52 жасында әлемдік индустрияны төңкерген сатушының тарихы. Бизнестегі жүйелілік, мызғымас табандылық және масштабтау өнері туралы Рей Кроктың шынайы әңгімесі.
52 жастағы стартап: Сан-Бернардинодағы тағдыршешті миксерлер
52 жас. Көптеген адамдар бұл шақта жайлы кресло мен тыныш өмірді армандайтыны жасырын емес. Бірақ Рей Крок ерекше болатын. 1954 жылдың күзінде оның тағдыры Сан-Бернардинодағы шағын дәмхананың алдында сегіз миксерді бірдей зуылдатып қойған ағайынды Макдоналдтарды көргенде мүлдем басқа арнаға бұрылды. Ол кезде Крок жай ғана қағаз стақандар мен сүт миксерлерін ұсынатын делдал еді. Алайда оның өткір көзі жай ғана бургер сататын орынды емес, бүкіл Американы жаулайтын алып жүйенің нобайын көрді.
Сол тұстағы Америка экономикасы соғыстан кейінгі серпіліс кезеңін бастан кешіп жатқан. Соған қарамастан, артриті мен диабеті бар, денсаулығы сыр бере бастаған адам үшін жаңа бизнес бастау ақылға сыйымсыз көрінуі мүмкін еді. Рей Крок бұл туралы өзінің «McDonald’s-тың құрылу тарихы» кітабында былай толғанады: «Менің жасымдағы адамдардың көбі демалысқа шығуды ойлайтын, ал мен жаңа өмір бастадым». Ал Рей Крок үшін бұл жай ғана бастама емес, үлкен бұрылыс болды.
Франчайзинг архитектурасы: Жүйенің өнімнен басымдығы
Кроктың феномені неде? Ол бургерді емес, ең алдымен бизнес-модельді сата бастады. Ол кезде франчайзинг түсінігі болғанымен, ешкім оны мұндай қатал, математикалық дәлдікпен жүйеге келтірмеген еді. Крок үшін басты мақсат – бір мейрамханадан түсетін жедел пайда емес, бүкіл желінің біркелкі жұмыс істеуі болды.
Рей Крок франчайзингті сатудың мүлдем жаңа форматын ойлап тапты: ол серіктестерінен алғашқы жарнаны аз алып, оның орнына сатылымның белгілі бір пайызын (роялти) алуды көздеді. Бұл стратегия оны серіктестерінің табысына тікелей тәуелді етіп, ортақ мүдде қалыптастырды.
Алғашқы әсер: Кезектегі мінсіздік пен конвейерлік жылдамдық
Крок ағайынды Макдоналдтардың ас үйін алғаш көргенде таңғалысын жасыра алмады. Ол не көрді? Барлығы сағат механизмі секілді мінсіз жұмыс істеп тұрды. «Мен өз көзіммен көрген дүниеге сенбедім. Әрбір қызметкер өз орнында, ешқандай артық қозғалыссыз, тапсырысты 30 секундта орындап жатты», – деп еске алады ол. Бұл Генри Фордтың автокөлік конвейерін тамақ өнеркәсібіне көшіргенмен бірдей еді.
Ол сол сәтте-ақ бұл технологияның бүкіл елге таралуы тиіс екенін түсінді. Оның ішкі түйсігі бұл жерде тек тамақ емес, уақыт пен жүйе сатылып жатқанын сезді. Ал мұндай жүйені қалай масштабтауға болады?
Стандарттау психологиясы: Картоптың қытырлақ болуындағы математика
Рей Крок сапаны бақылауға келгенде нағыз фанатикке айналатын. Ол үшін Нью-Йорктегі картоп пен Айдаходан алынған картоптың дәмі бірдей болуы – бұлжымас заң. Картоптың крахмал мөлшерін өлшеу үшін арнайы зертхана ашып, оны қуырудың оңтайлы температурасын табуға миллиондаған доллар жұмсағаны осының дәлелі.
«Көптеген адамдар бұл жай ғана картоп қой дейтін. Бірақ маған ол жай ғана тамақ емес, McDonald’s-тың жаны еді. Егер картоп нашар болса, бүкіл жүйе құлайды». Кереметтің бәрі детальда екенін ол осылай дәлелдеді.
Кәсіпті 50-ден асқанда бастаудың үш алтын ережесі
- Тәжірибені құрал ретінде пайдалану: Кроктың 30 жылдық сауда саласындағы тәжірибесі оған адамдарды тануға және келіссөз жүргізуге көмектесті.
- Табандылық (Persistence): Ол «Жетістік – бұл талант немесе білім емес, бұл тек табандылық» деген қағиданы ұстанды.
- Детальдарға назар аудару: 50 жастан асқанда адам үлкен суретті де, ұсақ-түйекті де қатар көре алатын кемелдікке жетеді.
Кроктың мысалы көрсеткендей, ешқашан кеш емес. Бастысы – мүмкіндікті көре білу және оны жүзеге асыруға деген ашқарақтықты жоғалтпау. Тәжірибеңіз сіздің капиталыңыз екенін ұмытпаңыз.
Қаржылық бұрылыс: Бургерден жылжымайтын мүлікке өту
Алайда, нағыз серпіліс бургерлердің арасында емес, қағаздар мен келісімшарттардың арасында болды. McDonald’s корпорациясының нағыз қаржылық секірісі Гарри Зоннеборн есімді аналитиктің келуімен байланысты. Ол Крокқа: «Сен тамақ бизнесінде емессің, сен жылжымайтын мүлік бизнесіндесің», – деп жаңа бағыт сілтеді. Крок жерді сатып алып немесе жалға алып, оны франчайзиге қайта жалға бере бастады.
Бұл стратегия компанияның тұрақтылығын қамтамасыз етті. Бүгінде McDonald’s әлемдегі ең ірі жылжымайтын мүлік иелерінің бірі болып табылады. Осыдан кейін жүйе қалай өзгерді?
Ағайындылармен текетірес: Көрегендік пен консерватизм қақтығысы
Крок пен ағайынды Макдоналдтар арасындағы қарым-қатынас өте күрделі болды. Дик пен Мак мейрамхананың сапасын сақтау үшін масштабтаудан қорықты. Ал Крок әлемді бағындырғысы келді. Ақыры Крок олардың үлесін 2.7 миллион долларға сатып алды, бұл сол кездегі орасан зор сома еді.
Бұл қадам Кроктың қаншалықты тәуекелшіл екенін көрсетті. Ол барлық жиған-тергенін, тіпті үйін кепілге қойып, бұл мәмілені жасады. Бұл тек ақша үшін емес, идеяның болашағы үшін жасалған қадам еді.
QSC&V моделін өз бизнесіңізге енгізу жолдары
QSC&V – бұл Quality (Сапа), Service (Қызмет көрсету), Cleanliness (Тазалық) және Value (Құндылық). Рей Крок осы төрт ұғымды бизнес діңгегіне айналдырды.
Егер сіз қызмет көрсету саласында болсаңыз, тапсырыс берушіге тек өнімді емес, оның ішіндегі тазалық пен сервис сапасын стандарт ретінде көрсетуіңіз керек. Мысалы, McDonald’s қызметкерлерінің киімі мен ас үйдің тап-таза болуы – сенімнің кепілі. Сіздің бизнесіңіздегі «тазалық» не?
Бәсекелестік этикасы: «Егер қарсыласым суға батып бара жатса...»
Рей Крок нарықта өте қатал болды. Оның «Егер менің бәсекелесім суға батып бара жатса, мен оның аузына шланг салар едім» деген сөзі оның жеңімпаз психологиясын ашады. Ол үшін бизнес – бұл соғыс.
Бұл – қатыгездік пе, әлде нарықтың аяусыз шындығы ма? Алайда бұл тек аяусыздық емес, нарықтың заңы еді. Ол тек үздіктер ғана аман қалатынына сенді. Оның бұл көзқарасы бүгінгі күнге дейін бизнес мектептерінде талқыланатын тақырыптың бірі.
Мінсіз детальдар: Еден жуудан басталған жаһандық бақылау
Крок ешқашан костюм киіп кабинетте отыратын басшы болған жоқ. Ол кез келген уақытта кез келген McDonald’s-қа кіріп барып, еденнің тазалығын тексеретін, қажет болса өзі де шөткені алып еден жуатын. Бірде ол мейрамхана алдындағы қоқыс жәшігінің дұрыс тұрмағаны үшін бүкіл менеджментті жинап, сөгіс берген.
Оның бұл әдеті компания мәдениетіне айналды. «Егер сенде бос уақыт болса, демек сенде тазалайтын жер бар» деген қағида осылай туындаған. Нағыз көшбасшылық детальдардан басталады.
Алтын доғалардың мәдени коды: Брендтің символға айналуы
McDonald’s-тың «Алтын доғалары» (Golden Arches) жай ғана логотип емес. Крок үшін бұл отбасы мен жайлылықтың символы болуы тиіс еді. Ол брендтің визуалды бейнесін адамдардың санасына «қауіпсіз және таза мекен» ретінде сіңірді.
Бүгінде бұл логотип әлемдегі ең танымал символдардың бірі. Бұл Кроктың маркетингтік көрегендігінің жемісі. Ол өнімді емес, эмоция мен стандартты сатуды үйретті.
Масштабтау өнері: Дәмхананы империяға айналдыру алгоритмі
Егер сіз өз бизнесіңізді масштабтағыңыз келсе, мына алгоритмді қолданыңыз:
- Процестерді максималды түрде қарапайым етіңіз.
- Әрбір қадамды құжаттандырыңыз (Нұсқаулық жасаңыз).
- Сапа бақылауын автоматтандырыңыз.
- Кадрларды оқытуға инвестиция салыңыз.
Рей Крок «Гамбургер университетін» ашып, менеджерлерді оқытуды қолға алды. Бұл жүйеліліктің шыңы еді. Жүйесіз масштабтау – күйреуге апармай ма?
Жиі қойылатын сұрақтар (FAQ)
**Сұрақ:** Рей Крок McDonald’s-ты ойлап тапты ма? **Жауап:** Жоқ, ол оны ойлап тапқан жоқ, бірақ оны жаһандық империяға айналдырды. **Сұрақ:** Оның табысының басты құпиясы неде? **Жауап:** Табандылық пен процестерді стандарттау деңгейінің жоғарылығында. **Сұрақ:** Неге оның кітабын оқу керек? **Жауап:** Бұл кітапта ірі корпорацияның қалай «нөлден» құрылғаны туралы шынайы стратегиялар жазылған.
Табандылықтың жеңісі: Бүгін жасалатын алғашқы қадам
Рей Кроктың тарихы – бұл тек ақша табу туралы емес, бұл адамның өз идеясына деген шексіз сенімі мен ерік-жігері туралы дастан. Ол бізге «Табандылықты ештеңе алмастыра алмайды» деген ұлы ақиқатты қалдырды. Оның «McDonald’s-тың құрылу тарихы» кітабы біздің базадағы ең құнды еңбектердің бірі, өйткені ол құрғақ теория емес, қан мен термен келген тәжірибе.
Егер сіз де өз империяңызды құруды армандасаңыз, Кроктың жолынан сабақ алыңыз. Оның кітабын оқып, бүгін алғашқы қадамыңызды жасаңыз. Сіздің «Сан-Бернардиноңыз» қайда екенін білесіз бе? [LINK url="/books/mcdonalds-history"]Кітапты оқуға тапсырыс беріңіз[/LINK]
Пікірлер (0)
Пікір жазу үшін аккаунтқа кіріңіз. Кіру