Халел Досмұхамедұлы

Өмірбаян

Халел Досмұхамедұлы: «Әнес Ғарифолла» — тарихи-әдеби талдау және деректер

ӘНЕС Ғарифолла Қабдолқайырұлы 1957 жылы Құрманғазы ауданы Балқұдық ауылында туған. Тілші-ғалым, алаштанушы, публицист, бас­пагер. Филология ғылымдарының док­торы.

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Әдеби материал

Халел Досмұхамедұлы — Халел Досмұхамедұлы атындағы Атырау университеті: Құрылымы

Халел Досмұхамедұлы атындағы Атырау университеті — Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінде өзіндік тарихы мен тәжірибесі бар халықаралық деңгейдегі бәсекеге қабілетті мамандар даярлайтын жоғары оқу орындарының бірі.

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Әдеби материал

Халел Досмұхамедұлы — Халел Досмұхамедұлы атындағы Атырау университеті: Тарихы

Халел Досмұхамедұлы атындағы Атырау университеті — Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінде өзіндік тарихы мен тәжірибесі бар халықаралық деңгейдегі бәсекеге қабілетті мамандар даярлайтын жоғары оқу орындарының бірі.

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Халел Досмұхамедұлы: «Қазақ фольклортану ғылымы» — тарихи-әдеби талдау және деректер

Қазақ фольклортану ғылымы – қазақ фольклорының жиналу, жариялану тарихы мен табиғатын, даму жолдарын зерттейтін ғылым.

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Халел Досмұхамедұлы: «Шернияз Жарылғасұлы» — тарихи-әдеби талдау және деректер

Шернияз Жарылғасұлы (1817, қазіргі Ақтөбе облысы Ойыл ауданы — 1881, қазіргі Атырау облысы Қызылқоға ауданы) — халық ақыны. Әлімұлы тайпасының Кете руынан (кетенің ішінде Байқошқар, Байқошқардың ішінде Айдар) шыққан.

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Халел Досмұхамедұлы: «Халел Досмұхамедов» — тарихи-әдеби талдау және деректер

Халел Досмұхамедов (24 сәуір, 1883 – 19 тамыз, 1939) — Алаш қозғалысының қайраткері, дәрігер, ұстаз әрі ғалым. Мамандығы дәрігер бола тұрса да, қоғам өмірінің сан салалы мәселелеріне араласқан көп қырлы дарын: саяси және қоғам қайраткері, тарихшы, табиғаттанушы, тілтанушы, әдебиетші, ауыз әдебиетінің сирек үлгілерін жинап, насихаттаушы, шебер аудармашы.

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Әдеби материал

Халел Досмұхамедұлы атындағы Атырау университеті

Халел Досмұхамедұлы атындағы Атырау университеті — Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінде өзіндік тарихы мен тәжірибесі бар халықаралық деңгейдегі бәсекеге қабілетті мамандар даярлайтын жоғары оқу орындарының бірі.

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Эссе / Талдау

Халел Досмұхамедұлы — Тістің құрылысы және гигиенасы: Тіс гигиенасы.

Әрбір жеке тістің сауыты, мойны және түбірі болады. Тістің ауыз қуысынан шығып тұрған бөлігі тіссауыт деп аталады. Оның сырты жылтыр кіреукемен (эмаль) қапталған. Тіс кіреукесі - адам денесіндегі ең қатты ұлпа. Оның бір шаршы миллиметр ауданы 400 килограмдай салмаққа төтеп береді. Кіреукенің бұл қасиеті, оның құрамындағы бейағзалық заттарға тікелей...

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Өмірбаян

Халел Досмұхамедұлы — Халел Досмұхамедов: Өмірбаяны

Халел Досмұхамедов (24 сәуір, 1883 – 19 тамыз, 1939) — Алаш қозғалысының қайраткері, дәрігер, ұстаз әрі ғалым. Мамандығы дәрігер бола тұрса да, қоғам өмірінің сан салалы мәселелеріне араласқан көп қырлы дарын: саяси және қоғам қайраткері, тарихшы, табиғаттанушы, тілтанушы, әдебиетші, ауыз әдебиетінің сирек үлгілерін жинап, насихаттаушы, шебер аудармашы.

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Өмірбаян

Халел Досмұхамедұлы — Саламат Нұрмұханұлы Идрисов: Өмірбаяны

} }} Саламат Нұрмұханұлы Идрисов (9 ақпан 1974, Өрлік ауылы, Индер ауданы, Гурьев облысы, Қазақ КСР) — педагогика ғылымдарының кандидаты (2009), Х.Досмұхамедов атындағы Атырау университетінің ректоры.

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Әдеби материал

Халел Досмұхамедұлы — Саламат Нұрмұханұлы Идрисов: Еңбектері

} }} Саламат Нұрмұханұлы Идрисов (9 ақпан 1974, Өрлік ауылы, Индер ауданы, Гурьев облысы, Қазақ КСР) — педагогика ғылымдарының кандидаты (2009), Х.Досмұхамедов атындағы Атырау университетінің ректоры.

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Халел Досмұхамедұлы: «Тістің құрылысы және гигиенасы» — тарихи-әдеби талдау және деректер

Әрбір жеке тістің сауыты, мойны және түбірі болады. Тістің ауыз қуысынан шығып тұрған бөлігі тіссауыт деп аталады. Оның сырты жылтыр кіреукемен (эмаль) қапталған. Тіс кіреукесі - адам денесіндегі ең қатты ұлпа. Оның бір шаршы миллиметр ауданы 400 килограмдай салмаққа төтеп береді. Кіреукенің бұл қасиеті, оның құрамындағы бейағзалық заттарға тікелей...

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Эссе / Талдау

Халел Досмұхамедұлы — Тістің құрылысы және гигиенасы: Тістің құрылысы.

Әрбір жеке тістің сауыты, мойны және түбірі болады. Тістің ауыз қуысынан шығып тұрған бөлігі тіссауыт деп аталады. Оның сырты жылтыр кіреукемен (эмаль) қапталған. Тіс кіреукесі - адам денесіндегі ең қатты ұлпа. Оның бір шаршы миллиметр ауданы 400 килограмдай салмаққа төтеп береді. Кіреукенің бұл қасиеті, оның құрамындағы бейағзалық заттарға тікелей...

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Халел Досмұхамедұлы: «Саламат Нұрмұханұлы Идрисов» — тарихи-әдеби талдау және деректер

} }} Саламат Нұрмұханұлы Идрисов (9 ақпан 1974, Өрлік ауылы, Индер ауданы, Гурьев облысы, Қазақ КСР) — педагогика ғылымдарының кандидаты (2009), Х.Досмұхамедов атындағы Атырау университетінің ректоры.

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Эссе / Талдау

Халел Досмұхамедұлы — Жәдитшілік: Саяси көзқарастары

Жәдитшілік ( — «жаңа») — 19 ғ. екінші бөлігінде пайда болған, 20 ғ. басында кең тараған қоғамдық-саяси және діни қозғалыс. Мұсылман әлемінде, әсіресе Ресей түркі тілдес мұсылман зиялы қауымының озық бөлігінің өкілдері арасында кең тараған. Ресей империясының түркі халықтарының ағарту үдерісіне және жалпы халықтарының дамуына үлкен тарихи рөлін ойнаған....

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Халел Досмұхамедұлы: «Орал облыстық қазақ съездері» — тарихи-әдеби талдау және деректер

Орал облыстық қазақ съезі, 1917 жылы сәуірдің 19 мен 22 аралығында Орал облысы қазақ комитетінің ұйымдастыруымен Орал қаласында өтті. Съезге осы облыстың болыстарынан 800-ден астам делегат қатысты. Съездің төралқасы құрамына Ж.Досмұхамедов (төрағасы), Ғ.Әлібеков, А.Қалменов (төраға орынбасарлары), Ғ.Жетпісбаев, Х.Ахметшин және Н.Арғыншиев (хатшылары)...

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Халел Досмұхамедұлы: «Миялы (Атырау облысы)» — тарихи-әдеби талдау және деректер

Миялы – Атырау облысы Қызылқоға ауданындағы ауыл, аудан (1959 жылдан) және Миялы ауылдық округі орталығы.

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Халел Досмұхамедұлы: «Жәдитшілік» — тарихи-әдеби талдау және деректер

Жәдитшілік ( — «жаңа») — 19 ғ. екінші бөлігінде пайда болған, 20 ғ. басында кең тараған қоғамдық-саяси және діни қозғалыс. Мұсылман әлемінде, әсіресе Ресей түркі тілдес мұсылман зиялы қауымының озық бөлігінің өкілдері арасында кең тараған. Ресей империясының түркі халықтарының ағарту үдерісіне және жалпы халықтарының дамуына үлкен тарихи рөлін ойнаған....

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Халел Досмұхамедұлы: «Жалпы қазақ съезі» — тарихи-әдеби талдау және деректер

1917 жылы 9 мамырда Орал, Торғай, Ақмола, Семей облыстарынан, ішкі орталықтан, Түркістаннан жалпы мұсылман съезіне барған қазақ өкілдері жалпы қазақ съезін кұру туралы кеңесіп, мынандай қаулы жасадық: 1917 жылы 1 тамыздан 10 қыркүйекте дейін жалпы қазақ съезін Ташкент қаласында құруға. Съезге әрбір қазақ болысынан бір өкілден жіберуге. Жіберген өкіл,...

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Эссе / Талдау

Халел Досмұхамедұлы — Жәдитшілік: Халық ағарту

Жәдитшілік ( — «жаңа») — 19 ғ. екінші бөлігінде пайда болған, 20 ғ. басында кең тараған қоғамдық-саяси және діни қозғалыс. Мұсылман әлемінде, әсіресе Ресей түркі тілдес мұсылман зиялы қауымының озық бөлігінің өкілдері арасында кең тараған. Ресей империясының түркі халықтарының ағарту үдерісіне және жалпы халықтарының дамуына үлкен тарихи рөлін ойнаған....

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Халел Досмұхамедұлы: «Екінші жалпықазақ съезі» — тарихи-әдеби талдау және деректер

Екінші жалпықазақ съезі — 1917 жылғы 5–13 желтоқсан аралығында Орынбор қаласында XX ғасыр басындағы қазақ қайраткерлері Алаш Орда үкіметін жариялаған съез.

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Әдеби материал

Халел Досмұхамедұлы — Жалпы қазақ-қырғыз съезі: Милиция мәселесі

Съез Орынборда 5-13 желтоқсанда болып өтті. Бөкейліктен - Ғабдулла Мұқашев, Жұмалиев Мауби, Көшеков Ижан, Малқашев Ибрагим, Әжігереев Сейітхан. Орал облысынан: Дәулетше Күсепқалиев, Ипмағамбетов Нұрғали, Нұрмұхамедов Хасен, Жамашев Тақберген, Есенқұлов Керей, Досжанов Ғабдулла, Кенжин Аспандияр, Қалменов Нұрахмет, Әлімбеков Ғабдолла, Айсарин Дәулетияр....

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Халел Досмұхамедұлы: «Жалпы қазақ-қырғыз съезі» — тарихи-әдеби талдау және деректер

Съез Орынборда 5-13 желтоқсанда болып өтті. Бөкейліктен - Ғабдулла Мұқашев, Жұмалиев Мауби, Көшеков Ижан, Малқашев Ибрагим, Әжігереев Сейітхан. Орал облысынан: Дәулетше Күсепқалиев, Ипмағамбетов Нұрғали, Нұрмұхамедов Хасен, Жамашев Тақберген, Есенқұлов Керей, Досжанов Ғабдулла, Кенжин Аспандияр, Қалменов Нұрахмет, Әлімбеков Ғабдолла, Айсарин Дәулетияр....

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Эссе / Талдау

Халел Досмұхамедұлы — Екінші жалпықазақ съезі: Баяндамалар

Екінші жалпықазақ съезі — 1917 жылғы 5–13 желтоқсан аралығында Орынбор қаласында XX ғасыр басындағы қазақ қайраткерлері Алаш Орда үкіметін жариялаған съез.

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Әдеби материал

Халел Досмұхамедұлы — Алаш партиясы: Қазақ АКСР-і

Алаш партиясы — Ресей империясы мен Социалисттік Ресейдің қазақ партиясы болған. Партия Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Ресейдің дағдарысын қолданып, 1917-ші жылдың сәуір айында қазақ съезінде партия қабылданып, сол жылдың шілдесінде партия құрылды. Партияның ең маңызды тұлғалары қазақ зиялылары болып, олар Ресей құрамында ұлттық мүддені көздейтін...

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Әдеби материал

Халел Досмұхамедұлы — Алаш партиясы: Алаш партиясының пайда болуы

Алаш партиясы — Ресей империясы мен Социалисттік Ресейдің қазақ партиясы болған. Партия Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Ресейдің дағдарысын қолданып, 1917-ші жылдың сәуір айында қазақ съезінде партия қабылданып, сол жылдың шілдесінде партия құрылды. Партияның ең маңызды тұлғалары қазақ зиялылары болып, олар Ресей құрамында ұлттық мүддені көздейтін...

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Әдеби материал

Халел Досмұхамедұлы — Алаш партиясы: І Жалпықазақ съезі

Алаш партиясы — Ресей империясы мен Социалисттік Ресейдің қазақ партиясы болған. Партия Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Ресейдің дағдарысын қолданып, 1917-ші жылдың сәуір айында қазақ съезінде партия қабылданып, сол жылдың шілдесінде партия құрылды. Партияның ең маңызды тұлғалары қазақ зиялылары болып, олар Ресей құрамында ұлттық мүддені көздейтін...

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Әдеби материал

Халел Досмұхамедұлы — Алаш партиясы: Алаш Орда үкіметі

Алаш партиясы — Ресей империясы мен Социалисттік Ресейдің қазақ партиясы болған. Партия Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Ресейдің дағдарысын қолданып, 1917-ші жылдың сәуір айында қазақ съезінде партия қабылданып, сол жылдың шілдесінде партия құрылды. Партияның ең маңызды тұлғалары қазақ зиялылары болып, олар Ресей құрамында ұлттық мүддені көздейтін...

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Халел Досмұхамедұлы: «Береке (Атырау облысы)» — тарихи-әдеби талдау және деректер

Береке (2000 ж. дейін Память Ильича) — Атырау облысы Атырау қалалық әкімдігіне қарасты Алмалы ауылдық округі құрамындағы ауыл.

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Әдеби материал

Халел Досмұхамедұлы — Алаш партиясы: Ақпан төңкерісі

Алаш партиясы — Ресей империясы мен Социалисттік Ресейдің қазақ партиясы болған. Партия Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Ресейдің дағдарысын қолданып, 1917-ші жылдың сәуір айында қазақ съезінде партия қабылданып, сол жылдың шілдесінде партия құрылды. Партияның ең маңызды тұлғалары қазақ зиялылары болып, олар Ресей құрамында ұлттық мүддені көздейтін...

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Әдеби материал

Халел Досмұхамедұлы — Алаш партиясы: Атауы

Алаш партиясы — Ресей империясы мен Социалисттік Ресейдің қазақ партиясы болған. Партия Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Ресейдің дағдарысын қолданып, 1917-ші жылдың сәуір айында қазақ съезінде партия қабылданып, сол жылдың шілдесінде партия құрылды. Партияның ең маңызды тұлғалары қазақ зиялылары болып, олар Ресей құрамында ұлттық мүддені көздейтін...

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Халел Досмұхамедұлы: «Алаш партиясы» — тарихи-әдеби талдау және деректер

Алаш партиясы — Ресей империясы мен Социалисттік Ресейдің қазақ партиясы болған. Партия Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Ресейдің дағдарысын қолданып, 1917-ші жылдың сәуір айында қазақ съезінде партия қабылданып, сол жылдың шілдесінде партия құрылды. Партияның ең маңызды тұлғалары қазақ зиялылары болып, олар Ресей құрамында ұлттық мүддені көздейтін...

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Әдеби материал

Халел Досмұхамедұлы — Алаш автономиясы: Тарихы

Алаш автономиясы — Ресей азамат соғысы кезінде Алаш партиясының зиялыларымен құрылған Ресейдегі мойындалмаған қазақ автономиясы. 1917 жылдың 5-13 желтоқсан аралығында Орынборда екінші жалпы қазақ сьезі өтті. Сьезде Алашорда үкіметі құрылды. Уақытша орталығы-Семей қаласы болды. Оның аумағы — қазіргі Қазақстанның батысы, орталығы мен солтүстігі және ол...

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Әдеби материал

Халел Досмұхамедұлы — Алаш автономиясы: Атауы

Алаш автономиясы — Ресей азамат соғысы кезінде Алаш партиясының зиялыларымен құрылған Ресейдегі мойындалмаған қазақ автономиясы. 1917 жылдың 5-13 желтоқсан аралығында Орынборда екінші жалпы қазақ сьезі өтті. Сьезде Алашорда үкіметі құрылды. Уақытша орталығы-Семей қаласы болды. Оның аумағы — қазіргі Қазақстанның батысы, орталығы мен солтүстігі және ол...

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Халел Досмұхамедұлы: «Алаш автономиясы» — тарихи-әдеби талдау және деректер

Алаш автономиясы — Ресей азамат соғысы кезінде Алаш партиясының зиялыларымен құрылған Ресейдегі мойындалмаған қазақ автономиясы. 1917 жылдың 5-13 желтоқсан аралығында Орынборда екінші жалпы қазақ сьезі өтті. Сьезде Алашорда үкіметі құрылды. Уақытша орталығы-Семей қаласы болды. Оның аумағы — қазіргі Қазақстанның батысы, орталығы мен солтүстігі және ол...

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Халел Досмұхамедұлы: «Аламан (көпшілік)» — тарихи-әдеби талдау және деректер

Батырлар жырында бұл сөз жиі кездеседі. Әскери топ, әскери әрекет деген мағынаға саяды. Аламан атауы әскер мағынасын білдірумен бірге, әскери даярлығы жоқ, тек қажеттіліктен соғысқа аттанған, араласқан әскери топты да аламан, әскер, қол деп атаған. Түрколог Э.Севортян "Аламан сөзі көне жазба ескерткіштерде кездеспейді, кейін пайда болған" деген пікір...

Халел Досмұхамедұлы · 11.10.2026

Әдеби материал

Фариза Оңғарсынова — Халел Досмұхамедұлы атындағы Атырау университеті: Құрылымы

Халел Досмұхамедұлы атындағы Атырау университеті — Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінде өзіндік тарихы мен тәжірибесі бар халықаралық деңгейдегі бәсекеге қабілетті мамандар даярлайтын жоғары оқу орындарының бірі.

Фариза Оңғарсынова · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Фариза Оңғарсынова: «Халел Досмұхамедұлы атындағы Атырау университеті» — тарихи-әдеби талдау және деректер

Халел Досмұхамедұлы атындағы Атырау университеті — Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінде өзіндік тарихы мен тәжірибесі бар халықаралық деңгейдегі бәсекеге қабілетті мамандар даярлайтын жоғары оқу орындарының бірі.

Фариза Оңғарсынова · 11.10.2026

Әдеби материал

Фариза Оңғарсынова — Халел Досмұхамедұлы атындағы Атырау университеті: Тарихы

Халел Досмұхамедұлы атындағы Атырау университеті — Қазақстан Республикасының білім беру жүйесінде өзіндік тарихы мен тәжірибесі бар халықаралық деңгейдегі бәсекеге қабілетті мамандар даярлайтын жоғары оқу орындарының бірі.

Фариза Оңғарсынова · 11.10.2026

Зерттеу мақала

Ыбырай Алтынсарин: «Шолпан Исағалиқызы Жанұзақова» — тарихи-әдеби талдау және деректер

Гурьев педагогикалық институтын (1983, қазіргі Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті) бітірген. Мектепте мұғалім (1983-88), Гурьев педагогикалық институтында оқытушы (1988-91), Атырау педагогикалық институтында аға оқытушы (1991-2000), кафедра меңгерушісі (2000), Атырау мемлекеттік университетінің аға ғылыми қызметкері (2004), Сырттай оқыту...

Ыбырай Алтынсарин · 11.10.2026