермес жүгенге,

әттең кейбір меңіреулер жүр ұқпай.

адамдықтың туын биік ұстайтын.

Биік ұшар еркін жайып қанатын,

кемел ойы дана және дара тым.

Дүлей жырдың маза бермес дүбірі

сан жүректің қоңырауын қағатын.

Нәзік денең мықтылығын сақтасын!

Жырың ашар ғасырлардың қақпасын!

Толастамас өзіңе ұқсас мінезді

туған далаң жырға сусап жатпасын!

Елу деген ерлік жасы еңселі,

адамдықтың безбенделер өлшемі.

Ақтілеулі сіңілілердің атынан

құттықтаймын, Ақын апа, мен сені!

Маңғыстау, 1989 ж.

Асанбай АСҚАРОВ

Үшбу хат арқалаған қыран жүгін...

Зынданға даусың жетті, шынар гүлім!

Тас керең сарайлар да өр үніңнен,

асылы, бір селк еткен шығар бүгін.

Жоқтаушың жоқ деп маған кім айтады?!

Арынды Заман атты селге түстім,

Қапыда қанат сынып, жерге түстім.

Сезбеп ем, ойламап ем - бүгін білдім

адалдық, мықтылығын Жерде Күштің.

Қолдадым жас-кәріні сағы сынған,

Еліме ақ көңілмен ағытылғам.

Халқымның шомылдым да сеніміне,

Таймадым өжеттікпен бағытымнан.

Өзгенің қаңқу сөзін сөз демедім,

Мақсатын жеке бастың көздемедім.

Айналдым ақылыңнан, Фаризажан,

Жүйткіткен жолсыздармен сөз дөненін.

Отырмын шідерлеулі, жылым-қайғым,

Қыл шылбыр жанға батып, шырылдаймын.

Жалғыз-ақ сүйенішім ел аруағы,

өткен бе өмір-аттан жығылмай кім...

Жетті ғой жүрек сөзің мына маған,

Қалайша тебіренбесін бұған ағаң.

Айтыпсың бөрік киген жекеңдерді,

сүйемес құлағанды құламаған.

Қазақта қарындастың орны бөлек,

Ағаңа Өлең-хатың болды қорек.

Лайық аялауға әз қыздардың,

кей бөрік кес-кестейді жолды бөгеп.

аман бол, жігер-жүрек қарындасым!

Бішкек. 1991 ж.

Марат ЫСҚАҚОВ

Жандардың ақын болып жаратылған,

Ішінде ерен сенің дара тұлғаң.

Нәр алып жырларыңнан күннен-күнге

көз тарта көріктеніп баратыр маң.

Сен десе жаңғырыға жар басынан,

Жатады жан тербетер жалғасып ән.

Тасиды, сенен жарқын жыр тыңдаса

Атырау асып кетіп арнасынан.

Көріндің өрімнен де, төрімнен де,

Шұбаған сайрап даңғыл жол іргеңде.

Жырларың туған жерді аймалайды,

Жайықтың толқынымен өрілгенде.

Көріндің шаршы топта оң қанаттан,

Жүректер жыр оқы деп қолқалатқан.

Жыр-өнер келді сенде кемеліне

теңіздің мұнайындай фонтан атқан.

Сенде бар сүтпен біткен нар қасиет,

Жүрердей халқың әркез арқа сүйеп:

Су болса — ең мөлдірі, зәмзәмі деп,

Тау болса — еңселі зор жартасы деп.

Құйылған сендік сезім жылы арнадан,

Енген жан иіріміңнен шыға алмаған.

Жігіттен биік қойып қыз басыңды

Мұң шағып Мұқағали жыр арнаған.

Тамсантып, таңдантуға жаһан бетін,

Сенсіз жыр, сенсіз салған мақам жетім.

Сен тағы қуантуға қандастарды

қыз болып қайта туған Махамбетім!

Таппаған таңдағанын тапшы өрістен,

Жұртының бақ пен сорын қақ бөліскен.

Мінезі - ер, жаны - шуақ, ары - таза,

Жаралған қоңырқай боп ақ періштем.

Ерекше өзгелерден жазар үлгің,

Екпіні сенде өміршең ғажап үннің.

Әрқашан төбесіне көтеретін

өзіңсің жыр-жалауы қазағымның!

Алматы.

Қараша, 1992

Айжарық АБЫЛҚАСЫМОВ

Аяқ басуға зар болған күйде жатқанымда Сіздің үйіме іздеп келгеніңіз мені аурудан тұрғызардай әсер етті….

Сіз келіпсіз...

Ал мен үйде толғанам.

Кімнен көрем бір бақытты қонбаған.

Ылғи екеу боп тұрады жол маған,

Көршім болды тағдыр деген оңбаған.

Сіз келіпсіз...

О, тәңірім өңім бе?

Өңім болсаң құшағымнан бөлінбе.

Тебіреніңіз Қабанбайдың елінде,

Тербеліңіз Алакөлдің төрінде.

Сіз келіпсіз...

Көңілде үміт қауласын.

Көкірек бір, көншісін — жыр жауғасын,

Тірісінде көрмеген бұл өлкеде

Әруағы Мұқағали аунасын.

Сіз келіпсіз...

Шаттанады шартарап.

Аспанға атсын, қалған көңіл орталап.

Ал, мен келем адрессіз аймақта

Жауыр болған жан азабын арқалап...

Семей облысы, Мақаншы.

1992ж.

Нұрмұқан ҚАДІРҰЛЫ

Аруана-жырың Алатау жақтан ағылған,

Ақшулан шашың жаратылғандай сағымнан.

Асау жырыңмен алысып көптен келесің,

Атбегідейін жаңылмас ешбір бабынан.

Кеншідейсің сен қайламен көмір қопарған,

Ақпа жырларың тоқтамай саулар жотамнан.

Жұмыстан шаршап, тұрмыстан қажып кеткенде,

Сенің ыстық жыр-жалыныңнан от алғам.

Балалығыңды қайыра алмайсың айқайлап,

Жастығың қалды артыңда сонау жайсаң шақ.

Құмда туып, шыңда өскен, қымбат шынарым,

Аман жүр әркез, Нарыннан шыққан Нартайлақ!

Балықшы ауданы.

1992 ж.

Қиындықтар кездессе де қаншалық.

Жолыққанда әр күніміз той болып,

Жүрейікші өзіңізді қарсы алып.

Бала болып ойнамаған шығарсыз,

Бал күлкіңді соғыс бұзды сұм арсыз.

Бар бейнетті бір басынан өткерген,

Бүгінде Сіз шыңға біткен шынарсыз.

Ұсынайын жауқазын бұл жырымды,

ерек жансың сөзі – найза, нұры – үлгі.

Сенше сүйсін, сүйген болса барлық қыз

Қасиетті тілім менен дінімді.

Тіршіліктің қажытқанда бұрқағы,

сенің жырың жүректерді жылтады.

Саған тартсын тазалығы, түрімен

мұсылманның, Мұхаммедтің ұрпағы.

Асау жырың теңіз сынды бұрқаған,

сені көріп көңілімде шырқады ән.

Біз тілейміз көрек болсын халқыңа

жүрегіңмен сен демдеген жыр-тағам!

Бетпаққара ауылы, Торғай облысы.

13 наурыз 1992 ж.

Пенде боп қара жерді бассаң-дағы.

аспандағы!

Қостанай.

14 қазан 1994 ж.

Ашылған құм ішінде.

Тербетіліп қысы-жазы тұрасың сен,

Тағдырдан қалап алған жыр үшін де!

Қызғалдақсың, сен де бір құмда көшкен,

Сусып жатқан құм сырын тыңдап өскен.

Құм-толқында тербелген қызғалдағын

Шығармайды ешқашан жандар естен.

Мен өсіп ем,

Тәңірдің шыңдарында.

Ақ бұлттай шөгіп қалған мұң жанымда...

Жүрсе дағы ел-жұртың еркелетіп,

Көлеңке жатыр нәзік жырларыңда.

Түсінем, жаның неден үркек бүгін,

Жыл озды,

Жастығыңның бүркеп түнін...

Жыл озғанмен, жаныңның бүркеп түнін,

Тұрған жоқ па жарасып,

Жыр шоқтығың!?.

Нарынның құмындағы.

Алматы.

18 желтоқсан 1994 ж.

Шәмшия ЖҰБАТОВА

Бала ақын тұла бойын діріл басып,

Қолында жыр дәптерін үңілді ашып.

Асыққан қызын жолдан бөгей берді

Әжелер әлденені ырымдасып.

Аққуы Алматының ұшқалы тұр,

Етті де жігіттердің мыңын ғашық.

«Жетпейді ә, ақын қызға қолдарың» деп

Аспанда жұлдыз қалды жымыңдасып.

Мұңымен жүрегіңді еңіреткен,

Көз жасы көңіліңе өмір еккен.

Сол ақ құс арманшыл ел жадындағы,

Жақын кеп барады ұшып төңіректен.

Көргендей Мексиканың сериалын,

Қарайды аузы ашылып қарияның.

Жып-жылы сөз айтылды ақын жайлы

Жып-жылы ошағында әр ұяның.

Ападан мақтау алған балақайым,

Қуанып, сауырға ұрды ала тайын.

Бетпе-бет Ұлылықты көргені осы,

Қазақтың дәл өзіндей қарапайым.

Тірліктің ұмыт болып азаптары,

Өмірдің еске түсіп ғажаптары.

Ауылдан Фаризасын аттандырды,

Ауылдың ең таңдаулы қазақтары.

Қазақтың осы қызы алабөтен,

Апама, құрбыма тең, анама тең.

Жасымнан жырын жаттап өскесін бе,

Көргенде көңілің сергіп қалады екен.

Қазақтың осы қызы алабөтен,

Данышпан от жүрегі балаға тең.

Көз алмай көрген сайын қарап өтем,

Қызға да қыздар ғашық болады екен!

Көңілдің желбірейді желең төсі,

Аман-сау келеді екен өлең көші.

Санаңның күнтізбегін қызылдап қой,

Ауылда болды бір кеш ел еркесі.

Бағасы көйлегінің - жүз қара нар,

Қырандай қуаты мол құзға қонар.

Қолпаштап қолтығынан сұлу жігіт,

Жанында қызыл киген қыз бала бар.

Аумайтын тұрымтайдай түрі құстан,

Бойына мың өзгерген құбылыс тән.

Бұл апаң Маңғыстаудан Атырауға

Бір ұшақ жалғыз өзі мініп ұшқан.

Еңсеңді мысы басып құптары анық,

Өзінен ішкі сәуле тұр таралып.

Сөмкесі крокодилдің терісінен,

Бет сүртер орамалы - бір таналық.

Басылған өз-өзінен бұрқап алып,

Қобалжып, бір сілкініп, бір таранып.

Дастархан жайылады қайда барса,

Татпайды - қазақы емге жүр қаралып.

Қолында домбырасы - жыршы қалып,

Тартады тыңқыл-тыңқыл үн шығарып.

Шетелге бір барғанда әкеліпті,

Көрейік топылыйын жүрші барып!

Жақсы пұл, шынайы асыл ұстағаны,

Соғым мол жайлы қыстау қыстағаны.

Барамын деген жерден айнып қалып,

Бармаймын деген жерге үш барады.

Қоғасын қалың ойдың жапырып кіл,

Қос жанар тұңғиыққа батырып тұр.

Көз жаққа барыспайық, кірпігінің

әр талы жолбарыс боп атылып тұр.

Құба өңін қызартыпты ұрған аптап,

Шаң көрсе қаша берген сырғанақтап.

«Волгасыз» қарыс жерге баспайды аяқ,

Кібіртік шабан аттай тұрған аттап.

Жанында сіңілісі отыр қошеметтеп,

Апасын қоштағандар өседі ептеп.

Ақынға дүркін-дүркін қол соғады,

Мол жиын, бүгін клуб, кеше мектеп.

Бұралып сұлу өзен ну жағалы,

Жалтылдап алақанды су жалады.

Жайықтың жағасына қонды келіп,

Өлеңнің ақ қанатты музалары.

Жанары кәрі еменді тұр сындырып,

Арасын жер мен көктің күрсіндіріп.

Қайда асау? Фариза қыз бас үйретсін,

Басқасы кім екенін жүрсін біліп.

Ашылған ағылшынның сарайлары,

Қыдыртқан француздың арай бағы.

Ресейдің қақ жарылған тоғайлары,

Қазақтың аяулысы елге келді,

Көңілін жарқыратып көп айналы.

Домбыра шертіп айтқан сөз баптары,

Тәлімі, ас жегені - бекзат бәрі.

Фариза кеткенімен, ұмытылмай,

Көңілде қалып қойды көп заттары.

Аймақтың көзін ашып бар бұлағы,

Құлдырап шөлдің төсін орғылады.

Қызғаншақ қызыл итті байлаңыздар,

Кетпесін ағытылып қарғылары.

Гүл бұлғап жиде талдар сыңсып қалың,

Дейтіндей бозторғайым, шымшықтарым.

«Туралап көзіне өмір бір қарасаң,

Көрер ем ішінде не тұншыққанын».

Гүл бұлғап жиде талдар сыңсып қалың,

Төмендеп бозторғайым, шымшықтарым.

Домалап, нән жемісін төгер ме еді,

Менің де зырылдаған ұршық халім.

Таусылды өрлеп-өрлеп өрнегіміз,

Ал, апа, біз қаламыз, қол беріңіз.

Көңілге азық болып көргеніңіз,

Әр жерде аман өрсін төлдеріңіз.

Ал, апа, Сіз кетесіз, біз қаламыз,

Бұрылып артыңызға жүз қараңыз.

Жігітте Мұқағали аңыз еді,

Бір болса Сіз боларсыз қыздағы аңыз.

Мұқаңдай біз де Сізге мұң шағалық,

Жағдайым болған емес мұнша ғаріп.

Қосылып хан басыммен қараларға,

Ауылда қалып қойдым тұмшаланып.

Көлбеңдеп тәуір көйлек кигеніммен,

Жанымды ауыртады мұң садағы.

Жылына бір жинақтан берер едім,

Жол ұзақ, билет қымбат, күн шамалы.

Мен-дағы сынығы едім бір асылдың,

ізімін сенен соңғы Күләшіңнің.

Ханшадай өз тағыма отыруға,

Өңірі жетпей қойды плащымның.

Жасырып жолаушылар күлкі іздерін,

Көліктің рұқсат сұрап тұр тізбегі.

Ауылға апай келіп кеткен сайын,

Той тойлап, қызартамыз күнтізбегін.

Кітаптың басылмаған көк парағы,

Ақынды ортамыздан ап барады.

Ұмтылып «тоқта!» дедік, тоқтамады,

Арасын айыртпаған өң мен түстің,

Формасы жай оғына кеп калады.

Біреулер көзбен ұстап ертегісін,

Біреудің ішкен шарап өртеп ішін.

Жайсаң мен жақсылары қимай қарап,

Келмей тұр жібергісі ерке құсын.

Тойшыл көп кірмей қойды бір естері,

Бәрі ертең - көкпар, бәйгі, күрескері.

Фариза тойға қалмай кетіп қалды,

Жанында сөз қата алмай ілескені.

Сағынып туған жердің қара шаңын,

Еске алып толқыды ма бала шағын?!

Бүгінге жарты жолда қош бол десіп,

Кетті ұшып астанаға БОЛАШАҒЫМ.

Ел-жұрты ырза болып бір басына,

Асылдан шапан жапқан тұлғасына.

Даланың саңқ етті де бір қыраны,

Кетті ұшып Алатауға, шың басына.

Мақат.

10 маусым 199

Гүлнәр ШӘМШИЕВА

Фариза, Фариза апа, Фариза апа.

Өлеңнің отын жақтың әр үйге, апа.

Мұқағали, Төлеген сыймай кеткен,

Қалай сыйып жүрсіз бұл фәниге, апа?

Соны ойласам көңілім қырық жамау,

Бір суық ой жанымды қариды, апа.

Мен сіңлің арманым бір, әнім бір-ау,

Сыймаған, сия алмаған қалыбына-ау.

Көміп жүр ғой мені де осы күні

Өзің туған қаланың шаңы мынау.

Табаным шеңгел жұлып жүз қанады,

Теңіз жүрек осылай тұзданады.

Қарғалар таудың бетін жауып-ашып,

Қыраннан кеңістігін қызғанады.

Қорғадың мені талай, бұлбұл ана,

Қорғансыз балапан деп, тұр,

жылама!

Жанымды азаптарым тұншықтырып,

Тамшыға мөлдіреген кірпік тұнып.

Кей кезде жүдей қалсам, жабырқап бір

Кетесің қайрап өзің ұрсып тұрып.

Мені де ертіп алшы қасыңа, апа!

Алматы.1994 ж.

таңданармыз.

Фариза, Фаризажан, Фариза қыз,

Өзің ең Мұқаң аға жырлаған қыз.

алданармыз.

Іні ем, Мұқаңа да, өзіңе де,

Шықпаған тауым жоқ ед,

бармаған құз.

Ағаның сол өлеңі, ойымды өртеп,

Кетуге біз де ертең

қамданармыз.

жалғанармыз.

бармыз.

таңда жалғыз.

сандалармыз.

сонда бармыз.

жалғыз...

күресуге.

күресінге.

күлесің де.

тіресуге.

білесің бе!?

Талдықорған. 1995 ж.

Сәулеш ШӘТЕНОВА

Бір пайғамбар бір өзі,

Таусылмайтын жыр өзі.

Ел аузында - бір аңыз,

Фаризаның мінезі,

Фаризаның мінезі.

суырылған алдаспан».

Мінезі оның қатал-ақ,

Мінезі оның шатақ-ақ.

Сондықтан да иіліп,

Тұрар бәрі «апалап».

Көз жеткізбей нарқына,

Сыр сақтамай артына.

Аңыз айтқан осылай

Аң-таң болам халқыма.

Бірде боран азынап,

Бірде тұрған аңызақ.

Бұл өмірде ақынның

Жаны жіптей нәзік-ақ.

Іркітіндей айранның,

Заман мына толған мұң.

Сол бір жіптің үзілмей,

Жүргеніне қайранмын.

Алданышы - жыр ғана,

Алданышы - сыр ғана.

Періштедей жүрегі,

Ақын деген - бір бала.

Фариза қыз осындай,

Мінезі бар жасындай.

Кім екенін пасыққа

Фариза айтар жасырмай.

Фариза айтар қаймықпай.

Жабағы мұң сіресіп,

Тар жол-тайғақ, тіресіп.

Жамандықпен осылай

Фариза жүр күресіп.

алағай да, былағай.

Құлсары. 1996 ж.

Назгүл ШАПИХОВА

Қыздарға жыр жазатын анасың сен,

Өлшенбес сыры терең данасың сен.

«Қазақтың Фаризасы» деген атпен

төсінде тарих-таудың қаласың сен.

Қазақтың ар-намысы біз емес пе,

Қашаннан халық көркі қыз емес пе?

Ендеше сол қыздарға үлгі берер

шыңдағы шынар тұлға сіз емес пе?

Қыздардың жүрегіне жақын неден?

Кейде мұң, кейде найза - жанарыңыз,

Жүзіңіз - жапқан сынды даланы күз.

Басқаға ұқсамайды күлкіңіз де,

Әрине, бере алмаймыз бағаны біз...

Тазарып Сізден ұшқан нұрдан жаным,

тал бойым бір суынып, бір жанғаным...

жасқанып, жақсы көріп өзіңізді

Апатай, Сізге осы жырды арнадым.

Қаныш Сәтпаев атындағы орта мектептің

11-в сынып оқушысы. Атырау қаласы.

1995 ж.

Әлия ДӘУЛЕТБАЕВА

Армысыз, апа, бармысыз апа, байсалдым,

Отты жырыңмен оясыздарға ой салдың.

Албырт жандардың жалын арманын маздатты

Сіздің қаламнан қастерлі сезім, қайсар мұң.

Сәттерде кейбір сәбише өксіп көз ілген,

Жырыңнан жанға жұбаныш, апа, іздеймін.

Тосқауыл болмай телегей-теңіз сезімге,

Тентек жүрекке терең сүңгіді сіздей кім?!

Тілдестім сізбен жанарда жауһар шық-мұңым,

Көлгірсу - емес шыбын жанымдай шын сырым.

Асқақ сезіммен сіздей кім, апа, ұқтырды

Қыз-ғұмырлардың тұңғиығы мен тылсымын.

Бір тілің - Шындық, енді бір тілің - Уақыт,

Алайда сыршыл нәзіктігіңді сағындым.

Жүрген жайым бар өзімді өзім жұбатып,

Жырыңмен, апа, жыртығын жамап жанымның.

Атырау қаласы. 1996 ж.

Төлеген ЖЫЛКЕЛДИЕВ

Өмір-өзен тұрады ағыстардан,

Өмір-бәйге тұрады жарыстардан.

Өмір-көкпар, додада арқалы ақын

Фариза жүр, кезі жоқ қалыс қалған.

Өмір қызық жеңіліс-жеңісімен,

Өмір қызық мәуелі жемісімен.

Басқа ақынды білмеймін,

ал Фариза

Табылып жүр әрдайым ел ішінен.

Шырылдап жүр тәңірім жаратқалы.

Бас бұрғызбас тіршілік сан-салалы,

Тағат таппас жаныңның сән-самалы.

Шойын жолдың ұлағат ұл-қыздары –

Нан-тұзымен Фариін қарсы алады.

Орындалып қазақтың аңсағаны,

Өтіп жатыр бағымда ән сабағы.

Болат жолдың танымал тарландары

Ақжайықтың аққуын қарсы алады –

Қарсы алады, әлемге жар салады!

Қызылорда. 27 тамыз, 1996 ж.

Айнагүл КЕМАЛИЕВА

Аңсағандай бір көңілім көкті,

Бір нәзік сәуле жүзімді өпті.

Сәулелі сезім жанымды тербеп,

Жүрегіме әкеп жақұт жыр төкті...

Жырыңды сенің оқығанда, апа!

Көктегі күндей шуағын төккен,

Көңілім менің - мәңгілік көктем!

Жүрегімді арбап, сыбырлағандай,

Сиқырлы сазды бір дауыс өктем...

Сырыңды сенің ұққанда, апа!

Көзіме мөлдір тамшы ілінеді,

Сенімім күйреп, бақ сүрінеді.

Көкіректі кернеп қайғының бұлты,

Қақ айрыла кеуде күрсінеді...

Мұңыңды сенің ұққанда, апа!

Жастықтың жалын жайқалып бағы,

Атқандай күліп бақыттың таңы.

Аяулы аппақ арманым болып,

Жанымды менің тербейді тағы...

Жырыңды сенің оқығанда, апа!

Жырыңды сенің оқығанда, апа!

Атырау қаласы. 1996 ж.

Қазыбек ИСАҰЛЫ

Қосылғаным осы еді көшке менің,

Ессіз сүйген Өлеңді ес көремін.

Нұрыңызды жүргенмен сырттай сезіп,

Жырыңызды жастанып өскен едім...

Шаттық мынау қойса егер шақырмай түк,

Арызданбас Аллаға ақын қайтіп...

Дүбірімді жер жұтып кетпесін деп,

Алдыңызға кеп тұрмын датымды айтып...

Поэзия - жүрегім, пірім еді,

Бағы бар жан бағаға ілінеді.

Жырларыңыз баптаған бір сәйгүлік

Жыр - бәйгеде қалайша сүрінеді?..

Дүбір таяп мәреге келді бүгін,

Қалар ма екен шаң басып мөлдір үнім...

Мұқағали мұң шақса кеше Сізге,

Шағымданып мен тұрмын енді бүгін...

Толқынында тірліктің толғанамын,

Шынайы жыр өмірлік болған әнім.

Оңда, құдай, келіп ем Оңтүстіктен,

Көрсем бе деп әпкемнің оң қабағын...

Шымкент. 22 қараша, 1996 ж.

Әсемгүл БОСҚЫНБАЕВА

Фариза апа!

Сағынышын сар даланың түйдіңіз бе?

Аруақтарға басыңызды идіңіз бе?

Сізге арнау жазу да қиын, жүдә,

Жыр тұсауым әлде бүгін қиылды ма?

Ұлылыққа тағзым-жыр орнатып

Бүгінгі күн бақытым боп бұйырды ма?

Біз болашақ ғасырдың жанындамыз.

Халқыңызға көрінесіз жалынды абыз.

Тарбағатай тауының бір тал гүлі

Жыр арнады, апатай, қабылдаңыз!?

Мініп жырдың Ай мандай пырағына.

Алдыңызға жиналды халық тәмам,

Тыңдауға Сізді ешбірі жалықпаған.

Қасиетті жырыңызды төгіңізші

Алатаудың ақ бұлтындай қалықтаған!

Сияға тоғытқанда қаламұшты,

Көз жіберіп Бөріліге қараңызшы.

Мұхтар ағам тойына үлпілдетіп,

Жырыңызды - үкі етіп қадаңызшы!

Фариза-жыр

Керемет болып арман,

Хан тәңірі өлеңнің өрін алған.

Сөреде емес киелі томдарыңыз

Жүректердің төрінен орын алған.

Пенделік қоқысына ойы ермеген.

Таңғажайып тылсымы махаббат пен

ләззаттың алауына жол бермеген.

Деген ол, жырдай мөлдір баққа барам!

Жағымпаз, жасандыны жақтамаған.

Махаббатын жасырып отауына

Қыздың пәк символынан аттамаған.

Қалт жібермей жырыңызды іздеп едім,

Жаныңыздың нұрына жүзген едім.

Осы өмірде бар болса екі жақсы,

біріншісі екеудің Сіз дер едім!

Құрықтап жалғандықтың барымтасын,

Шыншылдықпен қайтарған қарымтасын.

Мыңмен жалғыз алысқан ұлы Абайдың

қастерлейік Фариза атты,

миллионмен алысқан қарындасын!

Қарттықтың ауылына асықпаңыз,

Қара өлеңнің өзенін тасытсаңыз.

қыз-қауымның жігерін жасытпаңыз!

Мұқағали аға айтқан Фаризажан,

Семейдің топырағына басты қадам.

Жыры теңіз, қағаз - қайық, қаламы - ескек

елім деп жырыменен жас бұлаған.

Фариза апам есен-сау жүрсін деймін.

М. Төлебаев атындағы саз колледжі

ақындар мектебінің шәкірті.

Семей қаласы. Шілде 1997 ж.

Болат ҮСЕНБАЕВ

Қонаққа төр ұсыну - ғұрыбы елдің,

Көлденең көк аттыға жүгінер кім?

Қос қонақ Фаризаның төрінде отыр,

Шалғайдан: бірі - Мәскеу, бірі - Берлин.

Жік жаппар сый қонаққа аңқылдасып,

Шай ішті көр-жерді айтып, қауқылдасып.

Отырды аударманың жайын сөз ғып,

Алатау етегінде мауқын басып.

Ет келді...

Қойдың басын ымдай беріп,

Қос әйел жын түрткендей күлді-ай келіп.

Ақынның аңқылдаған ақ пейілі

қалғандай құмға сіңген судай болып.

Кім ұққан жай?

Қонақтардың күлкісі бітер емес,

астан үлкен емесін ұмытқандай.

Күлгендей бәз біреудің жыртығына,

Төзбеді күлегештер жырқылына.

Мың жерден еуропалық болса-дағы,

ұнамай тұрды өрескел сұрқы мына.

«Кетті, деп, қой елестеп көгалдағы»,

Жуып-шайып күнәсін амалдады.

Жөн бе екен арсыз күлкі ұстамдыға.

шығыңдар! - деді апай сұстанды да.

«Дені сау күле ме асқа атауындай»,-

дейді Әбіш: Әй, Фариза, шатағыңды-ай!

Ұлтының намысын ол таптатпады,

Қалды өлеңі неміске қотарылмай.

Ол солай қонағының қақты жынын,

құрбан ғып бір кітаптың сәтті күнін.

«Қонағыма салтымды таба қылып,

таппай-ақ қойдым, - деді - бақ тұғырын».

Қазаққа тіл мен дәстүр - ең құндысы,

Танытты екендігін төр кімдікі.

Қанында Махамбеттің мінезі бар,

көкжалдық - Фаризаның сол күнгі ісі.

Тік мінез, мәймөңкесіз дауыл ақын,

ұлтының намысы үшін ауыратын.

Әділдіктің жолында бәрін қиған,

көкжалдыққа дауа жоқ, не қыласың.

Бұл да бір нағыз ердің ісі емес пе,

буырқанған намыстың күші емес пе?

Жақтырмаса бетке айтқан жалтақтамай,

Баукеңнің "Шагом маршы" түседі еске...

Алматы.

12 наурыз, 1998 ж.

Маржан ЕРШУОВА

Фариза апа,

Сезермісіз, жаман халім!

Сергісем бе дәл қазір саған барып?

Күрсіністер көнерткен көңілімнен

ештеңе де сұрамай жанардан ұқ.

Ұқсаңызшы жайымды сұрамастан,

Жүрегімнің жасындай жылады аспан.

Қырық пышақ қырқиды қанатымды,

жақсылықтың аулы жырақ асқан.

Жан апа-ау!

Жай-күйімді түсін менің,

Пәк ойымды суыққа үсірмегін!

Мына жұртқа көріндім қайғысыз боп,

толып барад бұл күнде ішімде мұң.

Қайтсем енді өртемес алапат от,

жылдар салған жаныма жарақат көп.

Қайырымды көрінген пенделер де

ту сыртыңнан қарайды қара тас боп.

Қара тастай селт етпес сұрқай көңіл,

бір бақытын басыма бұлдай ма өмір?

Атыраудай айлапат қаласынан

баспанасы бұйырмай мұздап жүрмін.

Мұңлықтың әнін шертем ерте таңнан

алыстарға аттанбай келте арман.

Кім біліпті еленбей жоғалармын,

Жармасқанмен үмітке өрде жанған.

Жан апа, жүрегіммен жылап жүрмін,

Қызуы да өртемей құмар - күннің.

Кәрі дауыл құлатқан тал-шыбықтай,

Тірлік-күннің төсіне құлармын мың.

Тоты құстай түстім бе торға мына?

Дегендей-ақ қу тірлік «сорға құла».

Мазасыздау жүрегім алқынады

Жете алмай қорғаныштың қорғанына.

Жан апа, ала көргін оң жағыңа...

Атырау қаласы. 1998 ж.

алау боп мәңгі маздаған!

Жан-жүрегіңнің өзі деп соққан дүрсілін

Ұғады сенің сағыныш толы боз далаң.

Көңілің құштар,

өлеңнен өрнек іздеген

шаттықтан, мұңнан жаралған жансыз Сіз деген.

Сіз бірге ғұмыр кешесіз мәңгі, жан-апа,

Жап-жасыл Көктем және де қоңыр Күзбенен!

Жан бар ма, апа, өмірді білер өзіңдей!

Әр жырың мына -

тағдырдан берген хабаршың,

Өткеннен жеткен күндерден бақыт табарсың.

Қолыма алып оқиын отты жырыңды,

менің де дауыл көңілім бір сәт тазарсын.

Адамдар бар ма тағдырдан азап шекпейтін,

Бұлт басып бейне түнерген - сынды төкпей күн.

Шынарсың, Апа, өрмелеп өскен құздағы,

Көктемде, қыста

жапырағы мәңгі көктейтін.

Астана.

30 маусым, 1998 ж.

Тұңғиық түпсіз ғарыштан!

Бір жебе заулап келеді!

Кеңестік, мейлі қай ғасыр…

Бәрі бір оған заулаған!

Әділдік – оның жолдасы

Туралық одан таймаған!

Алладан алған сәлемді

Сол жебе – Сіздің нұрыңыз!

Әлдилеп тұрған әлемді

Сол жебе – Сіздің жырыңыз.

Бұлбұлдай сайрап… бәрі өткен.

Кеңестік … Уақыт…

Жоқ бәрі!

Біз сүрген Өмір ғана бар!

Әлемнің асыл мақтаны –

Бар сосын… Сіздей даналар!

Сол жебе ғана қалады!

Сол жебе – Сіздің нұрыңыз,

Сол жебе – Сіздің жырыңыз!

Астана. 30 маусым, 1998 ж.

Бір ару бар басында жыр көшінің:

Сұлулыққа жаны іңкәр, жүрегі ізгі,

Ақын-ғұмыр тербеткен жыр бесігін.

Өлең-жігіт тілегін өрнектеген,

дари ма екен ақындық жөргекпенен?

Жыр кітабын жастанып жатушы едім,

Бір ғажабы әлі де шөлдеп келем.

Шырақ жағып толғаған жыр бұлағын,

Өр өлеңнен мұң көрсем тұнжырадым.

Қуат алдым, бәрінен биік қойдым,

Отты жырдан төгілген тіл құнарын.

Елі сүйген ақынды асау үнді,

Танытқан-ды Төлеген жас ауылды.

Аққу-арман менде де болмас еді,

Том-том жырдан берсе әкем жасауымды.

Өлең-айдын, Күні-алау, Айы нұрлы,

Мен де келіп түсірдім қайығымды.

Оң ба алған бағытым, теріс пе әлде -

Жол сілтеші, жыр-апа қайырымды!

Сахна төрі көгілдір аспан секілді.

Жастықтың жыры төгіліп сырлы сезіммен,

шуағын шашты не түрлі.

Найзағай сынды жарқылдап семсер – жырларың,

тұманы айықпас дүниені, апа, нұрладың.

Биліктілерге тік қарап тұрып тура айттың

Заманымыздың мұң-зарын.

Сенің жырларың жаны жүдеген әркімге ем,

Сол жырларменен айырдым өмір парқын мен.

Бұза алмасаң да әділетсіздіктің шынжырын,

мәртебең, апа, биік болып тұр халқыңмен.

Ешбір жан Сізді ойлай алмайды жасық деп,

Жете алмай жүрген сіз жеткен шыңға асық көп.

Не бір мықтылар алдыңа тура келгенде,

сөз таппай қалар сасып тек.

Байлықтар емес ұрпаққа өлмес ой-мұра,

Жарқылдай берші жүрген жеріңді той қыла!

Қазмойын аттай тұлғаңды көріп сүйсініп,

Қуанышымды сыйғыза алмадым қойныма!

Өрлей бер, апа, мойыма, ешбір мойыма,

Жиылған жұртты көрдің ғой мынау тойыңа!

Ақ жүрегінен адал ниетін білдірген,

жамиғатыңды алғайсың әркез ойыңа!

Жезқазған.

Шілде, 2002 жыл.

Әселхан ҚАЛЫБЕКОВА

Аманбысыз, ақын апа, қыз апа!

Әр сөзімнің ақ қарасын, сүз апа!

Мақтап қайтем, мақтанамыз сіз бар деп,

Тілімдегі күрмеуімді үз, апа!

Шымқалада басталды деп бір кешің,

Күмбез жырдың күмбірлеттім іргесін.

Шын жүйрікке елеңдемеу мүмкін бе,

Бір қоғамда өмір сүріп жүргесін.

Ібіліске ілескендей із-құтсыз.

Жар басына тірелдік пе жылжып біз.

Байлауы жоқ бейпіл сөзден дәм кетті,

Фаризасыз Парламент те тұздықсыз.

Аласұрып адамзаттың қамы үшін,

Өлі еттен тазартпадық намысын.

Кепілге алған кекілді ұлдай кемсеңдеп

Қол созымда Түркістаным, Бағысым.

Шаба-шаба қос бүйірі соғылған,

Қыршаңқы аттай түк келмей тұр қолымнан.

Махамбеттің суырсаңыз қылышын,

Шоқпар алып ерер ме едім соңыңнан.

Азаматтан ат оздырған, қыз апа,

Жетер жерге жете алдық па біз, апа?

Шындық іздеп жүргендердің шырқырап

Шілдеде де көкірегі мұз, апа!

Егеменбіз, жоқ сияқты егеміз.

Еркін өмір сүре алмаймыз неге біз?

Еркімізбен пара беріп, күн үшін

Зорлық пенен зомбылыққа көнеміз.

Біз түгілі Мұқағали мұң шаққан.

Беу, апатай, не дегізбес заман бұл?!

Саусағыңнан сырғымасын қалам-гүл.

Жөні бөлек, жыры бөлек қазақтың

Қызыл қанат қасқалдағы, аман жүр!

Шымкент.

17 наурыз, 2002 ж.

жаз да өтті, асыға күз.

Алтын құмнан алтын жыр ойған ақын,

Бұл күнде шашы да аңыз,

аты да аңыз.

Бұла қызға қонғанда жыр құсы кеп,

Заман жоқ-ты тамақ тоқ,

тұрмысы көк.

Ойқы-шойқы тірліктің құрамынан,

Бұра тартар сөздердей бұрылысы көп.

Бұл өңірде жалқау бұлт,

жалқау аспан,

шілде шөлден өледі, ақпан аштан.

Сары құмға ұрынып қалам ба деп,

Бұлақтар да аяғын қорқа басқан.

Құйындары даланың қашқындары,

Ұстамақ боп талайлар тостың-дағы.

Қулығы жоқ дала бұл,

сұмдығы жоқ,

Жусандарын суарар тастың нәрі.

Көк майсада өскендер тосыла да,

Бұл даладан қашады шошына да.

Тас шайнатып шыңдайтын, құммен желпіп,

Фариза ақын ұстазы –

Осы дала.

Қаталдықты бұл дала қағида еткен,

Ол жайлы Асан-қайғы жори кеткен.

Жанкешті адыраспан мұнда өседі,

Құм ішінде гүлдеуді сол үйреткен.

Өр жыры кімді де жалт қарататын,

Жаныңның жазып берер жарақатын.

Өйткені толқынға өсіп өлең-жүрек,

Жұтып өскен аптаптың алапатын.

Тыңдасаңыз бір өзі –

бір ғалам-дүр,

Сала алмайтын суреттеп қыл қалам бір.

Фариза-ақын егіз ғой табиғатпен,

Бірде дауыл мінезі,

бірде жаңбыр.

Ақындыққа қарайды ойланып шың,

Бәрі бірдей ақынды қайдан ұқсын.

Жер бетінде сан түрлі халықтар бар,

Ал, ақындық,

сен осы қай халықсың?

Тілің басқа сөйлейтін,

ділің басқа,

Сағынып, табынатын пірің басқа.

Байқаған жан біледі-түрің басқа,

Сырың басқа айтатын ғұмырласқа.

Басқа түстің, ақындық, затыңды ұқтым,

мәрт мінезі – қылығы батылдықтың.

Осы мінез өлеңді жарататын,

Бұл – мінезі ғаламат ақындықтың.

Ғашық сыры көзіңе жас алдырып,

Өр дауыспен жырларын жасандырып.

Тұлпарлықта жоқ, сірә, өтірік күлкі,

Сондықтан да жоқ онда жасандылық.

Беккет ата қолдаған перизатын,

Ақындығы асырып ғазиз атын.

Қым-қиғаш күн ішінде бәйтеректей,

жыр-мір,

өзі жұмбақ Фариза ақын.

Ақындық-ай, өлшеммен саналмаған,

Арал сынды ол көпшілік бара алмаған.

Ұлы ақындық деген де ұлы жұмбақ,

Ешкім әлі шешуін таба алмаған.

Қарашық боп құйылып.

Атаң болып анау Аспан,

Анаң болды жұмыр Жер.

Ар мен мұңы араласқан

А, Құдайым, ғұмыр бер!

Қарашық мұң, дара жүзі.

Бәлкім, дүние-ғайыбы.

Ей, қазақтың қара қызы,

Қыз боп тудың – айыбы.

Махамбетше атқа міндің –

Мыңға тиер қайыры.

Жұртты жеген боқ қарын кім?

Жимай көрсін айылын!

Ей, қазақтың қара қызы,

Сен жұртыңа мәңгі ұлсың!

Бір тамшы мұң – ар азығын

Берші маған –

Жандырсын!

2000 жыл.

Сөзіңнің қан тамады жарасынан.

Сау шыққан аздың бірі сенсің, апа,