Чжоу Линнің жеке тәжірибесі мен когнитивті психология негізінде мидың жұмыс істеу механизмін түсіндіру және өзіңді дамытудың рефлексиялық жол картасын ұсыну.
Таусылмайтын жүгіріс: Тоқырау қайдан басталады?
Таңертеңнен кешке дейін тыным таппаймыз, бірақ неге күн соңында ештеңе бітірмегендей сезінеміз? Бұл — бүгінгі қоғамның дерті. Біз ақпараттық шудың ішінде жүгіріп жүріп, бағытымыздан адасып қалдық. Шын мәнінде, бос болмау — өнімді болу деген сөз емес.
Бұл тек жеке мәселе ме, әлде жаһандық тренд пе? Nature журналындағы нейробиологиялық зерттеулер мен The New York Times беттеріндегі пікірлерге қарасақ, адамзаттың өз танымын түсінуге деген құштарлығы бұрын-соңды болмаған деңгейге жетті. Осы ретте Чжоу Линнің идеялары біз үшін нағыз бағдаршам іспеттес.
Кенеттен ояну: Он жылдық ұйқының аяқталуы
Чжоу Лин 36 жасқа дейін ағыспен жүре берген қарапайым мемлекеттік қызметкер еді. Бір күні ол өткен он жылына қарап, ештеңе өзгермегенін, іштей өспегенін сезіп, тіксініп қалды. Бұл оның ең алғашқы «сілкіну» сәті болатын.
Ол өз күнделігінде былай деп толғанады: «Менің өмірім — бұл жай ғана қайталанатын күндер тізбегі емес, бұл менің танымымның терең ұйқыда болған кезеңі екен». Өзін дамыту туралы таудай кітап оқыса да, іс жүзінде неге алға жылжымайтынын түсіну үшін ол адам миының жұмбақ механизмін зерттеуге бел буды.
Ішкі қақтығыс: Сананың үш деңгейі
Авторымыз миды үш қабатқа бөліп қарастырады: рептильді ми түйсікке, лимбикалық жүйе эмоцияға, ал неокортекс салқын санаға жауап береді. Біздің барлық сәтсіздіктеріміз — осы үш «бастықтың» өзара тіл табыса алмауынан туындайды.
Бірақ неге миымыз бізге қарсы жұмыс істейді? «Миымыз энергияны үнемдеуге ғана бағдарланған, сондықтан кез келген жаңа іс оған қауіп болып көрінеді» дейді автор. Біз спортзалға барғымыз келгенде, ішіміздегі «кесіртке» бізді тоқтатады, өйткені оған дивандағы қауіпсіздік әлдеқайда маңыздырақ.
Эволюциялық кедергі: Неге жайлылық бізді құртады?
Эволюциялық тұрғыдан миымыз бізді бақытты қылу үшін емес, тек тірі қалдыру үшін дамыған. Сондықтан ол ұзақ мерзімді жетістіктен көрі, қысқа мерзімді дофаминді (әлеуметтік желі, тәтті тағам) жоғары қояды. Бұл — табиғи инстинкт.
Кітаптағы ең өткір ойлардың бірі: «Мазасыздық – бұл болашаққа деген қорқыныш пен өткенге деген өкініштің қосындысы». Дәл осы мазасыздық бізді іс-әрекеттен тежейді де, миды «үнемдеу режимінде» құлыптап тастайды.
Зейін – жаңа алтын: Назарды қалай қайтарамыз?
Ақпараттық тасқыннан аман қалудың жалғыз жолы — зейінді шоғырландыру. Чжоу Лин назарды «нақты уақыттағы капитал» деп атайды. Егер сіз зейініңізді басқара алмасаңыз, өміріңіздің тізгіні де қолыңызда емес деген сөз.
Бұл ресурсты қалай үнемдейміз? Автордың айтуынша, «Зейін – бұл сіздің өміріңіздің сапасын анықтайтын жалғыз ресурс». Күніне кемінде 30 минут гаджетсіз отыру немесе бір іске толық берілу — танымның оянуына жасалған алғашқы батыл қадам.
Сезім мен ақыл: Кімнің сөзі басым?
Біз ерте тұруды шешеміз (бұл — логика), бірақ таңертең оянғанда «тағы 5 минут ұйықтасам ештеңе етпес» деп ойлаймыз (бұл — эмоция). Таныс жағдай ма? Бұл — сана мен түйсіктің мәңгілік майданы.
Чжоу Лин бұл мәселені шешу үшін «миды алдау» стратегиясын ұсынады. Кенеттен өзгерудің орнына, миға «зиянсыз» болып көрінетін шағын әрекеттерден бастау керек. Біз өз миымызды жау емес, серіктес ретінде қабылдауды үйренуіміз қажет.
Марафон ережесі: Нәтиже емес, процесс маңызды
Біз бәрін бірден алғымыз келеді, бірақ танымның оянуы — бұл марафон. Дофаминдік тәуелділіктен арылу үшін нәтижеге емес, процеске фокусталу қажет. Сонда ғана шынайы өзгеріс басталады.
«Нағыз өнімділік – көп істеу емес, маңыздыны істеу» деген қағиданы ұстанған жөн. Бір аптада 10 кітапты жай оқып шыққаннан көрі, бір кітапты терең түсініп, оны өміріңе енгізу әлдеқайда тиімдірек екенін ұмытпаңыз.
Шоғырлану өнері: Жай ғана бос болмау жеткіліксіз
Мультитапсырмалық (multitasking) — бұл мидың тиімділігі туралы ең үлкен миф. Бірнеше істі қатар істеу мидың қуатын сарқып, танымды шаршатады. Бұл — ғылыми дәлелденген факт.
Чжоу Лин «терең жұмыс» концепциясын қолдайды. Бір уақытта бір ғана күрделі мәселеге назар аудару нейрондық байланыстарды нығайтады. Бұл Майкл Полланның сана туралы зерттеулеріндегі «шоғырлану» идеясымен керемет үндеседі.
Қиындықтан ләззат алу: Ми қашан дамиды?
Чжоу Лин жаңа дағдыны иігергенде былай деп ойлайтын: «Егер маған қиын болса, демек менің миым дәл қазір дамып жатыр». Ол кез келген кедергіні жаңа нейрондық жолдардың салынуы деп қабылдады.
Жазушылық жолын бастағанда, ол алғашқы мәтіндерінің сәтсіздігінен қорықпады. «Өзгеріс – бұл ескі нейрондық жолдарды бұзып, жаңаларын салу процесі, ол әрқашан ауыр болады» деп өзін жігерлендіріп, алға қадам баса берді.
Энергия менеджменті: Уақытты емес, өзіңді басқар
Уақытты басқару мүмкін емес, бірақ өз энергияңызды басқара аласыз. Мидың белсенділігі жоғары кезде ең қиын тапсырмаларды орындау — танымдық тиімділіктің басты кілті.
Біз көбіне уақыт жетпейді деп шағымданамыз, бірақ мәселе уақытта емес, зейініміздің шашыраңқылығында. Чжоу Лин энергияны «танымдық ресурс» ретінде қарастыруды ұсынады. Осы ресурсты дұрыс бөле алсаңыз, күн соңындағы шаршау жоғалады.
Кешкі сұхбат: Өзіңе есеп беру күші
Күн соңында өзіңізге мына 5 сұрақты қойып көріңізші:
- Бүгін менің зейінім қайда кетті?
- Қандай эмоциялар мені басқарды?
- Миымның «кесіртке» бөлігіне қашан жеңілдім?
- Бүгін менің танымымды не оятты?
- Ертең не нәрсеге көбірек мән беремін?
Жазу практикасы (journaling) — бұл мидағы «қоқысты» тазалап, маңызды ойларды жүйелеудің ең жақсы жолы. Бұл жай ғана күнделік емес, бұл — сіздің ішкі әлеміңіздің рентгені.
Өзгеріске кеш емес: Нейрондық икемділік
Нейропластика ғылымы біздің миымыздың өмір бойы өзгере алатынын дәлелдеді. Чжоу Линнің 36 жаста бастап, қысқа уақытта үлкен жетістікке жетуі — соның айқын дәлелі.
«Ми – бұл ең соңғы үлгідегі суперкомпьютер, бірақ біз оны тек калькулятор деңгейінде қолданып жүрміз» дейді автор. Өзгергісі келетін адам үшін жас — тек қана сан. Бастысы — ерік-жігер мен дұрыс әдістеме.
Алғашқы қадам: Екі минуттық жеңіс
- Мақсатыңызды миды шошытпайтындай етіп бөлшектеңіз.
- «2 минут ережесін» қолданыңыз (кез келген істі 2 минуттан бастау).
- Әлеуметтік желілердегі уақытты қатаң шектеңіз.
- Күнделікті рефлексия жасауды әдетке айналдырыңыз.
Танымның оянуы — бұл бір күндік оқиға емес, бұл өмір бойы жалғасатын процесс. Ендеше, сол ұзақ жолдың алғашқы қадамын бүгін жасап көрмейсіз бе?
Саналы таңдау: Шешім сіздің еншіңізде
Чжоу Линнің «Танымның оянуы» кітабы — бұл жай ғана кеңестер жинағы емес, бұл өзіңді қайта танудың ғылыми негізделген әдістемесі. Бұл туынды неге оқуға тұрарлық? Өйткені ол сізге тек «не істеу» керектігін емес, миыңыздың «неге бұлай істейтінін» түсіндіреді.
Сіз бүгін өз миыңыздың қай бөлігіне билік бересіз: түйсікке ме, әлде санаға ма? Таңдау өз қолыңызда. Саналы өмірге жасалған алғашқы қадам — өз танымыңызды ояту.
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру