– Міне, дәл осылай! Қатып тұр. Басыңды әрқашан көтеріп ұста. Есіңде болсын, осы ауланың ең әдемі, ең күшті сылқымы – сенсің!

– Сол керек сендерге. Мен сендер секілді тарыға таласпаймын. Мен тоғайға барып құрт-құмырсқа жеймін.

– Біз! – деді Дос бар дауысымен қуана айқайлап.

– Біз! – деді Мими соза күшеніп.

– Біі-іі-ііз! – деп кісінеген Жебеге Айдар қосылды.

– Біз! Біз! Біз! Бәріміз! – деп тез-тез қоштады Үрпек. Ары қарай қосыла әндетті бәрі рэп стилінде. Әрі билей жөнелді бәрі шаттықтан.

– Мол екен ғой әліміз!

– Ей, қойсай енді! Құлағымды керең қылатын болдың ғой!

– Қорықпаңдар! Тас емес ол! Ол – тасбақа. – Бұлар естерін жиып, мәре-сәре болды. Айдар ғана бұртия қарап тұр тасбақаға. Дос барып иіскелеп, аяғымен түртіп қойды.

– Теппе! – деп тасбақа басын шығарып айқайлады да, қайта басын жасырды.

– Жарайды... танысайын деп едім... – Дос сасқалақтап қалды.

– Тасың ауыр шығар? – Үрпек бастың тұсына келіп шиқылдады. Үн жоқ.

– Ал, мен – Үрпекпін. Мынау – Дос. Анау – Жебе. Аналар – Мими мен Айдар. Тасбақа басын сәл шығарып, сығырая қарады да, қайта тығылды.

– Ал, мен – Асықпамын! – сауысқан ұшып біресе онда, біресе мұнда қонды. – Анам ылғи «Асықпа! Асықпа!» деп айқайлай берген соң, бәрі менің атымды «Асықпа» екен деп ойлап, солай атап кеткен. Ал мынау – менің досым. Аты – Тезірек. Таудың арғы бетінен келеміз. Келесі бетін көргіміз келеді. Біз шыққалы үш күн. Мен он бес рет барып көріп келдім. Енді Тезірекпен бірге жеткенше тағы көріп келем. Сендердің жүрістеріңді де бақылап жүрдім.

– Арғы бетке неше уақытта жетуге болады. Біз көлді көргіміз келіп тұр.

– Ой, жап-жақын. Бес минутта баруға болады.

– Қайдағы! Үш күн арасы, – тасбақа әңгімеге араласты да, басын иіп ұялып қалды. Басын ішке қайта тартып алды.

– Үш күн? Қой, алыс екен...

– Сендер тасбақаның жүрісімен жүрмейсіңдер ғой. Және ат бар орталарыңда.

– Оуу! Мынаны қараңдар! Үйшік! Кәдімгі үйшік!

– Болшы енді, Дос, мен де кірейін! Бұл болса тыпыр ете алмайды. Үрпек әрі итерді, бері итерді, болмайды. Екеуі әбден әуре болды. Достары әлдеқашан ұзап кеткен.

– Жоқ, болмайды, – деді әбден шаршаған күшік. – Қалғандарын шақырып кел.

– Ой, мынаны қара, мен кіріп кеттім! – деп таңқалғаннан айқай салды.– Екеуміздің енді үйшігіміз бар!

– Үйшік екеуміздікі деймісің, қазір біз бір жарымбыз, – деп күшік дұрыстады оны.

– Иә, ең бастысы екеуміз таптық, яғни екеуміздікі, – деп ақылдымсыды Үрпек. – Ой, мына жер менің орным болады, – деп бір жалпақтау тасқа жата кетті. Әрі-бері аунап көрді де, басқа тасқа отыра кетті. – Міне, мынау – орындығым болады. Мынаны қарашы, Дос, тура үстел сияқты. Бұл тамақ ішетін орын болады, – «Орындық-тасты» «үстел-тасқа» қарай домалата жөнелді. Дос Үрпектің бұл қуанышын құптай алмай, көзі бақырайып, етпетінен жартылай сыртта, жартылай іште жатыр. «Мынау не тағы?» Жыбыр-жыбыр етіп оң жағында екі құмырсқа бір дәнді екі жағынан әрең көтеріп келеді. Екеуі екі бүктеліп, мықшыңдап келеді. Екеуінің кішкентай ғана дәнге сонша майысқанын көріп, Дос мырс ете қалды.Сол-ақ екен, соның екпінімен екеуі екі жаққа ұшып кетті. Дос шегі қата күліп жіберді. Үрпек болса: «Менің ойлап тапқан үйшігіме қуанып жатыр», – деп ойлап:

– Иә, айттым ғой саған, керемет болады! – деп тастардан небір нәрсені құрастыруда.

– Енді, түстікке құрт-құмырсқа, дәнектер табу керек. Қайдан қарасам екен?

– Үрпек, мен мына жерден шығуым керек, осылай жата берген ұнамайды маған.

– Ой, сені бірінші шығарып алайық, иә? Мен қалғандарын шақырып келейін, иә?

– Олар бізді іздеп жатқан болар, иә? Біздің үйшік тапқанымызды білмейтін шығар, иә? Сен ыңғайсыз жатқан шығарсың, иә? – Үрпек әрең дегенде кетті-ау. Дос алақанын көтерді. Екі құмырсқа тыпыр-тыпыр етіп атып тұрды. Түк түсінбей айналаларына алақтап тұр.

– Ана тесіктерден жел тұрып тұр, – деп бірі Достың танауын көрсетті. Бірі тіпті батыр екен.

– Мен қазір жоғары шығып қарайын, – деді да, күшіктің аяғына тырбыңдап шығып, жоғары өрмелей жөнелді. Күшік қорқып кетті, тыпыр ете алмай жатыр. Кенет шиқылдаған Үрпектің даусы келді құлағына. Аяғынан өрмелеп құлағына жетіп қалған құмырсқаны жылдам алақанымен баса қойды.

– Дос мен қайтып келдім. Мен аналарды көмекке ертіп келгенше ешқайда кетіп қалма, жарай ма? Соны айтуды ұмытыппын.

– Ой, Дос, не болды? Құлағың ауырып тұр ма? Қане, көрейін.

– Жо-жооқ! Сен бара бер. Асықсаңшы.

– Кімсің-ей, сен?! – деді тағы шіреніп. – Көзіңе тығып алайын ба? – қолындағы шөбін көтеріп қалды. Достың зәресі ұшып кетті. Артқа қарай тартыншақтап барып, үйшіктен басын суырып алды. Көзін олай да,былай да қылиландырып қарап еді құмырсқа көрінбеді. Ұзай қоймаған Үрпек бұны көріп, әбден ашуланды.

– Неге шығасың? Біз сені құтқарып алатын едік!

– Шаршадым. Ары қарай соңыра жүрем, – деді Үрпек. – Сендер қалай ойлайсыңдар білмеймін, мен демалам.

– Біз бұлай тоқтай берсек арғы етекке қалай жетеміз?

– Ауладағылар уайымдайды...

– Ауладағылар сендердің қайда екендеріңді біледі. Мен барып айтып келдім, – талдың басында Асықпа отыр. Отырған жоқ, ұшып біресе ана бұтаға, біресе мына бұтаға секеңдеп жүр.

– Не деп жатыр?

– Ана тауық басын екі қанатымен қысып алып біраз «ойбайлады». Ата қораз бәріне сендерді тәртіпсіз деп ойлайтынын айтты. Ана бие «Жебеге сенем!» – деді. Қозы-лақ ертпегені үшін, енді сендермен дос болмайтын болды. Ал, тасбақа бүгін кешке таудың төбесінен түсуді бастайды.

– Ал..? – бәрі тағы бірдеңе сұрай берем дегенше, Асықпа көзден ғайып болды.

– Айттым ғой, бәрі біледі енді, қайда екенімізді. Асықпай дем ала жүреміз.

– О! Онда мынау маған керек! – деді Үрпек. – Көзім жақсы көретін болады, – деп шөпті жұлып алды.

– Дауысым қатты шығатын болады! – деп Айдар алды келесі шөпті. – Мені-і-ің кукарейкуіме бәрі тұратын болады.

– Мен енді аулада тұрамын ғой. Енді дауысты бәсеңсіту керек, – деп Жебе алды өз үлесін.

– Асқазанды емдеп алмасам, – Дос шөпті тістей жұлды.

– Құйрық-жүнім бұрқырап әдеміленетін болдым, – деп Мими де қалыспады.

– Не істеп жатырсыңдар? Маған да қалдырыңдаршы. – Асықпа секеңдеп тағы да тал басында пайда бола кетті. – Тездет таудан түсуді бастағанша сендерді көріп кетуге келдім. О, мына шөп әдемі екен! Не үшін дедің? – Асықпа ұмытшақтың шөбін іліп алды да жөнелді.

– Тоқта! Асықпа, асықпа! – Мими айқайлағанша болған жоқ, Асықпа көзден ғайып болды. – Бұл шөптерді сумен ішу керек. – Мими шөптің бәрін жиып алды да, бұлаққа қарай жүрді. Бұлақтың басында шөлдерін қандырып, бір-біріне су шашып ойнады. Жебе келді де, шөптің бірін алып жеді. Қалғандары да, бірін-бірі қуған бойда шөптерін алып жей бастады.

– Ащы екен! – деген күндей күркіреген дауыс шыққанда бәрінің зәресі ұшып кетті. Айдар қақалып қалды. – Не болды? – деп күркіреген Үрпек Айдардың арқасын қаға бастады. Кенет, Үрпек күркіреп тұрған өзі екенін түсінді.

– А-а-а? Мен ба – мынау?

– Мынаны қараңдар, – деп сыбырлағандай болды біреу. Қараса – Дос. Сыбырлайды. Дауысы естілер-естілмес, бәсеңсіп қалған. Жебені нұсқап тұр. О, тоба, Жебенің құйрық жүні бұрқырап, өсіп барады. Демде Шұбатылып жерге жетті.

– Шөптерді байқамай ауыстырып алдық! Және көбірек жеп қойдық, – деді Мими. – Менің асқазаным қатты жұмыс істеп жатыр. Қарным ашып барады. Тышқан қайда бар екен? – деп жүгіре жөнелді.

– Тоқта, ал емін қалай табамыз?– Жебе айқайлап жіберді. Мими бұта-бұтаны иіскелеп көрінбей кетті.

– Солға бұрыл, тастың түбінде ін бар! Әне ішінен тышқан шықты. – Айдар айқайлап тұр. Оңға емес, солға! Бұлар аң-таң болды. Тышқан түгілі бұларға Мимидің бұрылғаны да көрініп тұрған жоқ. Айдар керемет көргіш болыпты.

– Енді не істейміз? – Үрпек аюдай ақырып тұр. Жебе артына бұрылып мынадай құйрыққа қуануы керек пе, жоқ ренжуі керек пе білмей тұр. Дос сыбырлап Жебенің құйрығын ары айналып, бері айналып тамашалап жүр. Айдар Достың жүнінің арасынан құмырсқа тауып алып жерге қойды. Құмырсқа қолына шөп ұстап алған.

– Ох! – деп гүр етті Үрпек. Дауысы кішкентай денесіне тіпті келмейді.

– Сәлем! Сәлем! Сәлем! – деп әрқайсына басын изеңдетті Асықпа. Басын иген сайын құйрығы да шошаңдап тұр. – Сендер кімсіңдер? Қайдан келесіңдер?

– Асықпа?..– деп бәрі таң қала шу етті. Сауысқан болса бұларды жаңа көргендей, жөн сұрап тұр. Бәрін ұмытып қалыпты.

– Ал Тездет болса, әлі таудың басында жүр, – деді Айдар таудың басына қарап.

– Ол кім тағы? Көріп келейінші, – Асықпа демде жоқ болды. Дос Айдарға ымдап еді, Айдар құлағын тосты.

– Айнала тастың арасынан қалай көріп тұрсың? – Дос сыбыр-сыбыр етті. Оны өзінен басқа ешкім естімеді.

– Саламатсыздар ма? О-о-о! Қандай тәтті топ. Кешіріңіздер, қандай әдемі топ! Кіп-кішкентай әтеш! Пах! Айдары қандай! Қауырсындары құбылып көзді қызықтырады! Кіп-кішкентай күшік! Құдай бере салған, қандай сүйкімді балапан!

– Құлын! Керемет! Құйрығы да керемет! Байлап қоюға болады, –Құлынның құйрығын олай да, бұлай да байлап көрді. Жанындағы бұтаға гүлдеп тұрып байлағанда бәрі мәз болды. Жебе болса, әдемі байланған құйрығына қуанарын да, ренжірін де білмей иығын көтерді.

– Сәлем! Сәлем! Сәлем! – бұтада Асықпа пайда болды. – Сендер кімсіңдер? Қайдан келесіңдер? Менің атым... – деп тақылдап тұрған сауысқан үнсіз қалды. Көзін жыпылықтатты. – Кім еді, менің атым? – деп аспанға қарап ойланды.

– Мамаңнан сұрашы, ол ана тоғайда, – деп жөн айтты бұлардың жаңа танысы. Сауысқан ұшып кетті.

– Бізде кішкентай мысық та бар! – деп мақтанды Айдар маңғазданып көзінің астымен қарап. – Ол алда жүгіріп кетті. Соны іздеп келеміз. Мен бәрін көремін. Оны да көретін ем, мына тастар кедергі болмағанда.

– Керемет! Керемет! Мен оны мына жақыннан көрдім, жүріңдер. Мысық: «Бірінші әтеш пен балапан келсінші» – деген.

– Біз ше? – деді Дос. Оны бірақ ешкім тыңдамады... Үшеуі тасты айналып кете барды.

– Кім бұл өзі? Сұрамаппыз ғой, – құлын ойланып қалды. Кенет басын оқыс көтерді. Көзі бақырайып кетті. Алға ұмтылып қалып еді, бұтаға байланған құйрығы жібермеді.

– Масқара! Бұл – түлкі! Анам айтқан! Қызыл-сары, сүйір тұмсық қу түлкі! Неге бірден ойламадым мен?!

– Мақтағанға бәріміз түсіп қалдық қой! – Дос жүгіре жөнелді. Жебе олай тартынып, бұлай тартынып бұтаны түбімен жұлып алды. Бұтаның кіші болғаны қандай жақсы болды. Соны сүйрете шаба жөнелді. Дос екеуі дәу тасты айнала бере, төменде кетіп бара жатқан үшеуін көрді. Жебе кісінеп жіберді бар дауысымен.

– Айдар, Үрпек! Анау – түлкі! Қашыңдар! Біз бара жатырмыз!

– Қайда-а-а? Келіңдер бері, менің тәттілерім! – Тісін сақылдатып, аузынан сілекейі шұбырып, балапан мен бала қоразға жақындай түсті. Екеуі көздері бақырайып бір адым шегініп, арттары тасқа тірелді де қалды. Айдар екі қанатын едірейтіп, бүгіңкіреп тұра қалды. Әр қауырсыны түсті пышақ секілді сатырлай жайылып түлкіге кезеніп тұр.Түлкі сәл сескеніп, балапанға бұрылды.

– Ей! – деп аюдай ақырып жіберді балапан. – Не керек саған!?

– Біз! Біз! Біз! Бәріміз! Көп екен ғой әліміз! Біз! Біз! Біз ғой – бұл!

– Сәлем! Сәлем! Сәлем!

– Сәлем! Сәлем! Сәлем!

– Сәлем! – деді бұлар хормен. Мынау – Жебе! Мынау – Айдар! Мынау – Дос! Мынау – Үрпек! Ал,сен – Асықпасың. Мамаң саған: «Асықпа!» – деп айта бергеннен сені Асықпа атаған, – деді бұлар хормен. Асықпа таң қалғаннан ысқырып жіберді де, қанатының ұшымен ойша басының винтігін бұрады.

– Естерің дұрыс па сендердің? Әлде ойнап тұрсыңдар ма? Онда мен сендерге, Тездеттің таудан түсуді бастауды, бастайын деп жатқанын айтпаймын, – Асықпа басын кекжите көтерді де, ұшып кетті. Бұлар у-шуды сап тиды да, бір-біріне таң қала қарап қалды.

– Асықпа! – деп айқайлады хормен. Бірақ Асықпа ұзап кеткен.

– Әне! Әне, Мими! Ана тастың артында тышқан жеп отыр! – Айдар айқай салды. Үрпек күркіреп айқайға қосылды, – Әне, естіді бізді.

– Жеті тышқан жедім. Енді қатты шөлдеп тұрмын, – деді Мими аузы құрғап әрең сөйлеп. Кенет Асықпа пайда болды бұтада.

– Сәлем! – деді сақылдап Мимиге қарап.

– Сәлем, Асықпа! – деді Мими. – Мен саған асықпасын деп айтып тұрған жоқпын. Асықпа – сенің атың. Мамаң саған... – Мими аяқтамай, сауысқан айқай салды:

– Ойбай, Құдай не жаздым? Бәрі маған мені таныстыра береді! Онда мен сендерге ана тастан кейін үңгір бар екенін, онда бұлақ бар екенін айтпаймын! – Асықпа басын кекжите көтеріп, ұша жөнелді. Бұлар қуанып, шулай жүгіре жөнелді.

– О! Қоян! – деді сыбырлаған дауысымен Дос, бұлар көріп тұрса да. Сосын қуа жөнелді де, қайтып келді. Бұларға ымдады. Бұлар құлағын тосты.

– Менде аңшылық қасиет ата-бабадан қалған. Енді, міне жолы түсті, – Дос жүгіріп көрінбей кетті. Қалғандары үңгірге кіріп, ағып жатқан мөлдір бұлақты көрді. Бірден бас қойды. Шөлдеп қалған екен бәрі. Жебе үркіп секіріп қалып, артына қарады:

– Бұл не тағы? Құйрығым қимылдап жатыр, – құйрығы демде өз орнына түсті. Байланып тұрған бұта сыпырылып түсіп қалыпты.

– Керемет! – деді кәдімгі өз дауысымен Үрпек. – Алақай! Біз емделдік!

– Қап, енді бәрін көргіш болмай қалдым...– деп мұңайды Айдар.

– Қарным тойып тұр, – деді Мими. Үңгірдің аузынан қашып бара жатқан қоян көрінді. Артынша Дос өтті шапқылап. Қоян керісінше, бағытта өтті. Артынша Дос өтті. Бұлар тамақтанып, аунап-қунап ойнап жатқанда, қуаласқан екеуі он рет өткен шығар. Бір кезде қоян кіріп келді. Екі көзі алақ-жұлақ етеді. Екі иығынан ентіге дем алады.

– Мені тығыңыздаршы, – деп жалынды. – Қайда барсам да қалар емес. Бұлар бірдеңе айтқанша: – Ойбай, кеп қалды! – деді артына қарап. Үңгірдің түбіне қарай қойып кетті.

– Қайда? – деді ырсылдай сыбырлап.

– Кім? – деді бұлар түсінбеген құсап. Дос шөлден әрең тұр екен. Бұлаққа көзі түсе салысымен, бас қойды. Шөлі қанған соң ымдады. Бұлар бастарын иіп құлақтарын тосты. Дос бұрынғы өз дауысы шыққанын білмей айқай салды:

– Қоян! Жаңа осында кірді ғой!

– Құдай сақтасын! Керең болар жайымыз жоқ, – деді Үрпек.

– Дос сенің дауысың орнында, – Жебе түсіндірді.

– Шын ба? Алақай! – Дос енді түсініп мәз болды. – Ля-ля! Ля-ля-ля... – дауысын сағынып қалыпты. Аяқтарын кезек секіртіп, әндетті біраз. Кенет ойына қоян түсті.

– Қоян қайда?

– Ал, ол қашып кеткен қайтадан, – деп Мими өтірікті соғып жіберді.

– Қашан? – деп таң қалды Үрпек. – Ол...– Үрпек сөзін аяқтай алмай қалды. – Ой! Ой! Неге басасын аяғымды? – Айдар аяғын басып езіп барады.

– Кешір, білмей қалдым. Ал қоян шынымен қашып кетіп еді ғой, иә? – деп Айдар көзін қысты.

– А-а-а! – Үрпек енді түсінді, Досты алдап тұрғандарын. – Кірді де, қашып кетті. Мен оны қашқан жоқ деп ұмытып қаппын. Сондай бір ұмытшақпын. Айдар аяғымды баспағанда, оны тығып қойдық деп ойлап жүретін едім. – Үрпек ұйқаспайтын өтірік сөздерді соғып кетті. Көзі жыпылықтап.

– Дала қараңғы бола бастады, – деді Жебе. – Осы үңгірге қонайық. Әбден шаршаған бұлар дем алып жата кетті. Бір күнде неше оқиға, неше қимыл болды. Кенет үңгірдің түкпірінен қорыл естілді. Бұл әбден шаршап, ұйықтап кеткен қоянның қорылы еді. Бәрі бір-біріне қарады.

– Бұл не? – деді Дос көзі бақырайып. Әрірек жатқан Айдар өтірік қорылға кірісті.

– Айдар ғой, – деді Мими. – Шаршаған болар.

– Бұрын қорылдайтынын байқамаушы едім, – деп таңқалды Дос. – Шаршаған ғой. Менде күзетшілік ата-бабадан қалған. Ал мен ұйықтамаймын. Сендерді күзетемін.

– Ал керек болса. Мен таңға дейін ұйықтамай, өтірік қорылдаймын ба?-деді сыбырлап Айдар жанындағыларға. Тың тыңдап жатқан Дос жалт қарады.

– Айдар, сен қорылдап жатып, сөйлей аласың ба?

– Иә, шынымен де. Қалай үйрендің, а? Мамам үйреткен шығар? Ал мен болсам, ұйықтасам да қорылдай алмаймын. Ұйықтамасам да қорылдай алмаймын, – деп мұңайды Үрпек.

– Жоқ, мен түсімде сөйлеп жатырмын. Ой қандай әдемі түс. Түсімде біраздан кейін менің орныма Мими қорылдапты. Одан кейін Жебе қорылдапты.

– Түсіндік, кезек келгенше ұйықтайық.

– Сәлем, бүгінгі күн! Сәлем, Тау! Сәлем, табиғат! Сәлем... – көзін жұмып алып, мойынын барынша созып, делебесі қоза, рахаттана айқайлап тұрған Айдар сасып қалды. Қараса, алдында үсті ұйпа-тұйпа қоян отыр. Ұйқысын аша алмай, бұған ренжи қарап отыр.

– Сәлеммм, саған да қояннн! – деп бәсең, сасқалақтай аяқтады таңғы әнін Айдар.

– Сәлем, Кукарейку. Тағы да ұйықтағанымда ғой... Өмірі ұйқым қанбайды. Түнімен сенің досың Домалақ келіп қалады ма деп ұйықтамадым. Енді міне, сен таң атпай айқайға басып тұрсың. Елдің ұйқысын бұздым-ау деп, тіпті ойыңа кірмейді. – Қоян екі құлағы салбырап, қабағы қисайып, есінеп жағын таянды. Баданадай көзін кіртитіп, қалғи бастады.

– Кім Кукарейку? Менің досымның аты – Домалақ па? Сен ба ұйықтамаған?

– Енді кім? Сен ғой жаңа «Кукарейку!» деген. Досың домалақ емес пе не? – Қоян жауаптың орнына сұрақ қойды. – Ақымақ па не?.. – Қатты күрсінді. – Қайран ұйқым...

– Алақай! Тұрыңдар! Бүлдірген! Ку-карейкуууу!

– Тыныш! – деді Қоян. – Домалақ оянып кетеді. Мен бұдан да тәтті бүлдіргеннің өсетін жерін білемін. Айдардың дауысына Достан басқасының бәрі тұрды. Кеш жатқан Дос оянғанымен, көзін ашуға ұйқы қысып, созылып, маужырап жата берді.

– Үлкендігі жұдырықтай. Аузыңа салсаң шырыны тіл үйіреді. Тәтті нәрсе оңай жерде өспейді ғой. Қиын жолдармен, бұралаң сиқырлы жерлермен бару керек оған. Жігіттік – сөзім! – Қоян көзін ежірейте, мақтана түсіндірді бәріне. – Мен сендерді ертіп барайын. Тек қана Домалаққа айтпаңдар. Ол ұйықтай берсін. Әйтпесе тағы қуа жөнелер. Оған, әрине, ала келерсіңдер.

– Айттым ғой, сиқырлы, қиын жер деп, – сыбырлап бұтаға қадалып қатып қалады. – Көрдіңдер ме, сыбдырлап, жыбырлап жатқандарын.

– Қайдам, бұта желмен қимылдап тұр. Оның несі сиқыр? – Жебе иығын көтеріп сеніңкіремеді. Үрпек пен Айдар, Мими де әр бұтаға үрке қарап жүріп келеді. Кенет аласа бойлы тау ағашының қалың жапырағы сытырлап, шайқала бастады. Бұлар жүректері ұша жерге жабыса, жата қалды. Шаңқылдаған дауыстар шықты да, пыр-пыр етіп біреулер қанаттары сатырлап, ұша жөнелді.

– Сәлем! Сәлем! –

– Айналайын, Асықпа! Сен күндей жарқ ете қалдың ғой. Енді біттік дегенде!

– Әбден сағынып қапсыңдар ғой. Жарайды, кешірдім сендерді. Әкем мен шешем кеше ұстап алып, осы бұтаға қонғанбыз. Жаңа солар ғой «ешқайда қаңғымай отыр» деп ұрысып, өздері дән іздеп кетті. Қой, ілтипаттарыңа рахмет! Мені Тезірек досым іздеп қалған болу керек. Ол ендігі таудан түсе бастауды бастаған шығар...

– Айттым ғой, кейде сиқырлы жер, кейде сиқырлы емес деп, – қоян ұялғанынан дауысы мыңқылдай шықты.

– Қашан? Қашан айттың? – Үрпек жауап сұрап қоянның соңынан қалар емес.– Алла, сақтай гөр, – деді сосын төбеге қарап. – Ұмытшақ боп қалмайын. Мен кешегі Асықпа жеген шөпті байқамай тістеп қалған болуым керек.

– Міне, келдік, – деді қоян. Бұлар айналасына қарап таң қалды. Таудың құм-тасы аралас жері. Тікен, шөптен басқа ештеңе жоқ. Бұлар қоянға қарады. Қоян жұмбақ ыржияды.

– Қазір бәрің таң қаласыңдар! – Бір жалпақ тасты орнынан қозғап еді, асты әжептеуір үлкендеу тесік екен. – Кім батыр, бастаңдар! Осыдан сырғанап, бүлдірген алаңынан бірақ шығамыз.

– Биссімилла, – деп Жебе төрт аяғы бірден сыймағасын, етпетімен, алдыңғы екі аяғын созып, сүңгіп кетті. Осылайша бірінен соң бірі, соңы Үрпек боп сүңгіп кете барды. Сусыма құм екен. Әрі тік ылди. Суылдап етпеттерімен жатқан күйі сырғанап барады бәрі. Мынадай жылдамдықты кім күткен. Естері шыға:

– А-аааа-ааа! – деп айқайлап барады. Тар үңгіме. Кеңи келе алдынан жап-жарық ауызы да көрінді. Айқайлап, етпетінен сырғып келе жатқан Жебе лып етіп үңгірдің ауызынан бір-ақ шықты. Тұмсығы бүлдірген бұтасының арасына кірді де кетті. Артына сарт етіп қоян, Мими, одан Айдар, соңынан Үрпек кеп тірелді. Бәрі етпеттерінен жатыр, ауыздары құмға толып қалған. Орындарынан тұрып, қақырынып, түкірініп, бүлдіргенге бас қойды. Кенет Қоянның көзі бақырайып кетті. Лып етіп тастың артына тығылды. Бір көзі мен салпиған бір құлағы ғана шығып тұр. Бұлардың соңынан үңгірден Дос шығып келе жатыр еді. Қатты ұйықтағанның әсерінен еріне, маужырай сөйлеп тұр:

– Не болды, сонша шуладыңдар ғой?

– Мынау – біздің үңгір ғой! Мими мен Айдар, Жебе енді түсінді.

– Мейлі, біз одан басқа үңгір сұраған жоқпыз. Ең бастысы – бүлдіргені тәттірек әрі ірі, – деді Үрпек. Бүлдіргенге әбден тойып, бұлақ суына әбден қанып, аунап-қунаған бұлардың есінен қоян мүлде шығып кетіпті. Айдар кенет тастың шетінен салбырап тұрған құлақ пен бір көзді көріп қалды. Жайлап Досқа келді.

– Сен қоянды қумасаң болмай ма? – деп сұрады.

– Менің, бүкіл иттердің аңшылық маңдайымызға жазылған. Мен қоянды көріп тұрып, аңшылық құрмай, қатар жүрсем, бұл – сүйекке таңба. Бүкіл ит тұқымына күлкі болам.

– Ал көрмесең ше?

– Иә, көрмесем, қалай аңшылық құрам?

– Сен оны көрмей-ақ, мойыныңды теріс бұрып жүре берші. Ол да бізбен бірге жүрсінші, – деді Айдар.

– Ол бізге ең тәтті бүлдіргеннің өсетін жерін көрсетті ғой, – деп Үрпек араласты.

– Ол көрсетпесе, көз алдарыңдағы бүлдіргенді көрмейтін бе едіңдер? Жарайды, мен мойынымды бір жағына қисайтып, оны көрмей-ақ жүрейін. Бірақ өзі кеп көрінсе, ренжімесін.

– Алақай! Жүр шыға бер. Дос сені көрмейтін болды. Жүр. Шық, ол сені түк те көрмейді. Қарашы, басқа жаққа қара-а-ап жатқанын. – Үрпек қоянды шиқылдап жүріп ертіп шықты. Қоян бір басып, екі басып, құлақтарын салбыратып жіберіп топқа қосылды. Көзінің астымен Досқа қарап қояды.

– Бүлдірген жесей. Таң атқалы нәр татпадың.

– Ммммм, тәттісін-ай! Келші енді жеп көрші. Қандай тәтті... Сенің көмегіңмен керемет бүлдірген таптық. Жеші, кел! Мммм... – деп тағы біреуін аузына салып тамсанды. Қоян екі көзін күшіктен алмастан,бұқпалап келіп, бүлдіргенді жей бастады. Жапырағы ма, бұтасы ма, бүлдірген бе, қарауға шамасы жоқ. Көзінің қиығымен қарап, соғып жатқан қоян қақалып қалды. Қиқылдап, шиқылдап тұншыға бастады. Бәрі аңтарыла, не істерін білмей састы. Дос не боп жатқанын көргісі келіп, көзінің қиығын сәл жүгіртіп, мойнын бұра бастайды да, тез қайта теріс қарайды.

– Ей, Тікаяқ! Өлтіресің бе? Арқамды тесе жаздадың ғой.

– Сен енді...Сен қақалғасын...Тамағыңдағы түссін деп...

– «Қәқәлғасын»... – дейді ғой. Аяғы таяқтай боп... – Қоян бұрқ-бұрқ ашуланды.

– Алақай! Көзззін ашты. Қандай әземі балапан! Сен бізге қонаққа келзің бе? Сенің атың кім?

– Ұрпеқ, – деді бұл. «Ү»-ні айтса, тамағындағы бүлдіргендер ытқып шығатыны анық еді.

– Ұзпек?! Қуаныштымыззз! Менің атым – Дзи. Анау – Дзе, мынау – Дзю, Дзу, Дзо, Дза, Дзы, Дзт, Дзф...

– Ал мынау – Дзн, Дзң! Екеуі – егіз! Қарашы аумай қалғанын.

– Ой, не боп қалды? Сен ауырып тұрсың ба? Емдеу керек тез. Балмен. Бал бәріне ем. Жүр біздің ұяға.

– Келіп, қонақ болып тұз. Біз қашанда қуаныштымыз!

– Түк түсінбедім! Осы екі ортадан басқа жерде иісі жоқ?!

– Ренжімесең, біздің тірлігіміз көп еді. Дем ала бер.

– Сәлем! Сәлем! Қалдарың қалай?

– Рахмет! – деді, – ниеттеріңізге. Мен сіздерге ән салып берсем қайтеді? – деді сасқанынан. Төмендегілер таңқалатын, басқа жауап қатты.

– Жаным сол, талға қалай шықтың? – деді Айдар.

– Табылдың-ау, әйтеуір. Енді қалай түсесің? – деді Жебе.

– Мен жел домалатып әкеткен шығар деп едім, – деді қоян.

– Бәсе, иісі осы талға дейін келеді де, жоқ болады, – деді Дос.

– Есі дұрыс емес оның! Ақымақ! –деді жұлына ашуланып Мими.

– Келе ғой, арқама секір, – Жебе талдың түбіне кеп тұра қалды. Арқасы тесікке жап-жақын. Үрпек тесіктің ернеуіне жақындады. Асықпа аң-таң:

– Атқа өмірімде мінбеп едім. Мінбесем де, көңілім баяғыдай. Жебе, әуре болмашы. Шынымды айтсам, үңгірде бастарыңа салқын тиіп қалған сияқты. Сондай біртүрлісіңдер.

– Ух! – деп айналасына қарап тәтті жымиды. Мелшиіп, қарап қалған Асықпаны құшақтай алды. – Айналайын, Асықпа, күнім менің. Асықпа, ән салшы!

– Не болып жатыр өзі? Түсіндіретіндерің бар ма? – Асықпа айқай салды.

– Келіңдер, ескерткішке сендердің де суреттеріңді салайық, – деді қоян. – Кезекпен тасқа жабысып тұрасыңдар. Екіншің мына бор-таспен айналдырып сызып шығасың.

– Оп-оңай! Жүріңдер! Бұлар кімнен бастарын білмей біраз шулады.

– Тікаяқ, сен тұр, бірінші. Басқаларынан соң суретің сыймай қалар.

– Неге ол – тік аяқ? Оның аты бар – Жебе деген! – Үрпек сөзге араласты.

– Шиаяқ, тыныш тұршы, аяғы тік екені өтірік емес, – деді қоян тіпті еркінсіп.

– Осы сенің атың кім өзі? Қоян-соям ба? – деді шыдамай Мими. Дос баяғы уәдесін бұза алмай, мойынын бұрып алған күйі. «Ух!» – деді шыдамай.

– Менің атым – Қоян! Қоян екенім өтірік пе?Ал сен – Майысқақсың.

– Үрпекті салған түк те емес, – деді де, кішкентай дөңгелек салды да, аяғының орнына екі сызықша сала салды. Тұмсық деп титтей ғана үшкірше, көзін бір нүкте ете салды. Ұқсап тұр. Достар шулап қол соға бастап, қоя қойды. Үрпек ренжіп қалыпты. Тымпыңдап барып, өшірді де, тасқа жабысып тұра қалып, Мимиге қарады. Мими әдемілеп салып берді. Тіпті, қанатын да салды. Айырмасы қанатында болмаса қоянның салғанына ұқсап тұрды. Бәрі шулап қол соқты.

– Ой-бооой! – деді қоян Достың суретіне қарап. – Қисық бастың басы түзеліп қалыпты ғой.

– Ой рахатын-ай, келіңдер! – дейді шақырып.

– Мен бағана бүлдірген жегесін жақсылап жуынып алғам, – деді Мими. Үрпек талтаңдап судың жағасында әрі-бері жүр. Жағаны ұрған судың тамшылары тиген сайын «Ой!» деп секіріп қашады да, қайта жақындайды. Айдар екеуі табандарымен суды шалп еткізіп басады да, беттеріне тиген суға мәз болады.

– Ахха-ха-ха! Жүр тағы да шалпылдатамыз!

– Мені тығыңдаршы, қайда барсам да қалар емес. Ойбай, кеп қалды.

– Сонымен кім қисық бас? – деді. Судан жүні жатып қалған қоян кішірейіп көрінеді де, құлағы ұзарып кетіпті.

– Ей, сен – қалқан құлақсың ғой! – деді. – Қалқан құлақ! – Арсалаңдай қуанып, суға түсуге кетті. – Угу-гуу! Келіңдер, шомыламыз! – деді айқайлап. Үрпек келіп қақты арқасынан, ішіне толған суды шығармақшы болып. Айдар келіп қақты. Күштері өздеріне лайық болған соң, ештеңе өндіре алмады.

– Тік аяғыммен қағам арқаңды, тесіп жіберсем, ренжіме, – деп Жебе арқасынан қаға бастады. Су толық шықпады.

– Мен майысқақпын ғой, ішіңді уқалауға жарар ма екем, – деп Мими сыздап келіп, ішін басып-басып жібергенде, аузынан су бұрқақша ақты.

– Дайынсың ба? Кеттік пе? – деді Дос қоянға, үстінің суын сілкіп тұрып. Қоян қылжиып тұрмай жатыр. Үрпек келіп, қоянның құлақтарымен оның көздерін жауып қойды.

– Ол ұялып жатыр, көзін жұмып, – деп түсіндерді өзі.

– Өзі неге жаппайды, онда?

– Көріп тұрсыңдар ғой, шаршап жатыр.

– Сәлем! Сәлем!

– Ой-й-й! Көлде дем алғанға не жетсін. – Шалқасынан түсіп жата кетті. – Қалқып жатар едім. – Атып тұрды. – Бірақ, менің өмірі уақытым жоқ. Шаршап кеттім.

– Сәлем! Асықпа, сен көптен бері көрінбей кеттің ғой!

– Тезірек ешкім істемеген жылдамдықпен таудан түсіп барады.

– Қалай?

– Тасқа мінсе болды, сырғанап түседі. Мен келесі тасқа сүйемелдеп шығарсам, зу ете қалады. Жаңа бір биіктеу тасқа тірелгенде, қашып кеттім. Сендерге айтып келейін деп.

– Уа! Біздің қоян досымыз суға түсіп кеткен бе? Сендер оны құтқарып алғансыңдар ма? Неге айтпай отырсыңдар? Бәрің менің аузыма қара-а-ап. Қой, мен Тезірекке тез айтайын. Әйтпесе,ол білмейді ғой.

– Сәлем! Сәлем! – деді Айдар тоқтай қалып, таңқалғаннан суға шалқасынан түсті. Бақа соңынан секіріп Айдарды алып шықты.

– Сен бе? Қиқ, – деді Айдар ықылық атып жатып.

– Мен. Сені өлеңді жақсы айтады екенсің. Енді билей бастап ем. Суға құлағанды жақсы көресің бе? Достарымызбен көлге дем алуға келгенбіз. Бұлар тамақтанып, әбден дем алды. Әр нәрсенің шегі бар, қайту да керек.

– Бұл көлде алтын балық бар ма екен? – деп сұрады Үрпек бақадан.

– Оны не қыласың?

– Ол бізге тауға қайта шығып, қайта түспей-ақ үйге қайтуға көмектесетін еді...

– Мен де көмектесе алам, тауға шықпай-ақ үйге қайтуға. Сұмдық-ай, анау басына секеңдеп жеткенше көп күш керек қой, – деді бақа.

– Шын ба? Сен алтын бақасың ба? Алақай! – Үрпек бақаны құшақтай алды.

– Қалайша? – деп бәрі шулап кетті.

– Сәл жүрсеңдер, көлден ағып шығатын арна бар. Ол сендердің ауылдарыңдағы өзеннің басы. Жағасы толы қайық. Мінесіңдер де, кете бересіңдер. Есудің де қажеті жоқ. Өзен өзі-ақ ағыспен алып барады.

– Сенің атың кім? – деп сұрады Мими.

– Бақылдауық, – деді бақа.

– Әрине, – деп мырс етті Мими. – Сонда басқаларының аты қандай?

– Бықылдауық, Қықылдауық, Қақылдауық, Сықылдауық.Уақылдауық...

– Түу! Менің атымды неге Б-а-қылдауық қоймаған? – деді Үрпек ұртын томпайтып. Сосын жақтырмай аузын бүрістіріп:

– Үрпек,Үрпек, – дей береді бәрі. Достары бір-біріне шарасыз қарады.

– Біз! Біз! Біз! – деді айқайлап.

– Мен де! – деді қоян айқайлап.

– Біз – бәріміз! Көп екен ғой әліміз.

– Біз! Біз! Түлкіні қудық. Біз бүлдірген тердік. Біз талға міндік, – дегенде бәрі шулай күлді. Қайық ұзай берді. Қоян жағалаумен жарыса жүгіріп отырды да, қайық тауды айнала бергенде қол бұлғап қала берді.

– Сау болыңдар, Домалақ, Тікаяқ, Шиаяқ, Майысқақ, Кукарейку, Бақылдауық! – деді. Бұлар шектері қата күліп, қол бұлғады.

– Сау бол, Қалқанқұлақ! Сау бол, көл! Сау бол, үңгір! Сау бол, тау! –деді бұлар.

– Чен білешін бе, чен білешін бе, енді біздің аулада кім тұратынын?

– Кім?

– Ол...Ол... – Үрпек ұмытып қалды. – Өзі шабалақ, көзі домалақ, өзі үреді.

– Кім ол? Шар үреді ме? Шашы сабалақ бала ма?

– Жо-о-қ, ол – күшік. Оның аты...оның аты – Дош! – Үрпи есіне түскеніне қуанып кетті. – Ол чондай әдемі, чондай күшті.

– Керемет ойын басталды, – деп ойлады ол. – Ол қашады, мен қуамын.

– Түс, енді мені сен қу. Ой, қандай қызық. Күні бойы ішім пысып еді. Сен қандай күштісің, тағы сондай әдемісің.

– Солай ма? Ол қалайша? – Айдар таң қалғаннан отыра қалды.

– Ой, соны білмейсің бе? Ошаққа қалай секіріп міндің, а? Ал қанаттарың қандай әдемі. Менде де сенікіндей айдар болса ғой. Былай-былай қимылдатып жүретін едім. Дос басын екі жаққа кезек шайқады.

– Қайда барасың,Үрпек?

– Мен тез-тез тары жеймін, чондықтан тез өчемін. Чондықтан тілім де өчеді. Тілім өчкен чоң, чақау болмаймын. Чонда, Үрпек чақау демейчіңдер».

– Үрпек, – деді жай ғана Дос, – тіліңді көрсетші. Қатты-ы-ы көргім келіп тұр.

– Жоқ, болмайды. – Үрпи тез басып кете берді.

– Үрпек, тоқташы. Көрейінші, а?

– Тоқташы, – деп жалынып қояды. Үрпек ауланы кезіп, безіп жүр. Дос қуалап жүр. Бұл жағдайды көрген Ана тауық, айқайлап шықты:

– Сен менің бала-шағамды қуалағанды қоясың ба, жоқ па? – Үрпекті құтқару үшін Досты қуалай жөнелді. Дос шоқып ала ма деп қаша жөнелді. Әлі қашып жүр. Ана тауық қалар емес. «Дәу төрт аяғыммен жүгіріп келе жатқан менен шидей екі аяғымен қалар емес. Қалай тез жүгіреді өзі?» – Дос көрмекші болып тоқтай қалды. Бар екпінімен зытып келе жатқан Ана тауық бұған соғыла аунап барып, арықтағы суға күмп берді. Атып шығып қоқылдап ауланы басына көтерді. Бұл дауысқа Ата қораз келді жүгіріп. Дос қорыққанынан үйшігіне тығылды. Үйшіктің түкпірінен көзі ғана көрінеді жылтырап. Ата қораз бар дауысымен қоқылдап, қазіргі жастардың тәртіпсіздігін, бұрынғы иттердің ақылдылығын, шынжырда байлаулы тұратынын айтып жатты. Үйді, ауланы күзетіп, әркімді бір қуып мазаламайтынын айтты. Ата қораз айтып тұрғаным миына қонды ма, жоқ па деген оймен:

– Енді ақыл кірді ме саған? Әлде тағы да елді қуалап, тағы ауланы шулатасың ба? – деді. Қалай, не бүлдіргенін түсінбей басы қатып жатқан Дос, не сұрақ қойылғанын түсінбей қалды. Қайтсем құтылам деген оймен айқай салды:

– Иә, Ата қораз, солай істеймін!

– Тағы да у-шу. Тағы да Дос кінәлі. Қашан тыныш ұйықтауға болар екен бұл аулада? – Талдың жуан бұтасында керіліп жатқан бала мысық орнынан тұрып, талдан секіріп түсті. Досқа кіналай қарап, маңғаздана басып ұзай берді. Бұл мысықтың аты – Мими.Өзін осы ауладағы ең ақылды жануар деп санайды.

– Мими, ұстадым! Мен саған құйрығыңды ұстап бердім! – дейді ыржалақтап.

– Менде жоспар бар, – деді Мими.

– Жошпар? Ол не?!

– Тс-с-с...Досты үйшігіне қамап қоямыз. Көрсін бәлем елге тиіскен қандай болатынын!

– Қалай? Ол үлкен ғой. Оны үйшігіне қалай кіргіземіз?

– Кіргізгені несі? Қазір түн ғой, ол әрине, үйшігінде ұйқыны соғып жатыр. Үйшігінің жанында тақтай жатыр, сонымен есігін бекітіп қоямыз.

– Енді тақтайды ұстап тұратын бір зат табыңдар, мен әзір итеріп тұрайын, – деді Мими сыбырлап. Айдар мен Үрпек ауланы шарлап жүр. Қараңғыда не табуға болады? Айдар кішкентай ғана гантельді көріп қалды. Қандай жақсы болды. Көтеріп әуре болмайсың. Итерсең, дөңгелеп жүре береді. Гантель шамалы дөңгелеген соң, бір дөңгелегі ойыс жерге түсіп, жүрмей қалды. Екеуі әрі итеріп, бері итеріп әуре болды. Жүрер емес. Кенет арсалаңдап Дос жүгіріп келді.

– Не істеп жатырсыңдар?

– Көрмей тұрсың ба, итере алмай жүргенімізді?

– Кане? – Дос жалпақ табанымен итеріп қалып еді, гантель домалай жөнелді.Үшеуі мәз.

– Былай, былай қарай. – Үрпек жол көрсетіп келеді.Үйшікке де келді-ау.

– Мими, мынаны қарашы, біздің нені тауып келгенімізді! Мими арқасымен тіреп тұрған тақтайды тастап жіберді. Үйшікке қараса – бос.

– Ы- с- с- с- с, – деді. Жыны келіп, ызадан жарыла жаздады.

– Ой, Доч шен үйшікте емеччің бе? Енді жошпар болмайды ма?

– Тауықтың миы тарыдай! – деді Мими долданып.

– Мен сенен қорықпаймын, – деді шыдамай. Дос үнсіз.

– Менің дәу ағам бар. Аспанға жетеді бойы. Көзі от болып жарқылдайды. Даусы жерді жарып жібере жаздайды. – Мими қайтсем Досты қорқытып аламын деп өтірікті соғып жіберді.

– Білемін, – деді Дос, – танимын сенің ағаңды. Мими таң қалды. Бұл ондай ағасын ойдан шығарса, ондай ағасы жоқ болса, Дос оны қалай таниды?

– Жо-о-оқ! – Мими ашуы ұстап, Достың сөзін бөліп жіберді. – Жоқ ондай аға менде. Ол жоқ болса, сен қалай танисың оны?

– Жоқ емес, бар сенің ондай ағаң. Мен оны танимын.

– Әне! – деді кенет Дос. – Әне, Мими, сенің ағаң! Айттым ғой танимын деп, – Дос аспанды нұсқады.

– Жаңбыр, жаңбыр, жаңбыр-ау!

– Жаңбыр, жаңбыр,жаңбыр-ау, – деп қояды сонда да, басын сипап.

– Жаңбыр, жаңбыр, жаңбыр-ау!

– Сен білесің бе? Мен өлең шығардым, – Дос өлеңін қайталап оқып берді.

– Доч, чен өлеңіңде түк те дұрыч айтпайчың.

– Неге?

– Жаңбыр Үрпектің де шатырына тарчылдатып жауды деп неге айтпайчың? Мен өзім шығарамын өлең. Мен де чен туралы айтпай қоямын.

– Чен білешің бе? Чен білешің бе? Мен де өлең шығардым.

– Ку-ка-ре-ку-у-у! Ку-ка-ре-ку-у у! – Айдар таңды көргенін паш етуде, – Күн көрінді, түн өтті, таң келеді, тұрыңдар!

– Доч, шен кеше ертең тауға барамыз дегеншің. Жүр, кеттік!

– Ертең?.. Тау?.. – Дос ойлана алмады. Сұрады да, ұйқыны соға берді.

– Иә чолай, шен айтқаншың: «ертең тауға барайық» деп. Чих-чих!

– Ерте-ең... Таууу?.. – Дос күбірлеп, мұрны пысылдап, тағы ұйқыны соғып кетті.

– Иә, тау! Тау! Ертеңге барамыз дедің, – Үрпек қатты ашуланды. Ашуланғанда жүндері үрпиіп кетті.

– Мен таумын ба? Ертеңге барамыз ба? – Дос қайта жұмылып бара жатқан көзін ашып алды.

– Ертең енді өзі келмейді ма? Мұндай ақылсыз сұрақ Үрпектің миына қонбады». Тауға барамыз, жер дүниені төбесінен көреміз, гүл тереміз», – деп таңды әрең атқызып жүгіріп келгенде... Көтеріңкі көңілін Достың ақымақ жауабы басып тастады. Оның орнына ішіне ашу толды. Кенет түсіндірмекші болды. Қайта ашуланды. Қайта түсіндірмекші болды. Екі сезім кішкентай ішіне сыймай үріліп кетті. Үріліп-үріліп, жерден көтеріліп барып, қайта жерге түсті. Шамалы жел тұрып еді, Үрпекті дедектетіп ала жөнелді. Желмен ұшып келе жатқан Үрпек талға барып соғылды. Ішіндегі үрілген ашу, басындағы ой бәрі жоқ болып кетті.

– Не болып кетті өзі? – Дос жүгіріп келді.

– Үрпек, саған не болды? Еш жерің ауырмады ма?

– Ауырмады ма? – деп жауап берді Үрпек.

– Жоқ, ауырмады, сенің ше?

– Жоқ, ауырмады. Ченің ше? – деді Үрпек.

– Мен желмен ұшпадым, талға соғылмадым, неге ауруы тиіс?

– Мен желмен ұшпадым, талға чоғылмадым, неге ауруы тиіш? – деді Үрпи тағы да қайталап.

– Сенің өз сөздерің қайда? Менің сөздерімді ала бересің?

– Ченің өз чөздерің...

– Жо-о-оқ! – Дос айқайлап жіберді.

– Жо-о-оқ! – деді Үрпек көзін жыпылықтатып. Дос үн-түнсіз Үрпекті ертіп Мимиге келді.

– Мими, – даусын шығармай сыбырлады Дос. – Үрпектің сөздері жоқ. Сен қатты сөйлеме, ол сенің сөзіңді алып, өзіңе қайта айтады. – Дос болған оқиғаны үш рет қайталағанда, Мими бірақ түсінді.

– Рас па? – деді ол Үрпекке бажырая қарап.

– Раш па? – деді Үрпек.

– Түсінікті.

– Түшінікті.

– Мими – ең ақылды, ең әдемі, ең...

– Мими ең ақылды, ең әдемі, ең...

– Міне, Дос естідің бе, елдер мені мойындай бастады, – деп сыбырлады Мими.

– Үрпек, Дос ең ақылды, ең әдемі,ең күшті, – Дос та қалыспады.

– Үрпек, Доч ең ақылды, ең әдемі, ең күшті.

– Мимиден соң, – деді Мими.

– Мимиден шоң, – деді Үрпек.

– Мими, ақылды болсаң, Үрпекке көмектес. Сөздерін тауып бер, – деді Дос сыбырлап.

– Сөздерін соңғы рет қай жерден көріп едің? Яғни, қай жерде естідің?

– Менің үйшігімнің жанында.

– Жүріңдер, сонда барайық. Мұнда Үрпек екуіңнен басқа кім болды?

– Ешкім.

– Үрпектің сөзі ше?

– Болды.

– Тағы кім, не болды?

– Жел болды, ол Үрпекті ұшырды. Тал болды, оған Үрпек басын соғып алды.

– Яғни, соңғы куәгер үшеуің. Және ол екеуі Үрпекке дос болмаған.

– Жоқ, – деді Мими, – талдар өз сөзін сөйлеп тұр. Егер ол Үрпектің сөзін сөйлесе, «чыбдыр-чыбдыр» ететін еді. Ал бұл «сыб-сыб» дейді. Енді желді тексереміз. «Ф-у-у-чф!» – деп ысқырып, Мими жел шақырды. Қашан да жел ысқырықты жақсы көреді. «Г-у-у-у, зу-у-у.» – деп айналаны кезе жөнелді.

– Жоқ, бұл желдің өз сөзі. Үрпектің сөзі ондай емес. Ендігі куәгер – өзіңсің. Үрпектің соңғы сөзін қай жерден көрдің, яғни, естідің? Ол қандай сөз еді?

– Ос... Оч... Оч... Осы жерден, – қорыққан Дос сақауланып қала жаздады.

– Қалай дедің? – Мими біртабан жақындап қойды.

– Ол тау деді, ертең деді... Дос есіне әрең түсірді. Барайық деді, – деп Дос айқайлап жіберді.Үрпек селк ете қалды. Ол таныды сөздерін. Ойына түсті тауға баратыны.

– Иә! – деді айғайлап Үрпек. – Тауға барайық!

– Міне, Дос, Үрпектің сөзін қайтарғаның дұрыс болды. Мими ең тапқыр із кесуші! – Мими бұрылып кетіп барады.

– Иә, тапқыш екенсің! Бірақ мен оны қалай алдым, есімде жоқ!

– Онда ертең, Дос, сенің есіңді іздейміз.

– Қандай сұлу? – деді Айдар мойнын бұрып, таң қала қарап.

– Қандай күшті? – деп Дос отыра қалды шоқиып.

– Қалай тақылдатады? – деп Үрпек жерді басып-басып қойды. Олай тақылдамады.

– Менің очындай аяқтарым болша ғой.

– Мұндай аяқтар саған сыймайды, – деді Мими.

– Біреуі де ме? – деді Үрпек кайтпай.

– Біреуімен қалай жүрмекші екенсің?

– Онда денем де очындай болша ғой.

– Жерден калай тары теріп жемекшісің. Мойның жетпейді ғой.

– Одан да Үрпек болып жүрген оңай екен ғой... Алақай! Өзім болған

– Кешір, Үрпек, әзір ондай ойым жоқ, – деп Дос төмен қарады.

– Бізге бір Үрпек те жететін шығар, – деп Мими құлынға бұрылды, – Сенің атың кім? Қайдан келдің?

– Менің атым –Жебе. Тегім – Ат. Таудан келдім. Күзге дейін анам екеуміз осында боламыз. Анам күндіз өрісте болады. Ал мен аулада жүремін.

– Тұяғың қандай қатты? Оны қалай шынықтырдың? – деді Дос.

– Мен осылай туылғанмын. Тауда мұндай тұяқ керек. Тастардың үстімен жүремін. Қыста қарды теуіп, астынан шөп теріп жеймін.

– Саған ешкім тамақ әкеліп бермей ме? Өзің іздеп табасың ба?

– Әрине, қыс бойы тауда жүреміз. Табиғаты, суы, шөбі – керемет.

– Қандай рахат, мен де тауда тұрғым келеді, – деді Үрпек.

– Е-хе-хе-хеу, – деп одан әрі шаба жөнелді.

– Бізді тауға енді кім апарады? – деді Үрпек көзін бақырайтып. Шамалыдан соң екеуі қайта бері шапты.

– Ух! – деп бәрі шу етті.

– Мен білемін! – деп Үрпек айқай салды да, артынша: – Білмеймін ба әлде? – деді.

– Пах-пах, қандай жұпар иіс. Иіскеңдерші сендер де.

– Айтасың-ау, сен де! Ең керемет иіс ол... ол...– Мими көзін сығырайтып айнала қарады. – Ол да осында! Мұнда тышқанның иісі бар. – Мими еппен басып, іздей бастады. Үрпек көргенін қайталап аяғын еппен басып соңында жүр.

– Жо-о-о-оқ! – деді бәрі бірден. – Тауға қашан жетеміз?

– Біз келеміз! Біз келеміз! – деп мақтанды Үрпек.

– Оң аяғым, сол аяғым,

– Басып, басып тез жүреміз! – деп қостады Айдар.

– Қандай әсем жердің беті.

– Қандай екен тоғай іші,

– О-о-го-го-гоо! – деді бәрі тауға қарап. Таудың етегі жасыл шөппен, қызыл-сары гүлмен көмкерілген. Ал ортасынан төбесіне қарай жалпақ, жылтыр тастар жауып жатыр.

– Та-ау! Біз саған келдік-ау! – деді Үрпек. – Сен сондай әдемісің. Тақияң аппақ бұлттан. Жейдең қоңыр тастан. Етегің ғажап гүлден жасалыпты.

– Үрпек, сен қалай дұрыс тауып айттың. Үлкендер сияқты ойлайсың! – Өзінен басқаны мақтай алмайтын Мими таң қала мақтап жіберді.

– Үрпек дұрыс сөйлеп тұрған жоқ! – Дос айқай салды.

– Неге? Өте тауып айтты. Не деген ақылдысың, Үрпек! – Жебе қоштады.

– Қалай олай айта аласың? – Айдар Досқа таңдана қарады.

– Жоқ, ол өте әдемі айтты. Бірақ қате, ой, яғни дұрыс айтты. Ол... Ол Сен сондай әдемісің деп айтты! Ол «Ш» демей «С» деді!

– Алақа-а-ай! – деді бірден бәрі. – Үрпек «С!» деді.

– Келіңдер, Айдар, Үрпек! Мініңдер арқама! Тауға шығамыз.

– Сенің тауың қандай керемет! – деді Үрпек.

– Бұл бәріміздің тауымыз! Біздің әлем! – деді Жебе.